I ZB 51/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej rozpoznał wniosek obrońcy sędziego X. Y. o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego Tomasza Demendeckiego w sprawie dyscyplinarnej I ZSK 19/22. Wnioskodawca powołał się na okoliczności związane z procedurą powołania sędziego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej po zmianach w 2017 r. oraz na orzecznictwo dotyczące standardu sądu ustanowionego ustawą. Podniósł, że sędzia nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności, co może wpłynąć na wynik sprawy, a także wskazał na wcześniejsze orzekanie w składzie z udziałem osoby powołanej przy udziale KRS w obecnym kształcie oraz ryzyko nieważności postępowania. Sąd Najwyższy postanowił odrzucić wniosek, uznając go za niedopuszczalny. Podstawową przyczyną odrzucenia był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 lutego 2026 r. (SK 68/25), który uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy wprowadzające tzw. test niezawisłości i bezstronności sędziego jako odrębne, incydentalne postępowanie. Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy art. 29 § 5–9 ustawy o Sądzie Najwyższym, na których oparto wniosek, są normatywnie tożsame z przepisami ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, które były przedmiotem kontroli TK. Mechanizm ten, zdaniem TK, narusza zasadę podziału władz, stabilność statusu sędziego, pewność prawa i zaufanie obywateli do państwa. Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena TK odnosi się do istoty mechanizmu, a nie jego szczegółowej postaci proceduralnej. Ponadto, wniosek podlegałby odrzuceniu z innych przyczyn formalnych, gdyż nie wskazywał konkretnych okoliczności dotyczących danej sprawy, a jedynie ogólne i systemowe, nie wykazując indywidualnych przesłanek braku bezstronności ani związku z potencjalnym wpływem na wynik sprawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących badania niezawisłości i bezstronności sędziów, stosowanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego przez Sąd Najwyższy, zasady konstytucyjne dotyczące statusu sędziego.
Dotyczy specyficznego mechanizmu prawnego, który został uznany za niekonstytucyjny. Konieczność analizy konkretnych przepisów i ich zgodności z Konstytucją.
Zagadnienia prawne (4)
Czy przepisy wprowadzające odrębne postępowanie do badania niezawisłości i bezstronności sędziego są zgodne z Konstytucją?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te są niezgodne z Konstytucją.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny uznał, że mechanizm tzw. testu niezawisłości i bezstronności sędziego, rozumiany jako odrębne, incydentalne postępowanie, narusza zasady podziału władz, stabilności statusu sędziego, pewności prawa oraz zaufania obywateli do państwa. Podobne przepisy w ustawie o Sądzie Najwyższym również nie mogą stanowić podstawy skutecznego wniosku procesowego.
Czy Sąd Najwyższy może stosować przepisy, które są normatywnie tożsame z przepisami uznanymi przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy jest zobowiązany do uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego i nie może stosować norm ustawowych powielających rozwiązanie uznane za niekonstytucyjne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy jest zobowiązany do wykładni prawa zgodnie z Konstytucją i bezpośredniego stosowania Konstytucji. Stosowanie przepisów, które są normatywnie tożsame z uznanymi za niekonstytucyjne, prowadziłoby do obejścia skutków orzeczenia TK i naruszenia zasady nadrzędności Konstytucji.
Czy brak promulgacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw wpływa na jego skuteczność?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak promulgacji ma charakter formalny i techniczny i nie stanowi przesłanki skuteczności orzeczenia TK.
Uzasadnienie
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą od momentu wydania. Brak ich ogłoszenia nie może prowadzić do zawieszenia skutków wynikających z Konstytucji, co pozostawałoby w sprzeczności z zasadą nadrzędności Konstytucji i podziału władz.
Czy wniosek o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego musi wskazywać konkretne okoliczności dotyczące danej sprawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wniosek powinien wskazywać konkretne okoliczności dotyczące danej sprawy, które mogą prowadzić do naruszenia standardów niezawisłości i bezstronności oraz uprawdopodabniać ich wpływ na wynik postępowania.
Uzasadnienie
Wnioskodawca ograniczył się do powołania okoliczności ogólnych i systemowych, nie wykazując żadnych indywidualnych przesłanek odnoszących się do zachowania sędziego w konkretnej sprawie, co czyni wniosek niedopuszczalnym z przyczyn formalnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| X. Y. | osoba_fizyczna | obwiniony sędzia |
| M. J. | osoba_fizyczna | obrońca |
| Tomasz Demendecki | osoba_fizyczna | sędzia Sądu Najwyższego |
Przepisy (13)
Główne
u.SN art. 29 § § 5-9
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przepisy te wprowadzają mechanizm pozwalający na podważanie spełniania przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności poprzez odrębny środek procesowy, który został uznany za niekonstytucyjny.
Pomocnicze
u.p.u.s.a. art. 5a
Ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Przepisy tej ustawy w analizowanym zakresie są tożsame co do konstrukcji normatywnej z rozwiązaniami przewidzianymi w ustawie o Sądzie Najwyższym, co uzasadnia przeniesienie oceny konstytucyjnej.
Konstytucja RP art. 60
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy dostępu do służby publicznej, który jest naruszany przez mechanizm testu niezawisłości.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, które są naruszane przez mechanizm testu niezawisłości.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, obejmująca m.in. zasadę pewności prawa, naruszana przez mechanizm testu niezawisłości.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska, która jest podważana przez mechanizm testu niezawisłości.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Powołanie sędziego przez Prezydenta RP, które jest pośrednio weryfikowane przez mechanizm testu niezawisłości.
Konstytucja RP art. 180 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada nieusuwalności sędziów, która jest naruszana przez mechanizm testu niezawisłości.
Konstytucja RP art. 10 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada podziału i równowagi władz, naruszana przez ingerencję władzy sądowniczej w prerogatywy władzy wykonawczej.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada legalizmu, naruszana przez tworzenie alternatywnej drogi kontroli statusu sędziego poza konstytucyjnie przewidzianymi procedurami.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada nadrzędności Konstytucji, naruszana przez stosowanie przepisów uznanych za niekonstytucyjne.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, które może być naruszane przez instrumentalne wykorzystywanie mechanizmu testu niezawisłości.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Moc powszechnie obowiązująca i niezwłoczne ogłaszanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niedopuszczalność wniosku z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego uznający za niekonstytucyjne przepisy wprowadzające test niezawisłości i bezstronności. • Normatywna tożsamość przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym z przepisami ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, które były przedmiotem kontroli TK. • Niespełnienie przez wniosek wymogów formalnych, w tym brak wskazania konkretnych okoliczności dotyczących danej sprawy.
Godne uwagi sformułowania
mechanizm tzw. testu niezawisłości i bezstronności sędziego • nie sposób przyjąć, że rozwiązanie zawarte w ustawie o Sądzie Najwyższym mogłoby zostać ocenione odmiennie pod względem konstytucyjnym • mechanizm ten pozostaje w kolizji z tymi samymi normami konstytucyjnymi • niekonstytucyjność analizowanego mechanizmu ma charakter wieloaspektowy • nie można stosować norm ustawowych, które w istocie powielają rozwiązanie uznane za niekonstytucyjne • wniosek podlegałby odrzuceniu także i z innych przyczyn formalnych
Skład orzekający
Mariusz Załucki
przewodniczący
Tomasz Demendecki
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących badania niezawisłości i bezstronności sędziów, stosowanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego przez Sąd Najwyższy, zasady konstytucyjne dotyczące statusu sędziego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego mechanizmu prawnego, który został uznany za niekonstytucyjny. Konieczność analizy konkretnych przepisów i ich zgodności z Konstytucją.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii niezawisłości sędziowskiej i podziału władz, a także roli Trybunału Konstytucyjnego w systemie prawnym. Wyrok SN potwierdza niekonstytucyjność mechanizmów podważających status sędziego.
“Sąd Najwyższy: 'Test niezawisłości' sędziego niekonstytucyjny. Koniec z podważaniem statusu sędziów?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.