II AKA 22/14

Sygn. akt II AKa 22/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący: SSA Andrzej Krawiec (spr.) Sędziowie: SSA Ryszard Ponikowski SSO del. do SA Robert Bednarczyk Protokolant: Anna Dziurzyńska przy udziale prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Marka Ratajczyka po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. sprawy T. K. oskarżonego z art. 158 § 1 k.k. D. K. oskarżonego z art. 159 k.k. i Ł. K. oskarżonego z art. 159 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. z powodu apelacji wniesionych przez oskarżonych od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 21 października 2013 r. sygn. akt III K 419/12 I. uchyla zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonych D. K. , Ł. K. i T. K. oraz na podstawie art. 435 k.p.k. w stosunku do oskarżonego P. A. (1) i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu; II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. K. (obrończyni oskarżonego D. K. ) i adw. A. S. (obrończyni oskarżonego Ł. K. ) po 600 zł tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu oskarżonych w postępowaniu odwoławczym oraz po 138 zł tytułem zwrotu podatku VAT. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy we Wrocławiu rozpoznał sprawę P. A. (1) , D. K. , Ł. K. i T. K. oskarżonych o to, że w dniu 31 maja 2012 r. we W. działając wspólnie i w porozumieniu usiłowali dokonać rozboju na osobie J. G. , w ten sposób, żądając od niego wydania złotej bransoletki o wartości 3.000 zł i pieniędzy w kwocie 5.000 zł pobili go w ten sposób, że kopali go i zadawali ciosy pięściami po całym ciele oraz niebezpiecznym narzędziem w postaci noża, grożąc jednocześnie pokrzywdzonemu pozbawieniem życia, żądali od niego wydania bransoletki i pieniędzy, w wyniku czego spowodowali u pokrzywdzonego obrażenia ciała w postaci podbiegnięcia krwawego w rzucie lewego oczodołu na powiece dolnej, obrzęku w prawej okolicy czołowo skroniowej, rany ciętej nadbrzusza po stronie lewej w rzucie łuku żebrowego przechodzące linijne otarcie naskórka w części przyśrodkowej, intensywnego obrzęku grzbietu ręki lewej w rzucie śródręcza od nasady palca II do IV, z ograniczeniem ruchomości w stawach przy ruchach zgięciowych, które to obrażenia spowodowały naruszenie czynności narządów ciała i rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż dni siedem, przy czym zamierzonego celu nie osiągnęli, z uwagi na skuteczną obronę pokrzywdzonego, narażając pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego w art. 157 § 1 k.k. - tj. o przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. i art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 159 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Po rozpoznaniu tej sprawy Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 października 2013 r. uznał oskarżonych P. A. (1) , D. K. , Ł. K. i T. K. za winnych tego, że w dniu 31 maja 2012 r. we W. wzięli udział w pobiciu J. G. , kopiąc i uderzając go pięściami po całym ciele, spowodowali u niego obrażenia w postaci: podbiegnięcia krwawego w rzucie lewego oczodołu na powiece dolnej, obrzęku w prawej okolicy czołowo skroniowej i intensywnego obrzęku grzbietu ręki lewej w rzucie śródręcza od nasady palca II do IV, z ograniczeniem ruchomości w stawach przy ruchach zgięciowych, przy czym D. K. i Ł. K. używali noża, czym z kolei Ł. K. spowodował u pokrzywdzonego ranę ciętą wewnętrznej strony dłoni oraz ranę nadbrzusza po stronie lewej w rzucie łuku żebrowego przechodzącą w linijne otarcie naskórka w części przyśrodkowej, które to obrażenia spowodowały naruszenie czynności narządów ciała trwające nie dłużej niż dni siedem, narażając pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego w art. 157 § 1 k.k. , tj. w stosunku do oskarżonego P. A. (1) i T. K. przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. w stosunku do oskarżonego D. K. przestępstwa z art. 159 k.k. , a w stosunku do oskarżonego Ł. K. przestępstwa z art. 159 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to wymierzył im kary: - P. A. (1) i T. K. na podstawie art. 158 § 1 k.k. po 6 miesięcy pozbawienia wolności; - D. K. na podstawie art. 159 k.k. 1 rok pozbawienia wolności; - Ł. K. na podstawie art. 159 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. 1 rok pozbawienia wolności. Na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonych wobec P. A. (1) , D. K. i T. K. kar pozbawienia wolności warunkowo zawiesił – P. A. (1) i T. K. na okres lat 3, a D. K. na okres lat 5. Na podstawie art. 63 § 1 k.k. zaliczył oskarżonym P. A. (2) , D. K. i Ł. K. na poczet kar pozbawienia wolności okresy ich rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie. Zasądził od wszystkich oskarżonych na rzecz J. G. po 360 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Zwolnił oskarżonych od kosztów sądowych. Wyrok powyższy zaskarżyli obrońcy oskarżonych D. K. , T. K. i Ł. K. . Apelacja obrońcy D. K. zarzuca (dosłowny cytat): „obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 159 k.k. poprzez jego zastosowania i przyjęcie przez Sąd orzekający, że zachowanie oskarżonego D. K. wypełnia dyspozycję art. 159 k.k. w sytuacji gdy przy prawidłowo ustalonym przez Sąd I instancji stanie faktycznym sprawy zachowaniu oskarżonego nie sposób przypisać pojęcia „używania noża”, które to przesądza o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 159 k.k. , a co najwyżej przestępstwa z art. 158 k.k. ”. Podnosząc wskazany zarzut apelujący wniósł o uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu czynu. Apelacja obrońcy T. K. zarzuca (dosłowny cytat): „1. obrazę przepisów prawa materialnego, polegającą na niewłaściwej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu art. 158 § 1 k.k. 2. obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść wyroku, a to: - art. 2 § 2 k.p.k. poprzez przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych, których nie można uznać za prawdziwe, - art. 4 k.p.k. , poprzez nie badanie i nie uwzględnienie okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego, - art. 5 § 2 k.p.k. przez nie rozstrzygnięcie nie dających się usunąć wątpliwości na korzyść oskarżonego, - art. 7 k.p.k. poprzez naruszenie zasady, iż sądy kształtują swe przekonania na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, - art. 169 § 2 poprzez oddalenie wniosków dowodowych oskarżonego zmierzających do wykrycia lub oceny właściwego dowodu, - art. 170 § 1 pkt 2 i 5 k.p.k. poprzez oddalenie wniosków dowodowych, w sytuacji gdy okoliczności, które miały być udowodnione miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a wnioski dowodowe nie zmierzały do przedłużenia postępowania, - art. 201 k.p.k. poprzez oparcie się na niepełnej i niejasnej opinii biegłych, przy tym opinii, gdy zachodzą w niej sprzeczności, oraz poprzez nie powołanie w tej sytuacji innych biegłych, - art. 410 k.p.k. poprzez ustalenie okoliczności faktycznych tylko na części z całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, - art. 424 §1 pkt 1 i 2 k.p.k. poprzez nie wskazanie, jakie fakty Sąd uznał za udowodnione lub nie udowodnione oraz na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych, a także przez nie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku, - art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. poprzez wadliwe określenie czynu, - art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. poprzez nie wskazanie lub błędne uzasadnienie, dlaczego Sąd nie uznał dowodów przeciwnych i błędne wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku. 3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść, polegający w szczególności na niesłusznym uznaniu za udowodnione, że oskarżony T. K. popełnił przestępstwo”. Podnosząc wskazane zarzuty apelujący wniósł o uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Apelacja obrońcy Ł. K. zarzuca (dosłowny cytat): „I. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na jego treść ( art. 438 pkt 2 k.p.k. ), w szczególności przepisów art. 7 w zw. z art. 4 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. polegającą na jednostronnej, wyrywkowej, a w konsekwencji dowolnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego i wzięciu pod uwagę wyłącznie dowodu i okoliczności świadczących na niekorzyść oskarżonego (dowód z zeznań pokrzywdzonego) z pominięciem dowód w postaci zeznań naocznych świadków zdarzenia: P. H. , M. S. i L. C. i W. E. , którzy w sposób odmienny od pokrzywdzonego opisali zdarzenie zakwalifikowane przez Sąd jako pobicie, w szczególności odmiennie opisali udział oskarżonych i pokrzywdzonego w zdarzeniu, wskazując na pokrzywdzonego jako osobę inicjującą zatarg i bójkę, jak również atakującą fizycznie i prowokującą oskarżonych, jak również zaprzeczyli by oskarżony Ł. K. posługiwał się w trakcie zdarzenia nożem; polegającej na wyrywkowej ocenie dowodu z opinii biegłych z zakresu medycyny sądowej i dokonanie ustaleń w zakresie doznanych przez pokrzywdzonego obrażeń ciała w sposób sprzeczny z wnioskami wskazanej opinii. II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na jego treść (438 pkt 3 k.p.k. ), polegający na przyjęciu, iż oskarżony Ł. K. w trakcie zdarzenia używał noża i spowodował u pokrzywdzonego ranę ciętą wewnętrznej strony prawej dłoni oraz ranę nadbrzusza po stronie lewej w rzucie łuku żebrowego, które to ustalenie zostało przez Sąd dokonane w oparciu jedynie o dowód z zeznań pokrzywdzonego, wbrew treści dowodów z zeznań naocznych świadków zdarzenia: P. H. , M. S. i L. C. i W. E. oraz po części (donośnie spowodowania u pokrzywdzonej rany ciętej dłoni) wbrew treści opinii biegłych z zakresu medycyny sądowej. III. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na jego treść (438 pkt 3 k.p.k. ), polegający na przyjęciu, iż działanie oskarżonego spowodowało narażenie pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo wystąpienia skutku określonego w art. 157 § 1 k.k. , które to ustalenie pozostaje w sprzeczności z treścią przeprowadzonych dowodów w postaci zeznań naocznych świadków zdarzenia. Z daleko posuniętej ostrożności procesowej, w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd wskazanych powyżej zarzutów, wyrokowi Sądu I instancji zarzucił: IV. rażącą niewspółmierność kary orzeczonej wobec oskarżonego Ł. K. za przypisany mu występek ( art. 438 pkt 4 k.p.k. ), polegającą na wymierzenie wobec niego kary 1 roku pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, pomimo, że waga popełnionego czynu, sposób jego popełnienia oraz stopień społecznej szkodliwości czynu, nie uzasadniały aż tak surowego potraktowania oskarżonego i dawały podstawę do wymierzenie mu kary z warunkowym zawieszeniem lub kary w niższym – minimalnym wymiarze przewidzianym za przestępstwo za które oskarżony został skazany”. Podnosząc wskazane zarzuty apelujący wniósł o: „ - zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie oskarżonego Ł. K. od czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia, ewentualnie - zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zmianę kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu Ł. K. i przyjęcie, iż oskarżony dopuścił się czynu z art. 158 § 1 kk wraz z dokonanej stosownej korekty w opisie czynu polegającej na uznaniu, iż oskarżony brał udział w bójce i wyeliminowaniu z opisu czynu znamienia posłużenia się nożem przez oskarżonego Ł. K. oraz orzeczenie łagodniejszej kary w stosunku do oskarżonego z zastosowaniem warunkowego jej zawieszenia; ewentualnie w przypadku uwzględnienia zarzutu rażącej niewspółmierności kary orzeczonej wobec oskarżonego wniósł o zmianę wyroku w zakresie orzeczonej wobec oskarżonego Ł. K. kary, poprzez warunkowe zawieszenie jej wykonania, bądź kary w minimalnym wymiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności”. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacje zasługują na uwzględnienie w tych częściach, w których zawarte są zastrzeżenia co do stanowiska Sądu I instancji, że przedmiotowe zdarzenie miało postać pobicia w rozumieniu art. 158 § 1 k.k. Apelujący podnoszą, że Sąd meriti nie wykazał przekonująco dlaczego nie ocenił tego zdarzenia jako bójki w rozumieniu wskazanego przepisu. Kwestię tę poruszyli przede wszystkim obrońcy oskarżonych T. K. i Ł. K. . Należy w związku z powyższym stwierdzić, że Sąd I instancji nie wyjaśnił należycie podstawy prawnej zaskarżonego wyroku do czego obliguje art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. Uniemożliwia to Sądowi odwoławczemu właściwą kontrolę orzeczenia i powoduje, że nie mogło się ono ostać. Wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku, zamieszczone w jego uzasadnieniu jest bardzo ogólnikowe i co istotne nie przystaje do poczynionych przez Sąd meriti ustaleń faktycznych. Z ustaleń tych wynika, że jako pierwszy przypuścił atak na jednego z oskarżonych ( D. K. ) J. G. (vide str. 5 in principio uzasadnienia orzeczenia). Z dalszych ustaleń Sądu meriti wynika, że wspomniany J. G. odgrywał w zajściu bardzo aktywną rolę, używając wobec oskarżonych siły fizycznej (cyt. – „ Cios był silny, ale pokrzywdzony się nie przewrócił, ale sam uderzył oskarżonego w twarz. Potem mężczyźni zadawali sobie kolejne ciosy pięściami” – str. 6 uzasadnienia orzeczenia i dalej „ Pokrzywdzony na to zareagował stanowczo. Podbiegł do oskarżonego D. K. i pięścią uderzył go w głowę, tak że ten upadł na ulicę ... Wówczas z boku do pokrzywdzonego zbliżył się ponownie oskarżony P. A. (1) . J. G. natarł na niego, ciosami w głowę i kopnięciami wepchnął go w siatkę ogrodzenia. Wówczas ten zrezygnował z dalszej walki ...” – str. 8 uzasadnienia orzeczenia). W kolejnym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd meriti stwierdził, że J. G. gonił uciekającego przed nim oskarżonego Ł. K. . Zdarzenie zakończyło się gdy (cyt.) „ Wszyscy ostatecznie już silnie nietrzeźwi i zmęczeni walką zaprzestali ataków” ( str. 8 uzasadnienia orzeczenia). Z przytoczonych fragmentów uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że J. G. i oskarżeni przypuszczali wzajemnie na siebie ataki, których zaprzestali gdyż byli (cyt.) „ silnie nietrzeźwi i zmęczeni walką” ( str. 8). Należy nadto zwrócić uwagę na okoliczność, że J. G. po incydencie w mieszkaniu (gdzie uderzył pięścią w twarz D. K. ) wyszedł przed dom i tam oczekiwał na oskarżonych (vide str. 6 in principio uzasadnienia orzeczenia). Skoro tak, był on z pewnością przygotowany na starcie fizyczne z oskarżonymi i nie unikał go (mógł bowiem bez przeszkód oddalić się z miejsca zdarzenia, zanim jeszcze pojawili się tam oskarżeni). Sąd I instancji mimo przedstawionych wyżej (poczynionych przez siebie) ustaleń faktycznych w ogóle nie rozważał kwestii czy zajście to miało charakter bójki w rozumieniu art. 158 § 1 k.k. Sąd ten ograniczył się do jednostronnej, sprzecznej z własnymi ustaleniami oceny zdarzenia, stwierdzając że oskarżeni (cyt.) „ działając wspólnie i w porozumieniu wzięli udział… w stosowaniu przemocy fizycznej wobec pokrzywdzonego J. G. . Zadawali mu ciosy rękami, kopali go. D. K. zadał mu ciosy nożem ...” ( str. 34 in fine uzasadnienia orzeczenia). Sąd meriti – jak wspomniano – pominął przy tym jednak swoje własne ustalenia faktyczne, z których wynika, że również J. G. stosował przemoc fizyczną wobec oskarżonych. Sąd orzekający pominął również dowody świadczące o symetrii wzajemnych działań J. G. i oskarżonych, a nawet wskazujące na większe zaangażowanie tego pierwszego w agresywne działania wobec przeciwników. Jednym z owych dowodów są zeznania świadka P. H. przytoczone przez obrońcę oskarżonego Ł. K. we wniesionym przez niego środku odwoławczym (str. 5). Również zeznania innych świadków powołanych przez apelującego w tej części środka odwoławczego potwierdzają powyższą okoliczność. Świadek M. S. podczas rozprawy zeznał (cyt.) „ W. na to, że to J. G. atakował Ł. K. i P. A. (1) . J. G. mógł się wtedy spokojnie oddalić” ( k. 520 in fine ). Z zeznań świadka L. C. z rozprawy wynika, że bardziej agresywnym uczestnikiem zajścia był J. G. (k. 521). Świadek W. E. zeznał na rozprawie, że (cyt.) „ G. był także agresywny wobec oskarżonych ... Praktycznie wszyscy się przewracali, do tego dochodziło bo razem się szamotali” ( k. 589). Przy wyjaśnianiu podstawy prawnej zaskarżonego wyroku powołane wyżej dowody zostały pominięte przez Sąd I instancji. Należy w związku z powyższym podnieść, że zgodnie z jednolitym stanowiskiem doktryny i judykatury przez bójkę w rozumieniu art. 158 § 1 k.k. rozumie się starcie pomiędzy co najmniej trzema osobami, które atakują się wzajemnie, występując zarazem w roli napastników i napadniętych. Pobiciem jest natomiast czynna napaść dwóch lub więcej osób na inną osobę lub osoby, przy czym w zdarzeniu występuje wyraźny podział ról na napastników i napadniętych (broniących się). Sąd I instancji nie wyjaśnił w ogóle dlaczego w ustalonym przez siebie stanie faktycznym (wzajemne ataki J. G. i oskarżonych) nie ocenił przedmiotowego zdarzenia jako bójki, przyjmując koncepcję pobicia. Jak wcześniej wspomniano Sąd ten nie poddał przy tym żadnej analizie (pod kątem kwalifikacji prawnej czynu) zeznań wymienionych wyżej świadków, z których wynika że zachowanie J. G. w czasie zdarzenia było co najmniej tak samo agresywne i zaczepne jak oskarżonych. Należy nadto zwrócić uwagę na rażącą niekonsekwencję z jaką Sąd meriti definiuje przedmiotowe zdarzenie. Otóż na stronie 30 uzasadnienia zaskarżonego wyroku znajduje się następujący fragment (cyt.): „ Sąd nie miał istotnych powodów do odmowy przyznania waloru wiarygodności zeznaniom: M. S. , P. H. , L. C. i W. E. – bezpośrednich świadków bójki na ul. (...) ”. W dalszej części uzasadnienia znajdują się też fragmenty (cyt.): „ Jak przyjęto w stanie faktycznym wówczas T. K. już nie uczestniczył w bójce , tylko stał z boku i przyglądał się” ( str. 30) i dalej „ W. E. relacjonował, że gdy wyszedł na ulicę wyglądało to tak, że wszyscy oskarżeni uczestniczyli w bójce ...” (str. 30). Z powyższego wynika, że Sąd I instancji ocenił zdarzenie równocześnie jako pobicie i bójkę. Tego rodzaju uchybienie powoduje, że zaskarżony wyrok ostać się nie mógł. Z tego względu Sąd Apelacyjny zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonych D. K. , T. K. i Ł. K. (oraz na zasadzie art. 435 k.p.k. w stosunku do P. A. (1) ) uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w celu wyjaśnienia – zgodnie z art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. – podstawy prawnej orzeczenia. Sąd Apelacyjny zgodnie z art. 436 k.p.k. ograniczył rozpoznanie środków odwoławczych tylko do wskazanego wyżej uchybienia, gdyż było to wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne. Orzeczenie o kosztach za obronę z urzędu w postępowaniu odwoławczym opiera się o art. 29 ustawy – Prawo o adwokaturze .