I ZB 92/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej rozpoznał wniosek obrońcy prokuratora X. Y. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego SN Tomasza Demendeckiego w sprawie II ZOW 49/24. Wniosek, oparty na art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym oraz standardach konstytucyjnych i unijnych, kwestionował niezawisłość sędziego ze względu na okoliczności jego powołania w 2018 r. przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną po 2017 r. Sąd Najwyższy postanowił odrzucić wniosek, uznając go za niedopuszczalny. Podstawą odrzucenia był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 lutego 2026 r. (SK 68/25), który uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy wprowadzające tzw. test niezawisłości i bezstronności sędziego, rozumiany jako odrębne postępowanie. Sąd Najwyższy stwierdził, że regulacje w ustawie o Sądzie Najwyższym są tożsame co do konstrukcji normatywnej z przepisami ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, które były przedmiotem kontroli TK. Mechanizm ten narusza zasady podziału władz, pewności prawa, stabilności statusu sędziego oraz prawo dostępu do służby publicznej. Sąd Najwyższy podkreślił, że orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą od momentu wydania, a brak ich promulgacji nie stanowi przeszkody w ich stosowaniu. Dodatkowo, wniosek nie spełniał wymogów formalnych, gdyż nie uprawdopodobniono indywidualnych okoliczności dotyczących sędziego, a argumentacja miała charakter ogólny i systemowy. Wniosek zawierał również niedopuszczalne żądania wyłączenia sędziów 'in gremio'.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie niedopuszczalności wniosków o badanie niezawisłości i bezstronności sędziów w oparciu o przepisy uznane za niekonstytucyjne, nawet jeśli są one normatywnie tożsame z przepisami innych ustaw.
Dotyczy specyficznej instytucji 'testu niezawisłości' i jej konstytucyjności w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.
Zagadnienia prawne (5)
Czy przepisy wprowadzające tzw. test niezawisłości i bezstronności sędziego, rozumiany jako odrębne postępowanie, są zgodne z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny uznał, że mechanizm testu niezawisłości narusza zasadę podziału władz, pewności prawa, stabilności statusu sędziego oraz prawo dostępu do służby publicznej, ponieważ pozwala sądom na ocenę skuteczności aktu powołania sędziego i ingerencję w prerogatywy Prezydenta RP.
Czy przepisy art. 29 § 5-9 ustawy o Sądzie Najwyższym, wprowadzające mechanizm badania niezawisłości i bezstronności sędziego, mogą stanowić podstawę wniosku procesowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ponieważ są one normatywnie tożsame z przepisami uznanymi przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przeniósł skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego na przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym ze względu na tożsamość mechanizmu normatywnego, uznając wniosek oparty na tych przepisach za niedopuszczalny.
Czy brak promulgacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw wyłącza jego stosowanie przez sądy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą od momentu wydania, a publikacja ma charakter formalny.
Uzasadnienie
Skutki prawne orzeczenia TK wynikają z jego wydania, a nie z publikacji, która jest jedynie technicznym elementem. Odmienne stanowisko uzależniałoby skuteczność orzeczeń TK od działań władzy wykonawczej, co naruszałoby zasadę nadrzędności Konstytucji.
Czy wniosek o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego musi zawierać uprawdopodobnienie indywidualnych okoliczności dotyczących konkretnego sędziego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, argumentacja musi koncentrować się na indywidualnych cechach, zachowaniach lub decyzjach sędziego, a nie na ogólnych zarzutach systemowych.
Uzasadnienie
Instytucja ta wymaga wykazania, że wskazane okoliczności mogą w danej sprawie prowadzić do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd, a nie służy abstrakcyjnej kontroli ustrojowej.
Czy dopuszczalny jest wniosek o wyłączenie sędziów 'in gremio' (całych kategorii sędziów)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wniosek taki jest niedopuszczalny, gdyż instytucja wyłączenia sędziego ma charakter ściśle indywidualny.
Uzasadnienie
Wniosek o wyłączenie sędziów 'in gremio' nie ma podstawy prawnej i jest sprzeczny z funkcją oraz konstrukcją instytucji wyłączenia sędziego, a jego dopuszczenie prowadziłoby do paraliżu działalności orzeczniczej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| X. Y. | osoba_fizyczna | obwiniony prokurator w stanie spoczynku |
| M. D. | inne | obrońca |
| Tomasz Demendecki | inne | sędzia Sądu Najwyższego |
Przepisy (12)
Główne
u.SN art. 29 § § 4-9
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przepisy te, wprowadzające mechanizm badania niezawisłości i bezstronności sędziego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP i nie mogą stanowić podstawy wniosku.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd.
Konstytucja RP art. 60
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo dostępu do służby publicznej, które jest naruszane przez mechanizm testu niezawisłości.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Powołanie sędziego przez Prezydenta RP, które nie powinno podlegać kontroli sądowej.
Konstytucja RP art. 180 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada nieusuwalności sędziów, która jest podważana przez mechanizm testu niezawisłości.
Konstytucja RP art. 10 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada podziału i równowagi władz, naruszana przez ingerencję sądownictwa w kompetencje władzy wykonawczej.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, obejmująca zasadę pewności prawa.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada legalizmu.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada nadrzędności Konstytucji.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek dokonywania wykładni prawa w zgodzie z Konstytucją.
u.p.u.s.a. art. 5a
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Przepisy analogiczne do art. 29 u.SN, uznane przez TK za niezgodne z Konstytucją.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niedopuszczalność wniosku ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 68/25, który uznał przepisy o teście niezawisłości za niekonstytucyjne. • Tożsamość normatywna przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym z przepisami ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, które były przedmiotem kontroli TK. • Naruszenie przez mechanizm testu niezawisłości zasady podziału władz, pewności prawa, stabilności statusu sędziego oraz prawa dostępu do służby publicznej. • Orzeczenia TK mają moc obowiązującą od momentu wydania, niezależnie od publikacji. • Brak spełnienia przez wniosek wymogów formalnych, w tym brak uprawdopodobnienia indywidualnych okoliczności dotyczących sędziego. • Niedopuszczalność wniosku o wyłączenie sędziów 'in gremio'.
Godne uwagi sformułowania
mechanizm tzw. testu niezawisłości i bezstronności prowadzi do przyznania sądom kompetencji do oceny skuteczności aktu powołania sędziego, a tym samym do ingerencji w prerogatywę Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. • mechanizm ten pozostaje w kolizji z tymi samymi normami konstytucyjnymi • mechanizm ten prowadzi do niedopuszczalnego rozszerzenia zakresu kontroli nad statusem sędziego. • mechanizm ten może być wykorzystywany instrumentalnie • brak promulgacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw nie ma wpływu na jego skuteczność. • Sąd Najwyższy jest przy tym uprawniony i zobowiązany do uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego także w odniesieniu do przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym, mimo że formalnie przedmiotem kontroli w sprawie SK 68/25 były przepisy innej ustawy.
Skład orzekający
Mariusz Załucki
przewodniczący
Tomasz Demendecki
inne
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie niedopuszczalności wniosków o badanie niezawisłości i bezstronności sędziów w oparciu o przepisy uznane za niekonstytucyjne, nawet jeśli są one normatywnie tożsame z przepisami innych ustaw."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej instytucji 'testu niezawisłości' i jej konstytucyjności w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii ustrojowych związanych z niezawisłością sędziowską, podziałem władz i rolą Trybunału Konstytucyjnego, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i poza nim.
“Sąd Najwyższy: 'Test niezawisłości' sędziego niekonstytucyjny!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.