IC 775/21( IC 449/16)

Sygnatura akt IC 775/21( IC 449/16) UZASADNIENIE wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 13.01.2022r. w całości. Powodowie: K. D. (1) reprezentowana przez opiekunów prawnych J. i F. D. (1) , J. D. (1) oraz F. D. (1) wnieśli 14.04.2016r. do tutejszego sądu okręgowego pozew przeciwko (...) S.A. w Ł. , w którym domagali się zasądzenia na swoją rzecz zadośćuczynienia w kwotach odpowiednio: K. D. (1) -700.000zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23.12.2015r. do 31.12.2015r oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.01.2016r. do dnia zapłaty, a pozostali powodowie po 100.000zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 14.10.2015r. do 31.12.2015r oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.01.2016r. do dnia zapłaty. K. D. (1) zgłosiła ponadto żądanie ustalenia odpowiedzialności strony pozwanej za ewentualną szkodę jaka może powstać w przyszłości w związku z wypadkiem z dnia 9.03.2003r. W uzasadnieniu pozwu wskazali, iż zdarzeniem, z którym wiążą swoje roszczenia był wypadek drogowy z dnia 9.03.2003r., w którym K. D. (1) doznała poważnych, trwałych obrażeń ciała i rozstroju zdrowia. Podali, iż pojazd sprawcy wypadku posiadał obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w pozwanym towarzystwie ubezpieczeń potwierdzone polisą nr (...) , z której to wywodzą swoje roszczenia. Podali, iż K. D. (1) na skutek wypadku doznała: urazu głowy ze stłuczeniem mózgu i pnia mózgu skutkujących porażeniem spastycznym czterokończynowym i zespołem apalicznym, a ponadto urazu wielonarządowego, złamania żeber III,IX-X po stronie prawej, złamania obojczyka lewego, złamania kości łonowej i kulszowej po stronie prawej. Przedstawili przebieg leczenia i rehabilitacji K. D. (1) wskazując, iż cierpi na poważną dysfunkcję aparatów oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego tj. aparatu wykonawczego mowy. Podali, iż powódka nie mówi, komunikując się z otoczeniem jedynie ruchami ręki czy ruchem powiek, będąc w stanie wydać z siebie jedynie pojedyncze dźwięki. Wskazali, iż na skutek wypadku stała się osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji przy zaspokajaniu elementarnych potrzeb życiowych. Podnieśli, iż po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego wypłacono jej łącznie kwotę 100.000zł tytułem zadośćuczynienia, a odwołanie z żądaniem dopłaty kwoty 700.000zł nie zostało uwzględnione. Jako podstawę żądań powódki K. D. wskazali art. 445§1 kc i przedstawili argumentację oraz orzecznictwo dotyczące charakteru oraz okoliczności wpływających na wysokość świadczenia z tego tytułu, odnosząc je do sytuacji powódki i wysokości formułowanego przez nią żądania. Zwrócili w szczególności uwagę na młody wiek i dobry stan zdrowia powódki w czasie gdy doszło do wypadku, jej perspektywiczną sytuację życiową oraz katastrofalne i nieodwracalne skutki zdarzenia z dnia 9.03.2003r., w tym związane z doznanymi obrażeniami cierpienia fizyczne i psychiczne. W ocenie powódki adekwatną do nich kwotą zadośćuczynienia byłaby kwota łączna 800.000zł. Żądanie ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość powódka uzasadniła istnieniem ryzyka pogorszenia się jej stanu zdrowia w przyszłości w związku z doznanymi w wypadku poważnymi obrażeniami ciała, w tym ujawnienia się nowych schorzeń i urazów. Przytoczyła także orzecznictwo Sądu Najwyższego na poparcie jego zasadności. Odnośnie żądań pozostałych powodów tj. F. i J. D. (1) w uzasadnieniu pozwu wskazano, iż podstawę prawną dla przyznania im dochodzonego zadośćuczynienia stanowią art. 448 kc w zw. z art. 24§1 kc. Podali, iż pozwany decyzją z dnia 13.10.2015r. odmówił przyznania im świadczenia z tego tytułu, wskazując, iż może zostać one przyznane jedynie w przypadku zerwania więzi rodzinnej pomiędzy roszczącymi a zmarłym, natomiast za naruszenie dobra osobistego nie można uznać zmiany charakteru tej więzi. Powodowie przedstawili szeroką argumentację na poparcie prezentowanego stanowiska wraz z przytoczeniem orzecznictwa dotyczącego tej materii. Zdaniem powodów na skutek wypadku z 9.03.2003r. – deliktu -doszło do naruszenia ich dobra osobistego w postaci więzi rodzinnej, której to istnienie uwarunkowane jest prawidłowym funkcjonowaniem rodziny. Wskazali, iż ponieważ dobra osobiste każdego człowieka są dla niego rzeczą szczególnie ważną i cenną, zadaniem prawa jest dążenie do zapewnienia im najwyższej ochrony w każdym przypadku. Podkreślili, że zarówno doktryna jak i orzecznictwo prezentują pogląd, że dobra osobiste powinny być ujmowane w kategoriach obiektywnych. W ocenie powodów konsekwencje wypadku z dnia 9.03.2003r. doprowadziły do naruszenia/zerwania więzi rodzinnej jaka łączyła ich z córką przed tym zdarzeniem, ponadto do naruszenia ich dóbr osobistych w postaci prawa do utrzymywania normalnej więzi rodzinnej z córką oraz prawa do niezakłóconego życia rodzinnego. Wskazali powołując się na przedstawione rozważania i przytoczone orzecznictwo, iż w polskim porządku prawnym istnieje podstawa prawna umożliwiająca osobom poszkodowanym pośrednio kompensatę ich krzywdy w postaci naruszenia dobra osobistego w postaci prawa do utrzymywania normalnej więzi rodzinnej , a także w postaci dobra osobistego do niezakłóconego życia rodzinnego. Uzasadniając podstawę faktyczną żądania wskazali, iż przez pojęcie „więzi rodzinnych” należy rozumieć szczególny stosunek bliskości, który powstaje pomiędzy członkami rodziny, bliskich dla siebie i współdziałających ze sobą, natomiast jej elementami są: treść, częstotliwość i różnorodność interakcji między członkami rodziny. Powodowie wskazali, iż przyczynami zerwania więzi rodzinnej poza śmiercią osoby bliskiej mogą być również inne negatywne sytuacje, takie jak: brak okazywania uczuć tj. miłości, opiekuńczości, troski, brak uczestnictwa w życiu codziennym, brak zainteresowania problemami, narastanie negatywnych, wrogich uczuć, samotność, moralnie szkodliwy wpływ członków rodziny, jak np. alkoholizm, narkomania, oszustwo, prostytucja, warunki życia i traktowanie członków rodziny w sposób, który zagraża jego potrzebom życiowym. Podkreślili, iż istnienie więzi rodzinnej uwarunkowane jest więc prawidłowym funkcjonowaniem rodziny, na które z kolei składają się : osobiste poświęcanie czasu, wspólne spędzanie wolnego czasu, wspólne wykonywanie czynności, wspólne posiłki i rozmowy, udzielanie wsparcia emocjonalnego, rozmawianie o uczuciach, potrzebach, przeżyciach, wzajemne zaufanie, wspólne celebrowanie uroczystości, pielęgnowanie rodzinnych tradycji i zwyczajów. Przenosząc powyższe na okoliczności dotyczące ich sytuacji podnieśli, iż K. na skutek poważnego urazu głowy ma wyłączoną świadomość, a w opinii psychiatry nie ma kontaktu słownego ani emocjonalnego ze światem zewnętrznym. Podkreślili, iż z uwagi na jej stan nie mają z córka normalnego świadomego i rzeczywistego kontaktu, nie mogą z nią porozmawiać i normalnie prowadzić codziennego życia. Ich relacje sprowadzają się w zasadzie do nieustannej opieki nad nią i jej rehabilitacji. Na koniec uzasadnili terminy początkowe dochodzonych odsetek. W odpowiedzi na pozew pozwany (...) S.A. w Ł. ( k. 205-210) wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwany wskazał, iż co do roszczeń powódki K. D. (1) uznaje co do zasady swoją odpowiedzialność za szkodę związaną z wypadkiem z 9.03.2003r., w którym doznała ona licznych obrażeń. Jego zdaniem kwota zadośćuczynienia dochodzona przez powódkę jest wygórowana i nieudowodniona. Potwierdził, iż w procesie likwidacji szkody przyznał jej z tego tytułu kwotę 100.000zł, którą uważa za adekwatną, a ponadto wypłaca na bieżąco dobrowolnie rentę na zwiększone potrzeby w wysokości 1200zł miesięcznie. Podniósł, iż odsetki od należnego zadośćuczynienia powinny uzyskać bieg od dnia wydania wyroku. Zdaniem pozwanego powódka nie wykazała interesu prawnego, który jest niezbędną przesłanką merytoryczną powództwa o ustalenia odpowiedzialności na przyszłość. Odnośnie żądań powodów J. i F. D. (1) pozwany zakwestionował swoją odpowiedzialność co do zasady z uwagi na fakt, iż powodowie jako pośrednio poszkodowani nie maja roszczeń odszkodowawczych wobec niego, a jedyną taką podstawę może stanowić art. 446§4 kc stosowany w przypadku śmierci bezpośrednio poszkodowanego. Zdaniem pozwanego w przypadku gdy nie nastąpiła śmierć osoby bliskiej nie doszło do zerwania więzi rodzinnych, lecz tylko do ich przekształcenia w sposób adekwatny do stanu zdrowia bezpośrednio poszkodowanej K. D. (1) . Wskazał, iż powodowie wiodą wraz z córką życie rodzinne i mogą realizować się jako rodzice, choć obecnie między powodami doszło do modyfikacji łączących ich więzi , które w większym zakresie opierają się na opiece ze strony powodów nad córką oraz udzielaniu pomocy jakiej ona wymaga. Zmienił się charakter tej więzi, jednakże istnieje ona nadal i nie została przerwana. Tym samym brak jest według pozwanego podstaw do stwierdzenia by w wyniku zdarzenia z dnia 9.03.20003r. doszło do naruszenia dóbr osobistych powodów. Z ostrożności procesowej pozwany zakwestionował żądanie powodów także co do wysokości. W piśmie procesowym z dnia 29.05.2019r. (k. 1017-1024 ) powódka K. D. (1) rozszerzyła żądanie pozwu o 10.600zł miesięcznie renty z tytułu zwiększonych potrzeb, a nadto o 334.080zł skapitalizowanej renty z tytułu zwiększonych potrzeb wnosząc o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego: 1) kwoty 700.000zł tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 23.12.2015r. do 31.12.2015r. oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.01.2016r. do dnia zapłaty, 2) renty z tytułu zwiększonych potrzeb w kwocie po 10.600zł miesięcznie począwszy od 1.06.2019r. płatnej z góry do 10. dnia miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat, 3) skapitalizowanej renty z tytułu zwiększonych potrzeb w wysokości 334.080zł za okres od 1.06.2016r. do 31.05.2019r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następnego po rozszerzeniu powództwa do dnia zapłaty. Ponadto wniosła o zabezpieczenie powództwa poprzez ustanowienie renty tymczasowej na czas trwania procesu w wysokości 10.600zł miesięcznie począwszy od 1.06.2019r., płatnej z góry do 10. dnia miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat. W uzasadnieniu wskazała, iż podstawę prawną roszczenia o rentę stanowi art. 444§2 kc , a na kwotę 10.600zł składają się sumy : 8400zł tytułem kosztów opieki, 840 tytułem kosztów terapii logopedycznej, 1200zł tytułem kosztów zakupu środków higienicznych ( pieluchomajtek, podkładów) i leków oraz 160zł tytułem kosztów dojazdów. Wskazała, iż w świetle opinii biegłych wymaga stałej opieki i pielęgnacji oraz pomocy innych osób i to zasadniczo w każdym aspekcie swojego życia. Podała, iż zdaniem biegłego z zakresu psychiatrii wymiar niezbędnej opieki wynosi 24 godziny dziennie. Podkreśliła, iż u osób wymagających wielodobowego leżenia cykl spania i czuwania ulega zatarciu. Zdaniem powódki fakt, iż taką opiekę sprawuje członek rodziny nie daje podstaw do uznania , że opieka ta, czy jej zakres są inne, mniej zasadne czy też sprawowane inaczej. Podała, iż w jej przypadku stwierdza się uszkodzenie mózgu, które skutkuje ciężkimi deficytami w niezależnych od siebie płaszczyznach – poruszaniu się ( niedowład czterokończynowy) oraz w zakresie psychicznym( ciężki zespół psychoorganiczny). Cena usług opiekuńczych w GCPR w G. wynosi 18,49zł za godzinę, jednakże powódka nie może liczyć na dofinansowanie państwa, więc znaczenie mają ceny rynkowe, które wahają się od 13-15 zł za godzinę usług dziennych w dniach roboczych, zaś w godzinach nocnych, weekendy i w dni świąteczne nawet 25 zł za godzinę. Wskazała, iż do wyliczeń przyjęła stawkę 10zł w godzinach dziennych i 15 zł w nocnych z uwagi na fakt, iż opieka ta jest sprawowana przez członków rodziny i nie ma charakteru profesjonalnego. Przy wyliczeniu przyjęto 16godz. x10 zł oraz 8 godzin x 15 zł tj. 280zł dziennie, a 8400zł miesięcznie. Co do kosztów związanych z terapią logopedyczną to konieczność jej odbywania została zdaniem powódki potwierdzona w opinii biegłej logopedy D. K. . Koszty tej terapii powódka wyliczyła biorąc pod uwagę zalecenia biegłej w tym zakresie tj. 3 wizyty w tygodniu po 70 zł z dojazdem do pacjenta. Miesięcznie jest to koszt 840zł ( 12 wizyt x 70zł). Na pozostałą kwotę 1360zł składa się według powódki kwota 1200zł tytułem zakupu pieluchomajtek, podkładów, chusteczek do mycia, kremów nawilżających, środków do masażu, przemywania skóry, zażywanych okresowo witamin i środków wzmacniających. Koszty te są zdaniem powódki niezbędne z uwagi na jej stan zdrowia. Wskazała, iż koszty pampersów są refundowane jedynie w niewielkim wymiarze ( 2 szt. dziennie) , podczas gdy ich faktyczne zużycie jest dużo większe. Według powódki koszty dojazdu do placówek medycznych i aptek w związku z jej leczeniem to kwota ok. 160zł miesięcznie. Powódka podkreśliła, iż dla zasądzenia renty wystarczające jest wykazanie potrzeb będących następstwem wypadku, a w zakresie kosztów opieki nie jest ono zależne od wykazania wydatkowania określonych kwot z tego tytułu czy też sprawowania jej przez osoby inne niż domownicy. Co do żądania skapitalizowanej renty wskazała, iż domaga się jej zasądzenia za okres 3 lat przed rozszerzeniem powództwa. Przyznała, iż od lipca 2012r. pozwany wypłaca dobrowolnie rentę z tego tytułu w kwocie po 1720zł miesięcznie. Za zasadną wysokość renty powódka przyjmuje kwotę wyższą niż żądana renta na przyszłość, albowiem od maja 2019r. zabiegi rehabilitacyjne prowadzone są w ramach NFZ. Wcześniej ponosiła koszty wizyt masażysty w wymiarze 2 razy w tygodniu po 50zł, co łącznie miesięcznie dawało 400zł. Tym samym kwota miesięcznej renty podlegającej kapitalizacji wynosi po 11.000zł. Różnica pomiędzy dokonywanymi przez pozwanego wpłatami ( po 1720 zł ), a żądaniem powódki wynosi 9280zł miesięcznie, stąd łącznie 36 miesięcy x 9280zł daje kwotę 334.080zł. Podkreśliła, iż renta stanowi formę odszkodowania, a zatem nie ma charakteru alimentacyjnego i przysługuje uprawnionemu o ile poniósł on szkodę. Zdaniem powódki nie ulega wątpliwości, iż poniesiona przez nią szkoda obejmuje także roszczenia rentowe z tytułu zwiększonych potrzeb za czas poprzedzający zgłoszenie roszczeń i rozszerzenie powództwa. W piśmie z dnia 22.07.2019r. ( k. 1044-1047) obejmującym ustosunkowanie się do rozszerzonego powództwa pozwany wskazał, iż kwestionuje żądanie renty z tytułu zwiększonych potrzeb jak i skapitalizowanej renty uznając je za nieuzasadnione i nieudowodnione. Podniósł, iż wypłacana poszkodowanej kwota w wysokości 1720zł tytułem renty odszkodowawczej to kwota zgodna z przedstawionym materiałem dowodowym oraz adekwatna wobec zakresu skutków przedmiotowego zdarzenia, zawierająca w sobie także udowodnione koszty opieki osób trzecich, stąd rozszerzone powództwo winno zostać oddalone w całości. Postanowieniem z dnia 27.08.2019r. ( k. 1071) sąd na czas toczącego się postępowania udzielił zabezpieczenia powództwa w ten sposób, że zobowiązał pozwanego (...) S.A. z siedzibą w Ł. do zapłaty na rzecz powódki K. D. (1) renty w kwocie po 8000zł miesięcznie , płatnej z góry do 10-go dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat od czerwca 2019r. poczynając, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Postanowieniem z dnia 5.03.2020r. ( k. 1120-1122) Sąd Apelacyjny w Szczecinie na skutek zażalenia powódki zmienił zaskarżone postanowienie z dnia 27.08.2019r. w ten sposób, że zasadzoną rentę podwyższył do kwoty 9500zł miesięcznie. W piśmie z dnia 14.09.2020r. ( k. 1143) powódka K. D. (1) cofnęła pozew ze zrzeczeniem się roszczenia co do kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz wniosła o umorzenie postępowania w tym zakresie w związku z dokonaniem przez pozwanego zapłaty w dniu 9.07.2021r. Jednocześnie wskazała, iż domaga się zasądzenia skapitalizowanych odsetek liczonych od uznanej kwoty 200.000 zł za okres od 23.12.2015r. do 9.07.2020r. w wysokości 63.102,47zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od tej kwoty od dnia następnego po upływie 14 dni od otrzymania przez pozwanego pisma. W piśmie z dnia 5.03.2021r. ( k. 1385-1393) powodowie rozszerzyli żądania pozwu w ten sposób, że wnieśli o ustalenie, iż górną granicę odpowiedzialności pozwanego (...) S.A. za skutki wypadku z dnia 9.03.2003r. z udziałem K. D. (1) stanowi kwota 11.852.750zł, a w pozostałym zakresie podtrzymali dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu pisma wskazali, iż jak wynika z treści pisma pozwanego z 19.01.2021r. łączna suma wypłat dokonanych przez pozwanego w całej szkodzie na dzień 15.02.2021r. wynosiła 1.946.258,85zł, przy sumie ubezpieczenia na dzień zdarzenia 600.000euro dla całego zdarzenia. Pozostała kwota sumy gwarancyjnej wg twierdzeń pozwanego wynosi 459.442,15 zł. Wskazali, iż rozszerzyli powództwo mając na uwadze wysokość dochodzonych roszczeń i fakt, że suma ubezpieczenia zbliża się do wyczerpania. Podali, iż wnoszą o podwyższenie sumy ubezpieczenia do wysokości połowy kwoty obecnie obowiązującej tj. połowy równowartości 5.210.000 euro. Wskazali, iż podstawę prawną żądania stanowi art. 357 1 kc. Przytoczyli także orzecznictwo Sądu Najwyższego pozwalające na stosowanie normy wynikającej z tego przepisu w sprawach o odszkodowanie z umowy ubezpieczenia, w której określona jest górna granica odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń. Wskazali, iż dopuszczalność modyfikacji sumy gwarancyjnej stanowi jeden z elementów mechanizmu normatywnego, którego zadaniem jest zapewnienie realnej ochrony poszkodowanego. Podkreślili, iż do zastosowania tego przepisu nie ma znaczenia, że z roszczeniem wystąpił nie ubezpieczony, lecz poszkodowany. Zdaniem powodów w przedmiotowej sprawie zostały spełnione określone w tym przepisie przesłanki. Uzasadniając fakt nadzwyczajnej zmiany stosunków strona powodowa wskazała na zmiany legislacyjne w zakresie określania wysokości sumy ubezpieczenia jak również zmiany siły nabywczej pieniądza, podkreślając, iż zmiany te były niemożliwe do przewidzenia w chwili zawierania przez strony umowy. Wskazali, iż spełnienie przez pozwanego ubezpieczyciela względem strony powodowej wszystkich obowiązków wynikających choćby z niniejszego postępowania doprowadzi do wyczerpania sumy ubezpieczenia, a K. D. (1) w przyszłości będzie wymagała wymiany wózka czy łóżka ortopedycznego. Zaprzestanie wypłaty tych środków pozbawi ją prawa do godnej egzystencji. Nie zostaną też zaspokojone żądania powodów z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, w związku z czym nie zostanie ona zrekompensowana w całości, co byłoby zjawiskiem nie akceptowalnym i sprzecznym z zasadami współżycia społecznego. Podnieśli, iż rozważając możliwość ingerencji w czas i długość spełnienia świadczenia pozwanego należy także wziąć pod uwagę interes ubezpieczyciela w porównaniu z interesem poszkodowanego, który jest podmiotem ekonomicznie słabszym i znajdzie się w pozycji osoby zagrożonej utratą źródła finansowania potrzeb, bieżącego utrzymania. Nie ulega zdaniem powodów wątpliwości, iż grozi im rażąca strata związana z samym niebezpieczeństwem wyczerpania się sumy gwarancyjnej, która to pozostaje w rażącej dysproporcji z aktualnie funkcjonującym limitem. Zdaniem strony powodowej przyjęcie jako żądania połowy aktualnej sumy gwarancyjnej z jednej strony pozwoli zabezpieczyć interesy pokrzywdzonych, a z drugiej nie będzie stanowiło nadmiernego obciążenia dla strony pozwanej. Wskazali, iż kwotę 11.852.750zł wyliczyli jako równowartość połowy kwoty 5.210.000 euro przy kursie waluty 4,55złz dnia 4.03.2021r. W piśmie z dnia 19.05.2021r. ( k. 1413) pozwany odnosząc się do rozszerzonego powództwa wskazał, iż go nie uznaje i oponuje przeciwko podwyższeniu sumy ubezpieczenia na tym etapie procesu, nie odnosząc się szczegółowo do argumentacji powodów. Dodatkowo podniósł, iż po stronie pozwanej doszło do połączenia spółek (...) S.A. z siedzibą w W. i (...) S.A. w Ł. , gdzie A. była spółka przejmującą, a (...) przejmowaną w związku z czym przestała istnieć. Spółka przejmująca w drodze sukcesji generalnej wstąpiła w prawa i obowiązki spółki przejmowanej. Spółka (...) S.A. zmieniła nazwę i występuje pod firmą (...) w W. . Postanowieniem z dnia 29.06.2021r. ( k. 1452) Sąd Okręgowy zawiesił postępowanie w sprawie na podst. art.174§1 pkt 1 kpc i podjął je z udziałem następcy prawnego pozwanego – (...) Spółki Akcyjnej w W. . Sprawa została zarejestrowana pod nową sygnatura IC 775/21. Powodowie w piśmie z dnia 20.09.2021r. ( k. 1484-1485) wskazali, iż w dniu 19.09.2021 weszła w życie nowelizacja kodeksu cywilnego , która wprowadziła art. 446 2 kc zgodnie z którym „w razie ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia skutkującego niemożnością nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej, sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny poszkodowanego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.” Wskazali, iż przepis ten znajduje zastosowanie do roszczeń powodów J. i F. D. (1) , gdyż nie budzi wątpliwości, iż w ich przypadku doszło do niemożności kontynuowania prawidłowej więzi rodzinnej z córką. Postanowieniem z dnia 9.11.2021r. Sąd Rejonowy w Słubicach w sprawie III RNs 177/21 wyraził zgodę J. D. (1) i F. D. (1) opiekunom prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej K. D. (1) na wytoczenie powództwa w imieniu uczestniczki przeciwko (...) S.A. o: -ustalenie, iż górną granicę odpowiedzialności pozwanego za skutki wypadku z dnia 9.03.2003r. z udziałem uczestniczki stanowi kwota 11.852.750zł, - zasądzenie od pozwanego na rzecz K. D. (1) kwoty 500.000zł tytułem zadośćuczynienia, z ustawowymi odsetkami od dnia 23.12.2015r. do 31.12.2015r. oraz ustawowymi odsetkami od 1.01.2016r. do dnia zapłaty, - ustalenie odpowiedzialności pozwanego za ewentualną szkodę jaka może powstać w przyszłości w związku z wypadkiem z dnia 9.03.2003r., - zasądzenie od pozwanego na rzecz K. D. (1) renty z tytułu zwiększonych potrzeb w kwocie 10.600zł miesięcznie poczynając od 1.06.2019r. , płatna do dnia 10-tego z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności każdej z rat, -zasądzenie od pozwanego na rzecz K. D. (1) skapitalizowanej renty z tytułu zwiększonych potrzeb w wysokości 334.080zł za okres od 1.06.2016r. do 31.05.2019r. z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po dniu rozszerzenia powództwa pismem z dnia 29.05.2019r., -zasądzenie od pozwanego na rzecz K. D. (1) skapitalizowanych odsetek w kwocie 63.102,47zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od następnego dnia po upływie 14 dni od dnia otrzymania przez pozwanego odpisu pisma z dnia 14.09.2020r. , - zasądzenie od pozwanego na rzecz K. D. (1) kosztów procesu , w tym kosztów zastępstwa procesowego wys. 28.834zł. Ponadto sąd wyraził opiekunom prawnym zgodę na wystąpienie z wnioskiem o zabezpieczenie powództwa poprzez ustanowienie renty tymczasowej na czas trwania postępowania w kwocie 10.600zł poczynając od 1.06.2019r. oraz na cofnięcie powództwa w zakresie roszczeń powódki co do kwoty 200.000zł tytułem zadośćuczynienia ze zrzeczeniem się roszczenia. ( k. 1560 i 1561) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 9.03.2003r. w miejscowości D. gm. Ż. na drodze nr (...) doszło do wypadku drogowego na skutek niedostosowania przez kierującego samochodem osobowym V. (...) nr rej. (...) P. S. prędkości do mokrej nawierzchni jezdni. Pojazd wpadł w poślizg, zjechał na przeciwny pas ruchu, gdzie zderzył się z prawidłowo jadącym samochodem ciężarowym marki S. nr rej. (...) . W wyniku zdarzenia śmierć na miejscu ponieśli pasażerowie K. D. (3) - córka i siostra powodów oraz J. C. . Z ciężkimi obrażeniami ciała do szpitala zostali odwiezieni kierowca oraz pozostali pasażerowie: K. D. (1) i A. S. (1) . W następstwie doznanych obrażeń kierujący pojazdem oraz A. S. (1) zmarli. Postanowieniem z dnia 24.06.2004r. dochodzenie w sprawie wypadku zostało umorzone na skutek śmierci podejrzanego P. S. . Bezsporne , a ponadto dowód: -postanowienie o umorzeniu dochodzenia k. 53-54, k. 245-246, 287-288, 484-485, 526-527 -zeznania powódki J. D. (1) k. 1061-1067 - zeznania powoda F. D. (1) k. 1067-1069 Powódka K. D. (1) z powodu doznanych w wypadku obrażeń wielonarządowych po wstępnym zaopatrzeniu w ZOZ Ż. została przewieziona do Szpitala Wojewódzkiego w Z. , gdzie do 10.04.2003r. przebywała na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii. U powódki rozpoznano stłuczenie mózgu i pnia mózgu, złamanie żeber po stronie prawej, złamanie obojczyka lewego, złamanie kości łonowej i kulszowej po stronie prawej. Została zakwalifikowana do leczenia zachowawczego w zakresie obrażeń kostnych. Nie wymagała leczenia respiratorem. Stosowano leczenie przeciwobrzękowe, antybiotykoterapię i leki przeciwgrzybiczne (z powodu infekcji dróg oddechowych spowodowanych długotrwałą intubacją). 27.03.2003r. założono przetokę tchawiczą. 30.03.2003r. wykonano drenaż prawej jamy opłucnowej z powodu odmy. Powódka była żywiona sondą. 10.04.2003r. powódka została przewieziona na Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii szpitala w K. , gdzie przebywała do 16.05.2003r. Rozpoznano : przebyte: uraz wielonarządowy 9.03.2003r., uraz głowy ze stłuczeniem mózgu i pnia mózgu, złamanie żeber III,IX-XI po stronie prawej i drenaż prawej jamy opłucnowej, złamanie obojczyka lewego, złamanie kości łonowej i kulszowej po stronie prawej, tracheostomię oraz istniejące odleżyny okolic: potylicznej głowy, kości krzyżowej w fazie gojenia. Z uwagi na stan powódki- rozwinięty stan septyczny- prowadzono intensywną antybiotykoterapię, wdrożono rehabilitację, a 14.05.2003r. usunięto rurkę tracheotomijną. Powódka była odżywiana przez sondę, podejmowano także próby odżywiania doustnego dietą półpłynną. Ze szpitala w K. powódka została przewieziona na Oddział Neurologii Szpitala Wojewódzkiego w G. w ogólnym stanie ciężkim, gdzie przebywała do 26.06.2003r. z rozpoznaniem stanu po urazie głowy ze stłuczeniem mózgu i pnia mózgu, porażeniem czterokończynowym spastycznym z przykurczami i infekcją dróg moczowych. Stwierdzono zespół apaliczny, oczopląs przy patrzeniu na boki, obustronnie dodatni objaw Babińskiego. Stosowano leczenie farmakologiczne, w tym antybiotykoterapię oraz rehabilitację. W wyniku stosowanego leczenia uzyskano stabilizację stanu ogólnego, bez poprawy w stanie neurologicznym. Usunięto sondę żołądkową i podawano posiłki przecierane. W trakcie pobytu na oddziale z powódką nie można było nawiązać kontaktu słownego, nie reagowała na otoczenie, nie wykonywała poleceń. Została wypisana w stanie ogólnym dobrym z zaleceniami: kontroli w Poradni lekarza rodzinnego, kontroli neurologicznej, kontrolnego KT głowy za ok. miesiąc, stosowaniem diety przecieranej i przepisanych leków, a także rehabilitacji: kinezyterapii biernej, sadzania, oklepywania. Powódka kontynuowała leczenie, w tym wykonywała zalecone badania. Była osobą leżącą. Wymagała stałej opieki i pielęgnacji, w tym pomocy w zakresie podstawowych czynności życia codziennego. Powodowie musieli przystosować mieszkanie, w szczególności łazienkę do potrzeb córki. W listopadzie 2003r. u powódki stwierdzono wzmożone napięcie mięśniowe kończyn górnych i dolnych, ustawienie obu stóp koślawo-szpotawe, przykurcz zgięciowy w stawie kolanowym prawym, przykurcze zgięciowe w obu stawach łokciowych, przykurcze mięśni dłoni i palców dłoni- zaciśnięte w pięści. W okresach od 19.11.2003r. do 3.12.2003r. oraz 7.05.-21.05.2004r. powódka przebywała na turnusach rehabilitacyjnych ogólnousprawniających w ORW im. Prof. Wiktora Degi w G. , gdzie stosowano podczas pierwszego pobytu hydromasaże elektroterapię, a podczas drugiego Lampę Lambola i materac magnetyczny. Powódka brała także udział w zajęciach dodatkowych . W okresach od 16.02.2004r. do 4.03.2004r. i od 21.06.2005r. do 12.07.2005r. powódka kontynuowała rehabilitację na Oddziale Rehabilitacji SP ZOZ S. w S. , gdzie stosowano kinezyterapię, Solux, Tonolizę, magnetoterapię, masaż suchy, a także leczenie farmakologiczne. Przy wypisie zalecono kontynuację ćwiczeń w domu, w tym z pomocą opiekuna, stosowanie leków oraz kontrolę w Poradni Neurologicznej. Oprócz rehabilitacji odbytej w placówkach powódka wymagała jej na co dzień, w tym przy użyciu specjalnych urządzeń jak np. lampy Lambola i materaca magnetycznego. W wyniku przeprowadzonego 25.05.2006r. badania logopedycznego ustalono, iż u powódki występuje dysfunkcja oddychania, połykania, ma mało sprawny język, słabe mięśnie okrężne warg, napięte podniebienie miękkie. Stwierdzono także, że powódka nie mówi, posługuje się wydawanymi z trudem pojedynczymi dźwiękami, samogłoskami „ a” , „e”, gestem – ruchem ręki na „tak” lub „nie”) bądź ruchem powiek i gałek ocznych. Rozumienie oceniono jako bardzo dobre, a reakcje bezsłowne jako prawidłowe. Nie stwierdzono gnozji stronnej, przestrzennej i zegarowej. Powódka potrafiła wskazać określona osobę, przedmiot i czynność, rozpoznawała litery w izolacji, nie potrafiąc ich łączyć w ciągi - wyrazy czy zdania. Wskazano na celowość prowadzenia terapii logopedycznej obejmującej usprawnienie aparatów oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego. W kolejnych latach powódka cały czas wymagała także stałej opieki i systematycznej rehabilitacji, w tym masażu leczniczego- średnio 2 razy w tygodniu. Z upływem czasu jej stan ulegał nieznacznej poprawie. Kontynuowano terapię logopedyczną- początkowo wizyty domowe miały miejsce raz, następnie dwa, a nawet 3 razy w tygodniu. Z opinii logopedycznej wydanej w 2012r. wynika, iż na chwilę badania u powódki nie występował ślinotok, prawidłowo połykała, kontrolowała oddech, miała dość dobrą sprawność warg i języka, celowo wybrzmiewała dźwięki i proste słowa, bardzo dobrze rozumiała, wykazywała prawidłowe reakcje bezsłowne, przejawiała reakcje mimiczne. Zalecono objęcie powódki systematyczną i wzmożoną terapią logopedyczną celem dalszego usprawniania aparatów oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego. Podobnie stan logopedyczny przedstawiał się w 2013r. W 2017r. powódka potrafiła trzymać głowę, przełykać, pojawiła się mimika twarzy, potrafiła powiedzieć „mama am” , zaczęła pojmować określone stwierdzenia jako żarty, zaczęła się uśmiechać, potrafiła zasygnalizować swoje potrzeby. Kontakt z K. w tym okresie był bardzo dobry, wszystko rozumiała, tylko nadal występowały problemy artykulacyjne. Powódka od czasu wypadku pozostawała pod stałą i regularną opieką lekarza rodzinnego i pielęgniarki środowiskowej a także Poradni Neurologicznej. Do ok. 2017r. regularnie korzystała także z wizyt u dermatologa z uwagi na utrzymujące się wysypki. Postanowieniem z dnia 27.11.2003r. w sprawie I Ns 54/03 Sąd Okręgowy w Gorzowie Wlkp. ubezwłasnowolnił całkowicie powódkę K. D. (1) z powodu zespołu stłuczenia pnia mózgu z porażeniem czterokończynowym. W opinii psychiatrycznej sporządzonej na potrzeby tego postępowania stwierdzono: brak kontaktu słownego, brak rekcji emocjonalnych, brak ruchów dowolnych i reakcji na polecenia, zniesienie odruchów, wyłączoną świadomość, pomimo pozostawania w stanie przytomności. Jej opiekunami prawnymi zostali wyznaczeni przez Sąd Rejonowy w Słubicach rodzice: F. i J. D. (1) . Dowód: - karta informacyjna ze szpitala w Z. k. 55-56, 289-290, 528-529 - karta informacyjna leczenia szpitalnego ze szpitala w K. k. 57-60, 291-294, 530-532 - karta informacyjna leczenia szpitalnego ze szpitala w G. k. 61-62, 295-296, 534-535 - dokumentacja medyczna z badań przeprowadzonych podczas pobytu w szpitalu w G. : wynik CT głowy k. 63, 297, 536; wynik badania mikrobiologicznego k. 64,299,538 - wynik badania CT głowy z dnia 4.08.2003r. k. 65,300,539 -wynik KT głowy z 14.03.2005r. k. 65 , 300, 539 - zaświadczenie os tanie zdrowia z Oddziału Neurologii k. 66, 301,540 -zaświadczenie lekarskie z 18.09.2003r. k. 67, 302, 541 - zaświadczenie o stanie zdrowia układu ruchowego z dnia 24.11.2003r. k. 68, 303, 542, -informacja o przebiegu turnusu rehabilitacyjnego z 2003r. k. 69,304,543 - karta informacyjna leczenia szpitalnego z SP ZOZ w S. z 2004r. k. 70-71, 305-306, 544-545 -informacja o przebiegu turnusu rehabilitacyjnego z 2004r. k. 72, 307,546 -karta informacyjna leczenia szpitalnego z SP ZOZ w S. z 2005r. k. 73-74, 308-309, 547-548 - zaświadczenie z 25.11.2005r. k. 75, 310,549 - diagnoza logopedyczna z 2006r. k. 76-77, 311-312,550-551 - opinia logopedyczna z 16.05.2012r. k. 78, 313,552, - zaświadczenie lekarskie z 17.05.2012r. k. 79, 314,553 - zaświadczenie o potrzebie rehabilitacji z 17.05.2012r. k. 80, 315,554, - diagnoza logopedyczna z 9.03.2013r. k. 81-82, 316-317,555-556 - dokumentacja medyczna z POZ k. 83-117, 254-265, 298, 318-320, 493-502,537 - dokumentacja usług pielęgniarskich k. 118-125 , 264-271, 503-510 -dokumentacja medyczna z Poradni Neurologicznej k. 126-127, 272-273,511-512 - postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 27.11.2003r. k. 49, 284, 523, k. 41 akt I Ns 54/03 -postanowienie Sądu Rejonowego w Słubicach z 24.02.2004r. k. 50, 247,285, 486, 524 - zaświadczenie o ustanowieniu opiekuna prawnego k. 51, 286,525 - opinia psychiatryczna w sprawie I Ns 54/03 k. 128-130, 274-276, 513-515, k. 27-29 akt Ns 54/03 - dokumentacja zdjęciowa i nagrania na płycie CD k. 52 - dokumentacja zdjęciowa k. 141-143, 324-326,563-565 -zeznania świadka K. K. (2) k. 606-607 -zeznania świadka A. T. (1) k. 607-608 - zeznania świadka K. D. (4) k. 608-609 - zeznania świadka E. K. (1) k. 609-610 - zeznania świadka A. S. (2) k. 610 -zeznania powódki J. D. (1) k. 1061-1067 - zeznania powoda F. D. (1) k. 1067-1069 Początkowo tj. po kilku miesiącach pobytu w domu po opuszczeniu szpitala powódka reagowała jedynie mrugając oczami –na „tak” dwa razy, na „nie’-raz. Pierwszy kontakt nastąpił po ok. roku od wypadku. Trzy miesiące po opuszczeniu szpitala przestano stosować cewnik. Od tego czasu jest pieluszkowana. Rok czasu trwało leczenie odleżyn na kości ogonowej, potylicy, łopatkach. Po jego zakończeniu stosowane jest regularne oklepywanie i smarowanie zapobiegawczo. Rodzice starali się różnymi sposobami pobudzać jej zmysły-poprzez bliskość, puszczanie muzyki, rozmowy, wspominanie miejsc czy wydarzeń, które lubiła. Powodowie korzystali w tym zakresie z porad psychologa co do sposobu postępowania z córką. Po kilku latach obserwowalna była lepsza jakość kontaktu z K. , zaczęła reagować na bodźce. Stopniowo ustalali pewne sposoby komunikacji miedzy sobą. Powódka zaczęła gestami okazywać uczucia. Dowód: -zeznania powódki J. D. (1) k. 1061-1067 - zeznania powoda F. D. (1) k. 1067-1069 Opiekę nad K. D. (1) sprawują jej rodzice- J. i F. D. (1) . Wymaga ona pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego. K. ma swój rytm dnia, któremu rodzice się podporządkowują. Wstaje ok. 7.00 rano, odbywa toaletę, jest przebierana. Następnie je śniadanie. Około godz. 10.00 wychodzą na spacer na ok. 2 godziny, potem powódka odpoczywa lub odbywa wizyty z logopedą lub masażystą. Po obiedzie ponownie wychodzą na spacer. Po spacerze powódka odpoczywa lub ćwiczy. Ok. 19.00 je kolację i przygotowuje się do spania. W nocy J. D. (1) czuwa nad córką, która wymaga pomocy nawet kilka razy. Śpi na materacu w pokoju córki. K. nie lubi gdy czynności pielęgnacyjne lub higieniczne wykonuje ktoś inny niż matka. W opiece jest wykorzystywany specjalistyczny sprzęt- łóżko, podnośnik czy wózek elektryczny, które wymagają regularnej wymiany akumulatorów. W 2018r. zainstalowany został w domu system integrujący pomiary medyczne i komputerowe techniki interakcyjnej człowiek-komputer CYBER-OKO (C-Eys wynaleziony przez pracowników Politechniki Gdańskiej w celu komunikacji z chorymi w śpiączce i osobami sparaliżowanymi, osobami z tzw. zespołem zamknięcia). Łazienka w mieszkaniu powodów została dostosowana do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Zakupiony został także specjalny samochód z możliwością przewozu K. siedzącej nadal na swoim wózku. Dwa razy w tygodniu przychodzi masażysta. K. nie mówi, ale potrafi komunikować swoje potrzeby czy emocje. Oczekuje bliskości, przytulania. Powódka rozpoznaje bliskich. Powodowie wypracowali swoją formę kontaktu z córką i rozumieją ją, aczkolwiek czasami nawet J. D. (1) zdarzają się w tym zakresie problemy. Brat K. , który z nimi nie mieszka ma ten kontakt bardzo ograniczony. K. nigdy nie zostaje w domu sama, zawsze ktoś z rodziców jest obecny. Nie odwiedzają jej znajomi. Chłopak zerwał z nią relację. Jest zadbana. J. D. (1) czyta jej książki dostosowane do jej wieku. K. lubi oglądać telewizję, ma swoje ulubione programy. W niedziele całą rodziną jeżdżą na nabożeństwa do zboru zielonoświątkowców. K. D. (1) nie lubi być traktowana jak osoba niepełnosprawna. Lubi kontakt z innymi ludźmi. Wymaga regularnej rehabilitacji. Jej posiłki muszą być odpowiednio zmiksowane z uwagi na trudności z przełykaniem. Jej waga musi podlegać kontroli. Korzysta z pieluchomajtek. Wymaga używania podkładów, chusteczek do mycia, kremów nawilżających, środków do masażu, środków do przemywania skóry, okresowego zażywania witamin i środków wzmacniających. Wymaga rehabilitacji ruchowej domowej ( kinezyterapii, masażu) 8 razy w miesiącu i codziennej przez rodzinę. Wskazane jest też leczenie stacjonarne, rehabilitacyjne w szpitalu lub specjalistycznym ośrodku. Brak jest możliwości stałej rehabilitacji w ramach NFZ. Częściej niż przed wypadkiem występują u niej infekcje. Powódka regularnie – raz w miesiącu odbywa wizyty u dentysty, których koszt to 100zł za jedną oraz raz na dwa – trzy miesiące wizyty u neurologa w K. w ramach NFZ. Okresowo korzysta także z wizyt u ortopedy. Na regularne wizyty przyjeżdża także okulista. Powódka wymaga intensywnej i regularnej pracy z logopedą w płaszczyznach: nauki prawidłowego toru oddechowego, połykania, prawidłowej pozycji spoczynkowej języka, ćwiczeń w powtarzaniu, samodzielnym wypowiadaniu słów oraz w formułowaniu własnych myśli oraz poprawy jakości mowy biernej. Wskazane byłoby gdyby zajęcia logopedyczne odbywały się 3 razy w tygodniu po 45 minut. Koszt jednych zajęć z dojazdem do pacjenta to ok. 70-80 zł. Brak jest możliwości stałej rehabilitacji ruchowej i logopedycznej w ramach NFZ. Powódka wymaga opieki w cyklu 24 godzinnym. Stawka godzinowa opieki dziennej w warunkach rynkowych kształtuje się w granicach co najmniej 20zł, a w godzinach nocnych, w weekendy i święta jest jeszcze wyższa. Koszt zakupu akumulatora do wózka to kwota 2200zł na 8 miesięcy, a do dźwigu 500zł na ten sam okres. Komplet opon do wózka to koszt 1000zł na pół roku. Koszt pieluchomajtek to ok. 400zł miesięcznie, podkładów 100zł w tym samym okresie. Koszt zakupu spirytusu ( do oklepywania) to 25zł, a kremów do masażu ok. 100zł. Średni miesięczny koszt wszystkich leków to ok. 200zł miesięcznie. Zakup kremów do ciała i innych kosmetyków, w tym chusteczek nawilżających to ok. 500zł na kwartał. Koszt jednego masażu wynosi 75zł, co miesięcznie daje ok. 600zł. Koszty paliwa na dojazdy związane z potrzebami powódki to wydatek rzędu ok. 200-250zł miesięcznie. Do przejazdów z K. powodowie wykorzystują samochód marki V. , który spala 7-8l/100km. Od czerwca 2012r. pozwany podwyższył przyznaną wcześniej powódce K. D. (1) rentę z tytułu zwiększonych potrzeb i od tego czasu wypłacał ją w wysokości 1720zł miesięcznie. K. ma przyznany zasiłek pielęgnacyjny, który do 31.10.202018r. wynosił 153 zł, a od 1.11.2018r. -184,42zł, a od listopada 2019-215,84zł. Dowód: - zeznania świadka K. K. (2) k. 606-607 -zeznania świadka A. T. (1) k. 607-608 - zeznania świadka K. D. (4) k. 608-609 - zeznania świadka J. H. (1) k. 609 - zeznania świadka E. K. (1) k. 609-610 - zeznania świadka A. S. (2) k. 610 -opinia biegłych ortopedy J. B. i neurologa J. W. k. 641-642 -opinia uzupełniająca biegłych ortopedy J. B. i neurologa J. W. k. 676 -opinia biegłego psychiatry W. S. k. 780-792 - opinia biegłej logopedy D. G. (1) ( K. ) k. 827-829 oraz k. 1031 -opinia biegłej neurolog S. V. k. 878-887 - decyzja z dnia 19.06.2012r. k. 1025 -zeznania powódki J. D. (1) k. 1061-1067 - zeznania powoda F. D. (1) k. 1067-1069 -opinia biegłego z zakresu rehabilitacji K. A. k. 1146-1152 - zestawienie wypłat renty k. 1538 - decyzje dot. renty k. 1539-1540 -potwierdzenia realizacji przelewów k. 1541, 1544-1554 - wyciągi bankowe k. 1542-1543 Przed wypadkiem K. D. (5) była bardzo wesołą, żywiołową, otwartą, zdrową, aktywną osobą. Lubiła śpiewać. Uprawiała siatkówkę. Uczyła się. W 2003r. miała powtórzyć maturę z matematyki. Planowała podjąć studia w P. na kierunku fizyka medyczna. Miała swoje grono przyjaciół i chłopaka, z którym była zaręczona. Planowała swoją przyszłość. Mieszkała wraz z rodzicami i siostrą. Prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Powódka pomagała rodzicom w obowiązkach domowych. Tworzyli pogodną, kochającą się rodzinę także wraz z bratem K. - K. , który już opuścił dom rodzinny ok. rok przed wypadkiem. Dużo czasu spędzali razem, w tym święta czy uroczystości rodzinne. Byli muzykalną rodziną. Kilka razy w roku całą rodzina jeździli na obozy czy zjazdy ewangeliczne. K. chętnie okazywała rodzicom uczucia, również werbalnie. Dowód: -zeznania świadka A. T. (1) k. 607-608 - zeznania świadka K. D. (4) k. 608-609 -zeznania świadka J. H. (1) k. 609 - zeznania świadka E. K. (1) k. 609-610 -zeznania powódki J. D. (1) k. 1061-1067 - zeznania powoda F. D. (1) k. 1067-1069 Sprawca wypadku P. S. był objęty umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego marki V. o nr rej. (...) zawartą przez R. S. z pozwanym Towarzystwem (...) S.A. w Ł. na okres od 04.07.2002r. do 03.07.2003r. Decyzją z dnia 15.02.2007r. pozwany ustalił z dniem 1.06.2006r. wysokość renty na zwiększone potrzeby w kwocie 1200zł miesięcznie, wskazując, iż obejmuje ona koszty opieki nad poszkodowaną, zakupu leków i środków higienicznych, zabiegów rehabilitacji ruchowej i logopedycznej, fizykoterapii, wizyt i konsultacji lekarskich, zabiegów leczniczych i uwzględnia otrzymywany zasiłek pielęgnacyjny. Decyzją z dnia 19.06.2012. wysokość renty została podwyższona od czerwca 2012r. do kwoty 1720 zł miesięcznie. Pismem z dnia 10.08.2015r. powodowie F. D. (1) oraz J. D. (1) zgłosili szkodę pozwanemu wnosząc o przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego i przyznanie im na podst. art. 448 kc w zw. z art. 24§1 kc zadośćuczynienia w kwotach po 100.000zł za naruszenie dóbr osobistych w wyniku obrażeń ciała doznanych przez córkę K. D. (1) . Decyzją z dnia 13.10.2015r. pozwany odmówił uznania zgłaszanych roszczeń. Powodowie złożyli reklamację, jednakże pozwany decyzją z dnia 10.02.2016r. nie znalazł podstaw do zmiany wcześniejszego stanowiska. Powodowie złożyli skargę na czynności ubezpieczyciela do Rzecznika (...) , który następnie skierował do Prezesa pozwanego pismo z prośbą o ponowne rozpatrzenie ich sprawy. Pismem z dnia 30.10.2015r. powodowie wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie na rzecz powódki K. D. (1) zadośćuczynienia w kwocie 500.000zł , renty wyrównawczej w kwocie 1286,16 zł miesięcznie, płatnej do 10. dnia każdego miesiąca, kwoty 44282,58zł tytułem wyrównania renty wyrównawczej za okres od 30.11.2012r. do 30.11.2015r. Decyzją z dnia 22.12.2015r. przyznano powódce K. D. (1) kwotę 84.000zł tytułem dopłaty zadośćuczynienia do łącznej kwoty 100.000zł. Powódka pismem z dnia 5.02.2016r. wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy, w tym m.in. przyznanie dodatkowej kwoty 700.000zł tytułem zadośćuczynienia, podwyższenie przyznanej renty wyrównawczej do kwoty 1355,69zł miesięcznie. 3 marca 2016r. pozwany zajął ostateczne – odmowne stanowisko w sprawie roszczenia powódki o dodatkowe zadośćuczynienie i przesłał w tym przedmiocie decyzję droga elektroniczną. W toku postępowania likwidacyjnego pozwany przyznawał także powódce K. D. (1) odszkodowania z tytułu zakupu sprzętu rehabilitacyjnego czy jego części zamiennych oraz rentę z tytułu niezdolności do pracy. W dniu 9.07.2020r. pozwany dokonał na rzecz powódki wypłaty dodatkowego zadośćuczynienia w kwocie 200.000zł. Dowód: -reklamacja z 30.10.2015r. k. 131-133, 277-279, 516-518 - decyzja z dnia 22.12.2015r. k. 134-135, 280-281, 519-520 - reklamacja z dnia 5.02.2016r. z załącznikiem k. 136-140, 282-283, 521-522 - zgłoszenie szkody z dnia 10.08.2015r. k. 144-148, 327-331,566-570 - decyzja pozwanego z dnia 13.10.2015r. k. 149 , 332,571 - reklamacja z dnia 12.01.2016r. k. 150-156, 333-339,572-578 - decyzja z dnia 10.02.2016r. k. 157, 340,579 - skarga na czynności ubezpieczyciela k. 158-168, 341-351,580-590 - pismo Rzecznika Finansowego k. 169-177, 352-355,591-594 - faktury k. 218, 323, 424,562 - pismo o refundację k. 219, 424 - decyzja z 17.04.2014r. k. 221, 427 - decyzja z dnia 15.02.2007r. dot. renty k. 222, 428, - decyzja z 15.07.2003r. ( 3000zł zadośćuczynienia ) k. 223, 429, 1258 - szkic samochodu k. 224 - korespondencja mailowa k. 225-241, 431-447 - pismo (...) S.A. k. 242-244, 448-450 - kopia dowodu osobistego powódki K. D. k. 249-250, 488-489 - pełnomocnictwo k. 251, 490 - dowód osobisty powódki J. D. k. 252-253, 491-492 - decyzja z dnia 19.06.2012r. k. 1025 - decyzja z dnia 18.12.2013r. k. 1260 -potwierdzenie przelewu kwoty 200.000zł k. 1138 - potwierdzenie zawarcia umowy ubezpieczenia k. 1197, 1230 - decyzja z dnia 19.06.2012r. ( dot. renty z tytułu niezdolności do pracy) k. 1259 - decyzja z dnia 1.12.2015r. r ( dot. zmiany renty z tytułu niezdolności do pracy) k. 1262 - decyzja z 3.03.2016r.k 1264 U powódki K. D. (1) rozpoznano stan po urazie czaszkowo-mózgowym w dniu 9.03.2003r. z istotną patologią neurologiczną ograniczającą całkowicie funkcje ustroju- niedowładem czterokończynowym, z którym wiąże się 100% trwałego uszczerbku na zdrowiu oraz stan po urazie wielonarządowym z licznymi złamaniami kostnymi w znacznym stopniu ograniczające funkcje ustroju – między innymi wygojone ze zniekształceniem złamanie obojczyka lewego ¼ bliższej( 5% uszczerbku), wygojone złamanie żeber II,IX-XI po stronie prawej( 10% uszczerbku) , złamanie kości miednicy. W badaniu neurologicznym stwierdzono brak kontaktu słownego i reakcji na bodźce, mimiczną twarz, zeza rozbieżnego oka lewego, wygładzenie prawego fałdu nosowo-wargowego, zbaczający w prawo język. Powódka nawiązuje kontakt wzrokowy, rozumie proste i bardziej złożone polecenia, rozumie treści wypowiadanych w jej obecności zdań. Niemożliwa jest ocena czucia. Brak możliwości oceny zakresu percepcji np. co do oglądanych programów telewizyjnych. Ujawniono bliznę okolicy czołowej prawej dł. 7cm, bliznę po tracheostomii oraz bliznowate zmiany skóry w okolicy potylicznej po wygojonych odleżynach. Ponadto w badaniu ortopedycznym stwierdzono znacznego stopnia niedowład kończyny górnej prawej z dużymi przykurczami wszystkich stawów bez śladu ruchu z dużym napięciem spastycznym, a także wzmożone napięcie kończyny górnej lewej. Czucie było niemożliwe do oceny. Odnośnie kończyn dolnych stwierdzono obustronnie dodatni objaw Bobińskiego, w kończynie prawej ograniczenie ruchomości w stawie kolanowym, siłę uda 3 w skali Lovetta, śladowy ruch w stawie skokowym, stopę ustawioną w szpotawości. W kończynie lewej stwierdzono pełny wyprost, siłę mięśniową uda 4 w skali Lovetta, ustawienie stopy szpotawo-końskie. Doznane przez powódkę w wypadku obrażenia wiązały się ze znacznymi dolegliwościami bólowymi z trudnym do określenia natężeniem i czasokresem trwania wynoszącym nawet kilka lat. Skutki wypadku rzutują na całkowity brak aktywności życiowej oraz brak możliwości codziennego funkcjonowania. Rokowanie na przyszłość w zakresie poprawy czy też pełnego wyzdrowienia jest niepomyślne. Deficyt motoryki kończyn oraz zaburzenia kinetyczne aparatu wymowy nie ulegną dalszej poprawie. Dokonały się już na przestrzeni lat zmiany wtórne z przykurczami mięśni i ograniczeniami ruchomości stawów. Będą narastały stopniowo zmiany zwyrodnieniowe z dolegliwościami bólowymi mięśniowo-stawowymi. Od kilku lat nie ma potrzeby stosowania leków przeciwbólowych. Powódka nie wymaga nadzoru ani terapii psychologicznej i psychiatrycznej. Zaburzenia poznawcze mogą ulec korzystnej zmianie, na co daje szansę rozpoczęcie pracy z systemem CYBER OKO. Zaprzestanie rehabilitacji spowoduje, że wystąpią negatywne skutki w postaci pogłębiających się przykurczów w stawach, postępujących zmian zwyrodnieniowych, pogorszenia się funkcjonowania układu krążeniowo-oddechowego , a w konsekwencji wydolności organizmu oraz moczowo-płciowego w postaci infekcji dróg moczowych. Dowód: -opinia biegłych ortopedy J. B. i neurologa J. W. k. 641-642 -opinia uzupełniająca biegłych ortopedy J. B. i neurologa J. W. k. 676 -opinia biegłej neurolog S. V. k. 878-887 -opinia biegłego ortopedy W. P. (1) k. 929 -opinia biegłego z zakresu rehabilitacji K. A. k. 1146-1152 Obrażenia doznane przez powódkę K. D. (1) w trakcie wypadku z dnia 9.03.2003r. spowodowały uszkodzenie mózgu z następowymi zmianami w sferze ruchowej, czuciowej, poznawczej, emocjonalnej i funkcjonowania osobowości. Nie występują u niej zaburzenia o charakterze psychotycznym, nie ma zaburzeń nastroju i napędu oraz nie ma innych zaburzeń psychiatrycznych, które byłyby zaburzeniami nie wynikającymi z uszkodzenia mózgu. Stwierdzone zaburzenia są tożsame z neurologicznymi i można je opisywać alternatywnie od strony neurologicznej lub psychiatrycznej. Uszczerbek na zdrowiu z tego tytułu wynosi u powódki 100% i nie sumuje się z ustalonym przez neurologa. Powódka zawsze będzie odczuwać skutki urazu mózgu z uwagi na rozległość zmian. K. nie wymaga konsultacji ani leczenia psychiatrycznego. Na przestrzeni czasu, który upłynął od czasu wypadku w jej stanie wystąpiły istotne zmiany- poprawa w zakresie kontaktu, reakcji, stopnia komunikacji z otoczeniem, możliwości wyrażania swoich potrzeb. Rokowanie co do dalszej poprawy stanu zdrowia powódki jest bardzo niepewne. Na pewno nigdy nie uzyska samodzielności i możliwości samodzielnej egzystencji. Dowód: -opinia biegłego psychiatry W. S. (2) k. 780-792 - uzupełnienie opinii biegłego W. S. (2) k. 855-856 Aktualnie u powódki K. D. (1) występują poważne uszkodzenia aparatu oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego. Zburzenia w ich prawidłowym funkcjonowaniu wpływają w sposób znaczący na proces mówienia i umiejętności wydawania świadomych i celowych dźwięków mowy, gdyż są to składowe aparatu wykonawczego mowy. U powódki zachowane jest rozumienie, jednakże trudno określić jaki jest jego zakres ze względu na brak mowy czynnej, która mogłaby zweryfikować jego skalę. Funkcjonują również pamięć i spostrzegawczość, ale określenie ich stopnia wydaje się bardzo trudne. Pomimo istotnych zmian od czasu wypadku w zakresie funkcjonowania aparatów oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego rokowania co do dalszej poprawy są bardzo niepewne, gdyż są wynikiem uszkodzenia mózgu. Dowód: - opinia biegłej logopedy D. G. (1) ( K. ) k. 827-829 oraz k. 1031 Po wypadku F. D. (1) skorzystał z wizyty u psychiatry. 4.08.2003r. stwierdzono u niego objawy stresu pourazowego nie wyczerpujące całości objawów choroby, które pojawiły się na skutek zderzenia ze śmiercią starszej córki i niepełnosprawnością młodszej. Stwierdzono utrzymujące się objawy zwiększonego pobudzenia w postaci trudności z zasypianiem i kontynuowaniem snu, wypłyceniem czynności snu, rozdrażnienia lub nastroju melancholii ( zamyślenia). Kilkakrotnie pojawiły się intruzywne wspomnienia związane z osobą córki poprzedzone amnezją dotyczącą jej wyglądu i zachowania, z którymi współwystępuje uczucie bólu wewnętrznego, osamotnienia, zmęczenia. Stwierdzono konieczność podjęcia terapii celem wsparcia i ułatwienia kontaktu z własnymi o uczuciami straty i żałoby. Powód terapii nie podjął. Aktualnie reakcje afektywne u powoda są nieco przytłumione, związane z mechanizmem tłumienia przykrych uczuć ( żalu, smutku, lęku). Powód stara się angażować w różne aktywności dzięki którym nie musi konfrontować się z przykrymi i trudnymi uczuciami na co dzień. Sfera emocjonalna powoda pozostaje pod silnym wpływem psychologicznych mechanizmów obronnych w postaci czynności zastępczych. Wyraźna jest jego rezygnacyjna postawa wobec własnych planów, dążeń i potrzeb na rzecz potrzeb niepełnosprawnej córki. Powód funkcjonuje głównie w roli opiekuna niepełnosprawnej córki, a czynności z tym związane stanowią wyznacznik rytmu dnia i nocy. Wycofał się z innych ról społecznych. Wypadek z 9.03.2003r. był wstrząsem psychicznym dla powoda. Silne i trudne uczucia związane z początkowym strachem o życie córki, a następnie konfrontacja z jej kalectwem wpłynęły niekorzystnie na dobrostan psychiczny powoda. Wystąpiły u niego wybiórcze objawy traumy psychicznej: pobudzenie, nadaktywność, unikanie. Opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem spowodowała również poczucie przeciążenia psychofizycznego, rezygnacji z własnych planów, dążeń i pragnień. Nagłe dramatyczne pojawienie się niepełnosprawności córki upośledziło funkcjonowanie systemu rodzinnego, gdyż zablokowana została możliwość jego przejścia do kolejnej fazy rozwojowej w cyklu życia rodziny – fazy ”pustego gniazda”. Niepełnosprawność córki jest dla powoda wewnętrznym dramatem i towarzyszy mu nieustający lęk o córkę i jej przyszłość. Deficyt uczuć, poczucia bliskości i bezpieczeństwa jakimi niepełnosprawna córka obdarzyłaby powoda spowodowała pojawiające się poczucie straty w tym zakresie. W przypadku powoda doszło do upośledzenia funkcjonowania w sferze planów życiowych związanych córką, upośledzenia funkcjonowania w sferze emocjonalno-społecznej. Przed wypadkiem K. okazywała mu uczucia, mówiła, że go kocha, lubiła się przytulić. Prosiła o pomoc w sprawach technicznych. Powodowi brakuje rozmów z córką. Powód uważa, że gdyby do wypadku nie doszło byłby szczęśliwszy, miałby więcej wnuków, mógłby liczyć na pomoc córek jak to było do czasu wypadku. Dowód: -opinia psychologiczna dotycząca F. D. (1) k. 173, 356,595 - opinia biegłej psycholog M. K. k. 709-724 - zeznania powoda F. D. (1) k. 1067-1069 Powódka J. D. (1) bardzo przeżyła wypadek z dnia 9.03.2003r., w tym śmierć jednej z córek i ciężki stan K. . Skorzystała z wizyty u psychiatry. 4.08.2003r. rozpoznano u niej zaburzenia typu depresyjnego, które pojawiły się w reakcji na żałobę po śmierci córki. Stwierdzono nasilone objawy płaczliwości, obniżenia nastroju, zmniejszone zainteresowanie typowymi aktywnościami, zmęczenie, bezsenność oraz spadek wagi. Stwierdzono, że powódka przeszła fazę wstrząsu po informacji o śmierci, ale nadal utrzymywała się postawa niezgody i protest wobec śmierci córki, pomimo pojawienia się kolejnej fazy żałoby. Jako czynnik ryzyka przejścia w nietypowy sposób radzenia sobie z żałobą wskazano niepełnosprawność młodszej córki po tym samym wypadku i konieczność opieki nad nią. Wskazano, iż powódka wymaga stałej kontroli terapeutycznej nad przebiegiem żałoby oraz wsparcia. Powódka terapii nie podjęła. Aktualnie reakcje afektywne u powódki J. D. (1) są nieco przytłumione, związane z mechanizmem tłumienia przykrych uczuć ( żalu, smutku, lęku). Powódka dokonuje również racjonalizacji, odwołuje się do siły wyższej, licząc na cud, chociaż posiada wiedzę na temat stanu zdrowia córki. Jej sfera emocjonalna pozostaje pod silnym wpływem mechanizmów obronnych. Wyraźna jest jej rezygnacyjna postawa wobec własnych planów, dążeń i potrzeb na rzecz potrzeb niepełnosprawnej córki. Powódka koncentruje się głównie na opiece nad córką, a czynności z tym związane stanowią wyznacznik rytmu dnia i nocy. Wycofała się z innych ról społecznych. Wypadek z 9.03.2003r. był wstrząsem psychicznym dla powódki J. D. (1) . Silne i trudne uczucia związane z początkowym strachem o życie córki, a następnie konfrontacja z jej kalectwem wpłynęły niekorzystnie na dobrostan psychiczny powódki. Wystąpiły u niej wybiórcze objawy traumy psychicznej: pobudzenie, unikanie. Opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem spowodowała również poczucie przeciążenia psychofizycznego, rezygnacji z własnych planów, dążeń i pragnień. Nagłe dramatyczne pojawienie się niepełnosprawności córki upośledziło funkcjonowanie systemu rodzinnego, gdyż zablokowana została możliwość jego przejścia do kolejnej fazy rozwojowej w cyklu życia rodziny – fazy ”pustego gniazda”. Niepełnosprawność córki jest dla powódki osobistą tragedią i towarzyszy jej nieustający lęk o córkę i jej przyszłość. Deficyt uczuć, poczucia bliskości i bezpieczeństwa jakimi niepełnosprawna córka obdarzyłaby powódkę spowodowała pojawiające się poczucie straty w tym zakresie. W przypadku powódki doszło do upośledzenia funkcjonowania w sferze planów życiowych związanych córką, upośledzenia funkcjonowania w sferze emocjonalno-społecznej. Powódce brakuje rozmów z córką. Pomimo wypracowanego systemu komunikacji czasem nie mogą się porozumieć. Powódka ma poczucie straty, że nie doczeka się wnuków od córki. Ma świadomość, że córka ją kocha i okazuje to w taki sposób jak umie, ale chciałaby aby ich relacje były takie jak przed wypadkiem, tak jak ze zdrowym dzieckiem. Powódka czerpie siłę z wiary w Boga. Liczyła na pomoc córki w przyszłości. Dowód: -opinia psychologiczna dotycząca J. D. (1) k. 174, 357,596 - opinia biegłej psycholog M. K. k. 725-739 -zeznania powódki J. D. (1) k. 1061-1067 K. D. (1) nie jest w stanie okazywać i odwzajemniać uczuć w inny sposób niż wyrazem twarzy. Nie jest możliwa swobodna wymiana myśli i uczuć między powódką a rodzicami. Więź rodzicielska z rozwojowego punktu widzenia jest zaburzona, stała się ponownie ( jak w przypadku małego, bezradnego dziecka ) bardziej pierwotna i symboliczna. Wypadek spowodował, że został odwrócony naturalny cykl życia rodziny polegający na tym, że dzieci opuszczają dom rodzinny, rodzice ulegają procesowi ponownej integracji więzi między sobą, a dzieci w wyniku usamodzielniania się przejmują następnie opiekę nad rodzicami. Relacja rodziców z K. odpowiada relacji rodzica z malutkim dzieckiem, gdzie nie funkcjonuje słowo, nie jest możliwa wymiana myśli, emocji. Z uwagi na zakres uszkodzeń układu nerwowego intencjonalne okazywanie emocji czy uczuć przez K. jest praktycznie niemożliwie. Może ona okazywać stany jak małe dziecko tj. przyjemność, nieprzyjemność , frustrację, zaspokojenie. K. wyraża emocje na poziomie dziecka poniżej wieku przedszkolnego. Dowód: - opinia uzupełniająca biegłych ortopedy J. B. i neurologa J. W. k. 676 - opinia biegłej psycholog M. K. dotycząca F. D. k/. 709-724 -opinia biegłej psycholog M. K. dotycząca powódki J. D. (1) k. 725-739 -zeznania biegłej M. K. (2) k. 1200-1201 Suma ubezpieczenia dla umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku z 9.03.2003r. potwierdzonej polisą nr (...) -KOC wynosiła 600.000 euro na jedno zdarzenie. Na dzień 31.12.2020r. suma wypłaconych przez pozwanego na jej podstawie powódce K. D. (1) świadczeń wynosiła 576.396,36zł. Ponadto od 1.01.2021 pozwany nadal wypłacał kwoty po 9500zł miesięcznie tytułem zabezpieczonych w niniejszym procesie świadczeń rentowych powódki. Pozwany wypłaca także od 2016r. powódce K. D. (1) rentę z tytułu utraty zdolności do pracy w wysokości 3858,48zł co kwartał, która jest waloryzowana wraz z ze wzrostem najniższego wynagrodzenia. Na dzień 15.02.2021r. suma wypłat dokonanych na rzecz wszystkich poszkodowanych wynosiła 1.946.257,85zł, a na dzień 1.07.2021r. -2.014.781,57zł. Dowód: -potwierdzenia przelewów k. 1171-1196, 1204-1229, 1377, 1381-1383 - zestawienie wypłat k. 1240-1242 - decyzje dot. innych poszkodowanych niż powódka k. 1243-1257 - decyzje dotyczące roszczeń powódki K. D. (1) k. 1258-1264 - wyroki sądów z uzasadnieniami stanowiące podstawę wypłaty świadczeń k. 1265-1371 -wyciągi bankowe k. 1374-1376, 1462-1463 Od 1.01.2004r. suma gwarancyjna w umowach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w wypadku szkód na osobie została określona na 350.000 euro dla każdego poszkodowanego, a w kolejnych latach była sukcesywnie ponoszona. I tak od 1.01.2006r. wynosiła 1.500.000 euro dla jednego zdarzenia bez względu na liczbę poszkodowanych, od 11.06.2006r. -5.000.000 euro, a ostatecznie od 2018r. -5.120.000 euro. Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej również systematycznie wzrastało w kolejnych latach: od 1855,15zł w 2003r. do 5.167,47zł w 2020r. Od 1.05.2004r. Polska stała się członkiem Unii Europejskiej, co skutkowało m.in. obowiązkiem implementacji prawa unijnego dotyczącego poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych i zagwarantowania im zabezpieczenia wysokimi sumami gwarancyjnymi. Spowodowało także przyspieszenie rozwoju gospodarczego skutkującego wzrostem średnich wynagrodzeń, czyli wzrostem zamożności społeczeństwa, zmianami postrzegania funkcji ubezpieczenia jako systemu chroniącego poszkodowanych. okoliczności bezsporne ( fakty powszechnie znane) Z dniem 9.04.2021r. Spółka (...) S.A. w W. w drodze sukcesji generalnej wstąpiła w prawa pozwanego (...) S.A. w Ł. , zmieniając jednocześnie nazwę na (...) S.A. w W. . Dowód: -informacja odpowiadająca odpisowi pełnemu z KRS A. k. 1415-1429, 1437-1450 informacja odpowiadająca odpisowi pełnemu z (...) k. 1431-1436 Sąd zważył, co następuje: Powództwo powódki K. D. (1) okazało się w zdecydowanej części zasadne, natomiast powództwa powodów J. D. (1) i F. D. (1) w całości zasadne. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny roszczeń powodów należy omówić kwestie związane ze zdolnością sądową pozwanego oraz procesową powódki K. D. (1) . W toku procesu, gdyż z dniem 9.04.2021r., Spółka (...) S.A. w W. w drodze sukcesji generalnej wstąpiła w prawa pozwanego (...) S.A. w Ł. , zmieniając jednocześnie nazwę na (...) S.A. w W. . Nastąpiło to w wyniku połączenia obu spółek – (...) i (...) , przy czym ta pierwsza była spółka przejmującą, a druga przejmowaną. Na skutek przejęcia, pierwotnie pozwana spółka przestała istnieć, utraciła zatem zdolność sądową. Powyższe zostało potwierdzone dokumentami w postaci informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z KRS ( k. 1431-1451) W związku z powyższym postanowieniem z dnia 29.06.2021r. ( k. 1452) Sąd Okręgowy zawiesił postępowanie w sprawie na podst. art.174§1 pkt 1 kpc i podjął je z udziałem następcy prawnego pozwanego – (...) Spółki Akcyjnej w W. , który wstąpił w ogól praw i obowiązków poprzednika prawnego. Powódka K. D. (1) jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie, co wynika z postanowienia Sądu Okręgowego w G. . wydanego w sprawie I Ns 54/03. Jej opiekunami prawnymi zostali ustanowieni przez Sąd Rejonowy w S. rodzice: J. D. (1) oraz F. D. (1) , co potwierdza również dołączone do pozwu postanowienie wydane w sprawie III RNs 1/04. ( k. 50) Stosownie do art. 156 k.r.o. w związku z art. 175 k.r.o. , opiekun osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie powinien uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku ubezwłasnowolnionego. Do takich spraw należy wytaczanie powództw o roszczenia majątkowe - zwłaszcza w większym rozmiarze - niezwiązane ze zwykłym zarządem majątkiem ubezwłasnowolnionego, z wyjątkiem podejmowania obrony przed roszczeniami zgłoszonymi przeciwko ubezwłasnowolnionemu. ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27.11.2008r. IV CSK 306/08 ) Czynność prawna dokonana przez opiekuna bez wymaganego zezwolenia sądu opiekuńczego jest nieważna (por. uchwała całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1961 r., I CO 16/61, OSNCP 1963, nr 9, poz. 187). Czynność procesowa (wniesienie powództwa) dokonana bez takiego zezwolenia nie może też wywołać pożądanego skutku, o ile jednak zezwolenie sądu opiekuńczego nie może być wydane po dokonaniu czynności prawnej, o tyle inaczej jest - ze względu na unormowania zawarte w przepisach procesowych - jeżeli chodzi o czynności procesowe. Wytoczenie powództwa przez osobę niemającą zdolności procesowej (ubezwłasnowolnioną całkowicie), za którą działa wprawdzie jej przedstawiciel ustawowy (opiekun), ale nielegitymujący się wymaganym zezwoleniem sądu na wytoczenie powództwa, jest równoznaczne z niedziałaniem za powoda przedstawiciela ustawowego. Taki brak powoduje odrzucenie pozwu ( art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. ), jest to jednak brak usuwalny ( art. 199 § 2 k.p.c. ); celem jego usunięcia sąd, działając z urzędu, powinien wyznaczyć odpowiedni termin ( art. 70 § 1 k.p.c. ). Z tego względu nie ma przeszkód, żeby zezwolenie sądu opiekuńczego było udzielone już po wytoczeniu powództwa; dopiero jego brak w chwili wyrokowania ( art. 316 § 1 k.p.c. ) stanowi przeszkodę do wydania wyroku i powoduje odrzucenie pozwu. Mając na uwadze powyższe tj. iż do pozwu nie została dołączona zgoda sądu opiekuńczego na wystąpienie przez opiekunów z pozwem w imieniu K. D. (1) , sąd w toku procesu zobowiązał jej opiekunów prawnych do uzyskania i przedłożenia takiej zgody. Z uwagi na etap końcowy postępowania opiekunowie wystąpili o stosowną zgodę obejmująca także zgłoszone w toku procesu żądania, a także czynność częściowego cofnięcia pozwu o zapłatę. Postanowieniem z dnia 9.11.2021r. sprostowanym następnie postanowieniem z 7.12.2021r. ( k 1560 i 1561) Sąd Rejonowy w S. w sprawie III RNs 177/21 wyraził zgodę J. D. (1) i F. D. (1) opiekunom prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej K. D. (1) na wytoczenie powództwa w imieniu uczestniczki przeciwko (...) S.A. o: -ustalenie, iż górną granicę odpowiedzialności pozwanego za skutki wypadku z dnia 9.03.2003r. z udziałem uczestniczki stanowi kwota 11.852.750zł, - zasądzenie od pozwanego na rzecz K. D. (1) kwoty 500.000zł tytułem zadośćuczynienia, z ustawowymi odsetkami od dnia 23.12.2015r. do 31.12.2015r. oraz ustawowymi odsetkami od 1.01.2016r. do dnia zapłaty, - ustalenie odpowiedzialności pozwanego za ewentualną szkodę jaka może powstać w przyszłości w związku z wypadkiem z dnia 9.03.2003r., - zasądzenie od pozwanego na rzecz K. D. (1) renty z tytułu zwiększonych potrzeb w kwocie 10.600zł miesięcznie poczynając od 1.06.2019r. , płatną do dnia 10-tego z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności każdej z rat, -zasądzenie od pozwanego na rzecz K. D. (1) skapitalizowanej renty z tytułu zwiększonych potrzeb w wysokości 334.080zł za okres od 1.06.2016r. do 31.05.2019r. z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po dniu rozszerzenia powództwa pismem z dnia 29.05.2019r., -zasądzenie od pozwanego na rzecz K. D. (1) skapitalizowanych odsetek w kwocie 63.102,47zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od następnego dnia po upływie 14 dni od dnia otrzymania przez pozwanego odpisu pisma z dnia 14.09.2020r., - zasądzenie od pozwanego na rzecz K. D. (1) kosztów procesu , w tym kosztów zastępstwa procesowego w wys. 28834zł. Ponadto sąd wyraził opiekunom prawnym zgodę na wystąpienie z wnioskiem o zabezpieczenie powództwa poprzez ustanowienie renty tymczasowej na czas trwania postępowania w kwocie 10.600zł miesięcznie poczynając od 1.06.2019r. oraz na cofnięcie powództwa w zakresie roszczeń powódki co do kwoty 200.000zł tytułem zadośćuczynienia ze zrzeczeniem się roszczenia. Postanowienia są prawomocne. Wobec skutecznego usunięcia przeszkód procesowych sąd przystąpił do merytorycznego rozpoznania sprawy. W piśmie z dnia 14.09.2020r. ( k. 1143) powódka K. D. (1) cofnęła pozew ze zrzeczeniem się roszczenia co do kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz wniosła o umorzenie postępowania w tym zakresie w związku z dokonaniem przez pozwanego w tym zakresie zapłaty w dniu 9.07.2021r. Cofnięcie obejmowało zrzeczenie się roszczenia, a zatem nie była wymagana zgoda pozwanego dla skuteczności tej czynności. Z uwagi na przyczynę cofnięcia tj. spełnienie świadczenia w toku procesu nie zachodziła także żadna z negatywnych przesłanek wymienionych w art. 203§4 kpc uzasadniająca uznanie cofnięcia za niedopuszczalne. W związku z tym Sąd na podstawie art. 355 kpc w zw. z art. 203 kpc w pkt I wyroku umorzył postępowanie w sprawie z powództwa K. D. (1) o zapłatę w zakresie żądania kwoty 200.000zł. Podstawę prawną dochodzonych przez powodów roszczeń i tym samym odpowiedzialności pozwanego stanowiły przepisy Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów ( Dz. U. 2000.26.310) oraz art. 822 k.c. i art. 436 § 1 k.c. w zw. z art. 415 k.c oraz art. 445 § 1 kc. Zgodnie bowiem z art. 159 ustawy z 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych postępowania dotyczące roszczeń odszkodowawczych wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy toczą się według przepisów dotychczasowych. Zgłoszenie szkody dotyczące K. D. (1) nastąpiło 5.06.2003r. ( k. 217), a zatem postępowanie likwidacyjne nie mogło toczyć się na podstawie przedmiotowej ustawy. Zgodnie z §10 cyt. rozporządzenia: 1. z ubezpieczenia OC przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem są zobowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia.(…) 3. Ubezpieczeniem OC objęta jest odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej wyrządziła szkodę ruchem tego pojazdu. 4. Odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem, najwyżej jednak do ustalonej w umowie sumy gwarancyjnej. Suma gwarancyjna nie może być niższa niż równowartość w złotych 600.000 euro, ustalona przy zastosowaniu kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego według tabeli kursów nr 1 każdego roku, w odniesieniu do jednego zdarzenia, którego skutki są objęte ubezpieczeniem, bez względu na liczbę poszkodowanych osób. Odpowiedzialność ubezpieczyciela, jest zatem pochodną odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody, bowiem zgodnie z art. 822 § 1 k.c. – przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Zatem bezpośredni ubezpieczony, sprawca wyrządzonej szkody ponosi w myśl §10 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia, art. 436 § 2 k.c. zdanie drugie w zw. z art. 415 k.c. odpowiedzialność na zasadzie winy. Jak już wyżej wskazano wina sprawcy wypadku- kierującego pojazdem V. o nr rej. (...) P. S. – kierującego pojazdem, w którym jechała powódka była niesporna między stronami. Dodatkowo przesądza o niej fakt, iż postanowieniem z dnia 24.06.2004r. dochodzenie w sprawie wypadku zostało umorzone na skutek śmierci podejrzanego P. S. .( k. 53-54) Ponadto pozwany w toku prowadzonego postępowania spełnił częściowo świadczenia na rzecz powódki: wypłacając zadośćuczynienie w łącznej kwocie 100.000zł, przyznając odszkodowania oraz renty z tytułu zwiększonych potrzeb czy utraty zdolności do pracy. Powódka K. D. (1) domagała się zasądzenia na swoją rzecz w niniejszym postępowaniu uzupełniającego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wysokości 700.000zł. Po dokonaniu częściowej wpłaty przez pozwanego z tego tytułu w toku procesu tj. kwoty 200.000zł ograniczyła żądanie do kwoty 500.000zł. W ocenie opiekunów powódki kwota łączna zadośćuczynienia 800.000zł będzie adekwatna do doznawanych przez nią na skutek wypadku cierpień i krzywd. Zgodnie z art. 444 kc w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Natomiast zgodnie z treścią art. 445 § 1 kc - w wypadkach przewidzianych w art. 444 kc , Sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Zadośćuczynienie pieniężne, o którym mowa we wskazanym przepisie ma na celu przede wszystkim złagodzenie cierpień doznanych przez poszkodowanego w wyniku czynu niedozwolonego. Obejmuje ono cierpienia fizyczne w postaci bólu i innych dolegliwości oraz cierpienia psychiczne, polegające na ujemnych uczuciach przeżywanych w związku z cierpieniami fizycznymi lub następstwami uszkodzenia ciała czy rozstroju zdrowia w postaci np. zeszpecenia czy wyłączenia z normalnego życia. Przy czym dotyczy to zarówno cierpień fizycznych i psychicznych już doznanych, jak i tych, które wystąpią w przyszłości. Ma więc ono charakter całościowy i powinno stanowić rekompensatę pieniężną za całą krzywdę doznaną przez poszkodowanego. Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają żadnych kryteriów, jakie należy uwzględniać przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia pieniężnego, dlatego należy wziąć pod uwagę kryteria wypracowane przez judykaturę. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 listopada 2009 roku wyraził pogląd, iż zadośćuczynienie przewidziane w art. 445 § 1 k.c. ma charakter kompensacyjny; stanowi sposób naprawienia krzywdy w postaci doznanych cierpień fizycznych i ujemnych przeżyć psychicznych, istniejącej zarówno w chwili orzekania, jak i takiej, którą poszkodowany będzie w przyszłości na pewno lub z dającym się przewidzieć dużym stopniem prawdopodobieństwa odczuwać. Zasadniczą przesłankę określającą jego wysokość stanowi więc stopień natężenia doznanej krzywdy, tj. rodzaj, charakter, długotrwałość cierpień fizycznych i ujemnych doznań psychicznych, ich intensywność, nieodwracalność ujemnych skutków zdrowotnych, a w tym zakresie stopień i trwałość doznanego kalectwa i związana z nim utrata perspektyw na przyszłość oraz towarzyszące jej poczucie bezradności powodowanej koniecznością korzystania z opieki innych osób oraz nieprzydatności społecznej. Istotną okolicznością indywidualizującą rozmiar krzywdy jest wiek poszkodowanego. Ocena kryteriów decydujących o wysokości zadośćuczynienia zależy zatem przede wszystkim od okoliczności konkretnej sprawy. Dlatego konfrontacja danego przypadku z innymi może dać jedynie orientacyjne wskazówki, co do poziomu odpowiedniego zadośćuczynienia. W każdej sprawie występują szczególne, właściwe tylko dla niej okoliczności faktyczne. Natężenie doznanych krzywd zależy od indywidualnych cech poszkodowanego. Dlatego okoliczności wpływające na wysokość zadośćuczynienia, podobnie jak kryteria ich oceny, powinny być rozważane indywidualnie wobec konkretnej osoby pokrzywdzonego. Już ze swej natury zadośćuczynienie jest niemożliwe do ścisłego wymierzenia. Okoliczność tę uwzględnia powołany przepis stanowiąc, że tytułem zadośćuczynienia pieniężnego sąd może przyznać poszkodowanemu „odpowiednią” sumę. Powołany przepis, nie podając kryteriów decydujących o „odpowiedniości” zadośćuczynienia, pozostawił ich wypracowanie judykaturze. Artykuł 445 § 1 kc daje więc podstawę do tego, by sąd mógł zasądzić odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Powyższe nie oznacza jednak, że Sąd ma pełną dowolność, przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. O rozmiarze bowiem należnego zadośćuczynienia pieniężnego, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (wyrok SN z 10.06.1999r, II UKN 681/98, publ. OSNAP 2000/16/626) decyduje nasilenie cierpień, długotrwałość choroby, rozmiar kalectwa, trwałość następstw zdarzenia oraz konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w życiu osobistym i społecznym. Niewymierny w pełni charakter tych okoliczności sprawia, że Sąd przy ustalaniu rozmiaru krzywdy i tym samym wysokości zadośćuczynienia ma jedynie pewną swobodę. Podkreśla się, że ocena Sądu w tym względzie powinna opierać się na całokształcie okoliczności sprawy, nie wyłączając takich czynników, jak np. wiek poszkodowanego, dynamiczność, chęć dalszego rozwoju, zaradność życiowa itd. (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1960 r., 3 CR 173/60, OSN 1962, nr 1, poz. 14, z dnia 15 grudnia 1965 r., II PR 280/65, OSNCP 1966, nr 10, poz. 168, i z dnia 12 września 2002 r., IV CKN 1266/00, nie publ. ). Sąd poddał analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy celem ustalenia czy zadośćuczynienie za krzywdy doznane przez powódkę na skutek obrażeń odniesionych w wyniku wypadku z 9.03.2003r. przysługiwało jej w kwocie już wypłaconej, mianowicie w kwocie 300.000 zł, czy też w kwocie wyższej. Wiarygodność zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym dokumentacji medycznej nie budziła zdaniem sądu wątpliwości, zwłaszcza, iż nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Nie budziły także wątpliwości co do wiarygodności zeznania świadków: K. K. (2) , A. T. (1) , K. D. (4) , J. H. (1) , E. K. (1) , A. S. oraz powodów: J. D. (1) i F. D. (1) . Świadkowie to bądź rodzina powódki ( K. D. - brat, A. T. -ciotka), bądź osoby biorące udział w procesie rehabilitacji powódki ( E. K. -masażysta, K. K. logopeda), bądź sąsiedzi( J. H. , A. S. ) , którzy znają powodów jeszcze z okresu przed wypadkiem. Zeznania świadków były szczere, logiczne, wzajemnie korespondowały ze sobą jak i z pozostałym materiałem dowodowym, który sąd uznał za wiarygodny. Świadkowie przedstawili sytuację powódki K. D. (1) i jej rodziny przed wypadkiem jak również stan powódki i ograniczenia, których doznaje po tym zdarzeniu. Wskazali także na ogromne zaangażowanie rodziców w opiekę nad niepełnosprawną córką. Także powodowie szczegółowo opisali jak wyglądało życie K. przed wypadkiem z dnia 9.03.2003r., jej plany życiowe, zainteresowania, charakter łączącej ich więzi wskazując jednocześnie, iż po feralnym zdarzeniu córka jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagającą całodobowej opieki. Podali, iż na skutek podejmowanych przez nich oraz przez logopedę działań stan córki nieznacznie się poprawił w zakresie rozumienia czy komunikowania się z nią. Zeznania powodów w tym zakresie sąd uznał w całości za wiarygodne. Powodowie poświęcając córce cały swój czas i koncentrując się całkowicie na jej potrzebach, pomimo że są dla niej osobami bliskimi, mają najszerszą wiedzę co do jej sytuacji życiowej i wpływu na nią wypadku. Stan powódki obrazuje także dołączona do akt dokumentacja zdjęciowa i filmy. Z zeznań świadków; A. T. , K. D. (4) , J. H. (1) , A. S. oraz zeznań powodów wynika, iż przed wypadkiem K. D. (1) była bardzo wesołą, żywiołową, otwartą, zdrową, aktywną osobą. Lubiła śpiewać. Uprawiała siatkówkę. Uczyła się. W 2003r. miała powtórzyć maturę z matematyki i planowała podjąć studia w P. na kierunku fizyka medyczna. Miała swoje grono przyjaciół i chłopaka, z którym była zaręczona. Planowała swoją przyszłość. Na nic przewlekle nie chorowała. Mieszkała wraz z rodzicami i siostrą K. . Prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Powódka pomagał rodzicom w obowiązkach domowych. Tworzyli pogodną, kochającą się rodzinę także wraz z bratem K. - K. , który już opuścił dom rodzinny ok. rok przed wypadkiem. Dużo czasu spędzali razem, w tym święta czy uroczystości rodzinne. Byli muzykalną rodziną. Kilka razy w roku całą rodziną jeździli na obozy czy zjazdy ewangeliczne. K. chętnie okazywała rodzicom uczucia, również werbalnie. Na okoliczność ustalenia doznanych przez powódkę K. D. (1) w wypadku z dnia 9.03.2003r. obrażeń ciała, ich skutków dla jej stanu zdrowia, spowodowanych w ich wyniku ograniczeń, wysokości wywołanego nimi uszczerbku na zdrowiu, rokowań na przyszłość sąd dopuścił i przeprowadził dowód z szeregu opinii biegłych: ortopedów ( J. B. i W. P. ), neurologów( J. W. i S. E. – V. ), psychiatry( W. S. ), logopedy( D. G. ( K. ) ) oraz biegłego z zakresu rehabilitacji ( K. A. ). Wnioski wszystkich opinii są zbieżne co do charakteru i skutków obrażeń doznanych przez powódkę w wyniku wypadku oraz doznanych w ich wyniku ograniczeń. Wynika z nich, iż u powódki K. D. (1) rozpoznano stan po urazie czaszkowo-mózgowym z dnia 9.03.2003r. z istotną patologią neurologiczną ograniczającą całkowicie funkcję ustroju- niedowładem czterokończynowym, z którym wiąże się 100% trwałego uszczerbku na zdrowiu oraz stan po urazie wielonarządowym z licznymi złamaniami kostnymi w znacznym stopniu ograniczające funkcje ustroju – między innymi wygojone ze zniekształceniem złamanie obojczyka lewego ( 5% uszczerbku), wygojone złamanie żeber II,IX-XI po stronie prawej( 10% uszczerbku), złamanie kości miednicy. W badaniu neurologicznym stwierdzono brak kontaktu słownego i reakcji na bodźce, mimiczną twarz, zeza rozbieżnego oka lewego, wygładzenie prawego fałdu nosowo-wargowego, zbaczający w prawo język. Biegli ustalili, że powódka nawiązuje kontakt wzrokowy, rozumie proste i bardziej złożone polecenia, rozumie treści wypowiadanych w jej obecności zdań. Wskazali, iż niemożliwa jest jednak ocena czucia. Brak jest także możliwości oceny zakresu percepcji np. co do oglądanych programów telewizyjnych. Ujawniono bliznę okolicy czołowej prawej dł. 7cm, bliznę po tracheostomii oraz bliznowate zmiany skóry w okolicy potylicznej po wygojonych odleżynach. Ponadto w badaniu ortopedycznym stwierdzono znacznego stopnia niedowład kończyny górnej prawej z dużymi przykurczami wszystkich stawów bez śladu ruchu z dużym napięciem spastycznym, a także wzmożone napięcie kończyny górnej lewej. Odnośnie kończyn dolnych biegli stwierdzili obustronnie dodatni objaw Bobińskiego, w kończynie prawej ograniczenie ruchomości w stawie kolanowym, siłę uda 3 w skali Lovetta, śladowy ruch w stawie skokowym, stopę ustawioną w szpotawości. W kończynie lewej stwierdzono pełny wyprost, siłę mięśniową uda 4 w skali Lovetta, ustawienie stopy szpotawo-końskie. Z opinii wynika także, iż doznane w wypadku obrażenia wiązały się ze znacznymi dolegliwościami bólowymi z trudnym do określenia natężeniem i czasokresem trwania wynoszącym nawet kilka lat. Biegli wskazali, iż skutki wypadku rzutują na całkowity brak aktywności życiowej oraz brak możliwości codziennego funkcjonowania. Zdaniem biegłych rokowanie na przyszłość w zakresie poprawy czy też pełnego wyzdrowienia jest niepomyślne. Deficyt motoryki kończyn oraz zaburzenia kinetyczne aparatu wymowy nie ulegną dalszej poprawie. Dokonały się już na przestrzeni lat zmiany wtórne z przykurczami mięśni i ograniczeniami ruchomości stawów. Będą narastały stopniowo zmiany zwyrodnieniowe z dolegliwościami bólowymi mięśniowo-stawowymi. Biegli wskazali, iż powódka nie wymaga nadzoru ani terapii psychologicznej i psychiatrycznej. Zdaniem biegłej neurolog S. E. - V. zaburzenia poznawcze mogą ulec korzystnej zmianie, na co daje szansę rozpoczęcie pracy z systemem CYBER OKO. Zdaniem biegłego z zakresu rehabilitacji zaprzestanie rehabilitacji spowoduje, iż wystąpią negatywne skutki w postaci pogłębiających się przykurczów w stawach , postępujących zmian zwyrodnieniowych, pogorszenia się funkcjonowania układu krążeniowo-oddechowego, a w konsekwencji wydolności organizmu oraz moczowo-płciowego w postaci infekcji dróg moczowych. Z opinii biegłego psychiatry W. S. (2) wynika, iż obrażenia doznane przez powódkę w trakcie wypadku z dnia 9.03.2003r. spowodowały uszkodzenie mózgu z następowymi zmianami w sferze ruchowej, czuciowej, poznawczej , emocjonalnej i funkcjonowania osobowości. Nie występują u niej zaburzenia o charakterze psychotycznym, nie ma zaburzeń nastroju i napędu oraz nie ma innych zaburzeń psychiatrycznych, które byłyby zaburzeniami nie wynikającymi z uszkodzenia mózgu. Zdaniem biegłego stwierdzone zaburzenia są tożsame z neurologicznymi i można je opisywać alternatywnie od strony neurologicznej lub psychiatrycznej. Uszczerbek na zdrowiu z tego tytułu wynosi u powódki 100% i nie sumuje się z ustalonym przez neurologa. Zdaniem biegłego powódka zawsze będzie odczuwać skutki urazu mózgu z uwagi na rozległość zmian. K. nie wymaga konsultacji ani leczenia psychiatrycznego. Biegły wskazał, iż na przestrzeni czasu, który upłynął od czasu wypadku w jej stanie wystąpiły istotne zmiany- poprawa w zakresie kontaktu, reakcji, stopnia komunikacji z otoczeniem, możliwości wyrażania swoich potrzeb. Zdaniem biegłego rokowanie co do dalszej poprawy stanu zdrowia powódki jest bardzo niepewne, natomiast na pewno nigdy nie uzyska samodzielności i możliwości samodzielnej egzystencji. Natomiast zgodnie opinią biegłej logopedy D. G. K. ) aktualnie u powódki K. D. (1) występują poważne uszkodzenia aparatu oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego. Zburzenia w ich prawidłowym funkcjonowaniu wpływają w sposób znaczący na proces mówienia i umiejętności wydawania świadomych i celowych dźwięków mowy, gdyż są to składowe aparatu wykonawczego mowy. Biegła wskazała, iż u powódki zachowane jest rozumienie, jednakże trudno określić jaki jest jego zakres ze względu na brak mowy czynnej, która mogłaby zweryfikować jego skalę. Funkcjonują również pamięć i spostrzegawczość, ale określenie ich stopnia wydaje się bardzo trudne. Zdaniem biegłej pomimo istotnych zmian od czasu wypadku w zakresie funkcjonowania aparatów oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego rokowania co do dalszej poprawy są bardzo niepewne, gdyż są wynikiem uszkodzenia mózgu. Biegła wskazała także na potrzebę kontynuowania regularnej terapii logopedycznej. Zastrzeżenia do opinii biegłych J. W. ( neurologa) i J. B. ( ortopedy) zgłosiły obie strony: powódka (k. 669) i pozwany( k. 664). Biegli odnieśli się do zgłoszonych zastrzeżeń, jednakże obie strony wnioskowały o przeprowadzenie dodatkowej opinii biegłych tych specjalności, który to wniosek sąd uwzględnił. Wnioski opinii S. E. - V. ( neurologa) oraz W. P. ( ortopedy) w całości potwierdziły słuszność wniosków wcześniej sporządzonych opinii. Powódka zgłosiła zastrzeżenia do opinii neurologa ( k. 913) , jednakże nie wnosiła o jej uzupełnienie. Pozwany zastrzeżeń do tej opinii nie zgłosił ( k. 919) podkreślił jednak, że wynika z niej , że nie doszło do zerwania więzi pomiędzy powódką a rodzicami. Żadna ze stron nie zgłosiła zastrzeżeń do stanowiska biegłego W. P. (1) ( ortopedy), który ograniczył się jedynie do poparcia w całości ustaleń i wniosków opinii wcześniej wydanej. Dalszych wniosków dowodowych w tym zakresie strony nie składały. Do opinii biegłego psychiatry W. S. zastrzeżenia zgłosiła jedynie powódka ( k. 813). Biegły odniósł się do nich wyczerpująco w opinii uzupełniającej. Żadna ze stron nie zgłosiła zastrzeżeń do opinii biegłych D. G. ( K. ) – logopedy oraz K. A. – biegłego z zakresu rehabilitacji. Opinie biegłych sporządzone w sprawie podlegały, jak inne dowody, ocenie według art. 233 § 1 k.p.c. , lecz co odróżnia je pod tym względem, to szczególne dla tego dowodu kryteria oceny, które stanowią: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej (postanowienie SN z dnia 07.11.2000 r., I CKN 1170/98, OSNC 2001, nr 4, poz. 64). Specyfika oceny tego dowodu wyraża się w tym, że sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest przez sąd, który nie posiada wiadomości specjalnych, w istocie tylko w zakresie zgodności z zasadami logicznego myślenia i wiedzy powszechnej. Nadaje to pierwszorzędne znaczenie, przy tej ocenie, kryterium poziomu wiedzy biegłego. Gdy więc sąd zleca biegłemu wydanie opinii, musi mieć na względzie to, czy dysponuje on wiadomościami specjalnymi niezbędnymi dla stwierdzenia okoliczności mających istotny wpływ dla rozstrzygnięcia sprawy. Wiadomości specjalne mogą wynikać zarówno z przygotowania teoretycznego, jak i wykonywanej w danej dziedzinie pracy i nabytych stąd umiejętności oceny występujących tam zagadnień. W sprawie nie budzi wątpliwości, iż wszyscy biegli opiniujący w spawie posiadali stosowną wiedzę i kwalifikacje do wydania opinii. Zdaniem sądu zarówno opinie główne jak i uzupełniające są fachowe, rzetelne i wyczerpująco omawiają kwestie będące przedmiotem dowodu. Biegli rzeczowo odnieśli się do wszystkich zarzutów stron. Należy także ponownie podkreślić, iż wnioski wszystkich sporządzonych w sprawie opinii w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy są zbieżne. To dodatkowo zdaniem sądu wskazuje na ich wysoką moc dowodową. W tym miejscu należy wskazać, iż sama procentowa wysokość orzeczonego uszczerbku w opiniach i jego trwały charakter były jedynie jednym z elementów wpływających na ocenę zasadności żądania pozwu w zakresie należnego powódce zadośćuczynienia. Procentowo określony uszczerbek jest tylko pomocniczym środkiem ustalenia skutków zdarzenia dla poszkodowanego, ich rozmiaru i trwałości. Należne poszkodowanemu zadośćuczynienie nie może być mechanicznie mierzone przy zastosowaniu stwierdzonego procentu uszczerbku na zdrowiu. W prawie ubezpieczeń społecznych wysokość należnego jednorazowego odszkodowania jest zryczałtowana, w prawie cywilnym wysokość zadośćuczynienia jest zindywidualizowana (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2005-10-05, I PK 47/05, opubl: Monitor Prawa Pracy rok 2006, Nr 4, str. 208). W przedmiotowej sprawie wysokość orzeczonego przez biegłych trwałego uszczerbku na zdrowiu na poziomie 115% daje jednak obraz stanu powódki po wypadku, która wskutek doznanych w nim obrażeń stała się osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Te ograniczenia związane ze skutkami wypadku, co wynika z opinii wszystkich biegłych, będą jej towarzyszyć do końca życia, bez szans na poprawę jej stanu. Biorąc pod uwagę, iż wypadek miał miejsce, gdy powódka miała niecałe 20 lat będzie ona osobą niepełnosprawną przez niemal całe swoje dorosłe życie. Zadośćuczynienie stanowi formę pieniężnej rekompensaty z tytułu szkody niemajątkowej. Podstawą żądania zadośćuczynienia jest doznana krzywda w postaci ujemnych przeżyć związanych z cierpieniami psychicznymi i fizycznymi pokrzywdzonego. "Odpowiednia suma tytułem zadośćuczynienia", o której mowa w przepisie art. 445 § 1 kc , powinna być utrzymana w rozsądnych granicach i być dostosowana do aktualnych stosunków majątkowych w społeczeństwie. Jednocześnie jednak przy dokonywaniu oceny co do owej "odpowiedniości" należy pamiętać o tym, że zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, a tym samym powinno reprezentować ekonomicznie odczuwalną wartość (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 2001-02-07, I PKN 241/00, Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 2007-02-21, I ACa 1146/06 opubl: Orzecznictwo w Sprawach Gospodarczych rok 2009, Nr 1, poz. 9, str. 48) Dobrem prawnym naruszonym w przypadku powódki było zdrowie ludzkie pojmowane jako „pewien optymalny z punktu widzenia procesów życiowych stan organizmu danej osoby zarówno w aspekcie funkcji fizjologicznych, jak i psychicznych (OTK z 28.05.1997r). Nie ulega wątpliwości, że zdrowie ludzkie jest dobrem niezwykle cennym, o czym świadczy chociażby objęcie tego dobra konstytucyjną ochroną. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego orzeczenia „ochrona życia ludzkiego nie może być rozumiana wyłącznie jako ochrona minimum funkcji biologicznych niezbędnych do egzystencji, ale jako gwarancja prawidłowego rozwoju, a także uzyskania i zachowania normalnej kondycji psychofizycznej właściwej dla danego etapu życia”. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż przyjmowanie niskich kwot zadośćuczynienia w przypadkach ciężkich uszkodzeń ciała prowadzi do niepożądanej deprecjacji tego dobra. Sąd ustalając wysokość zadośćuczynienia uwzględnił charakter i przebieg leczenia i rehabilitacji powódki, zakres i trwałość kalectwa, związane z tym ból i cierpienia, ograniczenia w życiu codziennym, wiek powódki, jej dotychczasowy tryb życia i aktywność fizyczną. Sąd po dokonaniu wnikliwej analizy materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie, stanął na stanowisku, iż powódce należy się podwyższenie przyznanej już przez pozwanego kwoty 300.000 zł tytułem zadośćuczynienia( łącznie z wypłaconą w toku procesu) o kwotę 500.000,00 zł. Nie budziły wątpliwości doznane przez powódkę w wyniku zdarzenia obrażenia, a dokumentacja medyczna zgromadzona w sprawie nie była przez żadną ze stron kwestionowana. Powódka ponad 3 miesiące po wypadku przebywała w szpitalach, a następnie czterokrotnie na turnusach rehabilitacyjnych. Oprócz tego od czasu opuszczenia placówek medycznych była poddawana regularnej rehabilitacji i terapii logopedycznej w domu. Kontynuowała też leczenie w poradni Neurologicznej. Stan powódki jest praktycznie utrwalony. Jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga pomocy innych osób we wszystkich czynnościach życia codziennego. Nie potrafi samodzielnie jeść, ubrać się, umyć, chodzić. Jest pampersowana. W zakresie komunikowania się nie mówi, a na skutek intensywnej terapii logopedycznej jest w stanie jedynie powtarzać proste wyrazy. Musiała zupełnie zrezygnować z dotychczasowej aktywności i realizacji zainteresowań, planów życiowych i zmuszona została do prowadzenia leżąco-siedzącego trybu życia. Głównymi atrakcjami dla niej są aktualnie spacery i oglądanie telewizji, przy czym jak wynika z opinii biegłych nie można ustalić jaki jest zakres rozumienia oglądanych treści. Sąd jak już wyżej wskazano wziął pod uwagę także młody wiek powódki ( niespełna 20 lat ) w chwili wypadku, a także jej stan zdrowia przed zdarzeniem, przebieg i charakter leczenia oraz rokowania na przyszłość, które jak wynika z opinii biegłych nie dają nadziei na poprawę je stanu. Nie ulega wątpliwości, iż wypadek zmienił diametralnie życie powódki. Przed wypadkiem powódka była osobą aktywną, radosną, pogodną i samodzielną. Na nic przewlekle nie chorowała. Mając na uwadze wiek powódki należy wskazać, iż w chwili wypadku wchodziła w dorosłe życie, miała swoje plany zawodowe ( poprawa matury i studia) oraz osobiste ( była zaręczona), aktywnie spędzała czas wolny. Tego wszystkiego na skutek wypadku została w sposób definitywny, nieodwracalny pozbawiona. Pomimo, iż powódka z uwagi na ogromną troskę i miłość ze strony rodziców zachowuje pogodę ducha, nie lubi litości z powodu swojej niepełnosprawności, to jednak nie zmienia to obiektywnej oceny jej stanu zdrowia. Sąd zważył, iż zadośćuczynienie z art. 445 k.c. ma przede wszystkim charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość i uwzględniać także skutki które mogą powstać w przyszłości. Wysokość ta jednak nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy i aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa, a więc powinna być utrzymana w rozsądnych granicach. Ustalając wysokość należnego powódce zadośćuczynienia z tytułu krzywdy, jakiej doznała na skutek wypadku z dnia 9.03.2003r. r., Sąd uwzględnił ogół cierpień i krzywd - zarówno tych w sferze fizycznej jak i psychicznej. Jak wynika z opinii biegłych stopień nasilenia i czasokres trwania tych cierpień bezpośrednio po wypadku z uwagi na uszkodzenia mózgu jest trudny do określenia, jednakże zdaniem sądu już z samego zakresu doznanych obrażeń (np. szeregu złamań ) wynika, że były one znaczne. Aktualnie powódka przyjmuje leki przeciwbólowe jedynie doraźnie. Na stałe nie przyjmuje też leków neurologicznych. Bez wątpienia jednak, na skutek obrażeń odniesionych przez powódkę w związku z przedmiotowym wypadkiem została ona trwale ograniczona w wykonywaniu wszystkich czynności życia codziennego. Z osoby sprawnej, samodzielnej, aktywnej stała się osobą całkowicie niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji zdaną we wszystkich czynnościach na pomoc innych, zmuszoną zrezygnować ze wszystkich aspektów aktywności życiowej. Powódka wymaga praktycznie ciągłej rehabilitacji, aby zapobiec pogarszaniu się jej stanu zdrowia. Podobnie z terapią logopedyczną. Zmiana stylu życia powódki ( z aktywnego na leżący) spowodowała, iż jej opiekunowie muszą kontrolować jej wagę i dostosowywać do tego jej dietę. W świetle powyższego za w pełni uzasadnione Sąd uznał ograniczone powództwo w zakresie żądania zadośćuczynienia w kwocie tj. 500.000 złotych. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie właśnie powyższa kwota tj. łącznie 800.000zł , realizuje w pełni cel zadośćuczynienia jakim jest złagodzenie doznanej przez poszkodowaną krzywdy w związku z przebytym wypadkiem. O odsetkach od zasądzonego tytułem zadośćuczynienia świadczenia sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 kodeksu cywilnego . Stosownie do dyspozycji § 32 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Finansów ( Dz.U. 2000.26.310): 1. zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia o wypadku. 2. gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń lub wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od wyjaśnienia tych okoliczności. Jednakże bezsporną część odszkodowania zakład ubezpieczeń wypłaca w terminie określonym w ust. 1. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko, że odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia powinny być zasądzone od dnia, w którym zobowiązany ma zadośćuczynienie zapłacić (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1970 r., II PR 257/70, OSNC 1971, nr 6, poz. 103, z dnia 12 lipca 2002 r., V CKN 1114/00, LEX nr 56055, z dnia 18 lutego 2010 r., II CSK 434/09, LEX 602683). Sąd w przedmiotowej sprawie w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 18.02.2011r. ( I CSK 243/10 LEX nr 848109), iż (…) 2. Wymagalność roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę, a tym samym i początkowy termin naliczania odsetek za opóźnienie w zapłacie należnego zadośćuczynienia, może się różnie kształtować w zależności od okoliczności sprawy. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy zważył, iż wysokość krzywdy, tak jak i szkody majątkowej, może się jednak, jak wspomniano, zmieniać w czasie. Różna zatem w miarę upływu czasu może być też wysokość należnego zadośćuczynienia. W rezultacie początek opóźnienia w jego zapłacie może się łączyć z różnymi datami. Jeżeli więc powód żąda od pozwanego zapłaty określonej kwoty tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od danego dnia, poprzedzającego dzień wyrokowania, odsetki te powinny być, w świetle powyższych uwag, zasądzone zgodnie z żądaniem pozwu, o ile tylko w toku postępowania zostanie wykazane, że dochodzona suma rzeczywiście się powodowi należała tytułem zadośćuczynienia od wskazanego przez niego dnia. Jeżeli natomiast sąd ustali, że zadośćuczynienie w rozmiarze odpowiadającym sumie dochodzonej przez powoda należy się dopiero od dnia wyrokowania, odsetki od zasądzonego w takim przypadku zadośćuczynienia mogą się należeć dopiero od dnia wyrokowania. Powódka pismem z dnia 30.10.2015r. ( k. 131-133) skierowanym do pozwanego domagała się tytułem zadośćuczynienia kwoty 500.000zł. Nie budzi zdaniem sądu wątpliwości, iż mając na uwadze ówczesny stan powódki, już wtedy to żądanie było zasadne i powinno zostać uwzględnione, gdyby pozwany w sposób należyty ocenił skutki wypadku. Pozwany decyzją z dnia 11.12.2015r. przyznał dopłatę do wcześniej przyznanych świadczeń z tego tytułu- w wysokości 84.000zł tj. do łącznej kwoty 100.000zł. Powódka złożyła odwołanie od decyzji i w piśmie z 5.02.2016r. zażądała dodatkowo kwoty 700.000zł tytułem zadośćuczynienia. W aktach brak jest decyzji odmownej w tym zakresie, jednakże z załączonej do akt dokumentacji mailowej wymienianej między stronami wynika, iż stanowisko w tym przedmiocie powódka uzyskała 3.03.2016r. ( k. 236) Powódka domagała się odsetek ustawowych od dnia 23.12.2015r. do 31.12.2015r. oraz ustawowych za opóźnienie od dnia 1.01.2016r.do dnia zapłaty od całej dochodzonej kwoty 700.000zł. Mając na uwadze, iż powódka pierwotnie zgłosiła żądanie 500.000zł, a następnie po wypłacie kwoty 100.000zł – w lutym 2016r. zwiększyła je do 700.000zł również terminy początkowe zasądzonych odsetek winny być rozróżnione. W toku postępowania - 9.07.2020r. pozwany dopłacił powódce kwotę 200.000zł i w związku z tym należało ją zaliczyć na najdawniej wymagalne roszczenie. W związku z tym od kwoty 200.000zł ( 500.000zł pierwotnego roszczenia – 100.000zł – 200.000zł) sąd uznał żądanie odsetek za zasadne od dnia 23.12.2015r. do dnia zapłaty, zasądzając je zgodnie z żądaniem: od 23.12.2015r. do 31.12.2015r. odsetki ustawowe oraz od 1.01.2016r. do dnia zapłaty ustawowe za opóźnienie. Natomiast od pozostałej kwoty 300.000zł ( zgłoszonej w lutym 2016r) sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od 4.03.2016r. tj. od dnia następnego po przekazaniu informacji odmownej co do uwzględniania reklamacji, co miało miejsce 3.03.2016r.( k. 236) do dnia zapłaty. Żądanie zgłoszenia zapłaty kwoty 700.000zł miało miejsce już po wypłacie 100.000zł, czyli z pierwotnie zgłoszonego w październiku żądania 500.000zł na ten moment pozostało 400.000zł. Powódka pismem z dnia 5.0.20216r. rozszerzyła zatem żądanie 

[... tekst skrócony ...]