II AKa 167/20

Sygn. akt: II AKa 167/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2020 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący SSA Wiesław Kosowski Sędziowie SSA Grzegorz Wątroba SSA Marcin Ciepiela (spr.) Protokolant Anna Moczek przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Pszczynie del. do Prokuratury Okręgowej w Katowicach Michała Pakuły po rozpoznaniu w dniu 26 października 2020 r. sprawy 1. M. N. s. J. i H. , ur. (...) w T. oskarżonego z art. 258 § 1 k.k. , z art. 189a § 1 k.k. i inne 2. K. G. (1) s. J. i S. , ur. (...) w G. oskarżonego z art. 258 § 1 k.k. , z art. 189a § 1 k.k. i inne 3. M. D. c. G. i H. , ur. (...) w B. oskarżonej z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 189a § 1 k.k. i inne na skutek apelacji prokuratora i obrońców od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 23 lipca 2019 roku, sygn. akt XVI K 186/11 1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie VI w zakresie dotyczącym uniewinnienia oskarżonego M. N. od zarzutu działania na szkodę M. S. oraz w tej części przekazuje sprawę oskarżonego M. N. do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Katowicach; 2. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: - w odniesieniu do oskarżonego M. N. : 1) w punkcie I w opisie czynu w miejsce sformułowania „ od 2007 roku do grudnia 2008 r. ” wprowadza sformułowanie „ od kwietnia 2007 roku do marca 2008 roku ”, a w miejsce słów „ werbował kobiety ” wprowadza słowa „ udzielał pomocy do werbowania kobiet ”, zaś w kwalifikacji prawnej i podstawie wymiaru kary przyjmuje stan prawny z dnia 7 czerwca 2010 r.; 2) w punkcie II w kwalifikacji prawnej przyjmuje stan prawny z dnia 7 czerwca 2010 r., podstawę wymiaru kary uzupełnia o art. 33 § 2 k.k. wedle stanu prawnego z dnia 7 czerwca 2010 r., a orzeczoną karę łagodzi do 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz 160 (stu sześćdziesięciu) stawek dziennych grzywny po 30 (trzydzieści) złotych stawka; 3) w punkcie III w opisie czynu, po słowach „ za winnego tego, że ”, w miejsce zawartego tam sformułowania wprowadza następujące: „ w styczniu 2005 roku, w C. i innych miejscowościach na terenie Polski oraz w T. (Japonia), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowych i osobistych, czyniąc sobie z popełnienia przestępstwa stałe źródło dochodu, godząc się na popełnienie przez inne ustalone osoby przestępstwa handlu ludźmi, umieścił w internecie ogłoszenie o pracy w klubach nocnych w T. , a potem w rozmowie przedstawił pokrzywdzonej E. S. nieprawdziwe dane o charakterze i sposobie świadczenia tam pracy oraz warunkach wynagrodzenia, wprowadzając ją w błąd co do sposobu świadczenia pracy, jaką miała wykonywać i rzeczywistego jej charakteru, czym udzielił pomocnictwa do zwerbowania jej do pracy w charakterze hostessy w klubie nocnym (...) w T. w celu jej seksualnego wykorzystania ”, kwalifikację prawną uzupełnia o art. 18 § 3 k.k. oraz przyjmuje stan prawny z dnia 7 czerwca 2010 r., a podstawę wymiaru kary uzupełnia o art. 19 § 1 k.k. i art. 19 § 2 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k. oraz art. 33 § 2 k.k. wedle stanu prawnego z dnia 7 czerwca 2010 r., zaś orzeczoną karę łagodzi do 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz 160 (stu sześćdziesięciu) stawek dziennych grzywny po 30 (trzydzieści) złotych stawka; 4) w punkcie IV w opisie czynu, po słowach „za winnego tego, że”, w miejsce zawartego tam sformułowania wprowadza następujące: „ w listopadzie i grudniu 2005 roku, w C. oraz w A. (Republika Włoska), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowych i osobistych, czyniąc sobie z popełnienia przestępstwa stałe źródło dochodu, godząc się na popełnienie przez inne osoby przestępstwa handlu ludźmi, przedstawił pokrzywdzonej E. K. (1) w rozmowie nieprawdziwe dane o charakterze i sposobie świadczenia pracy oraz warunkach wynagrodzenia w klubie nocnym w A. , wprowadzając ją w błąd co do sposobu świadczenia pracy, jaką miała wykonywać i rzeczywistego jej charakteru, czym udzielił pomocnictwa do zwerbowania jej do pracy w charakterze hostessy w klubie nocnym w A. w celu jej seksualnego wykorzystania ”, kwalifikację prawną uzupełnia o art. 18 § 3 k.k. oraz przyjmuje stan prawny z dnia 7 czerwca 2010 r., a podstawę wymiaru kary uzupełnia o art. 19 § 1 k.k. i art. 19 § 2 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k. oraz art. 33 § 2 k.k. przyjmując stan prawny z dnia 7 czerwca 2010 r., zaś orzeczoną karę łagodzi do 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz 160 (stu sześćdziesięciu) stawek dziennych grzywny po 30 (trzydzieści) złotych stawka; 5) w punkcie V uchyla zawarte tam rozstrzygnięcie i na mocy art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym dnia 7 czerwca 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. , biorąc za podstawę karę pozbawienia wolności wymierzoną w punkcie I zaskarżonego wyroku oraz kary pozbawienia wolności i grzywny wymierzone w podpunktach 2.2), 2.3) i 2.4), orzeka wobec oskarżonego M. N. karę łączną w wymiarze 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności oraz 456 (czterystu pięćdziesięciu sześciu) stawek dziennych grzywny po 30 (trzydzieści) złotych stawka, przy czym na mocy art. 69 § 1, 2 i 3 k.k. w zw. z art. 70 § 2 k.k. w zw. z art. 73 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. według stanu prawnego obowiązującego dnia 7 czerwca 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. warunkowo zawiesza wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności na okres próby wynoszący 5 (pięć) lat, oddając oskarżonego w tym czasie pod dozór kuratora sądowego; 6) w punkcie VA uchyla zawarte tam rozstrzygnięcie i na mocy art. 63 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym dnia 7 czerwca 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. zalicza oskarżonemu M. N. na poczet orzeczonej kary łącznej grzywny okres tymczasowego aresztowania w sprawie od dnia 26 czerwca 2010 r. do dnia 8 lutego 2011 r., uznając ją za wykonaną w całości; - w odniesieniu do oskarżonego K. G. (1) : 7) w punkcie VII w opisie czynu w miejsce słów „ od 2007 roku do grudnia 2008 r. ” wprowadza słowa „ od lata 2007 roku do kwietnia 2008 roku ”, a w miejsce sformułowania „ werbował kobiety ” wprowadza sformułowanie „ udzielał pomocy do werbowania kobiet ”, zaś w kwalifikacji prawnej i podstawie wymiaru kary przyjmuje stan prawny z dnia 7 czerwca 2010 r.; 8) w punkcie VIII w zakresie czynów polegających na działaniu na szkodę I. K. , M. Z. , A. S. (1) , A. B. i D. Z. , w opisie czynów, po słowach „za winnego tego, że”, w miejsce zawartego tam sformułowania wprowadza następujące: „działając w podobny sposób, w krótkich odstępach czasu: - w marcu 2008 roku, w G. oraz w C. (Republika Włoska), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami, w ramach zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze międzynarodowym, według przyjętego i zaakceptowanego podziału ról i zadań przy realizacji poszczególnych przedsięwzięć oraz uzyskiwanych korzyści, godząc się na popełnienie przez inne ustalone osoby przestępstwa handlu ludźmi, poprzez zamieszczenie ogłoszenia, a także rozmowy telefoniczne z M. Z. i wiadomości mailowe z pokrzywdzoną I. K. , w których podane były nieprawdziwe dane o charakterze i sposobie świadczenia pracy oraz warunkach wynagrodzenia, udzielił pomocy do zwerbowania pokrzywdzonej I. K. do pracy w charakterze hostessy w klubie nocnym (...) w C. w celu jej seksualnego wykorzystania, - w marcu 2008 roku, w G. oraz w C. (Republika Włoska), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami, w ramach zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze międzynarodowym, według przyjętego i zaakceptowanego podziału ról i zadań przy realizacji poszczególnych przedsięwzięć oraz uzyskiwanych korzyści, godząc się na popełnienie przez inne ustalone osoby przestępstwa handlu ludźmi, poprzez zamieszczenie ogłoszenia, a także rozmowy telefoniczne i wiadomości mailowe z pokrzywdzoną M. Z. , w których podane były nieprawdziwe dane o charakterze i sposobie świadczenia pracy oraz warunkach wynagrodzenia, udzielił pomocy do zwerbowania jej do pracy w charakterze hostessy w klubie nocnym (...) w C. w celu jej seksualnego wykorzystania, - w kwietniu 2008 roku, w G. oraz w C. (Republika Włoska), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami, w ramach zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze międzynarodowym, według przyjętego i zaakceptowanego podziału ról i zadań przy realizacji poszczególnych przedsięwzięć oraz uzyskiwanych korzyści, godząc się na popełnienie przez inne ustalone osoby przestępstwa handlu ludźmi, poprzez zamieszczanie ogłoszenia w internecie, a także rozmowy osobiste, telefoniczne i mailowe z pokrzywdzoną A. S. (1) , w których podane były nieprawdziwe dane o charakterze i sposobie świadczenia pracy oraz warunkach wynagrodzenia, a także poprzez organizację transportu, udzielił pomocy do zwerbowania jej do pracy w charakterze hostessy w klubie nocnym (...) w C. w celu jej seksualnego wykorzystania, - latem 2007 roku, w S. oraz miejscowości A. (Republika Włoska), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami, w ramach zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze międzynarodowym, według przyjętego i zaakceptowanego podziału ról i zadań przy realizacji poszczególnych przedsięwzięć oraz uzyskiwanych korzyści, godząc się na popełnienie przez inne osoby przestępstwa handlu ludźmi, poprzez rozmowy z pokrzywdzoną A. B. , w których podane były nieprawdziwe dane o charakterze i sposobie świadczenia pracy oraz warunkach wynagrodzenia, a także przez organizację transportu, udzielił pomocy do zwerbowania jej do pracy w charakterze hostessy w klubie nocnym w A. w celu jej seksualnego wykorzystania, jako kwalifikację prawną każdego z tych czynów przyjmuje art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 253 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym dnia 7 czerwca 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. , - latem 2007 roku, w G. oraz w C. (Republika Włoska), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami, w ramach zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze międzynarodowym, według przyjętego i zaakceptowanego podziału ról i zadań przy realizacji poszczególnych przedsięwzięć oraz uzyskiwanych korzyści, godząc się na popełnienie przez inne ustalone osoby przestępstwa handlu ludźmi, poprzez zamieszczenie ogłoszenia w internecie, a także rozmowy osobiste, telefoniczne i mailowe z pokrzywdzoną D. Z. , w których podane były nieprawdziwe dane o charakterze i sposobie świadczenia pracy oraz warunkach wynagrodzenia, udzielił pomocy do usiłowania zwerbowania jej do pracy w charakterze hostessy w klubie nocnym (...) w C. w celu jej seksualnego wykorzystania, jako kwalifikację prawną tego czynu przyjmuje art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 22 § 1 k.k. w zw. z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 253 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym dnia 7 czerwca 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. , podstawę wymiaru kary uzupełnia o art. 19 § 1 k.k. i art. 91 § 1 k.k. oraz art. 19 § 2 k.k. w zw. z art. 60 § 1 i § 6 pkt 2 k.k. i art. 33 § 2 k.k. wedle stanu prawnego z dnia 7 czerwca 2010 r., zaś orzeczoną jedną karę łagodzi do 1 (jednego) roku i 8 (ośmiu) miesięcy pozbawienia wolności oraz 300 (trzystu) stawek dziennych grzywny po 30 (trzydzieści) złotych stawka; 9) w punkcie VIII w zakresie czynu polegającego na działaniu na szkodę W. S. na mocy art. 414 § 1 k.p.k. uniewinnienia oskarżonego K. G. (1) , a kosztami postępowania w tej części obciąża Skarb Państwa; 10) w punkcie IX uchyla zawarte tam rozstrzygnięcie i na mocy art. 91 § 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym dnia 7 czerwca 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. , biorąc za podstawę kary pozbawienia wolności wymierzone w punkcie VII zaskarżonego wyroku oraz w podpunkcie 2.8), orzeka wobec oskarżonego K. G. (1) karę łączną 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności, przy czym na mocy art. 69 § 1, 2 i 3 k.k. w zw. z art. 70 § 2 k.k. w zw. z art. 73 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. według stanu prawnego obowiązującego dnia 7 czerwca 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. warunkowo zawiesza jej wykonanie na okres próby wynoszący 5 (pięć) lat, oddając oskarżonego w tym czasie pod dozór kuratora sądowego; 11) w punkcie X uchyla zawarte tam rozstrzygnięcie i na mocy art. 63 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym dnia 7 czerwca 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. zalicza oskarżonemu K. G. (1) na poczet orzeczonej kary grzywny okres zatrzymania w sprawie od dnia 27 czerwca 2010 r. do dnia 28 czerwca 2010 r., uznając ją za wykonaną w części wynoszącej 4 (cztery) stawki dzienne; - w odniesieniu do oskarżonej M. D. : 12) w punkcie XII w opisie czynu, po słowach „za winną tego, że”, w miejsce zawartego tam sformułowania wprowadza następujące: „ działając w podobny sposób, w krótkich odstępach czasu: - w grudniu 2008 roku w D. oraz w C. (Republika Włoska), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami, według przyjętego i zaakceptowanego podziału ról i zadań przy realizacji poszczególnych przedsięwzięć oraz uzyskiwanych korzyści, w celu osiągnięcia korzyści majątkowych i osobistych, czyniąc sobie z przestępstwa stałe źródło dochodu, udzieliła pokrzywdzonej B. A. informacji co do możliwości transportu oraz warunków świadczonej pracy, w których były podane nieprawdziwe dane o charakterze i sposobie świadczenia tej pracy oraz warunkach wynagrodzenia, wprowadzając B. A. w błąd co do warunków i rodzaju oferowanej pracy oraz płacy, przez co udzieliła pomocy do zwerbowania pokrzywdzonej do pracy w charakterze hostessy w klubie nocnym (...) w C. w celu jej seksualnego wykorzystania, - w grudniu 2008 roku, w D. oraz w C. (Republika Włoska), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami, według przyjętego i zaakceptowanego podziału ról i zadań przy realizacji poszczególnych przedsięwzięć oraz uzyskiwanych korzyści, w celu osiągnięcia korzyści majątkowych i osobistych, czyniąc sobie z przestępstwa stałe źródło dochodu, udzieliła pokrzywdzonej I. B. (1) informacji co do możliwości transportu oraz warunków świadczonej pracy, w których były podane nieprawdziwe dane o charakterze i sposobie świadczenia tej pracy oraz warunkach wynagrodzenia, wprowadzając I. B. (1) w błąd co do warunków i rodzaju oferowanej pracy oraz płacy, przez co udzieliła pomocy do zwerbowania pokrzywdzonej do pracy w charakterze hostessy w klubie nocnym (...) w C. w celu jej seksualnego wykorzystania, - w kwietniu 2008 roku, w D. oraz w C. (Republika Włoska), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami, według przyjętego i zaakceptowanego podziału ról i zadań przy realizacji poszczególnych przedsięwzięć oraz uzyskiwanych korzyści, w celu osiągnięcia korzyści majątkowych i osobistych, czyniąc sobie z przestępstwa stałe źródło dochodu, udzieliła pokrzywdzonej A. S. (1) informacji co do możliwości transportu oraz warunków świadczonej pracy, w których były podane nieprawdziwe dane o charakterze i sposobie świadczenia tej pracy oraz warunkach wynagrodzenia, wprowadzając A. S. (1) w błąd co do warunków i rodzaju oferowanej pracy oraz płacy, przez co udzieliła pomocy do zwerbowania pokrzywdzonej do pracy w charakterze hostessy w klubie nocnym (...) w C. w celu jej seksualnego wykorzystania”, jako kwalifikację prawną każdego z tych czynów przyjmuje art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 253 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym dnia 7 września 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. , a podstawę wymiaru kary uzupełnia o art. 60 § 1 k.k. i art. 91 § 1 k.k. , 13) w punkcie XIII jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przyjmuje art. 69 § 1, 2 i 3 k.k. w zw. z art. 70 § 2 k.k. ; 3. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy; 4. zasądza od oskarżonych M. N. , K. G. (1) i M. D. na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania obejmujące wydatki postępowania odwoławczego w kwotach po 6,66 zł (sześć złotych sześćdziesiąt sześć groszy) oraz opłaty: od oskarżonej M. D. za postępowanie odwoławcze w kwocie 300 (trzysta) złotych, a od oskarżonych M. N. i K. G. (1) za obie instancje w kwotach po 400 (czterysta) złotych, zwalniając ich od pozostałej części opłat. SSA Marcin Ciepiela SSA Wiesław Kosowski SSA Grzegorz Wątroba UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt II AKa 167/20 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 4 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji Wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 23 lipca 2019 r., sygn. akt XVI K 186/11 1.2. Podmiot wnoszący apelację ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☒ obrońca ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny 1.3. Granice zaskarżenia 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☒ na niekorzyść ☒ w całości ☒ w części ☒ co do winy ☒ co do kary ☒ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.1.2. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☒ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☒ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.4. Wnioski ☒ uchylenie ☒ zmiana 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy 1.5. Ustalenie faktów 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.1.1. M. N. , K. G. (1) , M. D. Prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt V K 151/15, skazujący H. G. za udział w międzynarodowej zorganizowanej grupie przestępczej w okresie od przełomu 2006 i 2007 roku do sierpnia 2010 roku, w Polsce i we Włoszech (w A. , T. , M. - T. , A. i in.) oraz za czyny z art. 253 § 1 k.k. popełnione na szkodę: I. B. (2) , K. G. (2) , S. J. , M. J. , W. M. , P. G. , E. K. (2) , K. D. , M. G. oraz uniewinniający ją od czynów z art. 253 § 1 k.k. („poprzez (…) wypłaty prowizji na rzecz kolejnych pośredników, w tym M. N. i K. G. (1) (…) celem innego wykorzystania poniżającego godność człowieka”) popełnionych na szkodę: J. P. (k. 6941), K. S. (k. 6941v), A. R. (k. 6941v), J. W. (k. 6942), M. A. (k. 6942), W. S. (k. 6942v), B. Z. (k. 6942v) i M. D. (k. 6943). odpis prawomocne-go wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach wraz z uzasadnieniem wydanego w sprawie o sygn. akt V K 151/15, dotyczącego H. G. (1) 6936-7035 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.2.1. 1.6. Ocena dowodów 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu 2.1.1.1 odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach wraz z uzasadnieniem wydanego w sprawie o sygn. akt V K 151/15, dotyczącego H. G. Dokument urzędowy w postaci odpisu prawomocnego wyroku sądowego musiał być uznany za wiarygodny, gdyż został sporządzone przez powołany do tego organ w zakresie jego kompetencji. 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut 3.1. Pkt I tiret drugie, pkt II tiret drugie, III i IV apelacji prokuratora ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Sąd Okręgowy przyjmując w stosunku do oskarżonych w zaskarżonym wyroku kwalifikację prawną z art. 253 § 1 k.k. (w przypadku oskarżonej M. D. w zw. z art. 18 § 3 k.k. ) w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 września 2010 r., a nadto powołując się w uzasadnieniu wyroku (str. 29) na względność tego przepisu w stosunku do obowiązującego po wspomnianej dacie przepisu art. 189a § 1 k.k. , zajął jasne stanowisko. Jednak argumentacja, dlaczego tak uczynił, nie była już tak klarowna. Mimo bowiem przywołania w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku nazw szeregu aktów prawa międzynarodowego, w istocie nie wskazano, do którego z nich odwołał się sąd meriti , a także nie wyjaśniono, dlaczego akurat dla oskarżonych stare przepisy miałyby być względniejsze w rozumieniu art. 4 § 1 k.k. Na dodatek, jedyna przytoczona definicja handlu ludźmi z okresu sprzed 7 września 2010 r. pochodziła z Konwencji Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi , sporządzonej w Warszawie dnia 16 maja 2005 r. (Dz. U. z dnia 9 lutego 2009 r., Dz.U. Nr 20, poz. 107), zwanej także Konwencją Warszawską. Podkreślić natomiast należy, że konwencja ta została ratyfikowana przez Polskę ustawą z dnia 25 kwietnia 2008 r. (Dz. U. Nr 97, poz. 626), która weszła w życie 21 czerwca 2008 r., a z oświadczenia rządowego z dnia 31 grudnia 2008 r. w sprawie mocy obowiązującej ww. Konwencji wynika, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej dnia 22 października 2008 r. ratyfikował ją, przy czym w stosunku do Polski weszła ona w życie z dniem 1 marca 2009 r. (Dz. U. z dnia 9 lutego 2009 r., Dz.U. 2009, Nr 20, poz. 108). Skoro zaś data ta przypadała po najpóźniejszym z czynów zarzucanych oskarżonym w niniejszej sprawie, niewątpliwie Konwencja Warszawska nie mogła być podstawą przypisania im odpowiedzialności karnej (vide art. 1 § 1 k.k. ). Mając na uwadze wątpliwości tak zasadniczej natury, Sąd Apelacyjny uznał za konieczne uzupełnienie zaprezentowanych w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku (str. 28-29) wywodów prawnych poświęconych przestępstwu handlu ludźmi. Konieczne było bowiem jednoznaczne wskazanie, na podstawie jakich przepisów odpowiadali oskarżeni w niniejszej sprawie oraz z czego wynikała ich względność w stosunku do norm obowiązujących w czasie orzekania. Zważywszy na realia sprawy, w której bezspornie pokrzywdzonymi były wyłącznie osoby dorosłe, analizę ograniczono do takich przypadków. Rozpoczynając te rozważania, należy zauważyć, że do realizacji znamion przestępstwa handlu ludźmi – niezależnie od stanu prawnego – konieczne jest wystąpienie trzech elementów: określonego zachowania (znamię czasownikowe), metody działania (sposobu) oraz celu działania (ukierunkowanego na ofiarę). Od dnia 8 września 2010 r., na podstawie art. 189a § 1 k.k. (z odwołaniem się do definicji z art. 115 § 22 k.k. ) odpowiedzialności karnej za dopuszczenie się handlu ludźmi dorosłymi podlega zachowanie: a) w postaci: werbowania, transportu, dostarczania, przekazywania, przechowywania lub przyjmowania osoby, b) podjęte metodą („z zastosowaniem”): przemocy lub groźby bezprawnej, uprowadzenia, podstępu, wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności, udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą, c) podjęte w celu wykorzystania takiej osoby (pokrzywdzonej), nawet za jej zgodą, ze wskazaniem przykładowo („w szczególności”) postaci wykorzystania: w prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach wykorzystania poniżających godność człowieka albo w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy. Do dnia 7 września 2010 r. odpowiedzialność karną za uprawianie handlu ludźmi (nawet za ich zgodą) normował art. 253 § 1 k.k. W piśmiennictwie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że wobec braku w owym czasie stosownych definicji „handlu ludźmi” w ustawodawstwie krajowym, należało sięgać do prawa międzynarodowego lub unijnego. Umocowanie do takiego zabiegu wynika z art. 87 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. , który ratyfikowane umowy międzynarodowe zalicza do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, a także z art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji , wskazujących, iż po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw stają się one jego częścią i są bezpośrednio stosowane, chyba że ich stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy, a w razie ratyfikowania za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie mają pierwszeństwo przed ustawą, z którą niemożliwe jest pogodzenie ich postanowień. Chociaż spośród umów międzynarodowych w badanej materii istotną rolę odgrywa Konwencja Warszawska, to z przyczyn wyżej omówionych, nie mogła ona znaleźć zastosowania do zachowań popełnionych przez oskarżonych. Konieczne było sięgnięcie do aktów prawa międzynarodowego, ratyfikowanych przez Polskę wcześniej. Zważywszy, że zdecydowana większość czynów przypisanych oskarżonym została popełniona w ramach zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze międzynarodowym, należało skoncentrować się na aktach prawnych dotyczących tej materii. Spośród nich, na plan pierwszy wysuwa się Protokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 15 listopada 2000 r. (Dz.U. z dnia 31 stycznia 2005 r., Dz.U.2005.18.160), ratyfikowany ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. (Dz. U. z dnia 4 lutego 2003 r., Dz.U.2003.17.153), która weszła w życie 19 lutego 2003 r. Z oświadczenia rządowego z dnia 27 sierpnia 2004 r. w sprawie mocy obowiązującej ww. Protokołu wynika, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej dnia 18 sierpnia 2003 r. ratyfikował wyżej wymieniony protokół , a dnia 26 września 2003 r. złożono u Sekretarza Generalnego Narodów Zjednoczonych dokument ratyfikacyjny (Dz.U. z dnia 31 stycznia 2005 r., Dz.U.2005.18.161). Tym samym, w myśl art. 91 ust. 1 Konstytucji RP ww. Protokół, zwany Protokołem z Palermo stanowił od wspomnianej daty część polskiego prawnego. W efekcie, od dnia 26 września 2003 r. do dnia 7 września 2010 r., na podstawie art. 253 § 1 k.k. (z odwołaniem się do definicji art. 3 lit. a) Protokołu z Palermo – Wyjaśnienie pojęć”) odpowiedzialności karnej za uprawianie handlu ludźmi w ramach międzynarodowej przestępczości zorganizowanej podlegało zachowanie: a) w postaci: werbowania, transportu, przekazywania, przechowywania lub przyjmowania osób, b) podjęte metodą („z zastosowaniem”): gróźb lub użyciem siły lub też z wykorzystaniem innej formy przymusu, uprowadzenia, oszustwa, wprowadzenia w błąd, nadużycia władzy lub wykorzystania słabości, wręczenia lub przyjęcia płatności lub korzyści dla uzyskania zgody osoby mającej kontrolę nad inną osobą c) podjęte w celu wykorzystania takiej osoby (pokrzywdzonej), nawet za jej zgodą, ze wskazaniem minimalnych („wykorzystanie obejmuje, jako minimum”) postaci wykorzystania: prostytucji osób lub innych form wykorzystania seksualnego, pracy lub usług o charakterze przymusowym, niewolnictwa lub praktyk podobnych do niewolnictwa, zniewolenia albo usunięcia organów. W ocenie Sądu Apelacyjnego, porównanie wyżej przytoczonych znamion czynów z art. 189a § 1 k.k. oraz z art. 253 § 1 k.k. (w przypadku przestępstw popełnionych w ramach zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze międzynarodowym) wskazuje na ich znaczące podobieństwo. Wedle stanu prawnego od dnia 8 września 2010 r. dostrzegalne jest poszerzenie przez ustawodawcę liczby postaci zachowań karalnych o „dostarczanie” oraz inne ujęcie metod działania sprawcy. Kwestie te jednak w realiach niniejszej sprawy, zwróciwszy uwagę na to, że na gruncie obu rozwiązań prawnych tak samo karalne jest „werbowanie”, dokonywane „za pomocą wprowadzenia w błąd”, nie miały znaczenia. Kluczowym jawił się cel działania sprawcy, który na gruncie art. 189a § 1 k.k. jest istotnie szerszy i obejmuje zasadniczo każde wykorzystanie ofiary, a na pewno inne (niż seksualne) formy wykorzystania poniżające godność człowieka, podczas gdy art. 253 § 1 k.k. (w przypadku przestępstw popełnionych w ramach zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze międzynarodowym) wskazuje na konkretne minimalne progi, od których wykorzystanie takie stanowi znamię czynu. Skoro więc wspomnianego celu wykorzystania brak na gruncie art. 253 § 1 k.k. w zw. z art. 3 lit. a) Protokołu z Palermo, to w sytuacjach działań podjętych w celu innych (niż seksualne) form wykorzystania pokrzywdzonych poniżających godność człowieka, niewątpliwie ten stan prawny był względniejszy dla oskarżonych. Świadczy o tym dobitnie fakt, że w takich przypadkach nie doszło do wyczerpania znamion przestępstwa przez oskarżonych, co skutkowało ich uniewinnieniem od niektórych z zarzucanych im czynów, do czego nie doszłoby na gruncie art. 189a § 1 k.k. W realiach niniejszej sprawy w trzech (spośród wszystkich zarzucanych oskarżonym przez prokuratora) przypadkach sąd I instancji uznał oskarżonych za winnych przestępstw handlu ludźmi, nie wskazując, aby zostały one popełnione w ramach zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze międzynarodowym (pkt III, IV i XII zaskarżonego wyroku). Zważywszy, że oskarżyciel publiczny nie zaskarżył owych rozstrzygnięć w tym zakresie, konieczne stało się wskazanie stanu prawnego, jaki znalazł do nich zastosowanie, zwłaszcza, że nie uczynił tego Sąd Okręgowy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w tych przypadkach – dla ustalenia pojęcia „handlu ludźmi”, którym posługiwał się art. 253 § 1 k.k. – należało sięgnąć do Decyzji Ramowej Rady z dnia 19 lipca 2002 r. w sprawie zwalczania handlu ludźmi (2002/629/WSiSW), Dz.U.UE.L.2002.203.1, Dz.U.UE-sp.19-6-52. W myśl art. 11 tej decyzji ramowej, weszła ona w życie w ramach Wspólnot Europejskich z dniem jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym UE, co nastąpiło 1 sierpnia 2002 r. Polskę decyzja ta zaczęła obowiązywać od daty przystąpienia do Wspólnot Europejskich, czyli z dniem 1 maja 2004 r., przy czym terminem implementacji był 1 sierpnia 2004 r. Przyczyny uprawniające do oparcia się w analizowanym zakresie na postanowieniach decyzji ramowej Rady Unii Europejskiej 2002/629 wyłuszczył w swych judykatach Sąd Najwyższy. Zważywszy, że Sąd Apelacyjny wywody te podziela, za wystarczające uważa ich zacytowanie. I tak, w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2013 r., III KK 256/12, Biul.PK 2013/4/20-28, LEX nr 1300029, wskazano, że: „z punktu widzenia zasad wykładni prawa zasadnym jest odwołanie się do wykładni zgodnej z prawem unijnym. W jej ramach istotne znaczenie ma wykładnia zgodna z prawem wspólnotowym (wykładnia prounijna), polegająca na interpretowaniu krajowych norm w świetle tego właśnie prawa. Wykładnia ta wynika przede wszystkim z pierwszeństwa prawa wspólnotowego nad prawem krajowym. Chodzi głównie o tego rodzaju sytuacje, gdy przepisy dyrektywy WE/UE są używane jako wzorzec lub reguła interpretacyjna w procesie wykładni przepisów prawa krajowego. Obowiązek wykładni prowspólnotowej dotyczy całego systemu prawa krajowego, w tym i prawa karnego (por. System Prawa Karnego, pod red. T. Bojarskiego, Tom 2, Źródła Prawa Karnego, Warszawa 2011, a w tym: R.A. Stefański – Rozdział VII. Wykładnia przepisów prawa karnego. § 5. Rodzaje wykładni. X. Wykładnia prawnoporównawcza, s. 504 i n.). Także wśród przedstawicieli doktryny przeważał pogląd o dopuszczalności bezpośredniego sięgania w procesie dekodowania pojęcia „handlu ludźmi” – na gruncie art. 253 § 1 k.k. – do definicji unijnych (por: System Prawa Karnego, pod red. J. Warylewskiego, Tom 10, Przestępstwa przeciwko dobrom indywidualnym, Warszawa 2012, a w tym: M. Mozgawa – Rozdział II. Przestępstwa przeciwko wolności. § 11. Handel ludźmi ( art. 189a k.k.). V. Analiza ustawowych znamion, s. 396 i n.)”. Z kolei, w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2019 r., V KK 458/17, LEX nr 2640563, wskazano, że <nowelizacja z 20 maja 2010 r. Kodeksu karnego w zakresie zastąpienia dotychczasowego przepisu kryminalizującego handel ludźmi (czyli art. 253 § 1 k.k. ) przepisem art. 189a k.k. i umiejscowienia w art. 115 § 22 k.k. definicji pojęcia „handel ludźmi”, była następstwem uwzględnienia zgłaszanych w doktrynie postulatów, związanych z owymi rozbieżnościami przy interpretacji tego pojęcia, jak również kontrowersjami dotyczącymi możliwości bezpośredniego stosowania jego definicji zawartych we wskazanych wyżej aktach prawa międzynarodowego oraz niejako „pośredniego” stosowania postanowień Decyzji ramowej 2002/629 (zob. wyrok SN z 17.10.2017 r., III KK 103/17 ). Trzeba przypomnieć, że Kodeks Karny z 1932 r. oraz Kodeks karny z 1969 r. zawierały dwa typy przestępstw związanych z handlem ludźmi, tj. przestępstwo handlu niewolnikami i przestępstwo wywozu ludzi w celu uprawiania prostytucji. Polskie uregulowania dotyczące handlu ludźmi włączając w to także Kodeks karny z 1997 r. zawsze tworzone były pod kątem zrealizowania przez Polskę zobowiązań międzynarodowych. Dlatego też należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego, w którym przyjął on, że obowiązujący przed 8 września 2010 r. przepis art. 253 k.k. ma charakter tzw. przestępstwa konwencyjnego, stanowiąc realizację zobowiązań podpisanych przez Rzeczpospolitą Polskę umów międzynarodowych. Powinien być więc interpretowany tak, by zapewnić najdalej idącą zgodność z treścią tych umów (zob. postanowienie SN z 04.07.2017 r., IV KK 86/17 , LEX nr 2340612). Przekonuje o tym także uzasadnienie rządowego projektu Kodeksu karnego z 1997 r. w zestawieniu z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-105/03 p-ko M. P. , dotyczącym zagadnień wykładni prounijnej przepisów prawa stanowiących rezultat implementacji dyrektywy unijnej do porządku krajowego>. Mając powyższe na uwadze, należy przyjąć, że od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 7 września 2010 r., na podstawie art. 253 § 1 k.k. (z odwołaniem się do definicji z art. 1 ust. 1 i ust. 2 Decyzji Ramowej Rady z dnia 19 lipca 2002 r. w sprawie zwalczania handlu ludźmi, 2002/629/WSiSW) odpowiedzialności karnej za uprawianie handlu ludźmi (również poza zorganizowaną grupą przestępczą o charakterze międzynarodowym) podlegało zachowanie: a) w postaci: werbowania, przewozu, przekazywania, przechowywania, dalszego przyjmowania osoby, włącznie z wymianą lub przeniesieniem kontroli nad tą osobą, b) podjęte metodą („dzieje się to przy użyciu”, „gdy ma miejsce”): przymusu, siły lub zastraszenia, w tym uprowadzenia; lub oszustwa lub nadużycia finansowego; lub ma miejsce nadużycie władzy lub sytuacji wrażliwości, które powoduje, że osoba nie ma w rzeczywistości prawdziwego i nadającego się do zaakceptowania wyboru innego niż poddanie się wykorzystaniu; lub oferowane lub przyjmowane są opłaty lub korzyści dla uzyskania zgody osoby mającej kontrolę nad inną osobą, c) podjęte w celu (do celów) wykorzystania takiej osoby (pokrzywdzonej), nawet za jej zgodą, dla: wyzysku pracy lub usług tej osoby, w tym w formie co najmniej przymusowej lub obowiązkowej pracy lub usług, niewolnictwa lub praktyk podobnych niewolnictwa oraz poddaństwa, lub do celów wyzysku prostytucji innych osób lub innych form wykorzystania seksualnego, w tym w pornografii. W ocenie Sądu Apelacyjnego, porównanie wyżej przytoczonych znamion czynów z art. 189a § 1 k.k. oraz z art. 253 § 1 k.k. w zw. z Decyzją Ramową Rady 2002/629/WSiSW wskazuje na ich znaczące podobieństwo. Wedle stanu prawnego od dnia 8 września 2010 r. dostrzegalna jest modyfikacja przez ustawodawcę postaci zachowań karalnych („transport, dostarczanie” zamiast „przewozu”) oraz inne ujęcie metod działania sprawcy. Z punktu widzenia spójności systemu prawa brak podstaw do przyjmowania, że zastosowanie „wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania” oraz „nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności” mają inne znaczenie normatywne niż działanie „przy użyciu oszustwa”. Założywszy więc taką zbieżność, dostrzeżone różnice w analizowanych definicjach nie miały znaczenia w realiach niniejszej sprawy, skoro na gruncie obu rozwiązań prawnych tak samo karalne jest „werbowanie”, dokonywane „za pomocą wprowadzenia w błąd”, czyli postaci oszustwa. Kluczowym jawi się cel działania sprawcy, który na gruncie art. 189a § 1 k.k. jest istotnie szerszy i obejmuje zasadniczo każde wykorzystanie ofiary, a na pewno inne (niż seksualne) formy wykorzystania poniżające godność człowieka, podczas gdy art. 253 § 1 k.k. w zw. z Decyzją Ramową Rady 2002/629/WSiSW wymaga wyzysku pracy lub usług w formie co najmniej pracy przymusowej lub działania w celu wyzysku w ramach form wykorzystania seksualnego. Skoro więc celów wykorzystania innych niż seksualne (poza przymusową pracą lub usługami) brak na gruncie art. 253 § 1 k.k. w zw. z Decyzją Ramową Rady 2002/629/WSiSW, to w przypadku działań podjętych w celu innych (niż seksualne) form wykorzystania pokrzywdzonych poniżających godność człowieka, niewątpliwie ten stan prawny był względniejszy dla oskarżonych niż z okresu od 8 września 2010 r. Znalazło to wyraz w realiach sprawy, gdyż w takich przypadkach nie przyjęto wyczerpania znamion przestępstwa przez oskarżonych, co skutkowało ich uniewinnieniem od niektórych z zarzucanych im czynów, do czego nie doszłoby na gruncie art. 189a § 1 k.k. Konkludując, zarzut prokuratora był niewątpliwie nietrafny, gdyż w realiach sprawy wobec oskarżonych, którzy wszak podejmowali działania przed 2010 rokiem, względniejsze w rozumieniu art. 4 § 1 k.k. były przepisy regulujące przestępstwo handlu ludźmi obowiązujące przed dniem 8 września 2010 r. Na ich gruncie, w przypadkach, w których nie udowodniono, aby oskarżeni działali w celu seksualnego wykorzystania konkretnych pokrzywdzonych, a jedynie w celu ich wykorzystania w innych niż seksualne formach wykorzystania poniżających godność człowieka, należało przyjąć, że nie wyczerpano jednego ze znamion przestępstwa handlu ludźmi, co skutkować musiało uniewinnieniem oskarżonych. Zauważyć należy, że sformułowanie zarzutu stawianego przez prokuratora w punkcie II tiret drugie apelacji sugerowało, że „inne wykorzystanie poniżające godność człowieka” było objęte zakresem znamion z art. 253 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 września 2010 r., gdy tymczasem niewątpliwie tak nie było, bo nastąpiło to dopiero po tej dacie i na gruncie art. 189a § 1 k.k. Zarazem prokurator nie przedstawił najmniejszej argumentacji na poparcie tezy przeciwnej. Sąd Apelacyjny podkreśla, że zaprezentowane wywody na temat różnego ujęcia definicji „handlu ludźmi” prowadzą też do innego, kluczowego w niniejszej sprawie, acz pominiętego w rozważaniach prokuratora i sądu I instancji, wniosku. Otóż, zważywszy na wymóg celowości (w celu wykorzystania), a pośrednio i omówione wyżej metody działania, popełnienie przestępstwa handlu ludźmi wymaga zamiaru bezpośredniego w postaci dolus coloratus . W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przestępstwo tego rodzaju z punktu widzenia znamion strony podmiotowej może być popełnione wyłącznie z zamiarem szczególnie zabarwionym (kierunkowym), obejmującym zarówno cel, jak i sposób działania sprawcy (por. wyrok SN z 22.11.1973 r., III KR 278/73 ; wyrok SN z 19.07.2007 r., V KK 384/06 ; wyrok SN z 03.04.2007 r., III KK 362/06 , LEX nr 296749). Zatem, sprawca przestępstwa handlu ludźmi nie tylko musi chcieć aby jego ofiara została wykorzystana (np. seksualnie), lecz musi także chcieć w tym celu użyć określonego sposobu działania. Nie można uznać za wypełniającą znamiona strony podmiotowej handlu ludźmi sytuacji, w której chociażby jeden z elementów przypisanych mu znamion nie jest objęty świadomością sprawcy. Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku w odniesieniu do punktów IV, VIII i XII poprzez zmianę przyjętej kwalifikacji prawnej na art. 189a§ 1 k.k. w związku z art. 12 k.k. i 65 § 1 k.k. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec niezasadności przeanalizowanego zarzutu, związany z nim wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Wnioskowanie o przyjęcie kwalifikacji prawnej w związku z art. 12 k.k. sprawiało wręcz wrażenie pomyłki, skoro kwestii tej nie poświęcono żadnego miejsca w uzasadnieniu środka odwoławczego. Odrzucenie przez Sąd Okręgowy wyrażonej w akcie oskarżenia koncepcji prokuratora działania w ramach czynu ciągłego było oczywiście zasadne, skoro niewątpliwie zachowania oskarżonych godziły w dobra osobiste poszczególnych pokrzywdzonych, a w takich przypadkach konstrukcja ta nie znajduje zastosowania ( art. 12 § 1 in fine k.k. ). Zauważyć należy, że właśnie z powodu konieczności dokonywania analizy zachowań oskarżonych indywidualnie w stosunku do każdej z pokrzywdzonych, zapadły ostatecznie w poszczególnych przypadkach różne rozstrzygnięcia. 3.2. Pkt I tiret pierwsze, pkt II tiret pierwsze apelacji prokuratora ☐ zasadny ☒ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Analizowane zarzuty, mimo że zakwalifikowane przez prokuratora do dwóch różnych grup (z art. 438 pkt 2 oraz 3 k.p.k. ), Sąd Apelacyjny zdecydował się omówić wspólnie. Uznano bowiem, że w istocie należą one do grupy tzw. zarzutów mieszanych. W literaturze wskazuje się, że chodzi tu o zakwalifikowanie tego samego uchybienia jako dwóch zarzutów odwoławczych, gdy można rozważyć postawienie zarówno zarzutu obrazy art. 7 przez błędną ocenę danego dowodu, jak i zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na przyjęciu konsekwencji wynikających z takiej oceny. Jednak wówczas zawsze uchybieniem pierwotnym jest naruszenie przepisu procesowego, tj. art. 7 k.p.k. , a jego następstwem – poczynienie błędnych ustaleń faktycznych. Błąd w ustaleniach faktycznych ma więc charakter wtórny i świadczy o relewantności (znaczeniu) zarzutu naruszenia art. 7 k.p.k. , gdyż obraza tego przepisu mogła mieć wpływ na treść wyroku przez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych co do sprawstwa oskarżonego. Podobnie gdy sąd, dokonując oceny dowodów, pominął jakiś dowód, który mógł mieć znaczenie w sprawie, to również można rozważyć postawienie zarzutu obrazy art. 410 k.p.k. , a także zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych wynikającego z pominięcia określonego dowodu i niedokonania na jego podstawie określonego ustalenia faktycznego. Jednak i w tym przypadku uchybieniem pierwotnym jest naruszenie art. 410 k.p.k. , gdyż nie można wykluczyć, że gdyby sąd wziął pod uwagę pominięty dowód, to ustalenia faktyczne mogłyby być inne. W obydwóch opisywanych przypadkach nie ma potrzeby formułowania dodatkowo zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych (por. D. Świecki, Komentarz do art. 438 k.p.k., teza 43 [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, pod red. D. Świeckiego, teza 49, LEX/el., 2020). Prokurator takowe jednak postawił. Niestety, nie można oprzeć się wrażeniu, że konstrukcja zarzutów apelacyjnych wynikała z wiernego odtworzenia tych, które zostały postawione w sprawie H. G. o sygn. akt V K 151/15 Sądu Okręgowego w Katowicach, z tą różnicą, iż w miejsce imion i nazwisk oskarżonej i pokrzywdzonych z tamtej sprawy wprowadzono takowe stron niniejszego postępowania. O trafności spostrzeżenia sądu może dodatkowo świadczyć powtórzenie błędów stylistycznych z tamtych zarzutów (vide „podczas gdy jego (czyje – pytanie SA) szczegółowe zeznania znalazły potwierdzenie”) oraz określanie M. N. w kilku miejscach mianem „oskarżonej” (zarzut I tiret pierwsze oraz dwukrotnie na str. 5 uzasadnienia). Niezależnie od tych krytycznych uwag, należało odnieść się do postawionych zarzutów. W istocie sprowadzały się one do zarzutów wadliwej oceny zeznań pokrzywdzonych M. S. , M. L. , J. P. , A. K. (1) , D. R. i M. K. (tj. naruszenia art. 7 k.p.k. ) oraz pominięcia (chodziło więc w istocie o naruszenie art. 410 k.p.k. ) zeznań świadka R. H. oraz dowodów uzyskanych w ramach międzynarodowej pomocy prawnej. Nie sposób natomiast było odnosić się do naruszenia „innych dowodów zebranych w sprawie”, skoro nie zostały one wskazane. Przechodząc do oceny tak zdekodowanych zarzutów, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że prokurator w uzasadnieniu środka odwoławczego w najmniejszym stopniu nie rozwinął kwestii wpływu zeznań świadka R. H. na ocenę depozycji procesowych pokrzywdzonych. Nie było więc wiadomo, jaki miałby on być wedle skarżącego. Niezależnie od tego, analiza zeznań świadka R. H. nie prowadziła do wniosku, aby w oparciu o nie można było czynić odmienne niż sąd meriti ustalenia odnośnie zarzutów działania na szkodę pokrzywdzonych, w zakresie których doszło do uniewinnienia oskarżonego M. N. . Zeznania R. H. były bowiem bardzo ogólnikowe, a chociaż świadek we Włoszech trafiła na oddział psychiatryczny (k. 268), to należało uwzględnić, że wedle opinii psychologicznej już wcześniej chorowała ona na schizofrenię i miała próby samobójcze (k. 867). Zauważyć też należy, że R. H. najpierw do pracy w charakterze hostessy zwerbował w dniu 01.06.2005 r. (data umowy o współpracy z k. 969-975) niejaki K. M. (1) , któremu w związku z tym postawiono zarzuty (k. 965), a ponownie została zwerbowana, tym razem do klubu w C. , przez K. z L. , czyli K. M. (2) , w 2007 roku (k. 1003v). Ta ostatnia data przypadała po okresach, w których miało dojść do werbunku i pracy w charakterze hostess pokrzywdzonych M. L. , J. P. , A. K. (1) , D. R. i M. K. , a więc – abstrahując od innych powodów – zeznania R. H. nie mogły być choćby teoretycznie przydatne do ustalenia warunków pracy wymienionych pokrzywdzonych. Co do „dowodów uzyskanych w drodze międzynarodowej pomocy prawnej” w uzasadnieniu apelacji prokurator ograniczył się do lapidarnego zaznaczenia, że miałyby one ustalić warunki pracy w klubie nocnym w T. (str. 6). Podkreślić jednak należy, że w istocie nie wiadomo, które to – z bardzo licznych przesłanych z Republiki Włoskiej – miałyby być dowody, jakiego okresu miałyby dotyczyć, ani o jaki klub nocny chodziło. Wyklucza to możliwość odniesienia się do tak ogólnikowo sformułowanego zarzutu. W kontekście stawianego przez prokuratora zarzutu naruszenia art. 410 k.p.k. oraz art. 424 k.p.k. wskazać należy, że przepisy te nie nakładają wcale na sąd orzekający bezwzględnego obowiązku przywoływania w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich bez wyjątku dowodów. Sąd bowiem, mając na uwadze całokształt przeprowadzonych dowodów, zgodnie z zasadą swobodnej ich oceny, ma prawo oprzeć się na jednych, a pominąć inne, gdy ich treści są zbieżne. Dopiero w przypadku, gdy treści dowodów są wzajemnie sprzeczne, powinnością sądu jest wskazanie dowodów, na których się oparł, oraz podanie, dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych (por. wyrok SN z 10.08.2011 r., III KK 444/10 , OSNwSK 2011, poz. 1437; K. Eichstaedt, Komentarz do art. 410 k.p.k., teza 8 [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, pod red. D. Świeckiego, LEX/el., 2020). Tym samym, niedokonanie przez Sąd Okręgowy dokładnej analizy zeznań świadka R. H. nie oznacza automatycznie, że doszło do naruszenia art. 410 k.p.k. Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie wypływały z tych zeznań wnioski sprzeczne z zeznaniami pokrzywdzonych, a tym samym takie, który by podważałyby trafność ich oceny. Co do stawianego przez prokuratora zarzutu naruszenia art. 424 § 2 k.p.k. , to był on niezrozumiały, skoro postawiono go w kontekście oceny dowodów, a przepis ów dotyczy obowiązku przytoczenia przez sąd w uzasadnieniu wyroku okoliczności, które miał na względzie przy wymiarze kary. Jeżeli zaś nawet doszło w tym zakresie w apelacji do omyłki pisarskiej, a skarżącemu chodziło a art. 424 § 1 k.p.k. , to w kontekście stawianego wniosku apelacyjnego przypomnieć należy, że w myśl art. 455a k.p.k. nie można uchylić wyroku z tego powodu, że jego uzasadnienie nie spełnia wymogów określonych w art. 424 k.p.k. Zauważyć też trzeba, że wszystkie judykaty, które prokurator przywołał co do tej kwestii w uzasadnieniu środka odwoławczego pochodziły sprzed dodania art. 449a do rozdziału 49a Kodeksu postępowania karnego . Chybionym był też zarzut naruszenia art. 5 § 2 k.p.k. Przede wszystkim, należy zauważyć, że wbrew sugestiom skarżącego (str. 9 uzasadnienia apelacji) Sąd Okręgowy nie powołał się na ten przepis. Wskazując powody uniewinnienia oskarżonego M. N. twierdził jedynie konsekwentnie, że brak dowodów wskazujących na sprawstwo tego oskarżonego (str. 34 uzasadnienia). Taki brak obciąża przede wszystkim organ, który zbiera dowody obciążające w postępowaniu przygotowawczym, czyli prokuratora. Sąd meriti nie dał wyrazu temu, aby w toku postępowania sądowego widział jeszcze możliwości dowodowe. Przeciwnie, uznając materiał dowodowy za kompletny, ocenił go stosownie do art. 7 k.p.k. i poczynił określone ustalenia faktyczne. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że dla oceny, czy został naruszony zakaz in dubio pro reo , nie są miarodajne wątpliwości strony procesowej, ale jedynie to, czy sąd orzekający wątpliwości takie powziął i rozstrzygnął je na niekorzyść oskarżonego, albo to, czy w świetle realiów konkretnej sprawy wątpliwości takie powinien był powziąć. W wypadku bowiem, gdy ustalenia faktyczne zależne są od dania wiary tej lub innej grupie dowodów, nie można mówić o naruszeniu reguły in dubio pro reo , albowiem jedną z podstawowych prerogatyw sądu orzekającego jest swobodna ocena dowodów (wyrok SA w Warszawie z 12.09.2018 r., II AKa 326/18, LEX nr 2561199; wyrok SA w Krakowie z 03.07.2018 r., II AKa 24/18, KZS 2018/9/39; wyrok SA w Katowicach z 28.03.2018 r., II AKa 91/18, LEX nr 2490246, KZS 2018/11/53). Skarżący nie wykazał, aby dowody inne niż zeznania pokrzywdzonych miały doprowadzić do odmiennej niż dokonana przez sąd meriti oceny tych ostatnich. Sąd Apelacyjny nie podzielił zarazem zarzutów prokuratora wadliwej oceny zeznań pokrzywdzonych M. L. , J. P. , A. K. (1) , D. R. i M. K. . Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że dając wiarę tym zeznaniom (str. 16), Sąd Okręgowy ustalił, że nie wynika z nich, aby wymienione zostały oszukane przez oskarżonego M. N. (str. 19), a przynajmniej brak na to dowodów (k. 33-34). Taka ocena tych dowodów, jako odpowiadająca zasadom prawidłowego rozumowania oraz wskazaniom wiedzy i doświadczenia życiowego, a także niepodważona innymi dowodami, pozostawała pod ochroną art. 7 k.p.k. Prowadziła ona też do trafnych ustaleń faktycznych. Kwestionujące powyższe zarzuty prokuratora sprowadzały się generalnie do polemiki z tym ustaleniami. Dobitnie było to widoczne w odniesieniu do zeznań świadka M. L. , których w uzasadnieniu apelacji (str. 6) prokurator w istocie nie kwestionował, cały wywód ograniczając do stwierdzenia, że subiektywne przekonania pokrzywdzonej nie decydują o przyjętej kwalifikacji prawnej. Ta ostatnia uwaga oczywiście jest trafna, ale zarazem bez znaczenia na płaszczyźnie oceny dowodów. Tymczasem, z zeznań świadka, oprócz ustaleń sądu I instancji (str. 33-34 uzasadnienia), wynikało, że: nie świadczyła usług seksualnych, wręcz „takie rzeczy” były zakazane (k. 1793), „wręcz przeciwnie, zostałam poinformowana, że gdyby klient był niemiły, mam to od razu zgłaszać” (k. 4770v). Kluczowe w kontekście braku wprowadzenia wymienionej w błąd przez oskarżonego było to, że „nie było niczego w tej pracy, czego bym się nie spodziewała” (k. 4770v). Zważywszy wreszcie, świadek była w tamtym lokalu pięć tygodni (k. 1794), logicznym jawił się wniosek wyprowadzony przez Sąd Okręgowy, że zbyt mało było dowodów wskazujących na to, że oskarżony M. N. chciał ją oszukać. Również w przypadku świadka J. P. prokurator, co do zasady, nie wskazał, w jakim zakresie kwestionuje ocenę jej zeznań dokonaną przez Sąd Okręgowy. W szczególności, nie podał (str. 5-6 uzasadnienia apelacji), co istotnego dla przypisania czynu oskarżonemu miałoby wynikać z zeznań pokrzywdzonej dotyczących nawiązania kontaktu z M. N. , okoliczności wyjazdu do Włoch oraz warunków zatrudnienia. Wszak, J. P. nie opisała żadnych zachowań o charakterze seksualnym, a jedynie wskazała, że od pierwszego dnia praca w P. jej się nie podobała, ponieważ była zagranicą sama i zaczęła tęsknić za rodzicami (k. 1748v), a po przeniesieniu do C. przez dwa tygodnie miała tylko jednego klienta, który był miły i w porządku (k. 1749). Odwołując się do zeznań pokrzywdzonej, prokurator wskazał na podejmowane z jej strony próby nawiązania kontaktu z oskarżonym w celu wyjaśnienia rozbieżności (str. 5 uzasadnienia apelacji), gdy tymczasem w jej depozycjach nie było mowy o wyjaśnieniu rozbieżności. Niezrozumiały był wywód skarżącego, iż warunki powrotu pokrzywdzonej do Polski zostały nieprawidłowo ocenione przez sąd I instancji, gdyż za bilet lotniczy miał zapłacić sam oskarżony. Chociaż bowiem fakt taki miał miejsce (k. 1749), to przecież przemawiał on na korzyść oskarżonego, który nie żądał za to zwrotu pieniędzy. Ponad trafne ustalenia sądu I instancji, w tym fakt, że w zakresie wyjazdu do Włoch oskarżony M. N. skontaktował pokrzywdzoną z H. G. (str. 34 uzasadnienia), warto wskazać, że to właśnie z nią na miejscu kontaktowała się J. P. . To właśnie dzięki H. G. pokrzywdzona została przeniesiona do klubu w C. , gdzie pracowała 2 tygodnie (k. 1749), a potem do kolejnego lokalu (k. 1752-1753). W związku z tym H. G. postawiono zarzuty, jednak wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt V K 151/15, została uniewinniona ona od tego, że w 2005 roku zwerbowała J. P. do pracy we Włoszech w klubie nocnym o nazwie (...) w miejscowości B. koło T. oraz (...) w A. (k. 6936- 7035). Całkowicie chybione były zarzuty prokuratora podniesione wobec oceny zeznań świadka A. K. (1) . Powołując się błędnie na uzasadnienie wyroku, skarżący podnosił (str. 7 uzasadnienia apelacji), iż wynika z niego, że skoro pokrzywdzona po raz kolejny podjęła pracę w klubie nocnym w A. za pośrednictwem oskarżonego, wiedziała wcześniej na czym ona polega. Argumentacja ta była całkowicie chybiona, bowiem Sąd Okręgowy wcale tak nie twierdził (vide str. 34 uzasadnienia). Nadto, dla poparcia forsowanej przez siebie tezy, prokurator wskazał, że A. K. (1) zeznała, iż w pracy były „wyjścia na kolację, które mogły się kończyć pójściem do łóżka” (str. 7 uzasadnienia apelacji). Szermując w apelacji częstokroć stwierdzeniami o niedopuszczalnych uproszczeniach sądu I instancji, oskarżyciel publiczny opatrzył w cudzysłów słowa, których świadek A. K. (1) nie wypowiedziała. W rzeczywistości bowiem, opisując pobyt w lokalu (...) w A. , zeznała: „klienci wychodzili z dziewczynami, głównie z Rosjankami, poza lokal. Mogło to się kończyć pójściem do łóżka, lecz nie wiem, czy tak faktycznie było. Ja z takich propozycji nie korzystałam” (k. 1732). Trafnie więc sąd meriti ustalił, że pokrzywdzona nie miała na ten temat wiedzy (str. 34 uzasadnienia). Ustalenia te warto wzbogacić dostrzeżeniem, że w toku postępowania sądowego świadek A. K. (1) została szczegółowo przesłuchana na newralgiczne okoliczności i jej zeznania nie pozwoliły na wyprowadzenie wniosków popierających tezy aktu oskarżenia. Podała ona bowiem, że nie wykonywała usług seksualnych (…), wychodziła z klientem na kolację, nigdy nie było seksu (…), nie było takich sytuacji, aby klienci ją dotykali (k. 4149). Nawet, gdy zaznaczyła, że zdarzali się tacy klienci, którzy chcieli czegoś więcej, nachalni, to zarazem zaznaczyła, że „chyba (…) słownie” i że tego nie pamięta (k. 4149v). Mając nadto na uwadze, że po powrocie do Polski i po ponownym kontakcie z oskarżonym M. N. pokrzywdzona wyjechała do P. , gdzie w lokalu pracowała przez 5 miesięcy (k. 1732v), a wcześniej przez całe wakacje pracowała w lokalu w Grecji, gdzie właściciel zabraniał kontaktów erotycznych (k. 1731v-1732), podzielić należało ustalenia sądu a quo , iż brak dowodów wskazujących, aby oskarżony M. N. chciał ją oszukać i to jeszcze w celu seksualnego wykorzystania (str. 34 uzasadnienia). Argumentacja prokuratora odnośnie czynu, który miał być popełniony na szkodę pokrzywdzonej D. R. sprowadzała się wyłącznie do tego, że nastąpiło usiłowanie jej werbunku, gdyż po tym jak odpowiedziała na ogłoszenie na portalu internetowym, wysyłając swoje CV oraz kilka zdjęć z wakacji, ogłoszeniodawca nalegał na wyjazd nawet pomimo braku aktualnego paszportu (str. 6 uzasadnienia apelacji). Zważywszy, że wprost wynikało to z uznanych za wiarygodne zeznań pokrzywdzonej, twierdzenia te były niekontrowersyjne. Nie w nich jednak leżały przyczyny, które doprowadziły do uniewinnienia oskarżonego M. N. . Wynikało ono bowiem z ustaleń sądu meriti , iż „co do osk. M. N. , nie wiadomo, co miał jej proponować i dlatego nie wiadomo, czy chciał ją oszukać” (str. 33 uzasadnienia wyroku). Sąd Apelacyjny podzielił te ustalenia, wskazując dodatkowe argumenty na ich poparcie. Zauważyć bowiem należy, że żaden dowód nie wskazywał, gdzie konkretnie w Japonii miała udać się do pracy pokrzywdzona, co miało o tyle istotne znaczenie, że niektóre z osób werbowanych trafiały do lokali, w których – wedle ich relacji procesowych – nie było żadnych form molestowania seksualnego ( D. D. w dwóch różnych klubach). Skoro nie wykazano wyczerpania przez oskarżonego znamienia wprowadzenia w błąd pokrzywdzonej D. R. , to bez znaczenia było – co skądinąd słusznie zauważył skarżący (str. 16 uzasadnienia apelacji) – że przestępstwo handlu ludźmi ma charakter bezskutkowy. W przypadku pokrzywdzonej M. K. argumentacja prokuratora była jeszcze szczuplejsza i polegała jedynie na wzmiance, że poszukiwała pracy poprzez portale internetowe i tam zapoznała się z ofertą M. N. o pracy w charakterze hostessy w Japonii (str. 6 uzasadnienia apelacji). Tym samym, skarżący wprost nie zakwestionował nawet ustaleń sądu I instancji dotyczącej tej pokrzywdzonej, a przecież wskazano w nich jedynie, że po jej emailu skontaktował się z nią mężczyzna (str. 34 uzasadnienia wyroku). Nawet jednak przyjąwszy, w ślad za jedynym połączeniem telefonicznym z 09.04.2008 r. (k. 1718v), że mężczyzną tym był M. N. , nie podważa to trafności ustaleń sądu meriti o braku dowodów do uznania, że to ten oskarżony chciał zwerbować pokrzywdzoną celem seksualnego wykorzystania. Zachowuje bowiem i tutaj aktualność przedstawiona wyżej argumentacja dotycząca D. R. i braku określenia w Japonii miejsca, gdzie miałaby potencjalnie pracować M. K. . W przeciwieństwie do omówionych wyżej przypadków, apelacja prokuratora okazała się skuteczna w zakresie dotyczącym działania oskarżonego M. N. na szkodę M. S. . Chociaż w uzasadnieniu apelacji prokurator nie wskazał, co istotnego dla przypisania czynu oskarżonemu miałoby wynikać z zeznań pokrzywdzonej, jednak ich analiza pozwoliła na takie ustalenie. Co prawda bowiem, na czym zdawał się koncentrować sąd a quo , w pewnych fragmentach swych zeznań pokrzywdzona podała, iż nigdy nie musiała korzystać z ochrony klubu (k. 850), którego właściciele nie nakłaniali jej do uprawiania stosunków seksualnych (k. 850v), a kelnerzy byli dla niej mili (k. 850v), to w innych fragmentach zasygnalizowała ona negatywne zachowania klientów wobec niej. Podkreślić należy, że zeznając w śledztwie (co podtrzymała na rozprawie), świadek M. S. podała: <nie miałam sytuacji związanych np. z nachalnym zachowaniem klientów i zmuszaniem do uprawiania stosunków seksualnych. Ja po prostu mówiłam „nie” i stanowczo odmawiałam takim nachalnym klientom> (k. 850). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, logicznie rozumując, oznaczało to, że tacy nachalni klienci w lokalu byli, a dopiero w odpowiedzi na ich ingerujące w sferę seksualną zachowania, pokrzywdzona im odmawiała. Z tego zaś wynika, że w lokalu dochodziło, i to konkretnie wobec pokrzywdzonej M. S. do form wykorzystania seksualnego. Zważywszy zaś, że miało do nich nie dochodzić, istniała sprzeczność między tym jak praca miała wyglądać wedle informacji przekazanych przez oskarżonego M. N. , a tym jak wyglądała w rzeczywistości. Ergo , doszło do wprowadzenia pokrzywdzonej w błąd w tym zakresie. Mimo więc trafnego dania wiary zeznaniom pokrzywdzonej M. S. , sąd I instancji wyprowadził z nich błędne ustalenia faktyczne. Wniosek Częściowe uchylenie zaskarżonego wyroku sądu I instancji wobec oskarżonego M. N. w zakresie czynów opisanych w punkcie VI sentencji orzeczenia w odniesieniu do pokrzywdzonych M. S. , M. L. , J. P. , A. K. (1) , D. R. i M. K. i przekazanie sprawy w tym zakresie sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ☐ zasadny ☒ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec częściowej zasadności przeanalizowanego zarzutu, związany z nim wniosek częściowo (w zakresie czynu popełnionego na szkodę pokrzywdzonych M. S. ) został uwzględniony. W pozostałym zakresie, wobec niezasadności zarzutów, nie doszło do uwzględnienia wniosku. 3.3. Pkt Ia) apelacji obrońców oskarżonego M. N. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Zważywszy na obszerność szczegółowych zarzutów obrazy art. 410 k.p.k. „poprzez dokonanie wybiórczej, a nie pełnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego”, Sąd Apelacyjny uznał za pożądane odniesienie się najpierw generalnie do zarzutu zasadniczego. Został on bowiem nieprawidłowo sformułowany przez skarżących. Przypomnieć bowiem należy rolę art. 410 k.p.k. W literaturze i orzecznictwie wskazuje się, że sąd rozstrzyga w sprawie, przyjmując za podstawę swej decyzji całokształt okoliczności, ale tylko tych, które zostały ujawnione w toku rozprawy głównej, nawet jeżeli nie będą one stanowiły podstawy ustaleń faktycznych. Całokształt okoliczności jako podstawa wyroku oznacza, że orzekający sąd rozstrzygając w sprawie rozważyć musi wszystkie okoliczności, jakie zostały ujawnione, zgodnie z prawem procesowym, w toku rozprawy ( art. 4 k.p.k. ), ocenić je zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 k.p.k. , a następnie dokonać ustaleń dotyczących okoliczności istotnych w sprawie, wynikających z dowodów uznanych przez sąd za wiarygodne (L. K. Paprzycki, Komentarz do art. 410 k.p.k., tezy 2 i 4 [w:] Komentarz aktualizowany do art. 1-424 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U.97.89.555), pod red. L. K. Paprzyckiego, LEX/el., 2015), a także licznie powołane tam judykaty. Niewątpliwie zatem funkcja gwarancyjna art. 410 k.p.k. sprowadza się do tego, że niedopuszczalne jest wykorzystywanie w postępowaniu karnym jakichkolwiek dowodów nieznanych stronom tego postępowania, obrońcom i pełnomocnikom, nawet jeżeli nie będą one stanowiły podstawy ustaleń faktycznych. Nie można natomiast powoływać się na naruszenie tego przepisu, gdy wadliwości dotyczą oceny dowodów (tj. naruszenia art. 7 k.p.k. ), ustaleń faktycznych (tj. zarzutu z art. 438 pkt 3 k.p.k. ) lub omówienia tych kwestii w pisemnym uzasadnieniu wyroku (tj. naruszenia art. 424 k.p.k. ) Taki zaś charakter miały zarzuty podniesione przez skarżących, wobec czego nie sposób było stwierdzić naruszenia przez sąd I instancji art. 410 k.p.k. , i to mogącego mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Odnośnie pierwszego ze szczegółowych zarzutów, zwrócić należy uwagę, że skarżącym w istocie nie chodziło o to, że zeznania świadka D. D. nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy bowiem przeprowadził z nich dowód, ocenił go (str. 16) oraz poczynił na ich podstawie ustalenia faktyczne wyrażone w uzasadnieniu swego wyroku (str. 34). Całość stawianego przez skarżących zarzutu jednoznacznie wskazywała, że ich zdaniem doszło do pominięcia zeznań D. D. w toku rozumowania sądu meriti , zakończonego ustaleniem, że oskarżony miał świadomość, iż warunki pracy zaoferowane E. S. będą inne od podawanych przez niego. Kwestia ta dotyczyła więc z jednej strony wadliwej oceny wyjaśnień oskarżonego, nieprzyznającego się do winy, a z drugiej błędu w ustaleniach faktycznych. W tym kontekście warto wskazać, że obraza art. 410 k.p.k. zachodzi wówczas, gdy przy wyrokowaniu sąd opiera się na materiale nieujawnionym na rozprawie głównej albo gdy opiera się na części materiału ujawnionego. Sam natomiast fakt, że ustalenia faktyczne w danej sprawie mogą zostać poczynione jedynie w oparciu o dowody uznane za wiarygodne, a nie o te, które zostały uznane za niewiarygodne, co jest przecież rzeczą oczywistą, nie oznacza, że sąd orzekający dopuścił się obrazy przepisu art. 410 k.p.k. Nie stanowi więc naruszenia tego przepisu dokonanie oceny materiału dowodowego przeprowadzonego lub ujawnionego na rozprawie w sposób odmienny od subiektywnych oczekiwań stron procesowych (postanowienie SN z 24.03.2015 r., III KK 70/15 , LEX nr 1758785). Zważywszy zaś, że kwestię braku świadomości po stronie oskarżonego skarżący podnieśli również w ramach zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, sąd odwoławczy odniesie się do niej w części niniejszego uzasadnienia poświęconej takim błędom. W kolejnych czterech szczegółowych zarzutach skarżący kwestionowali nieprzedstawienie przez sąd meriti : dowodów świadczących o działaniu przez oskarżanego M. N. z zamiarem bezpośrednim, toku rozumowania sądu co do tego zagadnienia, udziału oskarżonego w grupie i jej ram czasowych, a nadto nieodniesienie się do wskazanego wyroku sądu zagranicznego. Oczywistym jest, że żaden z tych zarzutów nie dotyczył nieujawnienia w toku rozprawy głównej określonych dowodów, zaś w pierwszych trzech chodziło wyłącznie o niezaprezentowanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku procesów myślowych prowadzących do konkluzji, których wyrazem było rozstrzygnięcie w części skazującej oskarżonego. Żadna z tych kwestii w najmniejszym stopniu nie dotyczy art. 410 k.p.k. , a więc nawet, gdyby Sąd Okręgowy postąpił tak jak twierdzili skarżący, to nie naruszyłby wspomnianego przepisu. Analizując opisane zarzuty przez pryzmat ich treści (niewskazanie dowodów, pominięcie rozważań, nieodniesienie się), a nie nazwy, można było dojść do wniosku, że dotyczą w istocie naruszenia art. 424 § 1 k.p.k. poprzez niewyjaśnienie opisanych w nich kwestii w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Przypomnieć jednak należy, że uchybienie w tym zakresie nie mogło skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku ( art. 455a k.p.k. ). O ile w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku istotnie nie przedstawiono wprost ani dowodów świadczących o działaniu przez oskarżanego M. N. z zamiarem bezpośrednim, ani toku rozumowania co do tego zagadnienia oraz odnośnie udziału oskarżonego w zorganizowanej grupie przestępczej, to kwestia uczestnictwa oskarżonego w takiej grupie została objęta również zarzutem postawionym w ramach art. 438 pkt 3 k.p.k. Stąd, kwestie te omówione zostaną przez sąd odwoławczy w części niniejszego uzasadnienia poświęconej błędom w ustaleniach faktycznych. Z kolei zarzut skarżących pominięcia w treści rozstrzygnięcia argumentacji, dlaczego do części zarzucanych czynów sąd meriti przyjął działanie w zorganizowanej grupie przestępczej, a do części nie i co zadecydowało o przyjęciu ram czasowych takiej działalności, nawet, gdyby analizować go przez pryzmat art. 424 § 1 k.p.k. , był chybiony. Akurat bowiem do tych kwestii Sąd Okręgowy odniósł się, tyle że nie w miejscu, gdzie analizował przestępstwo udziału w zorganizowanej grupie przestępczej (str. 27-28 uzasadnienia), a na końcu podsekcji zatytułowanej „Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej” (str. 32). Wywody co do obydwóch podnoszonej przez skarżących kwestii są lakoniczne (jednodaniowe), ale jednoznaczne. Po pierwsze, wynika z nich, że ramy czasowe udziału przez oskarżonego M. N. w zorganizowanej grupie przestępczej wyznaczały podjęcie w 2007 roku współpracy z L. K. (a także z A. i A. C. (1) ) oraz zwerbowanie B. W. w 2008 roku. Po drugie, Sąd Okręgowy nie przyjął, aby wymieniony oskarżony działał w zorganizowanej grupie przestępczej podejmując działania na szkodę pokrzywdzonych E. S. i E. K. (1) , gdyż nie ustalił poza właścicielami klubów w T. i A. innych kontaktów oskarżonego związanych z werbowaniem tych pokrzywdzonych do pracy. Sąd Apelacyjny zauważa, że niezależnie od oceny trafności tych ustaleń, które miały oczywiste przełożenie na rozstrzygnięcia zawarte w punktach I-IV zaskarżonego wyroku, wobec braku ich zaskarżenia na niekorzyść oskarżonego M. N. , nie mogły one w postępowaniu odwoławczym ulec zmianie w tym kierunku. Podnoszony przez skarżących brak odniesienia się przez sąd meriti do treści rozstrzygnięcia wydanego w dniu 30 stycznia 2015 r. przez sąd w Campobasso w sprawie o sygnaturze 1/2015, mógł teoretycznie mieć znaczenie jedynie z punktu widzenia naruszenia art. 424 § 1 k.p.k. Chociaż bowiem wyrok ten bezspornie został prawidłowo ujawniony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz był wielokrotnie powoływany na poparcie ustaleń sądu a quo , to zabrakło jakiejkolwiek jego analizy w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku. Z oczywistych przyczyn nie mogło to wpływać na treść (wydanego wszak przed sporządzeniem takiego uzasadnienia) wyroku sądu a quo . Poza tym, treść wyroku innego sądu, w szczególności włoskiego, nie mogła wiązać Sądu Okręgowego, gdyż sprzeciwiałoby się to zasadzie samodzielności jurysdykcyjnej wynikającej z art. 8 § 1 k.p.k. Odnośnie opinii biegłego seksuologa K. K. wydanej w dniu 28 sierpnia 2012 r., skarżący mieli rację jedynie co do tego, że Sąd Okręgowy całkowicie ją pominął, to jest ani jej nie ocenił, ani nie przywołał w ramach ustaleń faktycznych. Zauważyć jednak należy, z uwagi na jej treść, w tym przedstawioną in abstracto interpretację pracy w charakterze hostessy w lokalu nocnym, że gdyby sąd meriti przywołał tę opinię, czyniłby ustalenia na niekorzyść oskarżonych. Zważywszy na treść zaskarżonego wyroku, pominięcie opinii w procesie ustaleń faktycznych jawiło się jako zabieg logiczny. Inną rzeczą było pominięcie jej oceny jako dowodu, jednak zarzutu naruszenia art. 7 k.p.k. w tym zakresie żaden ze skarżących nie stawiał. Zresztą, fakt, że podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego nie oznacza, iż w treści uzasadnienia wyroku powinny być wyliczone wszystkie dowody. Podważenie tak dokonanej oceny sądu byłoby uzasadnione w wypadku stwierdzenia, że wśród zeznań świadków oraz innych dowodów niewymienionych przez sąd konkretnie były takie, których treść nie odpowiada ogólnej ocenie i mogłaby doprowadzić do odmiennych wniosków (wyrok SN z 30.04.1985 r., III KR 66/85 , OSPiKA 1986/11-12/233, LEX nr 20968). Konkludując, również w analizowanym zakresie, nie sposób było stwierdzić, aby przez pominięcie opinii seksuologicznej doszło do obrazy przepisów postępowania mogącej mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego M. N. od wszystkich zarzucanych mu czynów, ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie dotyczącym tego oskarżonego i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec niezasadności przeanalizowanego zarzutu, związany z nim wniosek nie mógł zostać uwzględniony. 3.4. Pkt Ib) tiret pierwsze apelacji obrońców oskarżonego M. N. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Zarzut skarżących, jakoby doszło do błędnej oceny zeznań świadka E. K. (1) , był chybiony. Sąd I instancji prawidłowo, tj. w sposób odpowiadający regułom z art. 7 k.p.k. , dał wiarę zeznaniom pokrzywdzonej (vide str. 16 uzasadnienia wyroku), w szczególności w zakresie wprowadzenia jej w błąd przez oskarżonego M. N. odnośnie szczegółowych warunków pracy, które wymieniona opisała (str. 18). Podnoszona przez skarżących okoliczność w postaci trwającej od lat współpracy E. K. (1) z oskarżonym miała wpływ na sposób nawiązania kontaktu z pokrzywdzoną (bez potrzeby dawania ogłoszenia) i kreowała jej zaufanie do M. N. , ale nie wpływała na ocenę jej zeznań. Wadliwości w tym ostatnim zakresie skarżący zresztą w żadnym miejscu nie wykazali. Podkreślenia wymaga, że za prawidłowością oceny zeznań pokrzywdzonej przemawiała również ich konsekwencja. Podtrzymała ona wszak na rozprawie zeznania ze śledztwa, które i tam były wewnętrznie spójne. Depozycje pokrzywdzonej z rozprawy, iż podczas pracy nie była molestowana, ani poniżana, a także nie musiała wykonywać niczego, co byłoby dla niej poniżające (k. 4147), wskazywały na jej subiektywną ocenę wydarzeń, ale nie podważały ich wiarygodności w zakresie opisu faktów. Pokrzywdzona jako tancerka erotyczna miała relatywnie wysoki próg tolerancji na działania klientów lokalu, co widoczne było zwłaszcza w tych jej depozycjach procesowych dotyczących charakteru pracy w lokalu (...) w A. , w których zeznała jak klienci przy stoliku, po wcześniejszym jej „wybraniu” i zakupieniu drinka, dotykali jej w miejsca intymne (k. 1742v). Obiektywnie oceniając, taki opis wskazywał, że pokrzywdzona była molestowana i wykorzystywana do świadczenia (choćby bezwiednie) usług seksualnych. Tym samym, subiektywna ocena działań podejmowanych przez klientów lokalu wobec pokrzywdzonej, nie miała znaczenia dla ustalenia charakteru owych działań, a tym samym – dla oceny prawnej zaistniałych sytuacji. Sąd odwoławczy zauważa, że konstrukcja analizowanego zarzutu oraz uzasadnienie środka odwoławczego, w którym powoływano się na zeznania E. K. (1) dla zakwestionowania ustaleń sądu meriti (str. 20 apelacji), wskazywały, że skarżący w istocie podważali przyjęte ustalenia faktyczne, a nie – ocenę zeznań świadka. Jednak, również przy takim założeniu, brak było podstaw do uznania zarzutu za trafny. W ocenie Sądu Apelacyjnego bowiem, zeznania pokrzywdzonej trafnie stały się podstawą poczynienia przez sąd meriti prawidłowych ustaleń faktycznych. Wbrew twierdzeniom apelujących, warunki pracy, które przedstawił pokrzywdzonej M. N. , różniły się od warunków faktycznych zastanych na miejscu, a zatem doszło do wywołania u niej w tym zakresie błędu przez oskarżonego. Zauważyć bowiem należy, że oskarżony nie mówił jej o świadczeniu usług seksualnych, a na miejscu dochodziło do dotykania jej w miejsca intymne (k. 1742v). Zważywszy, że do takiego dotykania dochodziło przy stoliku, a nie podczas tańca, a pokrzywdzona wcześniej pracowała tylko jako tancerka erotyczna, a nie „pani do towarzystwa”, chybionym był argument skarżących, że pokrzywdzona musiała wiedzieć, jaki charakter pracy jest jej proponowany. Nie były podważane zeznania E. K. (1) , iż w sytuacjach, gdy klienci jej się podobali, to na dotykanie się zgadzała. Sąd meriti wyprowadził stąd wniosek, że jak klienci nie podobali się pokrzywdzonej, to im odmawiała (str. 18 uzasadnienia). Skarżący poddali krytyce przyjęcie przez sąd a quo , że pokrzywdzona „była narażona na sytuacje niekomfortowe, gdyż trudno uznać, żeby klientami były wyłącznie osoby, które jej się podobały” (str. 19 uzasadnienia wyroku). W ocenie sądu odwoławczego, cytowane tłumaczenie rzeczywiście jawi się jako niefortunne. Nie miało ono jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W istocie bowiem problem dotyczył tego, że w umowie ustnej oskarżonego M. N. z E. K. (1) nie było mowy o świadczeniu usług seksualnych, a te były świadczone, a czasami dotykanie w miejsca intymne (przy stoliku, a nie podczas tańca erotycznego) następowało bez zgody pokrzywdzonej, przy czym należy pamiętać, że dla realizacji znamion czynu z art. 253 § 1 k.k. zgoda ofiary nie miała znaczenia. Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego M. N. od wszystkich zarzucanych mu czynów, ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie dotyczącym tego oskarżonego i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec niezasadności przeanalizowanego zarzutu, związany z nim wniosek nie mógł zostać uwzględniony. 3.5. Pkt Ib) tiret drugie apelacji obrońców oskarżonego M. N. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Zarzut skarżących, jakoby doszło do błędnej oceny zeznań świadka E. S. , był chybiony. Sąd I instancji prawidłowo, tj. w sposób odpowiadający regułom z art. 7 k.p.k. , dał wiarę zeznaniom pokrzywdzonej (vide str. 16 uzasadnienia wyroku), w szczególności w zakresie wprowadzenia jej w błąd przez oskarżonego M. N. w zakresie szczegółowych warunków pracy, w tym rodzaju świadczonych usług seksualnych. Sąd Okręgowy trafnie podkreślił konsekwencję i spójność zeznań pokrzywdzonej oraz brak powodów, aby miała podawać nieprawdę odnośnie takiej kwestii jak zgoda na świadczenie usług seksualnych (str. 18 uzasadnienia wyroku). Depozycje pokrzywdzonej z rozprawy, iż podczas pracy nie była gwałcona (k. 4017v), wskazywały na jej subiektywną ocenę wydarzeń, ale nie podważały ich wiarygodności w zakresie opisu faktów. Pokrzywdzona jako mająca uprzednio doświadczenia w tej delikatnej sferze, miała bowiem wyraźnie odmienny od standardowego stopień tolerancji na działania klientów lokali nocnych, co jednak nie miało znaczenia dla ustalenia charakteru owych działań, a tym samym dla oceny prawnej zaistniałych sytuacji. Zarzucane przez skarżących rzekome „pominięcie” zeznań świadka D. D. , w żaden sposób nie wpływało na ocenę depozycji procesowych E. S. . Nie tylko bowiem, że sąd meriti dokonał analizy zeznań D. D. , tyle że w innym miejscu uzasadnienia zaskarżonego wyroku (str. 34), to skarżący nie wykazali, aby ocena ta miała jakikolwiek wpływ na ocenę depozycji E. S. . Podobnie jak w poprzednim przypadku, konstrukcja analizowanego zarzutu oraz uzasadnienie środka odwoławczego, w którym powoływano się na zeznania E. S. dla zakwestionowania ustaleń sądu meriti (str. 20-21 apelacji), wskazywały, że – poza kwestią oferowania pracy również w sferze usług seksualnych – skarżący w istocie podważali przyjęte ustalenia faktyczne, a nie – ocenę zeznań świadka. Jednak, również przy takim założeniu, brak było podstaw do uznania zarzutu za trafny, gdyż w ocenie Sądu Apelacyjnego zeznania pokrzywdzonej trafnie stały się podstawą poczynienia przez sąd meriti prawidłowych ustaleń faktycznych. Zauważyć bowiem należy, że zeznania E. S. ze śledztwa (k. 939-942 i ich odpis z k. 841v-844 oraz k. 846v-847v) i rozprawy (k. 4017v-4019), w toku której je podtrzymała, jednoznacznie wskazywały jako na osobę wprowadzającą ją w błąd oskarżonego M. N. , zwłaszcza, że do Japonii pokrzywdzona trafiła za pośrednictwem Agencji (...) (k. 846v). Błąd ten w przypadku E. S. miał nieco odmienną postać niż w przypadku pozostałych pokrzywdzonych. Wymieniona wiedziała bowiem od oskarżonego M. N. , że jej praca będzie obejmowała świadczenie usług seksualnych. Miały one jednak zasadniczo odmienny charakter od tych, które przy zwerbowaniu do pracy opisywał jej oskarżony. Jak zeznała E. S. , jej praca w Japonii polegała na kontakcie z klientami i nakłanianiu ich do drinków, a w razie inicjatywy klienta – na wyjściu do hotelu celem świadczenia usług seksualnych (k. 843v), w większości były to stosunki normalne, ale zdarzała się przemoc fizyczna, była bita i nakłaniana do perwersyjnych form seksu (k. 844). Pokrzywdzona przyznała, że w zasadzie zgadzała się na stosunki seksualne, ale jej sprzeciw budziła ich forma, np. nie zgadzała się kilkukrotnie na stosunki analne oraz stosowaną wobec niej przemoc (k. 846v-847 i podobnie k. 843v). Tymczasem, oskarżony M. N. nie przekazał pokrzywdzonej, że na takie działania klientów lokalu również będzie narażona. Przeciwnie, na pytania E. S. przed wylotem, oskarżony odparł, że jego agencja jest pewna, sprawdzona (k. 842v). Tym samym doszło do wprowadzenia pokrzywdzonej w błąd co do sposobu świadczenia pracy, jaką miała wykonywać i rzeczywistego jej charakteru. Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego M. N. od wszystkich zarzucanych mu czynów, ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie dotyczącym tego oskarżonego i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec niezasadności przeanalizowanego zarzutu, związany z nim wniosek nie mógł zostać uwzględniony. 3.6. Pkt Ic) apelacji obrońców oskarżonego M. N. ☐ zasadny ☒ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Podniesiony przez skarżących zarzut naruszenia art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w postaci braku dokładnego określenia przypisanego oskarżonemu w punkcie IV wyroku czynu w zakresie czasu jego popełnienia poprzez przyjęcie jako okresu „latem 2005 - 2006 roku” był częściowo zasadny. Co prawda bowiem można domyślać się, że sądowi a quo chodziło o wskazanie, że czyn został popełniony od lata 2005 roku do 2006 roku, jednak odczytanie wprost sformułowania użytego w punkcie IV wyroku nie prowadzi do tak jednoznacznego wniosku, gdyż powstaje wątpliwość, czy zapis ten nie oznacza lata 2005 lub 2006 roku. Zważywszy, że art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. wymaga dokładnego (podkr. SA) określenia przypisanego oskarżonemu czynu, taka wątpliwość nie powinna mieć miejsca. Postawienie analizowanego zarzutu pośrednio pozwoliło sądowi odwoławczemu na ingerencję w treść opisu czynu przypisanego w punkcie IV zaskarżonego wyroku. Wbrew stanowisku sądu meriti, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wskazywał bowiem bynajmniej, aby czyn ten został popełniony w okresie tak szerokim jak od lata 2005 do 2006 roku, co oznaczałoby też koniec tego roku. Zważywszy, że konkretne daty werbunku opierały się na danych zawartych w billingach telefonicznych, obejmujących rozmowy między oskarżonym M. N. a pokrzywdzoną E. K. (1) , należało sięgnąć właśnie do nich. Zauważyć zaś należy, że billingi z k. 1725-1726 wskazywały na jedno połączenie telefoniczne między pokrzywdzoną a oskarżonym wykonane 19.11.2005 r. oraz dziewiętnaście połączeń SMS między wymienionymi od 19.11.2005 do 05.12.2005 r. W konsekwencji konieczna była zmiana opisu czynu z punktu IV przez przyjęcie, że doszło do niego w listopadzie i grudniu 2005 roku. Podniesiony natomiast przez skarżących zarzut naruszenia art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w postaci przyjęcia w odniesieniu do czynów określonych w punktach II, III i IV wyroku znamienia „stałego źródła dochodu”, mimo że – zdaniem obrońców oskarżonego M. N. – każdy z zarzucanych w tych punktach czynów dotyczył zachowania o charakterze jednorazowym, co ma wykluczać działanie zarówno w dłuższym okresie czasu, jak i przyjęcie stałości źródła dochodu, był chybiony. Przede wszystkim, już od dnia 1 maja 2004 r. art. 65 § 1 k.k. zyskał brzmienie odmiennego od pierwotnego, wskazując, że określone w nim przepisy stosuje się do sprawcy, który z popełnienia przestępstwa (a nie jak wcześniej – z popełniania przestępstw) uczynił sobie stałe źródło dochodu. Tym samym więc od tej daty możliwe jest przypisanie sprawcy, że uczynił sobie stałe źródło dochodu z jednego (poszczególnego) działania przestępczego. Tym bardziej możliwe jest przypisanie takiego znamienia w odniesieniu do ciągu podobnych działań lub kilku odrębnych przestępstw, nieobjętych ciągiem w rozumieniu art. 91 § 1 k.k. Jeżeli każde z nich przynosiło sprawcy dochód, to logicznym jest przyjęcie, że uczynił on sobie z nich wszystkich razem i z każdego z osobna stały dochód. Odmienna interpretacja praktycznie prowadziłaby do niemożności zastosowania konstrukcji z art. 65 § 1 k.k. do przestępstw niemających charakteru czynu ciągłego. Byłoby to nieracjonalne oraz niezgodne z sensem zmiany tego przepisu dokonanej dnia 1 maja 2004 r., która miała poszerzyć zakres kryminalizacji, a nie ją zawęzić. Zresztą, z materiału dowodowego zgromadzonego w toku sprawy wynika, że osoby werbujące kobiety do pracy w lokalach nocnych miały uzyskiwać wynagrodzenie, którego ostateczna wysokość była uzależniona od czasu pracy danej pokrzywdzonej. Z tego wynika, że dochód z poszczególnych przestępstw nie miał charakteru jednorazowego, lecz cykliczny. Pamiętać zaś należy, że art. 65 § 1 k.k. nie wiąże pojęcia „stałości” z charakterem przestępstwa, to jest jego jedno- lub wielorazowością, lecz z uczynieniem sobie zeń źródła dochodu. Nie zasługiwała na akceptację argumentacja skarżących przywołana na poparcie analizowanego zarzutu w uzasadnieniu środka odwoławczego. Skarżący podnieśli w niej (str. 14), że sąd I instancji nie ustalił, jakiego rzędu dochody oskarżony miałby z tego tytułu osiągać i dlaczego uważa, że było to główne źródło dochodu oskarżonego. Tymczasem, pierwsza z tych okoliczności wynika z wyjaśnień oskarżonego M. N. , a druga z językowego rozumienia „stałego źródła dochodu”. Przypomnieć bowiem należy, że oskarżony sam wyjaśnił w toku pierwszego przesłuchania: „łącznie z kierunku włoskiego mogłem zarobić 10.000 euro. (…) Za świadczone przeze mnie usługi pośrednictwa w werbunku płacono mi przekazami (...) i (...) (k. 1065). Potem zaś przyznał, że z Japonii w formie przelewów (...) dostał tytułem prowizji łącznie około 10.000 USD, przy czym prowizja za każdą osobę wynosiła 200 do 300 USD (k. 2066-2066v), a także wyjaśnił: „Werbunek dziewczyn do pracy zagranicą był moim głównym źródłem utrzymania od 2005 do 2009 roku (…) Łącznie mogłem zarobić na czysto do 200.000 PLN” (k. 2087). Wreszcie, w judykaturze zasadnie podnosi się, że sprawca czyni sobie stałe źródło dochodu, gdy dopuszcza się przestępstwa wielokrotnie i z pewną regularnością, a takie zachowanie stanowi dla niego sposób na uzyskiwanie dochodu, przy czym nie musi to być jedyne ani główne jego źródło (wyrok SA w Katowicach z 04.07.2013 r., II AKa 159/13, LEX nr 1369324). Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego M. N. od wszystkich zarzucanych mu czynów, ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie dotyczącym tego oskarżonego i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ☐ zasadny ☒ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec niezasadności drugiego z przeanalizowanych zarzutów, związany z nim wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Częściowa zasadność pierwszego zarzutu, w sytuacji częściowej zasadności zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, doprowadziła do korekty zaskarżonego wyroku w jego punkcie IV. 3.7. Pkt Id) apelacji obrońców oskarżonego M. N. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Zarzut skarżących braku dokładnego określenia przypisanego oskarżonemu w punkcie I wyroku czynu, w szczególności w zakresie ustalenia danych osób pokrzywdzonych, był całkowicie chybiony. Z treści przepisu art. 258 § 1 k.k. oraz z dotyczących go wypowiedzi piśmiennictwa i judykatury nie wynika bowiem, aby istniał wymóg wskazywania w opisie przestępstwa udziału w zorganizowanej grupie przestępczej konkretnych osób pokrzywdzonych. Skarżący nie przedstawili też jakichkolwiek argumentów za swoją tezą. Zważywszy, że Sąd Okręgowy nie wymienił w punkcie I zaskarżonego wyroku danych pokrzywdzonej B. W. , wręcz nielogicznym był zarzut skarżących, że M. N. w punktach I i II został dwukrotnie skazany za czyny popełnione w tych samych ramach czasowych przeciwko tej samej pokrzywdzonej. Mimo całkowitej bezzasadności omówionego zarzutu, koniecznym stało się odniesienie również do argumentacji zawartej w uzasadnieniu środka odwoławczego. W istocie bowiem dotyczyła ona całkowicie odrębnego zagadnienia, które w przypadku jego pominięcia w tym miejscu, nie zostałoby w ogóle omówione. Skarżący kwestionowali w niej (podobnie jak w przypadku E. K. (1) i E. S. ) wprowadzenie w błąd pokrzywdzonej B. W. przez oskarżonego M. N. . Sąd Apelacyjny zaznacza, iż podzielił stanowisko sądu meriti , że do takiego wprowadzenia w błąd doszło. Z uwagi na bardzo szczupłą argumentację w tym zakresie zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (jedno zdanie na str. 14-15) odniesienie się do tez skarżących wymagało jej poszerzenia. Chybione były twierdzenia apelujących, iż pokrzywdzona wiedzę o warunkach pracy w klubie nocnym (...) w C. miała wyłącznie od L. K. . Działanie tej ostatniej miało wszak miejsce dopiero we Włoszech. Już wcześniej natomiast, jeszcze w Polsce, pokrzywdzona B. W. została zwerbowana przez oskarżonego M. N. , który na jej wyraźne pytanie zapewnił, że będzie „wykonywała pracę kelnerki, a nie dziewczyny do towarzystwa w jakimś burdelu” (k. 6463). Dopiero po tym oskarżony przekazał odbiór pokrzywdzonej we Włoszech L. K. , która skontaktowawszy się z pokrzywdzoną powiedziała jej, że dostała jej numer telefonu i zdjęcia od „ M. z polskiej agencji (...) , od którego dowiedziała się, że szuka pracy (k. 6463). Zeznania te pozwoliły na jednoznacznie zindywidualizowanie osoby oskarżonego i pozbawiały znaczenia powoływanie się przez skarżących (str. 21 apelacji), że z protokołów przesłuchania wynika, iż B. W. nie zna nazwiska M. N. , nie rozpoznała go nigdy na zdjęciach, a kontaktowała się jedynie za pośrednictwem maila i smsów z mężczyzną o imieniu M. . Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego M. N. od wszystkich zarzucanych mu czynów, ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie dotyczącym tego oskarżonego i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec niezasadności przeanalizowanego zarzutu, związany z nim wniosek nie mógł zostać uwzględniony. 3.8. Pkt Ie) in fine apelacji obrońców oskarżonego M. N. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Chybiony był zarzut naruszenia art. 424 § 1 k.p.k. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu wyroku przebiegu procesu wnioskowania przez sąd I instancji oraz dowodów potwierdzających fakt, że oskarżony miał świadomość co do tego, iż oferowane przez niego pokrzywdzonym warunki pracy różnią się od tych, które faktycznie miałyby być im oferowane we Włoszech i Japonii oraz że tym samym działał w celu seksualnego wykorzystania pokrzywdzonych. Rozważania w tym zakresie zostały bowiem zawarte w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, tyle, że nie w sekcji dotyczącej wyjaśnienia podstawy prawnej, a w sekcji, w której zwięźle wypowiedziano się na temat nieuwzględnienia dowodów, w tym wyjaśnień oskarżonych (str. 21-22). Lokalizacja taka częściowo może wynikać z wadliwości formalnej sporządzonego w sposób mocno chaotyczny uzasadnienia zaskarżonego wyroku, ale głównym jej powodem jest sama konstrukcja formularza. Rozczłonkowuje on bowiem argumentację dotyczących tych samych zagadnień (np. ocena tego samego dowodu, ocena dowodów wpływająca bezpośrednio na ocenę strony podmiotowej czynu) na kilka odrębnych i położonych w różnych miejscach formularza podsekcji. Oczywistym jest przy tym, że za konstrukcję formularza odpowiada ustawodawca, a nie sąd. Nieuwzględnienie zarzutu naruszenia art. 424 § 1 k.p.k. w badanym zakresie nie oznaczało bynajmniej, aby sąd odwoławczy podzielał wywody przedstawione przez Sąd Okręgowy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego były one nieprzekonujące, co pośrednio skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku. Kwestie te dotyczą jednak w istocie błędów w ustaleniach faktycznych, które zostały omówione w ramach analizy zarzutu ich dotyczącego. Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego M. N. od wszystkich zarzucanych mu czynów, ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie dotyczącym tego oskarżonego i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec niezasadności przeanalizowanego zarzutu, związany z nim wniosek nie mógł zostać uwzględniony. 3.9. Pkt IIb) i pkt IId) apelacji obrońców oskarżonego M. N. ☐ zasadny ☒ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Zarzuty skarżących błędów w ustaleniach faktycznych sądu I instancji polegających na przyjęciu, że oskarżony M. N. miał świadomość, iż warunki pracy w klubach nocnych we Włoszech i Japonii odbiegały od tych, które przedstawiał pokrzywdzonym oraz że wprowadzał w błąd pokrzywdzone, działając w celu osiągnięcia korzyści materialnej, były zasadniczo trafne, doprowadzając do zakwestionowania strony podmiotowej czynów przypisanych oskarżonemu oraz skutkując istotną zmianą opisu i kwalifikacji prawnej czynów przypisanych mu w punktach III i IV zaskarżonego wyroku. Chociaż bowiem konstrukcja zarzutów oraz ich uzasadnienie sugerowały, że skarżący przez kwestionowaną świadomość oskarżonego rozumieli jego wiedzę o warunkach pracy w lokalach, to podważając również działanie w określonym celu, kontestowali ustalenia faktycznie w zakresie całej strony podmiotowej przypisanych M. N. czynów. Przypomnieć wszak należy, jak wykazano w podsekcji 3.1, że przestępstwo handlu ludźmi może być popełnione wyłącznie z zamiarem szczególnie zabarwionym (kierunkowym), obejmującym zarówno cel, jak i sposób działania sprawcy. Przypisanie więc oskarżonemu sprawstwa w zakresie czynu z art. 253 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym przed 8 września 2010 r. wymagało udowodnienia nie tylko tego, że każdą z osobna pokrzywdzoną zwerbował za pomocą wprowadzenia jej w błąd co do warunków pracy w lokalach nocnych we Włoszech i w Japonii, ale nadto, że zwerbowania i wprowadzenia w błąd dokonał w celu jej seksualnego wykorzystania, czyli również mając pełną wiedzę o tym, że ono tam nastąpi. Sąd Okręgowy przyjął w zaskarżonym wyroku, że istniejące dowody pozwoliły na przypisanie sprawstwa w przypadkach opisanych w punktach II, III i IV zaskarżonego wyroku, jednak sąd odwoławczy podzielił ten wniosek tylko w odniesieniu do czynu z punktu II. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w stosunku do pozostałych dwóch czynów, wobec braku dowodów na wystąpienie zamiaru bezpośredniego kierunkowego, możliwe było tylko przyjęcie – opartego na zamiarze ewentualnym – pomocnictwa. W tym aspekcie przypomnieć należy, że w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku na poparcie tezy o wiedzy oskarżonych o warunkach panujących w klubach nocnych przywołano tylko dwa argumenty: wspólny dla wszystkich oskarżonych wykaz połączeń telefonicznych i sms-owych między nimi oraz właścicielami klubu (...) w C. oraz charakterystyczne dla poszczególnych oskarżonych: wizyta w wymienionym lokalu ( M. N. ), informacje o nim pochodzące od jednej z pokrzywdzonych ( K. G. (1) ) oraz uprzednia praca w nim ( M. D. ). Sąd Apelacyjny zauważa, że wykaz połączeń telefonicznych i sms-owych w braku utrwalenia ich treści nie może samoistnie dowodzić, jakie informacje wymieniali rozmówcy. Jest on dowodem jedynie tego, że w określonych datach nadawca i adresat komunikowali się ze sobą. Może być dowodem w istotny sposób wspierającym treść innych dowodów, zwłaszcza ze źródeł osobowych. Taka sytuacja w odniesieniu do analizowanych czynów (z wyjątkiem popełnionego na szkodę B. W. ) jednak nie wystąpiła, gdyż oskarżeni oraz świadkowie zarządzający lokalem (...) nie potwierdzili, aby w czasie popełnienia przypisanych im czynów oskarżeni znali warunki panujące w lokalach, w których pracowały pokrzywdzone lub aby informowali o tym telefonicznie lub sms-owo oskarżonych. W tym miejscu zaznaczyć należy, że wspomniane wykazy połączeń, co jasno wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, nie obejmowały podsłuchów zarejestrowanych w toku postępowania organów włoskich wobec osób podejrzanych, a następnie osądzonych w procesach w Republice Włoskiej przeciwko A. C. (2) , A. C. (3) , L. K. , K. M. (2) i innym. W istocie więc, w realiach sprawy, dowodem na znajomość przez oskarżonych warunków pracy w poszczególnych lokalach mogły być tylko wskazujące na to depozycje procesowe uczestników postępowania. Te należały jednak do absolutnej rzadkości. Koncentrując się w tym miejscu na oskarżonym M. N. , zauważyć należy, że jego wiedza w analizowanym zakresie wynikała wyłącznie z jego wyjaśnień, że w 2006 roku był w C. (k. 2068-2069), a L. K. poznał w 2007 roku, kiedy to nawiązał z nią współpracę (k. 2103). Sąd Okręgowy przywołał je (str. 20 i 22 uzasadnienia wyroku), dokonując prawidłowej oceny wyjaśnień M. N. . Późniejsze wyjaśnienia oskarżonego, że nigdy nie był w klubie w C. (k. 2084), wobec sprzeczności z pierwszymi jego depozycjami, bez podania przekonujących powodów zmiany stanowiska, były niewiarygodne. Przyjrzawszy się bliżej owym wiarygodnym wyjaśnieniom oskarżonego M. N. , zauważyć należy, że podał w nich konkretnie, iż był we W. w styczniu 2006 roku, w okolicach C. , żeby zobaczyć jak wygląda klub, warunki pracy i mieszkania (k. 2069). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie może budzić wątpliwości, że wizyta oskarżonego w klubie (...) świadczyła przekonująco o zapoznaniu się przez wymienionego z warunkami w nim panującymi. Nie tylko bowiem wystrój tego lokalu, ale i standardowe (ustalone prawidłowo przez sąd meriti ) zachowanie zarówno pracujących w nim kobiet, jak i wybierających oraz opłacających pobyt z nimi mężczyzn, przekonywało o wykorzystywaniu tam kobiet do świadczenia usług seksualnych (co najmniej w szerokim rozumieniu). Znalazłszy się w tym klubie oskarżony M. N. nie mógł mieć co do tego wątpliwości, o czym przesądzały logiczne rozumowanie i doświadczenie życiowe. Zasadniczy problem dowodowy sprowadzał się jednak do tego, że wykazanie oskarżonemu M. N. takiej wiedzy, a zarazem celu umieszczenia tam zwerbowanych kobiet, było możliwe dopiero od czasu, gdy w tym lokalu się znalazł. Co do wcześniejszych zdarzeń, byłoby to możliwe tylko wówczas, gdyby inne dowody (np. jakiegokolwiek zeznania lub wyjaśnienia) na to wskazywały. Tak jednak nie było. Zestawiając tak ustaloną datę (styczeń 2006 roku) z ustalonymi datami zachowań podjętych na szkodę poszczególnych pokrzywdzonych, widać, że zasadniczo przypadały one na okres późniejszy. Zatem, spośród czynów przypisanych oskarżonemu tylko w odniesieniu do zachowania z punktu II zaskarżonego wyroku, popełnionego w lutym 2008 roku na szkodę B. W. , zgromadzone dowody wskazywały, że oskarżony M. N. miał świadomość celu, w jakim zwerbował pokrzywdzoną z zastosowaniem wprowadzenia jej w błąd. W pozostałych przypadkach (na szkodę E. S. w styczniu 2005 roku w T. oraz na szkodę E. K. (1) w listopadzie i grudniu 2005 roku w A. ) zachowania oskarżonego zaistniały wcześniej oraz dotyczyły innych lokali. Również w odniesieniu do tych zachowań popełnionych na szkodę pozostałych pokrzywdzonych, od których oskarżony został uniewinniony w punkcie VI zaskarżonego wyroku, opisana okoliczność nie prowadziła do ustaleń co do świadomości M. N. o warunkach pracy w lokalach i celowości jego działań, gdyż prawie wszystkie te zachowania oskarżonego zaistniały wcześniej niż w styczniu 2006 roku, a jedyne późniejsze (podjęte wobec pokrzywdzonych M. L. oraz M. S. ) miały miejsce w innych klubach, w miastach T. i A. (odpowiednio k. 1793 i 850). Podkreślenia zarazem wymaga, że nie zgromadzono jakichkolwiek dowodów wskazujących na znajomość przez oskarżonego M. N. warunków pracy w innych lokalach, do których werbował kobiety. Zauważyć należy, że odnośnie A. oskarżony wyjaśniał od początku, że nie widział klubu, gdzie dziewczyny pracowały (k. 2080), a co do Japonii podawał jedynie, że panujące tam warunki mieszkaniowe były fatalne, a dziewczyny przekraczały granicę w T. w sposób nielegalny, gdyż miały udawać turystki (posiadając przy sobie słowniki i przewodniki) wjeżdżające tam na okres 14 dni, i tak twierdzić na granicy (k. 2087, podobnie k. 3525). Ustalenie, iż poza działaniem na szkodę B. W. , przypisanym oskarżonemu M. N. w punkcie II zaskarżonego wyroku, oskarżeni (poza M. D. ) nie wiedzieli, jakie warunki pracy panują w lokalach, do których werbowali pokrzywdzone, a zatem nie działali w celu seksualnego wykorzystania pokrzywdzonych, czyli z z

[... tekst skrócony ...]