II AKA 250/14

Sygn. akt II AKa 250/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 września 2014r. Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA – Paweł Rysiński Sędziowie: SO (del.) – Przemysław Filipkowski SA – Maria Żłobińska (spr.) Protokolant: – st. sekr. sąd. Anna Grajber przy udziale oskarżyciela posiłkowego K. P. R. M. przy udziale Prokuratora Jacka Pergałowskiego po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. sprawy K. K. (1) oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. na skutek apelacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2013 r. sygn. akt VIII K 303/12 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchyla orzeczony wobec oskarżonego K. K. (1) obowiązek naprawienia szkody (punkt III wyroku); 2. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części; 3. wymierza oskarżonemu 1.900 (jeden tysiąc dziewięćset) złotych opłaty za II instancję oraz obciąża go pozostałymi kosztami procesu w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie skazał K. K. (1) za to, że działając wspólnie i w porozumieniu z K. G. (1) w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu we wrześniu 2001 r. w W. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził K. P. R. M. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości - 345.000,14 zł w ten sposób, że jako właściciel firmy (...) sp. z o.o. przedłożył fakturę VAT nr (...) z dnia 10 września 2001 r. opiewającą na 345.000,14 zł, co skutkowało przekazaniem w dniu 12 września 2001 r. powyższej kwot na rachunek wskazanej spółki, a następnie w dniu 21 września 2001 r. przedłożył kosztorys wynikowy do powyższej faktury na kwotę 234 255 zł wraz z kserokopiami rachunków podwykonawców jako autentyczne, które miały potwierdzać poniesione przez niego wydatki związane z przygotowywaną imprezą, przy czym przedłożone dokumenty zostały anulowane przez wystawców lub też żadne koszty nie zostały przez niego poniesione, przez co swoim działaniem wprowadził pracowników K. P. R. M. w błąd co do faktycznie poniesionych wydatków, a tym samym co do swego uprawnienia do żądania powyższej kwoty, czym działał na szkodę K. P. R. M. ; tj. za czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. oraz art. 33 § 2 i § 3 k.k. wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywnę 100 stawek dziennych określając wysokość jednej stawki na kwotę 80 zł. Na podstawie art. 69 § 1 i § 2 k.k. , art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności Sąd warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby. Na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec K. K. (1) obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego - K. P. R. M. kwoty 184.255 zł. Zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.900 zł. tytułem opłaty, w pozostałym zakresie koszty sądowe przejmując na rachunek Skarbu Państwa. Od tego wyroku wniósł apelację obrońca oskarżonego, zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił: 1. obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 286 § 1 k.k. , przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, za aktem oskarżenia, iż do znamion zarzucanego oskarżonemu czynu należą również działania mające miejsce po dokonaniu rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonego w sprawie; 2. obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. przez pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy istotnych dla jej wyniku okoliczności dotyczących: ustalenia zakresu wykonanej przez spółkę oskarżonych pracy na rzecz (...) , daty rozpoczęcia lub czasu faktycznego wykonywania zawartej w dniu 5 września 2001 roku umowy, daty złożenia w (...) faktury (...) wraz z załącznikami; 3. obrazę art. 5 k.p.k. przez dowolne, a nie swobodne przyjęcie, iż tłumaczenia świadka G. odnośnie podpisania przez niego faktury (...) są logiczne, w sytuacji, gdy tłumaczenia te są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego i stanem faktycznym sprawy; 4. obrazę art. 5 k.p.k. przez dowolne, a nie swobodne przyjęcie, iż oskarżony K. znał treść i wiedział o wystawieniu faktury (...) w sytuacji, gdy przeczą temu stwierdzeniu okoliczności sprawy; 5. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż obaj (...) spółki (...) „dołączyli” i „przedłożyli (...) fakturę (...) wraz załączonymi fakturami podwykonawców w sytuacji, gdy materiał dowodowy sprawy jednoznacznie wskazuje na fakt, iż oskarżony K. nie mógł uczestniczyć w tych czynnościach i o nich nie wiedział; 6. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż oskarżony uczestniczył w spotkaniu w (...) w dniu 21 września 2001 roku; 7. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż oskarżony wiedział o treści składanych w dniu 21 września 2001 roku dokumentach wyłącznie na podstawie budzącego wątpliwości ustalenia, iż brał on udział w spotkaniu w (...) w tym dniu i na podstawie wyjaśnień oskarżonego, iż decyzje w spółce podejmowali wspólnie obaj wspólnicy; 8. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, iż świadek G. , a przy okazji oskarżony K. działali z zamiarem bezpośrednim doprowadzenia (...) do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, w sytuacji, gdy z zeznań świadka G. , a pośrednio również oskarżonego K. wynika, iż działania zmierzające do uzyskania na podstawie umowy z dnia 5 września 2001 roku zaliczki miały służyć pokryciu już poniesionych ze środków własnych spółki kosztów przygotowania imprezy i zabezpieczenia przyszłych płatności, a nie wyłudzeniu jakichkolwiek pieniędzy ze środków (...) ; 9. obrazę prawa materialnego, a mianowicie art. 46 § 1 k.k. przez wymierzenie środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody, bez próby nawet wyliczenia i ustalenia czy jakakolwiek szkoda faktycznie wystąpiła i jaka była jej ewentualna wartość. Wskazując na powyższe uchybienia Sądu Okręgowego, obrońca wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja obrońcy zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej orzeczenia o środku karnym; w pozostałym zakresie zarzuty podniesione w środku odwoławczym nie znalazły potwierdzenia. Analiza apelacji daje podstawę do przyjęcia, iż siedem spośród dziewięciu zarzutów sformułowanych w petitum odnosi się do oceny materiału dowodowego, jakiej dokonał Sąd I instancji, oraz do ustaleń faktycznych opartych na kwestionowanej przez skarżącego ocenie dowodów. W tej sytuacji przypomnieć należy utrwalony w judykaturze pogląd, iż przekonanie Sądu orzekającego o wiarygodności jednych dowodów i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną art. 7 k.p.k. , gdy jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia do prawdy, gdy rozstrzygnięcie stanowi wynik rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na korzyść jak i na niekorzyść oskarżonego a uzasadnienie wyroku jest wyczerpujące, logiczne oraz zgodne z wiedzą i doświadczeniem życiowym. Ustawa procesowa nie daje podstaw do preferowania lub dyskwalifikowania dowodu według kryterium, czy jest on korzystny czy też obciążający dla oskarżonego. O wartości dowodu nie stanowi ocena z punktu widzenia interesów stron, lecz jego treść i wewnętrzna spójność. Żaden dowód nie może być oceniony w oderwaniu od wymowy pozostałych dowodów. Z jednakową uwagą Sąd rozważa i ocenia dowody obciążające jak i odciążające. Nie istnieje żadna reguła dowodowa, która uzasadniałaby pogląd, iż zeznania jednego świadka nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych; także nie mogą być zdyskwalifikowane a priori zeznania świadka, który będąc uprzednio oskarżonym w tej samej sprawie, składa zeznania obciążające. Wysnucie z oceny dowodów wniosków o ich wiarygodności zależy od wewnętrznego przekonania Sądu, które powinno być należycie uzasadnione w motywach rozstrzygnięcia. Nie wolno korzystać z rozwiązania wskazanego w art. 5 § 2 k.p.k. , gdy ocena dowodów nie odpowiada regułom swobodnej oceny dowodów. Niedające się usunąć wątpliwości mogą powstać tylko po wyczerpaniu wszystkich możliwości dowodowych i po ocenie materiału dowodowego zgodnie ze standardami wyznaczonymi w art. 7 k.p.k. Ustalenia faktyczne Sądu orzekającego nie mogą być podważone, gdy Sąd rozważył wszystkie istotne okoliczności wynikające z analizy zebranych dowodów. Odpowiadając na zarzuty podniesione w niniejszej sprawie przez obrońcę, Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, iż ocena materiału dowodowego zaprezentowana w motywach zaskarżonego wyroku spełnia wymogi art. 7 k.p.k. Prawda jest, że jednym z zasadniczych dowodów podlegających ocenie Sądu meriti były zeznania świadka K. G. (1) , który został w tej sprawie prawomocnie skazany. Sąd I instancji, uznając zeznania tego świadka za wiarygodne, szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko w motywach wyroku. Przypomniał, iż relacje świadka są spójne, konsekwentne i logiczne a ponadto znajdują potwierdzenie w innych dowodach zebranych w sprawie. Zasadnicza sprzeczność w treści wyjaśnień oskarżonego i zeznań K. G. (1) dotyczy okoliczności, czy K. K. (1) wiedział o fakturze Nr (...) wystawionej przez jego wspólnika dla K. P. R. M. . Rację ma Sąd Okręgowy, oceniając w wywodzie na kartach 12 – 15 uzasadnienia wyroku, iż w tej części na wiarę zasługują zeznania K. G. (1) . Rozumowanie Sądu opiera się na analizie tego dowodu w powiązaniu z zeznaniami niezainteresowanych w sprawie świadków oraz na dokumentach. Słusznie Sąd na poparcie swej oceny przywołał zeznania pracowników K. P. R. M. , którzy wskazywali na czynny udział K. K. (1) we wszystkich czynnościach poprzedzających wystawienie tej faktury, jak i w spotkaniach przeprowadzonych w późniejszym okresie. Oczywiste dla nich było, że obydwaj wspólnicy jednakowo są zorientowani we wszystkich czynnościach podejmowanych w ramach działalności ich Spółki. Identyczny wniosek nasuwa się po analizie zeznań właścicieli firm, które miały współpracować przy organizacji imprezy plenerowej w Parku (...) w C. w dniu 15 września 2001 r. To, że K. K. (1) w momencie sporządzania faktury przez K. G. (1) przebywał fizycznie w innym mieście, w żadnym razie nie przesądza o tym, iż nie uczestniczył w podejmowaniu decyzji o jej wystawieniu. Wiedział także o tym, iż do faktury tej będą dołączone kopie faktur wystawionych przez podwykonawców za prace, które nie zostały jeszcze wykonane. W pełni akceptując ocenę materiału dowodowego zaprezentowaną przez Sąd I instancji, należy przypomnieć jeszcze raz dowody, które Sąd meriti powołał w podstawie ustaleń faktycznych a które w sposób oczywisty wskazują na to, iż wolą K. K. (1) było sporządzenie i przedstawienie w (...) przedmiotowej faktury Nr (...) wraz z załącznikami. W szczególności J. T. , który miał organizować koncert w dniu 15 września 2001 r., zeznał, iż oskarżony poprosił go o wcześniejsze wystawienie faktury. Także do świadka B. D. (1) , który miał wykonać nagłośnienie, telefonował 10 września 2001 r., K. K. (1) , prosząc o wystawienie rachunku przed imprezą. J. R. z (...) wysłał rachunek na prośbę oskarżonego, który wyjaśnił mu, że rachunek potrzebny jest po to, aby uzyskać zaliczkę; na żądanie zwrotu rachunku oskarżony odpowiedział , że zniszczył dokument. Każdy z podwykonawców zeznał stanowczo, że nie otrzymał pieniędzy, na które opiewały wystawione przez nich dokumenty. Rację ma także Sąd I instancji, wskazując na zeznanie wszystkich świadków reprezentujących K. P. R. M. , którzy zgodnie twierdzą, iż obydwaj właściciele firmy (...) Sp. z o.o. zawsze wspólnie uczestniczyli w spotkaniach – tak przed złożeniem przedmiotowej faktury jak i w zebraniach, które miały miejsce w późniejszym okresie. Czynny udział K. K. (1) w spotkaniu 21 września 2001 r. został potwierdzony nie tylko w stanowczych zeznaniach A. P. i M. del F. ale także w dokumentach znajdujących się w (...) . Zarzuty podniesione w tej kwestii przez skarżącego są polemiką z prawidłową oceną dowodów przeprowadzoną przez Sąd meriti i w żaden sposób tej oceny nie podważają. Mając powyższe na uwadze, przyjąć należy, iż nie potwierdziły się zarzuty skarżącego w tej części, w której kwestionuje ocenę materiału dowodowego zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji. Obrońca nie wykazał także, aby ustalenia faktyczne oparte na powyższej ocenie dowodów były dotknięte błędem; w szczególności dotyczy to ustalenia, iż oskarżony miał świadomość i wolę sporządzenia przez Spółkę faktury Nr (...) wraz z załącznikami i przedstawienia jej w K. P. R. M. celem uzyskania kwoty 345.000, 14 zł przed dniem 15 września 2001 r. Sam oskarżony zresztą w wyjaśnieniach złożonych 6 marca 2003 r., potwierdził, iż wiedział o tym, że na konto Spółki wpłynęła kwota około 300.000 zł „zaliczki” na podstawie faktury wystawionej przez K. G. (1) . Odnosząc powyższe do treści umowy z 5 września 2001 r., którą oskarżony podpisał jako prezes Zarządu (...) Sp. z o.o. , przypomnieć należy, iż w żadnym wypadku nie przewiduje ona możliwości wypłaty zaliczki. W § 5 strony ustaliły, iż wynagrodzenie za organizację imprezy w kwocie 700.000 zł będzie wypłacona w ciągu 14 dni po zakończeniu realizacji zamówienia. Zamówienie mogło być realizowane częściami ale w takim wypadku część powyższej kwoty mogła być wypłacona tylko za zrealizowane i przyjęte przez zamawiającego poszczególne części zamówienia. Tak więc kwota 345.000,14 zł mogła być wypłacona tylko za wykonane częściowo zamówienie, potwierdzone fakturami i odebrane przez (...) . Radca prawny (...) K. G. (2) w swoich zeznaniach dokonała interpretacji sytuacji prawnej stron powyższej umowy i na rozprawie przed Sądem zeznała, iż twierdzenia obydwu wspólników w jej obecności o potraktowaniu wyłudzonych pieniędzy jako zaliczki są sprzeczne z treścią umowy będącej podstawą wszelkich rozliczeń między stronami. Zeznanie K. G. (2) korespondują w tym zakresie z zeznaniami A. P. . Stwierdził on, iż obydwaj wspólnicy prosili o zaliczkę, lecz Biuro (...) odmówiło, a wtedy dostarczyli plik faktur, twierdząc, że dotyczą one poniesionych przez nich kosztów. On tego nie sprawdzał i podpisał polecenie przelewu. Przedstawiając następnie kosztorys wynikowy do faktury Nr (...) w dniu 21 września 2001 r. także obydwaj zapewniali, iż faktury na kwotę 234.255 zł. dotyczą realnie poniesionych przez nich kosztów przygotowania imprezy. Oceniając powyższe dowody, Sąd I instancji poprawnie ustalił, iż żadna z kwot wymienionych w załącznikach nie została przez Spółkę wypłacona. Wynika to nie tylko z zeznać wszystkich podwykonawców ale także z raportu i zeznań B. D. (2) – radcy P. R. M. który w lutym 2002 r. prowadził w tym zakresie kontrolę w Centrum Informacyjnym Rządu (...) , i stwierdził, iż nie ustalono, aby Spółka wykonała realnie jakąkolwiek część zlecenia na poczet planowanej imprezy. M. d. F. także zeznał, iż w przypadku takich wydarzeń plenerowych wszystkie czynności realizowane są w przeddzień imprezy. Skoro tak, to obydwaj wspólnicy, przedstawiając fakturę Nr (...) wraz z dołączonymi kopiami faktur podwykonawców, dążyli do wypłacenia nienależnych na dzień 11 września 2001 r. pieniędzy. Zapewniając A. P. co do tego, iż wymienioną w fakturze kwotę pieniędzy wypłacili podwykonawcom, doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia kwotą 345.000, 14 zł na szkodę K. P. R. M. . To, że A. P. nie sprawdzał wiarygodności załączników, nie przekreśla charakteru czynu popełnionego przez właścicieli Spółki. Ponieważ K. K. (1) wiedział o tym, iż K. G. (1) wystawił fakturę i także dążył do tego, aby uzyskać nienależną im „ zaliczkę ”, obejmował swoim zamiarem bezpośrednim kierunkowym całość działania zmierzającego do wyłudzenia. Wbrew zarzutowi podniesionemu w apelacji, obydwaj sprawcy wyczerpali dyspozycję art. 286 § 1 k.k. już w chwili wypłacenia przez (...) kwoty 345.000,14 zł na rzecz ich Spółki. Dalsze działania, a w szczególności przedstawienie kosztorysu wynikowego wraz z załączonymi ponownie fakturami do kwoty 234.255 zł, stanowiło jedynie ramach powziętego zamiaru wyłudzenia niejako uzupełnienie wcześniej podjętych działań w nowej sytuacji powstałej po odwołaniu zamówienia. Zwróconą w tym czasie kwotę 110.745,14 zł należało potraktować jako częściowe naprawienie szkody. Kwalifikacja prawna czynu przypisanego oskarżonemu nie budzi zatem wątpliwości; wszystkie znamiona czynu zostały szczegółowo omówione i zakwalifikowane w motywach zaskarżonego wyroku. Sąd I instancji wyczerpująco analizował wszystkie okoliczności mające wpływ na wymiar kary wobec K. K. (1) . Kara wymierzona w żadnym razie nie może być oceniona jako rażąco surowa. Rację ma natomiast obrońca, iż Sąd Okręgowy błędnie orzekł o środku karnym; jednak uzasadnienie rozstrzygnięcia o uchyleniu obowiązku naprawienia szkody nie pokrywa się z uzasadnieniem zawartym w apelacji. W wyniku postępowania dowodowego Sąd orzekający ustalił, iż pozostała szkoda do tej pory nienaprawiona, to kwota 184.255 zł. Jednocześnie ustalono, iż prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2003 r. zasądzono od (...) Sp. z o.o. w W. na rzecz Skarbu Państwa – K. P. R. M. kwotę 225.229 zł. W tej sytuacji zgodnie z art. 415 § 5 k.p.k. obowiązku naprawienia szkody nie orzeka się, gdyż o roszczeniu wynikającym z popełnienia przestępstwa prawomocnie orzeczono. Pogląd zareprezentowany w uzasadnieniu, iż wyrok w sprawie I C 1272/02 Sądu Okręgowego w Warszawie nie dotyczy tego samego roszczenia z uwagi na brak tożsamości osoby obowiązanej – jest błędny. Utrwalone poglądy judykatury (także przytoczony przez Sąd I instancji wyrok Sądu Najwyższego w sprawie V K.K. 9/12) interpretują klauzulę antykumulacyjną , zawartą w art. 415 § 5 k.p.k. , w ten sposób, iż Sąd nie może orzekać o środku karnym przewidzianym w art. 46 § 1 k.k. w sytuacji, gdy zachodzi tożsamość roszczenia, którego dotyczy wniosek o naprawienie szkody, z roszczeniem, o którym prawomocnie orzeczono. Zakaz ten ma zastosowanie niezależnie od tego, czy zasądzone w postępowaniu cywilnym roszczenie zostało skutecznie wyegzekwowane. Prawdą jest, że powyższa klauzula wymaga dla swojego zastosowania tożsamości przedmiotowej i tożsamości podmiotowej takiego roszczenia. Właśnie taka sytuacja prawna wystąpiła w niniejszej sprawie. Nie ulega wątpliwości, że kwota zasądzona w sprawie I C 1272/02 Sądu Okręgowego w Warszawie, jest tożsama ze szkodą, której obowiązek naprawienia orzekł Sąd w zaskarżonym wyroku. Podstawę faktyczną zasądzenia tych kwot stanowi jedna i ta sama kwota nieuiszczona przez właścicieli Spółki (...) na rzecz K. P. R. M. . Ponowne zasądzenie tej kwoty spowodowałoby, iż funkcjonowałyby dwa tytuły wykonawcze na tę samą wierzytelność. W przepisie art. 415 § 5 k.p.k. chodzi przede wszystkim o roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa. Wierzyciel może wyegzekwować należność od Spółki albo z majątku osobistego skazanych – zgodnie z treścią art. 299 § 1 k.s.h. , bez konieczności pozyskiwania tytułu egzekucyjnego w sprawie karnej, (pogląd wyrażony i szczegółowo uzasadniony m. in. w wyroku Sądu Najwyższego z 26 lutego 2014 r. III KK 429/13 Lex nr 1446451). Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny dokonał korekty zaskarżonego wyroku tylko w zakresie rozstrzygnięcia o środku karnym. O kosztach procesu Sąd orzekł z mocy art. 636 § 1 k.p.k. oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. (Dz. U. Nr 49 z 1983 r. p. 223 z p. zm.) o opłatach w sprawach karnych.