I ZO 47/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej rozpoznał wniosek obrońcy sędziego Sądu Najwyższego w stanie spoczynku X.Y. o wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego od udziału w rozpoznawaniu sprawy dotyczącej wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego Marka Dobrowolskiego wymogów niezawisłości i bezstronności. Sąd uznał wniosek za zasadny, stwierdzając, że sędzia Witkowski, podobnie jak sędzia Dobrowolski, został powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego w procedurze nominacyjnej ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Ta sama ustawa ukształtowała Krajową Radę Sądownictwa, która wydała opinię w sprawie nominacji sędziego Dobrowolskiego. Sąd uznał, że udział sędziego Witkowskiego w rozpoznawaniu wniosku o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego Dobrowolskiego mógłby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego własnej bezstronności, ponieważ dotyczyłby okoliczności związanych z jego własną procedurą nominacyjną. Powołano się na zasadę nemo iudex in causa sua oraz gwarancyjną wykładnię przepisów Kodeksu postępowania karnego i Konstytucji RP, podkreślając znaczenie prawa do sądu niezależnego i bezstronnego. Wskazano również na wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego w podobnych sprawach oraz na powołanie sędziego Witkowskiego do Izby Dyscyplinarnej jako czynnik nie tworzący domniemania zachowania standardu bezstronności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie dopuszczalności wyłączenia sędziego w postępowaniach incydentalnych dotyczących oceny niezawisłości i bezstronności innych sędziów, zwłaszcza w kontekście procedur nominacyjnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji w Sądzie Najwyższym związanej z procedurami nominacyjnymi po 2017 roku.
Zagadnienia prawne (2)
Czy instytucja wyłączenia sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.) znajduje zastosowanie w przypadku rozpoznawania wniosku o przeprowadzenie tzw. „testu niezawisłości i bezstronności sędziego Sądu Najwyższego”?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, instytucja wyłączenia sędziego znajduje zastosowanie.
Uzasadnienie
Pojęcie „sprawy” w art. 41 § 1 k.p.k. należy rozumieć szeroko, uwzględniając gwarancyjną wykładnię wynikającą z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Postępowanie w przedmiocie „testu bezstronności i niezawisłości sędziego” stanowi modelowy przykład postępowania incydentalnego, które jest związane z ochroną prawa jednostki do bezstronnego i niezawisłego sądu.
Czy sędzia, który sam został powołany na urząd w procedurze nominacyjnej budzącej wątpliwości, może bezstronnie oceniać spełnienie wymogów niezawisłości i bezstronności innego sędziego powołanego w podobnej procedurze?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taki sędzia powinien zostać wyłączony od udziału w sprawie.
Uzasadnienie
Sędzia Ryszard Witkowski, powołany na urząd w procedurze nominacyjnej ukształtowanej ustawą z 2017 r., nie może bezstronnie oceniać kwestii związanych z nominacją sędziego Marka Dobrowolskiego, powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej tą samą ustawą. Udział takiego sędziego w rozpoznaniu wniosku o zbadanie niezawisłości i bezstronności innego sędziego stanowiłby rażące naruszenie zasady nemo iudex in causa sua i mógłby prowadzić do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Instytut Pamięci Narodowej Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w B. | instytucja | wnioskodawca |
| X. Y. | osoba_fizyczna | obwiniony sędzia w stanie spoczynku |
| A. K. | osoba_fizyczna | obrońca obwinionego |
| Marek Dobrowolski | osoba_fizyczna | sędzia SN |
| Ryszard Witkowski | osoba_fizyczna | sędzia SN |
Przepisy (5)
Główne
k.p.k. art. 41 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
u.S.N. art. 29 § § 6
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Dotyczy wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego SN wymogów niezawisłości i bezstronności.
Pomocnicze
k.p.k. art. 42 § § 1
Kodeks postępowania karnego
u.S.N. art. 29 § § 5
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa wymogi niezawisłości i bezstronności sędziego SN.
u.S.N. art. 29 § § 24
Ustawa o Sądzie Najwyższym
W zakresie nieuregulowanym do postępowania toczącego się na skutek wniosku oraz postępowania odwoławczego stosuje się odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sędzia powołany w procedurze nominacyjnej ukształtowanej ustawą z 2017 r. nie może bezstronnie oceniać kwestii związanych z nominacją innego sędziego powołanego w podobnej procedurze. • Udział sędziego w rozpoznawaniu wniosku o zbadanie jego własnej niezawisłości i bezstronności narusza zasadę nemo iudex in causa sua. • Postępowanie w przedmiocie „testu niezawisłości i bezstronności sędziego” jest „sprawą” w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., podlegającą stosowaniu przepisów o wyłączeniu sędziego.
Godne uwagi sformułowania
czy instytucja wyłączenia sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.) znajduje zastosowanie w przypadku rozpoznawania wniosku o przeprowadzenie tzw. „testu niezawisłości i bezstronności sędziego Sądu Najwyższego”? • Pojęcie „sprawy”, o której mowa w art. 41 § 1 k.p.k., należy zatem rozumieć szeroko, z uwzględnieniem gwarancyjnej wykładni mającej źródło w art. 45 ust. 1 Konstytucji. • Prokonstytucyjna wykładnia powyższego przepisu proceduralnego prowadzi do wniosku, że również kwestia incydentalna – o ile jest związana z możliwą ingerencją w sferę praw i wolności jednostki chronionych w Konstytucji – mieści się w zakresie „sprawy”, w której może dojść do wyłączenia sędziego. • Skoro wyłączenie sędziego ma stanowić gwarancję prawa do sądu niezależnego, bezstronnego i niezawisłego, to jego dopuszczalność odnosi się do każdego przypadku, gdy przedmiot rozstrzygnięcia związany jest z ochroną praw i wolności jednostki. • sędzia Marek Dobrowolski został powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. • sędzia ten, zasiadając w składzie przeprowadzającym tzw. test sędziego, zmuszony byłby do zajęcia stanowiska odnośnie do okoliczności, która także go bezpośrednio dotyczy, albowiem jest związana z jego własną procedurą nominacyjną. • w państwie opartym o rządy prawa musi istnieć odpowiedni instrument służący weryfikacji, czy rzeczywiście w sprawie zachowany został standard niezawisłości sędziego. […]
Skład orzekający
Barbara Skoczkowska
przewodniczący
Ryszard Witkowski
członek
Ewa Stefańska
przewodnicząca
Paweł Wojciechowski
sprawozdawca
Romualda Spyt
członek
Grzegorz Żmij
członek
Władysław Pawlak
zastępca członka
Eugeniusz Wildowicz
zastępca członka
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności wyłączenia sędziego w postępowaniach incydentalnych dotyczących oceny niezawisłości i bezstronności innych sędziów, zwłaszcza w kontekście procedur nominacyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji w Sądzie Najwyższym związanej z procedurami nominacyjnymi po 2017 roku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii niezawisłości i bezstronności sędziowskiej w kontekście reformy sądownictwa, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie publiczne i prawnicze.
“Czy sędzia może ocenić niezawisłość kolegi, jeśli sam ma wątpliwości co do swojej nominacji?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.