I ZO 116/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej rozpoznał wniosek obrońcy o wyłączenie sędziów Mirosława Sadowskiego, Pawła Kołodziejskiego i Aleksandra Stępkowskiego od udziału w sprawie dotyczącej badania niezawisłości i bezstronności sędziego Marii Szczepaniec (sygn. akt I ZB 62/23). Obrońca argumentował, że wymienieni sędziowie powinni zostać wyłączeni z powodu wadliwości procedury ich powołania na stanowiska sędziowskie, która miała naruszać standardy konstytucyjne, konwencyjne i traktatowe. Wskazywano na uchwały Sądu Najwyższego i wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące wadliwości Krajowej Rady Sądownictwa i procedury nominacyjnej. Dodatkowo, podnoszono kwestie związane z wcześniejszą działalnością zawodową sędziów oraz potencjalne powiązania z Ministrem Sprawiedliwości. Sąd Najwyższy oddalił wniosek, stwierdzając, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego, zwłaszcza o charakterze systemowym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia jego orzeczeń lub kwestionowania niezawisłości i bezstronności. Podkreślono, że ustawa o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 4) wyłącza takie podstawy, a mechanizm wyłączenia sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. służy kontroli bezstronności w konkretnej sprawie, a nie wyłączeniu z powodów ustrojowych. Sąd odwołał się również do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które podważyły moc obowiązującą uchwał Sądu Najwyższego dotyczących wadliwości procedury nominacyjnej i uznały za niezgodne z Konstytucją niektóre interpretacje dotyczące oceny sądu ustanowionego ustawą. Sąd uznał, że argumentacja oparta na wadliwości powołania sędziów jest sprzeczna z normami konstytucyjnymi, a powołane wyroki ETPCz i uchwały SN nie mają charakteru powszechnie obowiązującego prawa w tym kontekście. Wniosku nie uzasadniały również obawy o negatywne nastawienie sędziów do obwinionego, gdyż argumentacja strony miała charakter prawny i ustrojowy, a nie faktyczny. W konsekwencji, wniosek został uznany za bezzasadny.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie stanowiska Sądu Najwyższego co do niedopuszczalności wyłączania sędziów z powodów ustrojowych związanych z procedurą nominacyjną, w świetle obowiązujących przepisów i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.
Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o wyłączenie sędziów SN w kontekście sprawy dyscyplinarnej, z argumentacją opartą na wadliwości procedury nominacyjnej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na stanowisko, w tym wadliwość procedury nominacyjnej, mogą stanowić podstawę do jego wyłączenia od udziału w sprawie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego, zwłaszcza o charakterze systemowym i normatywnym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia lub kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego, ani stanowić podstawy do jego wyłączenia w trybie art. 41 § 1 k.p.k.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że ustawa o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 4) wyłącza możliwość podważania orzeczeń lub kwestionowania niezawisłości i bezstronności z powodu wadliwości procedury nominacyjnej. Mechanizm wyłączenia sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter procesowy i służy kontroli bezstronności w konkretnej sprawie, a nie wyłączeniu z powodów ustrojowych. Ponadto, orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego podważyło moc obowiązującą uchwał SN dotyczących wadliwości procedury nominacyjnej.
Czy zarzuty dotyczące wadliwości Krajowej Rady Sądownictwa i procedury nominacyjnej, oparte na orzecznictwie ETPCz i uchwałach SN, mogą uzasadniać wyłączenie sędziego SN?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ponieważ orzeczenia ETPCz i uchwały SN w tym zakresie nie mają charakteru powszechnie obowiązującego prawa i nie mogą stanowić podstawy do wyłączenia sędziego w polskim postępowaniu, zwłaszcza gdy są sprzeczne z normami konstytucyjnymi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że orzeczenia ETPCz i uchwały SN nie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu art. 87 Konstytucji. Argumentacja oparta na tych orzeczeniach, jeśli jest sprzeczna z Konstytucją, nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego.
Czy publiczne kwestionowanie przez obwinionego statusu sędziów lub odmienne poglądy prawne sędziów mogą stanowić podstawę do ich wyłączenia od udziału w sprawie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ponieważ argumentacja prawna i ustrojowa strony nie stanowi okoliczności faktycznej uzasadniającej wyłączenie sędziego, a przyjęcie takiego toku rozumowania prowadziłoby do możliwości wyboru sędziego przez stronę i paraliżu wymiaru sprawiedliwości.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że publiczne wypowiedzi obwinionego o charakterze prawnym i ustrojowym nie mogą stanowić samoistnej podstawy wyłączenia sędziego. Gdyby przyjąć taki argument, strona mogłaby wybierać sędziów, co jest niedopuszczalne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. J. | osoba_fizyczna | obwiniony sędzia |
| Mirosław Sadowski | osoba_fizyczna | sędzia Sądu Najwyższego |
| Paweł Kołodziejski | osoba_fizyczna | sędzia Sądu Najwyższego |
| Aleksander Stępkowski | osoba_fizyczna | sędzia Sądu Najwyższego |
| Maria Szczepaniec | osoba_fizyczna | sędzia Sądu Najwyższego |
Przepisy (6)
Główne
k.p.k. art. 41 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Ogólna podstawa wyłączenia sędziego (iudex suspectus), która co do zasady może być okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Jednakże, nie może stanowić podstawy do wyłączenia z powodów ustrojowych związanych z procedurą nominacyjną.
u.SN art. 29 § § 4
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Stanowi, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.
u.SN art. 29 § § 5
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Wprowadza tryb tzw. testu bezstronności, dopuszczający badanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego SN z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania po powołaniu, jeżeli może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności mającego wpływ na wynik sprawy. Jednakże, w niniejszej sprawie przepis ten nie miał zastosowania z uwagi na treść § 6.
Pomocnicze
u.SN art. 9a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przepis dotyczący Krajowej Rady Sądownictwa, którego stosowanie było kwestionowane przez wnioskodawcę.
u.SN art. 29 § § 6
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa zakres zastosowania art. 29 § 5, wyłączając jego stosowanie w sytuacji, gdy wnioskodawca kwestionuje możliwość orzekania przez sędziów w sprawie o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności.
u.k.r.s.
Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa
Ustawa, której stosowanie w kontekście powoływania sędziów było kwestionowane przez wnioskodawcę.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego, zwłaszcza o charakterze systemowym, nie mogą stanowić podstawy do jego wyłączenia. • Ustawa o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 4) wyłącza możliwość kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego z powodu wadliwości procedury nominacyjnej. • Mechanizm wyłączenia sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter procesowy i służy kontroli bezstronności w konkretnej sprawie, a nie wyłączeniu z powodów ustrojowych. • Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego podważyło moc obowiązującą uchwał SN dotyczących wadliwości procedury nominacyjnej. • Argumentacja prawna i ustrojowa strony nie stanowi okoliczności faktycznej uzasadniającej wyłączenie sędziego.
Odrzucone argumenty
Wadliwość procedury nominacyjnej sędziów SN, związana z powołaniem przez KRS ukształtowaną z naruszeniem standardów konstytucyjnych, uzasadnia ich wyłączenie. • Wyroki ETPCz i uchwały SN dotyczące wadliwości procedury nominacyjnej powinny być podstawą do wyłączenia sędziów. • Publiczne kwestionowanie przez obwinionego statusu sędziów lub odmienne poglądy prawne sędziów mogą stanowić podstawę do ich wyłączenia.
Godne uwagi sformułowania
okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności • nie sposób uznać, że to, co jest wręcz wyraźnie wykluczone przez jeden przepis prawa, z uzasadnionych powodów mających szeroki, bo ustrojowy charakter, będzie dopuszczalne z punktu widzenia innego przepisu prawa • mechanizm wyłączenia sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., służą sądowej kontroli bezstronności sędziego, który ma brać udział w rozpoznawaniu konkretnej, określonej sprawy, a nie wyłączeniu z rozpoznawania spraw w ogóle • w trybie art. 41 § 1 k.p.k. nie można oceniać zagadnienia bezstronności sędziego w aspekcie okoliczności towarzyszących jego powołaniu • przepis art. 41 § 1 k.p.k. utracił moc w zakresie, w jakim dopuszczał rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a u.k.r.s. • argumentacja pozostającą w sprzeczności z normami konstytucyjnymi • orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie mają charakteru źródeł prawa powszechnie obowiązującego • Tego typu argumentacja, jakkolwiek nawiązuje do statusu sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie, stanowi wyraz poglądów obwinionego i tym samym nie może stanowić samoistnej podstawy wyłączenia sędziego od udziału w sprawie
Skład orzekający
Marek Siwek
przewodniczący
Mirosław Sadowski
członek
Paweł Kołodziejski
członek
Aleksander Stępkowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska Sądu Najwyższego co do niedopuszczalności wyłączania sędziów z powodów ustrojowych związanych z procedurą nominacyjną, w świetle obowiązujących przepisów i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o wyłączenie sędziów SN w kontekście sprawy dyscyplinarnej, z argumentacją opartą na wadliwości procedury nominacyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii niezawisłości i bezstronności sędziów oraz wpływu procedury nominacyjnej na ich status, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i społecznym.
“Czy wadliwa nominacja dyskwalifikuje sędziego? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię niezawisłości.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.