II AKa 107/15

Sygn. akt II AKa 107/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2015 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, II Wydział Karny, w składzie: Przewodniczący: SSA Sławomir Wlazło Sędziowie: SA Izabela Dercz ( spr.) SA Jarosław Papis Protokolant: Stażysta – sekretarz Ewa Marciniak - Pawłowska przy udziale K. G. , Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015 r. sprawy G. P. oskarżonej z art. 284 § 2 kk w zw. z art. 294 § 1 kk w zw. z art. 12 kk na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonej od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 27 lutego 2015 r. , sygn. akt III K 33/14 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Piotrkowie Trybunalskim do ponownego rozpoznania. Sygn. akt II AKa 107/15 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 27 lutego 2015r Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim uznał G. P. w miejsce czynu jej zarzuconego za winną tego, że w okresie od 7 czerwca 2010r do 12 października 2010r w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, prowadząc firmę transportową pod szyldem P.P.H.U. (...) i zawierając umowę na świadczenie usług transportowych na rzecz spółki (...) . (...) E. D. z siedzibą w Danii polegającą na wykonywaniu przy użyciu swoich dwóch pojazdów marki S. przewozów towarowych na terenie Europy, wprowadziła w błąd spółkę (...) . (...) E. D. z siedzibą w Danii co do faktycznego przeznaczenia zakupionego ze środków finansowych pokrzywdzonego paliwa i oleju w ten sposób, że przy użyciu otrzymanych od firmy (...) . (...) dwóch bezgotówkowych kart paliwowych S. R. o numerach (...) i (...) pobrała i przeznaczyła na własne potrzeby, a więc wbrew warunkom zawartej umowy ze stacji benzynowych w K. , O. , M. i innych miejscowości paliwo w postaci oleju napędowego w ilości nie mniejszej niż 86 000 litrów o wartości 390 099,89zł, benzynę w ilości 425,1 litrów o wartości 2142,59zł, oraz 95,32 litrów oleju bez parametrów o wartości 211,79zł, wszystko o łącznej wartości 392 454,27zł stanowiącej mienie znacznej wartości, czy działała na szkodę spółki (...) . (...) E. D. i za tak przypisany czyn, wyczerpujący dyspozycję art. 286 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk i art. 12 kk na podstawie art. 294 § 1 kk wymierzył jej karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 46 § 1 kk nałożył na oskarżoną obowiązek częściowego naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem polegający na zapłacie na rzecz spółki (...) . (...) E. D. kwoty 147 000zł. Nadto zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 10 000zł tytułem częściowego zwrotu wydatków poniesionych w postępowaniu karnym, zaś w pozostałej części od kosztów tych, w tym w całości od opłaty oskarżoną zwolnił. Wyrok ten zaskarżył apelacją obrońca oskarżonej zarzucając mu: I. naruszenie przepisów postępowania stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą – art. 438 § 1 pkt. 9 w zw. z art. 17 § 1 pkt. 9 kpk poprzez przekroczenie przez Sąd Okręgowy granic skargi oskarżyciela publicznego polegające na uznaniu oskarżonej za winną czynu opisanego w wyroku mimo, że zdarzenie opisane w wyroku nie jest tożsame ze zdarzeniem historycznym stanowiącym przedmiot zarzutu aktu oskarżenia, II. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia: 1. art. 4 kpk , art. 7 kpk , art. 410 kpk , art. 424 § 1 kpk poprzez: a. dowolne ustalenie treści umowy ustnej dotyczącej użytkowania kart paliwowych S. R. nr (...) i nr (...) łączącej oskarżoną z pokrzywdzonym przejawiające się w bezpodstawnym przyjęciu, że pokrzywdzony przekazał oskarżonej te karty wyłącznie dla celów realizacji umowy transportowej zawartej między stronami w dniu 9 grudnia 2008r w sytuacji, gdy z treści not kredytowych wystawianych przez pokrzywdzonego, a także z rodzaju kart paliwowych przekazanych oskarżonej i wyjaśnień samej oskarżonej wynika, że w rzeczywistości strony zawarły odpłatną umowę najmu kart paliwowych do dowolnego wykorzystania, b. zaniechanie dokładnej analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów w postaci kart specyfikacji z firmy (...) dla transakcji przy użyciu kart S. R. nr (...) i nr (...) i ustaleniu na ich podstawie ilości pobranego przez pokrzywdzoną paliwa w sytuacji, gdy ze specyfikacji tych wynika, że przy użyciu jednej karty miały być dokonywane zakupy paliwa w odstępach kilkudziesięciominutowych na stacjach benzynowych położonych nawet w odległości tysiąca kilometrów od siebie, co wydaje się sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego, c. dowolną ocenę dowodów w postaci wyjaśnień oskarżonej poprzez odmowę nadania im waloru wiarygodności w zakresie, w jakim oskarżona wyjaśniała, jaka była treść zawartej między nią a pokrzywdzonym ustnej umowy najmu kart paliwowych, a także z jakich powodów zaprzestała regulowania należności wobec pokrzywdzonego w sytuacji, gdy wyjaśnienia oskarżonej są logiczne, spójne, a nadto znajdują potwierdzenie w nieosobowym materiale dowodowym w postaci not kredytowych wystawianych przez pokrzywdzonego a także informacjach o zadłużeniu pokrzywdzonej w chwili czynu, 2. art. 167 kpk w zw. z art. 193 kpk poprzez niezasadne oddalenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia rzeczywistej wartości szkody pokrzywdzonego, co w sposób oczywisty przekładać się mogło na wysokość obowiązku naprawienia szkody nałożonego na oskarżoną oraz na kwalifikację prawną czynu jej przypisanego, a w konsekwencji również na wymiar kary, 3. art. 167 kpk w zw. z art. 170 § 1 pkt. 3 kpk poprzez niezasadne oddalenie wniosku dowodowego obrony o zwrócenie się do S. w Danii o nadesłanie informacji czy oraz ewentualnie kiedy i na czyj wniosek wydawane były duplikaty kart paliwowych S. R. nr (...) i nr (...) na okoliczność weryfikacji danych zawartych w dowodach ze specyfikacji z firmy (...) , a w szczególności wyjaśnienia niejasności, o których mowa w punkcie 1 a, a które wskazują alternatywnie na fakt wyrobienia duplikatów kart paliwowych albo na całkowitą niewiarygodność w/w specyfikacji, 4. art. 624 § 1 kpk poprzez jego niezastosowanie i obciążenie oskarżonej kosztami procesu w łącznej kwocie 10 000zł w sytuacji, gdy sytuacja majątkowa oskarżonej i bardzo niska wysokość obecnych jej zarobków przemawiały za całkowitym zwolnieniem jej od kosztów sądowych, III. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenie i mający wpływ na jego treść przejawiający się w uznaniu oskarżonej za winną przypisanego jej przestępstwa oszustwa w sytuacji, gdy dokładna analiza stanu faktycznego sprawy prowadzi do wniosku, iż nie zostały zrealizowane przez oskarżoną wszystkie znamiona przypisanego jej występku, w szczególności nie zostało udowodnione, że oskarżona wprowadziła w błąd pokrzywdzonego co do faktycznego przeznaczenia zakupionego ze środków pokrzywdzonego paliwa i oleju, oraz, że działała z zamiarem oszukania pokrzywdzonego zawierając umowę na świadczenie usług transportowych, jak i że obejmowała swoim zamiarem popełnienie przestępstwa oszustwa co do mienia znacznej wartości, IV. rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonej kary przekraczającą swoją dolegliwością stopień winy i społecznej szkodliwości czynu, jakiego miała się dopuścić, wyrażającą się w nadmiernym wyeksponowaniu okoliczności obciążających i jednoczesnym nie uwzględnieniu wszystkich okoliczności łagodzących, a w szczególności nie wzięcie pod uwagę: - iż oskarżona czyniła starania o zmniejszenie zadłużenia u pokrzywdzonego i do 31 lipca 2010r zmniejszała swoje zadłużenie, - sposobu życia przed i po popełnieniu czynu – oskarżona nie naruszała porządku prawnego, - ciężkiej sytuacji finansowej, w jakiej znalazła się oskarżona w chwili czynu, - przyczynienia się pokrzywdzonego do powstania zadłużenia oskarżonej, a tym samym niezastosowania się do dyrektywy wymiaru kary z art. 53 § 2 kk co spowodowało wymierzenie oskarżonej kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Obrońca oskarżonej wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonej od zarzuconego jej czynu, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku przez złagodzenie wymiaru kary i warunkowe zawieszenie jej wykonania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja okazała się zasadna o tyle tylko, o ile kwestionuje braki w materiale dowodowym w zakresie tych dowodów, które obrazują wysokość poniesionej przez pokrzywdzonego szkody tj. w zakresie zarzutu z punktu II. 1) b. Jak wynika z zebranych w sprawie dowodów oraz z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku, podstawą ustaleń faktycznych w części dotyczącej ilości paliwa pobranego przez oskarżoną przy posłużeniu się dwiema kartami paliwowymi S. otrzymanymi od pokrzywdzonego, w tym ilości przekraczającej potrzeby wynikające z wykonywanych na jego rzecz usług transportowych, były zasadniczo dowody w postaci specyfikacji z firmy (...) dla transakcji wykonywanych przy użyciu tychże kart paliwowych, raporty o przejechanych trasach i ilości przebytych kilometrów przez dwa samochody S. wykonujące usługi na rzecz pokrzywdzonego oraz opinia biegłego rzeczoznawcy samochodowego zawierająca wyliczenie ilości i wartości paliwa zakupionego przy użyciu kart, w tym ponad potrzeby wynikające ze zleceń pokrzywdzonego. Najistotniejszy przy tym dowód umożliwiający odtworzenie ilości i wielkości transakcji wykonanych w oparciu o w/w dwie karty paliwowe stanowiły w/w specyfikacje komputerowe udostępnione przez S. . Należy przyznać rację skarżącemu, iż w toku niniejszego postępowania nie dokonano odpowiedniej analizy tych dowodów i nie wyjaśniono w wystarczającym stopniu treści z nich wynikających w zakresie, w jakim wskazują na dokonywane transakcje zakupów paliw. Nie sposób bowiem w oparciu o zebrany dotychczas materiał dowodowy wyprowadzić pewnego wniosku o miarodajności zapisów zawartych w w/w specyfikacjach, skoro odnotowano w nich płatności dokonywane przy użyciu przedmiotowych dwóch kart paliwowych w bliskiej przestrzeni czasowej, które jednak według dokumentów miały się odbywać w miejscach znacznie lub bardzo znacznie od siebie oddalonych. Zawarte w specyfikacjach zapisy, na które wskazuje obrońca (oraz szereg innych, nie wymienionych przez obrońcę, a mogące świadczyć o podobnych sytuacjach), dotyczą opłat drogowych oraz opłat określanych jako (...) . Z opinii biegłego rzeczoznawcy samochodowego wynika, że nie były one wliczane w skład wartości zakupów paliw, jednakże obie opinie pisemne jak i ustna nie odnoszą się do omawianych kwestii. Nie wyjaśniają mianowicie przyczyn, dla których w specyfikacjach odnotowano powyższe transakcje jako dokonane w czasie i miejscu, w którym płatności te prawdopodobnie nie mogły być dokonane. Z treści opinii pisemnej uzupełniającej (k. 953-956) wynika jedynie, że biegły P. B. odniósł się w niej do innych zapisów istniejących w specyfikacjach - określonych jako ICC transakcje z Niemiec (które początkowo potraktował jako transakcje zakupu gazu płynnego LPG), korygując wcześniejszą opinię i stwierdzając, że transakcje te jednak „mogą nie dotyczyć zakupu gazu płynnego”. Zauważyć należy, iż jak wynika z treści opinii, powyższe transakcje odnotowywano w specyfikacjach jako dokonane operacje - w innym miejscu i czasie, niż miało to miejsce w rzeczywistości. Na podstawie powyższego można jedynie czynić przypuszczenia, że możliwym jest, iż podobna sytuacja ma miejsce także w przypadku operacji kwestionowanych apelacją, tj. iż zamieszczenie tych operacji w specyfikacjach jako dokonanych w określonym czasie i miejscu nie oznacza, że danej karty płatniczej użyto w tymże miejscu i czasie. Jednakże, jak wskazano, materiał dowodowy zgromadzony dotychczas nie daje jednoznacznej odpowiedzi w tym zakresie, a próba wyjaśnienia powyższego, to poruszanie się w sferze przypuszczeń i spekulacji. Rozstrzygnięcie wątpliwości w omawianych kwestiach jest w sprawie niezbędne, albowiem ich niewyjaśnienie rodzi dalsze pytania - dotyczące możliwości posługiwania się duplikatem karty, wiarygodności dokumentacji stanowiącej przecież podstawowy i źródłowy dowód pozwalający na odtworzenie dokonywanych transakcji przy użyciu kart paliwowych przekazanych oskarżonej przez pokrzywdzonego. Z tych powodów zaskarżony wyrok uległ uchyleniu i sprawa została przekazana Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W trakcie ponownego procedowania Sąd orzekający zobowiązany będzie ustalić poprzez uzyskanie stosownych informacji od firmy (...) oraz przez odebranie uzupełniającej opinii od biegłego rzeczoznawcy samochodowego, czy zamieszczenie operacji, o których mowa w punkcie II. 1) b. apelacji (i innych tego samego rodzaju), widniejących w dokumentacji w postaci specyfikacji oznacza, że dana płatnicza karta paliwowa była rzeczywiście użyta w miejscu i czasie wynikającym z dokumentacji, czy też odnotowanie operacji jako dokonanej w danym momencie i miejscu nie ma związku z rzeczywistą transakcją, stanowiąc jedynie niezwiązany z tym sposób zaksięgowania operacji i pobrania należności, która odzwierciedla naliczenie płatności niezależnie od wskazanego w dokumentach czasu i miejsca. Zauważyć należy, iż powyższe informacje przypuszczalnie mogą być uzyskane także z polskiego oddziału firmy (...) , gdyż chodzi o problem sposobu komputerowego rejestrowania płatności i ich wykazywania oraz dokumentowania – co oczywista przy założeniu, że jest on jednolity dla całej firmy. Jeśli uzupełnienie materiału dowodowego w wyżej wskazany sposób wyjaśni kwestie, o których mowa, zbędnym może się okazać ustalanie, czy był wydawany duplikat którejkolwiek z kart paliwowych. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd I instancji będzie mógł postąpić w myśl art. 442 § 2 kpk poprzestając na ujawnieniu dowodów, które nie miały wpływu na uchylenie wyroku. Dotyczy to zeznań świadków poza pokrzywdzonym oraz kierowcami pojazdów marki S. nr. rej. (...) . Sąd Apelacyjny orzekał w oparciu o art. 437 § 2 kpk .