I ZSK 20/22

Sąd Najwyższy2024-10-22
SNinneodpowiedzialność zawodowa sędziówŚrednianajwyższy
sędziaodpowiedzialność dyscyplinarnaSąd Najwyższyprzekroczenie uprawnieńkodeks postępowania karnegoprawo o ustroju sądów powszechnychumorzenie postępowaniacofnięcie wniosku

Sąd Najwyższy umorzył postępowanie dyscyplinarne wobec sędziego Sądu Okręgowego w X. z powodu cofnięcia wniosku przez Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości.

Sąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej umorzył postępowanie dyscyplinarne wobec sędziego Sądu Okręgowego w X., obwinionego o przekroczenie uprawnień przy przyznawaniu zwrotu utraconego zarobku świadkom. Decyzja o umorzeniu zapadła na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., po skutecznym cofnięciu wniosku przez Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości, który wstąpił do postępowania.

Sąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej rozpoznał sprawę dyscyplinarną sędziego Sądu Okręgowego w X., obwinionego o popełnienie trzech czynów polegających na przekroczeniu uprawnień przy przyznawaniu świadkom zwrotu utraconego zarobku w sposób rażąco naruszający prawo (art. 618b § 3 k.p.k.) i wyczerpujących znamiona przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., co stanowiło również przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych. W toku postępowania Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości skutecznie wstąpił do sprawy, a następnie cofnął wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej. Sąd Najwyższy, stosując odpowiednio przepisy k.p.k. (art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.), umorzył postępowanie z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela (cofnięcie wniosku). Sąd rozważył również kwestię właściwego składu orzekającego w sprawach o umorzenie postępowania dyscyplinarnego, uznając, że w takich przypadkach wystarczający jest skład jednoosobowy sędziego, a nie kolegialny z ławnikiem, zgodnie z wykładnią systemową przepisów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

W sprawach o umorzenie postępowania dyscyplinarnego, ze względu na kategoryczne brzmienie art. 17 k.p.k., wystarczający jest skład jednoosobowy sędziego, a nie kolegialny z ławnikiem, zgodnie z wykładnią systemową i celowościową.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy dotyczące składu kolegialnego (art. 110 u.s.p.) dotyczą postępowań dyscyplinarnych sensu stricto, a nie postępowań incydentalnych jak umorzenie. W takich przypadkach stosuje się art. 30 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., co oznacza skład jednoosobowy, chyba że Prezes SN zarządzi inaczej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

umorzenie postępowania dyscyplinarnego

Strona wygrywająca

obwiniony sędzia

Strony

NazwaTypRola
X.Y..osoba_fizycznaobwiniony sędzia
Sąd Okręgowy w X.instytucjasąd obwinionego
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnychinstytucjawnioskodawca
Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwościinstytucjawnioskodawca
Skarb Państwainstytucjakoszty postępowania

Przepisy (10)

Główne

k.p.k. art. 17 § 1 pkt 9

Kodeks postępowania karnego

Brak skargi uprawnionego oskarżyciela jako negatywna przesłanka procesowa obligująca do umorzenia postępowania.

u.s.p. art. 128

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

Odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego.

u.s.p. art. 112 b § § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

Minister Sprawiedliwości może powołać Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości do prowadzenia określonej sprawy, co wyłącza innego rzecznika.

Pomocnicze

k.p.k. art. 30

Kodeks postępowania karnego

Reguluje skład sądu pierwszej i drugiej instancji na posiedzeniu.

k.p.k. art. 14 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Zasada skargowości, zgodnie z którą organ procesowy wszczyna i prowadzi postępowanie na skutek skargi podmiotu bezpośrednio zainteresowanego.

k.p.k. art. 14 § § 2 zd. 1

Kodeks postępowania karnego

Możliwość cofnięcia aktu oskarżenia przez oskarżyciela publicznego do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego.

u.s.p. art. 110 § 1 pkt 1 lit. b

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

Określa skład Sądu Najwyższego w sprawach dyscyplinarnych wyczerpujących znamiona umyślnych przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego.

u.s.p. art. 107 § 1 pkt 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

Przewinienie dyscyplinarne polegające na wyczerpaniu znamion umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego.

k.k. art. 231 § § 1

Kodeks karny

Nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego.

k.p.k. art. 618b § § 3

Kodeks postępowania karnego

Przepis dotyczący przyznawania zwrotu utraconego zarobku świadkom.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Cofnięcie wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przez Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości. Argumentacja obrońcy dotycząca dopuszczalności modelu wykładniczego i braku bezprawności zachowania. Wykładnia systemowa przepisów dotyczących składu Sądu Najwyższego w sprawach o umorzenie.

Godne uwagi sformułowania

brak skargi uprawnionego oskarżyciela, która czyni dalsze procedowanie niedopuszczalnym zasada skargowości nie zawęża się tym samym jedynie do inicjowania postępowania przed sądem pierwszej instancji, ale dotyczy każdego postępowania sądowego na gruncie postępowania dyscyplinarnego wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej jest czynnością odwołalną, a jego cofnięcie wywołuje taki stan, jakby powyższego w ogóle nie wniesiono powołanie Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości wyłącza innego rzecznika od podejmowania czynności w sprawie

Skład orzekający

Marek Dobrowolski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących postępowania dyscyplinarnego sędziów, w szczególności kwestii umorzenia postępowania po cofnięciu wniosku oraz właściwości składu orzekającego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury dyscyplinarnej i roli Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego, co zawsze budzi zainteresowanie. Kluczowe jest tu umorzenie postępowania z powodu formalnej przesłanki, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia winy.

Sędzia unikał odpowiedzialności dyscyplinarnej dzięki formalnemu błędu. Sąd Najwyższy umorzył sprawę.

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
I ZSK 20/22
POSTANOWIENIE
Dnia 22 października 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Dobrowolski
Protokolant starszy inspektor sądowy Mariusz Pogorzelski
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu jawnym w dniu 22 października 2024 r., sprawy dyscyplinarnej sędziego Sądu Okręgowego w X . X.Y.., obwinionego o to, że:
- 20 kwietnia 2021 r. w R., jako funkcjonariusz publiczny, sędzia, przewodniczący składu orzekającego w sprawie o sygn. akt […] Sądu Okręgowego w X., która rozpoznawana była na posiedzeniu w przedmiocie przyznania zwrotu utraconego zarobku, działając z zamiarem bezpośrednim, przekraczając swoje uprawnienia w sposób oczywisty i rażący obraził przepisy prawa, to jest art. 618b § 3 k.p.k., poprzez spowodowanie przyznania przez Sąd, orzekający w składzie jednoosobowym, świadkowi M. M. kwoty 232,05 zł. (dwustu trzydziestu dwóch złotych pięciu groszy) tytułem utraconego zarobku w związku ze stawiennictwem na rozprawie, działając w ten sposób na szkodę interesu publicznego, bowiem należna świadkowi kwota nie mogła przekroczyć, na podstawie wskazanego przepisu, 82,31 zł. (osiemdziesięciu dwóch złotych trzydziestu jeden groszy), wyczerpując również znamiona umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego z art. 231 § 1 k.k., to jest o czyn z art. 107 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej powoływana jako u.s.p.);
- 24 maja 2021 r. w R., jako funkcjonariusz publiczny, sędzia, przewodniczący składu orzekającego w sprawie o sygn. akt […] Sądu Okręgowego w X., która rozpoznawana była na posiedzeniu w przedmiocie przyznania zwrotu utraconego zarobku, działając z zamiarem bezpośrednim, przekraczając swoje uprawnienia w sposób oczywisty i rażący obraził przepisy prawa, to jest art. 618b § 3 k.p.k., poprzez spowodowanie przyznania przez Sąd, orzekający w składzie jednoosobowym, świadkowi J. R. kwoty 500 zł. (pięciuset złotych) tytułem utraconego zarobku w związku ze stawiennictwem na rozprawie, działając w ten sposób na szkodę interesu publicznego, bowiem należna świadkowi kwota nie mogła przekroczyć, na podstawie wskazanego przepisu, 82,31 zł. (osiemdziesięciu dwóch złotych trzydziestu jeden groszy), a nadto świadek nie wykazał utraty zarobku, wyczerpując również znamiona umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego z art. 231 § 1 k.k., to jest o czyn z art. 107 § 1 pkt 1 u.s.p.;
- 30 listopada 2021 r. w R., jako funkcjonariusz publiczny, sędzia, przewodniczący składu orzekającego w sprawie o sygn. akt […] Sądu Okręgowego w X.., która rozpoznawana była na posiedzeniu w przedmiocie przyznania zwrotu utraconego zarobku, działając z zamiarem bezpośrednim, przekraczając swoje uprawnienia w sposób oczywisty i rażący obraził przepisy prawa, to jest art. 618b § 3 k.p.k., poprzez spowodowanie przyznania przez Sąd, orzekający w składzie jednoosobowym, świadkowi B. Ł. kwoty 250 zł. (dwustu pięćdziesięciu złotych) tytułem utraconego zarobku w związku ze stawiennictwem na rozprawie, działając w ten sposób na szkodę interesu publicznego, bowiem należna świadkowi kwota nie mogła przekroczyć, na podstawie wskazanego przepisu, 82,31 zł. (osiemdziesięciu dwóch złotych trzydziestu jeden groszy), wyczerpując również znamiona umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego z art. 231 § 1 k.k., to jest o czyn z art. 107 § 1 pkt 1 u.s.p.
postanowił:
1. na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. umorzyć postępowanie dyscyplinarne wobec sędziego Sądu Okręgowego w X.. X.Y.. odnośnie zarzucanych mu czynów;
2. kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążyć Skarb Państwa.
Pismem z dnia 24 lutego 2022 r., akt […], Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych wniósł o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej sędziego Sądu Okręgowego w X. X.Y.., obwinionego o to, że:
- 20 kwietnia 2021 r. w R., jako funkcjonariusz publiczny, sędzia, przewodniczący składu orzekającego w sprawie o sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w X., która rozpoznawana była na posiedzeniu w przedmiocie przyznania zwrotu utraconego zarobku, działając z zamiarem bezpośrednim, przekraczając swoje uprawnienia w sposób oczywisty i rażący obraził przepisy prawa, to jest art. 618b § 3 k.p.k., poprzez spowodowanie przyznania przez Sąd, orzekający w składzie jednoosobowym, świadkowi M. M. kwoty 232,05 zł. (dwustu trzydziestu dwóch złotych pięciu groszy) tytułem utraconego zarobku w związku ze stawiennictwem na rozprawie, działając w ten sposób na szkodę interesu publicznego, bowiem należna świadkowi kwota nie mogła przekroczyć, na podstawie wskazanego przepisu, 82,31 zł. (osiemdziesięciu dwóch złotych trzydziestu jeden groszy), wyczerpując również znamiona umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego z art. 231 § 1 k.k., to jest o czyn z art. 107 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej powoływana jako u.s.p.);
- 24 maja 2021 r. w R., jako funkcjonariusz publiczny, sędzia, przewodniczący składu orzekającego w sprawie o sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w X. ., która rozpoznawana była na posiedzeniu w przedmiocie przyznania zwrotu utraconego zarobku, działając z zamiarem bezpośrednim, przekraczając swoje uprawnienia w sposób oczywisty i rażący obraził przepisy prawa, to jest art. 618b § 3 k.p.k., poprzez spowodowanie przyznania przez Sąd, orzekający w składzie jednoosobowym, świadkowi J. R. kwoty 500 zł. (pięciuset złotych) tytułem utraconego zarobku w związku ze stawiennictwem na rozprawie, działając w ten sposób na szkodę interesu publicznego, bowiem należna świadkowi kwota nie mogła przekroczyć, na podstawie wskazanego przepisu, 82,31 zł. (osiemdziesięciu dwóch złotych trzydziestu jeden groszy), a nadto świadek nie wykazał utraty zarobku, wyczerpując również znamiona umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego z art. 231 § 1 k.k., to jest o czyn z art. 107 § 1 pkt 1 u.s.p.;
- 30 listopada 2021 r. w R., jako funkcjonariusz publiczny, sędzia, przewodniczący składu orzekającego w sprawie o sygn. akt […] Sądu Okręgowego w X.., która rozpoznawana była na posiedzeniu w przedmiocie przyznania zwrotu utraconego zarobku, działając z zamiarem bezpośrednim, przekraczając swoje uprawnienia w sposób oczywisty i rażący obraził przepisy prawa, to jest art. 618b § 3 k.p.k., poprzez spowodowanie przyznania przez Sąd, orzekający w składzie jednoosobowym, świadkowi B. Ł. kwoty 250 zł. (dwustu pięćdziesięciu złotych) tytułem utraconego zarobku w związku ze stawiennictwem na rozprawie, działając w ten sposób na szkodę interesu publicznego, bowiem należna świadkowi kwota nie mogła przekroczyć, na podstawie wskazanego przepisu, 82,31 zł. (osiemdziesięciu dwóch złotych trzydziestu jeden groszy), wyczerpując również znamiona umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego z art. 231 § 1 k.k., to jest o czyn z art. 107 § 1 pkt 1 u.s.p.
W dniu 17 października 2022 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) obrońca obwinionego wniósł o skierowanie sprawy na posiedzenie celem umorzenia postępowania na podstawie art. 339 § 3 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.k. W uzasadnieniu wskazał, iż zachowanie obwinionego nie jest bezprawny, gdyż zaprezentowany model wykładniczy jest dopuszczalny, a nadto prawidłowy i zasługujący na aprobatę, w konsekwencji czego brak jest możliwości uznania, że obwiniony dopuścił się popełnienia deliktu dyscyplinarnego, a tym bardziej czynu zabronionego.
Pismem z dnia 17 maja 2023 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) obrońca obwinionego wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2023 r. o sygn. akt I ZSK 43/22 oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r. o sygn. akt I ZSK 16/22.
W dniu 19 kwietnia 2024 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo sędziego Sądu Okręgowego G.K. z informacją o zgłoszeniu udziału w sprawie i jego powołaniu na Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości do prowadzenia spraw m. in o sygn. akt: I ZSK 20/22. W treści pisma zawarto załączniki w postaci kopii zarządzenia Ministra Sprawiedliwości o powołaniu sędziego Sądu Okręgowego G.K. jako Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości do prowadzenia spraw m.in. o sygn. akt I ZSK 20/22 oraz kopię postanowienia Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 kwietnia 2024 r. o sygn. akt: […] o wstąpieniu do postępowania dyscyplinarnego prowadzonego pod sygn. akt I ZSK 20/22.
Pismem z dnia 22 maja 2024 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości cofnął wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej dotyczącej sędziego Sądu Okręgowego w X. X.Y.., wnosząc o skierowanie sprawy na posiedzenie w trybie art. 115 § 1 u.s.p. i art. 339 § 3 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.
Pismem z dnia 2 października 2024 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości wniósł o odroczenie posiedzenia i wyznaczenie składu dwóch sędziów Sądu Najwyższego i jednego ławnika Sadu Najwyższego do rozpoznania kwestii umorzenia postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Postępowanie dyscyplinarne prowadzone przeciwko obwinionemu sędziemu Sądu Okręgowego w X.  X.Y.. należało umorzyć z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki procesowej określonej w art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela, która czyni dalsze procedowanie niedopuszczalnym.
Poprzedzając przystąpienie do merytorycznego omówienia motywów rozstrzygnięcia w kwestii zasadniczej, poczynić należy kilka uwag dotyczących składu sądu orzekającego w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego.
Zgodnie z art.  110 §  1 pkt 1 lit. b u.s.p. w sprawach przewinień dyscyplinarnych wyczerpujących znamiona umyślnych przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego lub umyślnych przestępstw skarbowych, lub sprawach, w których Sąd Najwyższy zwrócił się z wnioskiem o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej wraz z wytknięciem uchybienia, oraz sprawach, o których mowa w art. 107 § 1 pkt 3, w pierwszej instancji, Sąd Najwyższy orzeka w składzie dwóch sędziów orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej i jednego ławnika Sądu Najwyższego.
Na tle powyższego szczególnie istotne stało się zdekodowanie zawartego w uprzednio powołanym przepisie pojęcia "w sprawach", a zatem czy w omawianym terminie chodzi o sprawy dyscyplinarne rozumiane sensu stricto, co ogranicza je do spraw dyscyplinarnych rozpoznawanych na rozprawie, czy też sensu largo, co nakazywałoby uznać kolegialny skład za właściwy również w postępowaniach incydentalnych.
Analiza powyższego zagadnienia nakazuje uznać, iż umiejscowienie art. 110 u.s.p., a także dalszych regulacji zawartych w rozdziale 3 u.s.p. o postępowaniu dyscyplinarnym sędziów, wyraźnie wskazuje, iż chodzi o postępowanie dyscyplinarne sensu stricto. Składy sądu wskazane zatem w art. 110 § 1 u.s.p. oraz 73 § 1 ustawy o SN orzekają tylko w takim postępowaniu. Powyższe przyjęcie wspiera dodatkowo fakt, że w omawianych składach znaleźli się ławnicy, którzy nie orzekają w innych sprawach wiążących się ze statusem sędziów (vide art. 110 § 2a u.s.p. oraz art. 79 ustawy o SN).  Należy również zauważyć, że z szerszej perspektywy systemowej widoczne jest, iż w sprawach karnych ustawodawca decyduje się na składy mieszane (sędziowsko-ławnicze) w postępowaniach mających za przedmiot kwestię odpowiedzialności karnej, a nie inne zagadnienia o charakterze dodatkowym czy incydentalnym. To założenie, dość konsekwentnie przestrzegane w postępowaniu karnym, powinno zatem służyć za ogólną systemową wskazówkę ważną również dla postępowań dyscyplinarnych sensu largo, w których standardy karnoprocesowe są oczywistym punktem odniesienia. Nie sposób bowiem dostrzec korzyści z udziału czynnika społecznego w rozstrzyganiu prostych spraw incydentalnych czy też w tych, w których ustawa zakazuje wszczęcia lub prowadzenia postępowania. Kwestia ta rysuje się natomiast odmiennie, gdy weźmie się na tapet zagadnienie uchybienia godności sędziego, gdzie wizja społecznej perspektywy danego zachowania osoby pełniącej tę służbą nabiera doniosłe znaczenie. Mając w polu widzenia względy natury celowościowej nie znajduje zatem prakseologicznego uzasadnienia sytuacja, w której kwestie o charakterze formalnym, stricte należące do sfery oceny natury prawnej a nie faktycznej, miałyby być rozstrzygane przez sąd w takich samych składach jak kwestie najbardziej doniosłe i merytorycznie skomplikowane. Do tej pierwszej kategorii z pewnością można zaliczyć sprawy w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego, jako że kategoryczne brzmienie przepisu art. 17 k.p.k. i jego stanowczy charakter obliguje sąd do umorzenia postępowania. Nieuzasadnione jest zatem twierdzenie o konieczności wyznaczenia składu kolegialnego i udziału czynnika społecznego postaci ławnika SN w układzie procesowym, gdzie ustawodawca nakazuje umorzenie postępowania, jak również nie znajduje uzasadnienia by takowe rozstrzygnięcie nie mogło nastąpić
‎
w procedurze nieobarczonej nadmiernym formalizmem.
Względy systemowe nakazują opowiedzieć się zatem za poglądem, iż regulacja z art 110 u.s.p. dotyczy wyłącznie postępowań dyscyplinarnych rozumianych sensu stricto, a zatem gdy Sąd Najwyższy na rozprawie decyduje
‎
w przedmiocie przewinienia dyscyplinarnego określonego sędziego. W pozostałych kwestiach odpowiednie zastosowanie - poprzez art 128 u.s.p. - znajdzie regulacja
‎
z art. 30 k.p.k., która wprost reguluje skład sądu pierwszej i drugiej instancji na posiedzeniu. Zważyć bowiem należy, iż postępowanie w przedmiocie rozpoznania sprawy dyscyplinarnej zostało unormowane w przepisach u.s.p. w zakresie najistotniejszej jego materii, a poza jej zakresem znalazło się wiele szczegółowych zagadnień, wobec czego ustawodawca - poprzez wprowadzenie normy odsyłającej zawartej w art. 128 u.s.p. - zdecydował się na przyjęcie otwartej formuły recypowania przepisów kodeksu postępowania karnego, pozwalającej na racjonalne korzystanie w judykaturze dyscyplinarnej z przepisów procedury karnej.
Reasumując, skoro zatem ustawa prawo o ustroju sądów powszechnych nie reguluje składu Sądu Najwyższego na posiedzeniu to, w myśl przedstawionej powyżej wykładni systemowej, wówczas zastosowanie znajduje art. 30 k.p.k. w zw. z art 128 u.s.p., a tym samym obsada orzecznicza Sądu Najwyższego na posiedzeniu winna być złożona z 1 sędziego, chyba że Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Odpowiedzialności Zawodowej zarządzi rozpoznanie sprawy
‎
w składzie 3 sędziów.
Przechodząc natomiast do rozważań dotyczących kwestii zasadniczej wskazać należy, iż u.s.p. nie reguluje swym zakresem postępowania w przypadku cofnięcia wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej, wobec czego koniecznym jest zastosowanie odesłania z art. 128 u.s.p., które upoważnia do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. W piśmiennictwie podkreśla się, że tego rodzaju przepisy odsyłające wyrażają nakaz posłużenia się analogią ustawy jako sposobem stosowania prawa w wypadkach wskazanych przez przepis odsyłający (zob. J. Wróblewski, Przepisy odsyłające, ZNUŁ. Nauki Humanistyczne, Seria I, Łódź 1964, z. 35, s. 9).
Na gruncie procedury karnej przyjmuje się natomiast, iż w art. 14 k.p.k. ustawodawca wyraził zasadę skargowości, zgodnie z którą organ procesowy wszczyna i prowadzi postępowanie na skutek skargi podmiotu bezpośrednio zainteresowanego rozstrzygnięciem (§1). Zgodnie natomiast z treścią § 2 zd. 1 powołanego przepisu oskarżyciel publiczny może cofnąć akt oskarżenia do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Wszczęcie postępowania sądowego zasadniczo uzależnione jest od skargi uprawnionego podmiotu, a jedynie wyjątkowo - jako odstępstwo od zasady - istnieje możliwość działania przez sąd z urzędu (zob. S. Stachowiak, Wpływ zasady skargowości na formę współczesnego polskiego procesu karnego [w:] Zasady procesu karnego wobec wyzwań współczesności. Księga ku czci Prof. S. Waltosia, red. J. Czapska, A. Gaberle, A. Światłowski, A. Zoll, Warszawa 2000, s. 485-491). Zasada skargowości nie zawęża się tym samym jedynie do inicjowania postępowania przed sądem pierwszej instancji, ale dotyczy każdego postępowania sądowego. Skargą w rozumieniu art. 14 § 1 k.p.k. jest akt oskarżenia oskarżyciela publicznego, posiłkowego lub prywatnego (art. 331 k.p.k., art. 487 k.p.k., art. 55 § 1 k.p.k.), jak również ich surogaty, jak wniosek o wydanie wyroku skazującego na posiedzeniu (art. 335 § 1 k.p.k.), wniosek o warunkowe umorzenie postępowania (art. 336 i 325i § 3 k.p.k.),wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie przyspieszonym (art. 517d § 1 i 2 k.p.k.), czy też skarga złożona na policji w sprawach z oskarżenia prywatnego
‎
i przekazana sądowi (art. 488 § 1 k.p.k.). Do skarg, które stanowią żądanie wszczęcia określonego postępowania sądowego, należą także: zażalenie (art. 459 k.p.k.), apelacja (art. 444 k.p.k.), kasacja (art. 519 k.p.k.), skarga na wyrok sądu odwoławczego (art. 539a k.p.k.), wniosek o wznowienie postępowania (art. 542 k.p.k.), wniosek o podjęcie postępowania warunkowo umorzonego (art. 549 k.p.k.), wniosek o wydanie wyroku łącznego (art. 570 k.p.k.), wniosek o wydanie osoby ściganej (art. 602 k.p.k.), żądanie odszkodowania (np. art. 554 k.p.k.) itp. (zob. J. Kosonoga [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017, art. 14).
Analogicznie przedstawia się sytuacja w zakresie postępowania dyscyplinarnego, w którym warunkiem prowadzenia przed sądem dyscyplinarnym postępowania jest istnienie skargi zasadniczej pochodzącej od uprawnionego oskarżyciela (art. 14 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., art. 114 § 8 u.s.p.). Funkcję żądania wszczęcia postępowania na jego gruncie pełni zatem wniosek
‎
o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej, który determinuje możliwość zarówno wszczęcia, jak i prowadzenia postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu przed sądem. Dla merytorycznego rozpoznania wniosku wymagane jest skuteczne jego złożenie i utrzymywanie określonego żądania przez właściwego rzecznika dyscyplinarnego. Oznacza to, że może on wiążąco cofnąć wniesione pismo inicjujące to postępowanie. Cofnąć, w znaczeniu słownikowym, to m. in. wstrzymać lub odwołać coś, powrócić do poprzedniego stanu (zob. S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1, Warszawa 2003, s. 480). Przyjąć zatem należy, że na gruncie postępowania dyscyplinarnego wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej jest czynnością odwołalną, a jego cofnięcie wywołuje taki stan, jakby powyższego w ogóle nie wniesiono, a zatem przestaje ona funkcjonować procesowo i nie wywołuje skutków prawnych (zob. J. Kosonoga [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017, art. 14).
Mając natomiast na uwadze fakt, że pismem z dnia 22 maja 2024 r. Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości cofnął wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej dotyczącej sędziego Sądu Okręgowego w X. X.Y., postępowanie w sprawie należało umorzyć po myśli stosowanego odpowiednio na mocy analogii prawnej, wynikającej z regulacji przewidzianej z art. 128 u.s.p., art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.
Sąd Najwyższy uznał jednocześnie, iż doszło do skutecznego wstąpienia do toczącego się postępowania Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości i organ ten stał się właściwym do prowadzenia niniejszej sprawy dyscyplinarnej, co wyłącza możliwość podejmowania w niej czynności przez dotychczasowy organ dyscyplinarny, tj. Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych w Warszawie.
Wskazać bowiem należy, iż decyzją Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 112 b § 1 i 2 u.s.p. powołano sędziego Sądu Okręgowego w Szczecinie G.K. na Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości do prowadzenia spraw o sygn. akt: I ZSK 20/22. Następnie, postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt: […], Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości sędzia G.K. na podstawie art. 112 b § 1 zd. in fine i  § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 Prawo o ustroju sądów powszechnych wstąpił do postępowania dyscyplinarnego prowadzonego pod sygn. akt I ZSK 20/22 przeciwko sędziemu Sądu Okręgowego w X. X.Y.., zwracając się jednocześnie do Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych o zaniechanie wszelkich czynności we wskazanej sprawie.
Zgodnie natomiast z art. 112 b § 1 u.s.p. Minister Sprawiedliwości może powołać Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości do prowadzenia określonej sprawy dotyczącej sędziego. Powołanie Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości wyłącza innego rzecznika od podejmowania czynności w sprawie (§ 1). Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości jest powoływany spośród sędziów sądów powszechnych lub Sądu Najwyższego (§ 2 zd. 1) Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości może wszcząć postępowanie na wniosek Ministra Sprawiedliwości albo wstąpić do toczącego się postępowania (§ 3).
Sama już treść powołanego przepisu ustawy u.s.p. wprost zatem wskazuje, iż Minister Sprawiedliwości dysponuje uznaniową prerogatywą powołania rzecznika dyscyplinarnego do prowadzenia danej sprawy, a ten wstępuje do oznaczonego postępowania niezależnie od jego etapu. Posłużenie się przez ustawodawcę jednoznacznym w swym znaczeniu sformułowaniem „wyłącza innego rzecznika” ustanawia go natomiast właściwym do podejmowania czynności w danej sprawie.
Kierując się przedstawionymi względami rozstrzygnięto jak na wstępie.
[M. T.]
[ał]
‎

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI