I UZP 6/09

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 10 września 2009 r. 
I UZP 6/09 
 
Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Małgorzata 
Gersdorf, Józef Iwulski, Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca, uzasadnienie), 
Romualda Spyt, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca), SSN Andrzej 
Wróbel. 
 
Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, 
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2009 r. sprawy z odwołania Jadwigi 
C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o wysokość 
świadczenia, na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Najwyż-
szy postanowieniem z dnia 20 marca 2009 r., I UZP 7/08, 
 
„Czy kwotę bazową obowiązującą w dacie złożenia wniosku o emeryturę na 
podstawie art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu-
szu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze 
zm.) przez osobę pobierającą wcześniejszą emeryturę, która po uzyskaniu prawa do 
wcześniejszej emerytury podlegała co najmniej 30 miesięcy ubezpieczeniu społecz-
nemu, uwzględnia się przy obliczaniu zarówno tzw. części socjalnej nowej emerytury, 
jak i podstawy jej wymiaru (art. 53 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o 
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) ?" 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Kwotę bazową obowiązującą w dacie złożenia wniosku o emeryturę na 
podstawie art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z 
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 
353 ze zm.) przez osobę mającą ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, 
która podlegała co najmniej trzydzieści miesięcy ubezpieczeniu społecznemu 
lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, uwzględnia się tylko do obli-

 
2
czenia części socjalnej później ustalanej emerytury (art. 53 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 
tej ustawy). 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z 16 grudnia 2008 r. [...] 
przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne o treści: „Czy przy ustalaniu 
wysokości emerytury warunkiem koniecznym zastosowania art. 53 ust. 4 ustawy z 
dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz-
nych (Dz.U. nr 39 z 2004 poz. 353 ze zm.) - jest wcześniejsze ustalenie wyższego od 
poprzednio obliczonego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury (w myśl 
art. 110 ust. 1 tej ustawy)?". W tej sprawie Sąd Najwyższy postanowieniem z 20 
marca 2009 r., I UZP 7/08, przekazał powiększonemu składowi zagadnienie prawne: 
„Czy kwotę bazową obowiązującą w dacie złożenia wniosku o emeryturę na podsta-
wie art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) 
przez osobę pobierającą wcześniejszą emeryturę, która po uzyskaniu prawa do 
wcześniejszej emerytury podlegała co najmniej trzydzieści miesięcy ubezpieczeniu 
społecznemu, uwzględnia się przy obliczaniu zarówno tzw. części socjalnej nowej 
emerytury, jak i podstawy jej wymiaru (art. 53 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) ?". 
Oba zagadnienia mają na uwadze uchwałę Sądu Najwyższego z 8 maja 2008 
r., I UZP 1/08 (OSNP 2008 nr 23-24, poz. 353), stwierdzającą, że: „Ubezpieczona, 
pobierająca wcześniejszą emeryturę przyznaną na podstawie rozporządzenia Mini-
stra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych 
emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu 
pracy (Dz.U. Nr 4, poz. 27), która po nabyciu po 1 lipca 2004 r. prawa do emerytury 
na podstawie art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z 
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 
ze zm.) podlegała przez co najmniej 30 miesięcy ubezpieczeniu społecznemu lub 
ubezpieczeniom emerytalnym lub rentowym ma prawo do ustalenia wysokości eme-
rytury według kwoty bazowej z daty zgłoszenia wniosku o przeliczenie wysokości 
emerytury zarówno w zakresie tzw. części socjalnej, jak i części stażowej emerytury 
(art. 53 ust. 1 i 4 w związku z art. 110 tej ustawy)". 

 
3
Stany faktyczne w obu sprawach - w pierwszej, w której wynikło pytanie Sąd 
Apelacyjnego [...] i w drugiej, w której Sąd Najwyższy podjął uchwałę z 8 maja 2008 
r., I UZP 1/08 co do zdarzeń mających obecnie znaczenie można uznać za podobne. 
Ubezpieczeni uzyskali wcześniejszą emeryturę, po czym pracowali ponad 30 miesię-
cy. Po wniosku o emeryturę zwykłą na podstawie art. 27 ustawy z 17 grudnia 1998 r. 
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powołuje się 
tylko artykuły tej ustawy), organ rentowy przyznał emeryturę od daty wniosku obli-
czoną w części stażowej od podstawy wymiaru emerytury wcześniejszej i z częścią 
socjalną obliczoną według kwoty bazowej z chwili wniosku o nowe świadczenie. Od-
mówiono natomiast zainteresowanym ustalenia całego świadczenia, czyli również 
części stażowej z zastosowaniem nowej kwoty bazowej. W sprawie, w której po-
wstało przedstawione zagadnienie Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie i zmienił de-
cyzję organu rentowego przez przeliczenie podstawy wymiaru według kwoty bazowej 
z daty wniosku o emeryturę powszechną na podstawie art. 27. Zaakceptował pogląd 
przyjęty w uchwale z 8 maja 2008 r., I UZP 1/08. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, 
że przepis art. 53 ust. 3 dotyczy przyjmowania do obliczeń określonej kwoty bazowej 
w zakresie części socjalnej emerytury. Przepis art. 53 ust. 4 wyłącza w pierwszym 
rzędzie zastosowanie przewidzianej w art. 53 ust. 3 reguły dotyczącej kwoty bazowej 
w przypadku, kiedy zainteresowany po nabyciu uprawnień do świadczenia (emerytu-
ry wcześniejszej) podlegał co najmniej przez 30 miesięcy ubezpieczeniu społeczne-
mu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Ponieważ mechanizm art. 21 
znajduje zastosowanie do przypadków, kiedy emeryturę ustala się w następstwie 
osiągnięcia wieku, oznacza to w konsekwencji, że w przypadku dalszego podlegania 
ubezpieczeniu do obliczenia emerytury znajdą zastosowanie ogólne zasady ustawy 
emerytalnej regulujące wpływ podlegania ubezpieczeniu społecznemu (dalszego za-
trudnienia) po nabyciu prawa do emerytury, także emerytury wcześniejszej, na pobie-
rane dotychczas świadczenie. Są one zawarte w art. 110 ustawy emerytalnej. Zgod-
nie z tym przepisem wysokość emerytury lub renty oblicza się ponownie od podstawy 
wymiaru ustalonej w sposób określony w art. 15, z uwzględnieniem ust. 3, jeżeli do 
jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub 
ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego przy-
padającą w całości lub w części po przyznaniu świadczenia, a wskaźnik jest wyższy 
od poprzednio obliczonego. Równocześnie jednak art. 53 ust. 4 ma charakter przepi-
su szczególnego w stosunku do art. 110, przez to, że przewidziane w tym ostatnim 

 
4
przepisie zasady znajdą zastosowanie dopiero w przypadku, kiedy zainteresowany, 
pobierający wcześniejszą emeryturę, podlegał co najmniej przez 30 miesięcy ubez-
pieczeniu społecznemu. Przy krótszym okresie podlegania ubezpieczeniu społecz-
nemu wysokość wcześniejszej emerytury będzie ustalana zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 
1 w związku z ust. 2 pkt 1 i w związku z art. 53 ust. 3, tzn. przy zastosowaniu tej sa-
mej kwoty bazowej, którą ostatnio przyjęto do ustalenia podstawy wymiaru. 
Sąd Apelacyjny w Białymstoku przychylił się do wykładni uchwały z 8 maja 
2008 r., jednak zapytał czy warunkiem koniecznym zastosowania art. 53 ust. 4 jest 
wcześniejsze ustalenie wyższego od poprzednio obliczonego wskaźnika wysokości 
podstawy wymiaru emerytury (w myśl art. 110 ust. 1). Niezależnie, według tego 
Sądu, emerytura wcześniejsza i powszechna (zwykła), to odrębne świadczenia, co w 
aspekcie art. 53 ust. 4, będącego lex specialis do art. 21, prowadzi do konieczności 
stosowania nowej kwoty bazowej nie tylko do części socjalnej emerytury (art. 53 ust. 
1), ale również do jej części stażowej, bez odwoływania się do treści art. 110 ustawy, 
który ma zastosowanie przy przeliczeniu uprzednio przyznanej emerytury. Uchwała z 
8 maja 2008 r., odwołująca się do art. 110, może sugerować konieczność ustalenia 
wyższego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru świadczenia, albowiem przepis 
ten od takiej przesłanki uzależnia możliwość przeliczenia świadczenia przy uwzględ-
nieniu nowej kwoty bazowej. 
Sąd Najwyższy przedstawiając zagadnienie składowi powiększonemu uznał, 
że odpowiedź na pytanie Sądu Apelacyjnego jest uzależniona od wykładni art. 53 
ust. 4, tzn. od rozważenia, czy spełnienie warunku podlegania ubezpieczeniu spo-
łecznemu przez co najmniej trzydzieści miesięcy po uzyskaniu prawa do wcześniej-
szej emerytury powoduje konieczność obliczenia wysokości emerytury nabywanej po 
osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, przy uwzględnieniu nowej kwoty 
bazowej zarówno w tzw. części socjalnej, jak i w części stażowej świadczenia. Wąt-
pliwości tych nie usunęła uchwała z 8 maja 2008 r., albowiem jej stanowisko oparto 
nie tylko o treść art. 53, ale również o art. 110, który nie ma zastosowania przy usta-
laniu wysokości emerytury nabywanej na podstawie art. 27 po raz pierwszy, lecz do-
piero przy jej późniejszym przeliczaniu. Nie jest przy tym jasne, czy w uchwale przy-
jęto „hipotetycznie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że wniosek ubezpie-
czonej dotyczący przyjęcia nowej kwoty bazowej" do całej emerytury stanowi wnio-
sek o ponowne ustalenie wysokości emerytury nabytej na podstawie art. 27, co 
umożliwiałoby zastosowanie art. 110, czy też uznano, „iż emerytura, do której prawo 

 
5
ubezpieczona nabyła z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego jest tym 
samym rodzajowo świadczeniem co wcześniejsza emerytura, a zatem nie ustala się 
do niej prawa, a jedynie przelicza emeryturę uprzednio przyznaną z uwzględnieniem 
nowych okresów ubezpieczenia". W obu sprawach, tj. objętej uchwałą z 8 maja 2008 
r. i w tej, w której Sąd Apelacyjny przedstawił zagadnienie prawne, nie można przy-
jąć, że ubezpieczeni wnosili o przeliczenie któregokolwiek ze świadczeń z uwzględ-
nieniem do podstawy wymiaru składki przypadającej choćby w części po przyznaniu 
świadczenia. Kontrowersyjny jest też pogląd, że emerytura wcześniejsza jest tym 
samym rodzajowo świadczeniem co emerytura nabywana na podstawie art. 27. Brak 
jest podstaw do przyjęcia, że nabycie prawa do nowego świadczenia musi się łączyć 
z wygaśnięciem prawa do świadczenia uprzednio pobieranego. Emerytura przysłu-
gująca z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego jest innym rodzajem 
świadczenia niż wcześniejsza emerytura. Nabycie emerytury na podstawie art. 27 
przez osobę pobierającą wcześniejszą emeryturą wiąże się z koniecznością ustale-
nia wysokości nowego świadczenia nie poprzez przeliczenie dotychczas pobierane-
go, ale na nowo, według ustawy emerytalnej. Z uwagi na pobieranie wcześniejszej 
emerytury istnieje wyłącznie jedna możliwość - ustalenia podstawy wymiaru emery-
tury w wysokości podstawy wcześniejszej emerytury uwzględniającej rewaloryzację 
oraz wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustale-
niu prawa do emerytury (art. 21 ust. 2 pkt 1). Ustalając wzajemną relację art. 53 do 
art. 21, struktura art. 53 wskazuje, że w ust. 1 i 2 stanowi on ogólną zasadę oblicza-
nia wysokości świadczenia, nie zajmując się sposobem ustalania podstawy jej wy-
miaru, albowiem ten regulowany jest artykułami od 15 do 23. Z kolei ust. 3 i ust. 4 art. 
53 odnoszą się do sytuacji szczególnej, która została unormowana w art. 21 ustawy 
emerytalnej. Jeżeli wnioskodawca pobierał wcześniejszą emeryturę, to podstawa 
wymiaru emerytury z art. 27 obliczana jest zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 1 w związku z 
art. 21 ust. 1 pkt 1. Zatem art. 53 ust. 3 i 4 dotyczą wyłącznie zasad obliczania tzw. 
części socjalnej. Również sformułowanie, że „emeryturę, której podstawę wymiaru 
stanowi podstawa wymiaru świadczenia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 
2, oblicza się od tej samej kwoty bazowej, którą ostatnio przyjęto do ustalenia pod-
stawy wymiaru" prowadzi do podobnego wniosku. W części stażowej czynności ra-
chunkowych się nie dokonuje, albowiem tę stanowią odpowiednie do posiadanych 
okresów składkowych i nieskładkowych procenty zwaloryzowanej podstawy wymiaru 
wcześniejszej emerytury (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 kwietnia 2006 r., P 

 
6
9/05, OTK-A 2006 nr 4, poz. 46). Konsekwencją uznania, iż art. 53 ust. 3 odnosi się 
wyłącznie do części socjalnej, tj. zastosowania poprzedniej kwoty bazowej, jest 
stwierdzenie, że art. 53 ust. 4 wyłączający stosowanie art. 53 ust. 3 w stosunku do 
tych ubezpieczonych, którzy po nabyciu prawa do renty lub wcześniejszej emerytury 
podlegali ubezpieczeniu co najmniej przez 30 miesięcy, dotyczy obliczania części 
socjalnej od kwoty bazowej z daty wniosku o emeryturę na podstawie art. 27, a nie 
stosowania tejże kwoty bazowej do wyliczenia podstawy wymiaru świadczenia, tak 
jak przyjęto w uchwale z 8 maja 2008 r. Ponowne ustalenie wysokości emerytury z 
nową kwotą bazową jest możliwe na podstawie art. 110, jeśli po nabyciu emerytury 
na podstawie art. 27 ubezpieczenie jest kontynuowane, lecz to nie wywołuje wątpli-
wości. Konieczne jest odróżnienie dwóch sytuacji, tj. obliczenia emerytury nabywanej 
na podstawie art. 27 przez pobierającego wcześniejszą emeryturę i ponownego obli-
czenia wysokości emerytury nabytej z osiągnięciem powszechnego wieku emerytal-
nego, albowiem utożsamianie tych dwóch zdarzeń, jak przyjęto w uchwale z 8 maja 
2008 r., nie wydaje się właściwe. Przepisy art. 53 ust. 3 i 4 nie dotyczą ponownego 
obliczania wysokości emerytury, wobec czego nie mogą stanowić lex specialis do art. 
110. Ponowne obliczenie wysokości emerytury wymaga uprzedniego nabycia prawa 
do tego świadczenia, ustalenia jego wysokości stosownie do art. 53, a następnie zło-
żenia przez ubezpieczonego odpowiedniego wniosku, wskazania do obliczenia 
świadczenia podstawy wymiaru składki przypadającej w całości lub w części po na-
byciu prawa do emerytury z osiągnięciem powszechnego wieku i wykazania wyższe-
go wskaźnika wysokości podstawy wymiaru od poprzednio obliczonego, z wyjątkiem 
tego emeryta, który od dnia ustalenia prawa do świadczenia do zgłoszenia wniosku o 
ponowne ustalenie świadczenia, nie pobrał świadczenia wskutek zawieszenia prawa 
do emerytury lub gdy okres wymagany do ustalenia podstawy przypada w całości po 
przyznaniu prawa do świadczenia, a wskaźnik wysokości podstawy wynosi co naj-
mniej 130% (art. 110). 
Zagadnienie przedstawione przez Sąd Apelacyjny wskazuje jednak, że treść 
art. 53 ust. 3 i 4 może prowadzić również do interpretacji, że z uwagi na używane 
przez art. 53 ust. 3 sformułowanie „emeryturę oblicza się”, przepis ten odnosi się do 
ustalenia od poprzedniej kwoty bazowej obu części składowych emerytury (socjalnej 
i stażowej), a zatem konsekwentnie art. 53 ust. 4 dotyczy obliczania od nowej kwoty 
bazowej zarówno części socjalnej, jak i części stażowej emerytury nabywanej na 
podstawie art. 27 przez pobierającego wcześniejszą emeryturę. Z uwagi na to, że do 

 
7
takich wniosków, choć z innych względów, prowadzi też uchwała z 8 maja 2008 r., 
niezbędne dla możliwości udzielenia odpowiedzi na pytanie Sądu Apelacyjnego, jest 
uprzednie rozstrzygnięcie wątpliwości ujawniającej się na tle art. 53 ust. 3 i 4, czy 
przepisy te dotyczą obliczania od określonej tam kwoty bazowej zarówno części so-
cjalnej, jak i części stażowej emerytury nabywanej na podstawie art. 27 przez pobie-
rającego wcześniejszą emeryturę, czy też odnoszą się wyłącznie do tego składnika 
emerytury, który stanowi 24 % kwoty bazowej. Przyjęcie tej ostatniej interpretacji 
czyni całkowicie bezprzedmiotowymi rozważania odnośnie do konieczności wykaza-
nia wyższego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru stosownie do art. 110 ust. 1. 
 
Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje: 
 
I. Emerytura składa się z części socjalnej (art. 53 ust. 1 pkt 1) oraz z części 
stażowej, zależnej od podstawy jej wymiaru (art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3). Obie części za-
leżą od kwoty bazowej, część socjalna bezpośrednio jako 24% kwoty bazowej, a 
podstawa wymiaru pośrednio, gdyż wpierw wylicza się wskaźnik wysokości podstawy 
wymiaru i mnoży się go przez kwotę bazową (art. 15). Kwota bazowa wynosi 100% 
przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych 
składki na ubezpieczenia społeczne (art. 19). Algorytm zawarty w art. 53 ma zasto-
sowanie do obliczenia emerytury wcześniejszej oraz do emerytury później ustalanej 
w związku z uzyskaniem „zwykłego” wieku emerytalnego. Przy ustalaniu pierwszej 
emerytury ta sama kwota bazowa przyjmowana jest do części socjalnej i do podsta-
wy wymiaru. Taka tożsamość kwoty bazowej nie musi się powtórzyć przy ustalaniu 
nowej emerytury, gdy po ustaleniu wcześniejszej emerytury ubezpieczony podlegał 
co najmniej przez 30 miesięcy ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom 
emerytalnemu i rentowym. Zmiana art. 53 od 1 lipca 2004 r. (ustawą z dnia 20 kwiet-
nia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. Nr 121, poz. 1263) poprzez doda-
nie przepisów ust. 3-5 wywołała wątpliwość czy emeryt mający ustalone prawo do 
wcześniejszej emerytury i który podlegał co najmniej 30 miesięcy ubezpieczeniu 
społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym ma prawo do obliczenia 
obu części później ustalanej emerytury (powszechnej) według aktualnej kwoty bazo-
wej, czy jedynie do obliczenia jej części socjalnej. Zgodnie z przepisem art. 53 ust. 3 
emeryturę nową, której podstawę wymiaru stanowi podstawa emerytury poprzedniej 

 
8
(wcześniejszej), oblicza się od tej samej kwoty bazowej, którą ostatnio przyjęto do 
ustalenia podstawy wymiaru, a następnie emeryturę podwyższa się w ramach walo-
ryzacji przypadających do dnia nabycia uprawnień do emerytury. Z kolei przepis art. 
53 ust. 4 stanowi, że rozwiązania z ust. 3 nie stosuje się, jeżeli zainteresowany po 
nabyciu uprawnień do świadczenia (emerytury wcześniejszej), którego podstawę 
wskazał za podstawę wymiaru emerytury, podlegał co najmniej przez 30 miesięcy 
ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.  
Kluczem do rozstrzygnięcia zagadnienia jest przepis art. 53 ust. 1 pkt 1, gdyż 
odnosi się do obliczenia części socjalnej emerytury i tylko do tej części mają zasto-
sowanie przepisy ust. 3 i 4, dodane wskazaną ustawą zmieniającą. Przed zmianą art. 
53 ust. 1 pkt 1 stanowił, że emerytura w części socjalnej wynosi 24% kwoty bazowej, 
o której mowa w art. 19. Po zmianie art. 53 ust. 1 pkt 1 stanowi, że emerytura w czę-
ści socjalnej wynosi 24% kwoty bazowej, o której mowa w art. 19, z zastrzeżeniem 
ust. 3 i 4. Po zmianie art. 53 ust. 1 pkt 1 jednoznacznie zatem stwierdza, że nowe 
rozwiązanie z ust. 3 i 4 odnosi się tylko do części socjalnej emerytury. Uzasadnia to 
stwierdzenie, że kolejną emeryturę w części socjalnej ustala się od tej samej kwoty 
bazowej, którą ostatnio przyjęto do ustalenia podstawy wymiaru, chyba że zaintere-
sowany po nabyciu wcześniejszej emerytury podlegał co najmniej przez 30 miesięcy 
ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 53 
ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 3 i 4). 
Skoro zatem przepisy ust. 3 i 4 odnoszą się tylko do części socjalnej emerytu-
ry (art. 53 ust. 1 pkt 1), a nie do jej części stażowej (art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3), to rozwią-
zanie zawarte w ust. 3 i 4 art. 53 nie dotyczy modyfikacji podstawy wymiaru emerytu-
ry. Nieuprawnione jest zatem założenie, iż przepis ust. 4 wyłącza stosowanie po-
przedniej kwoty bazowej („tej samej kwoty bazowej, którą ostatnio przyjęto do ustale-
nia podstawy wymiaru”) nie tylko do obliczenia części socjalnej, lecz również do obli-
czenia podstawy wymiaru nowej emerytury. Przepis ust. 4 nie ma samodzielnego 
znaczenia, gdyż ściśle łączy się z przepisem ust. 3 i zastosowanie obu odnosi się 
tylko do części socjalnej emerytury, albowiem ustawodawca tylko taki zakres ich 
działania wyraźnie zastrzegł w art. 53 ust. 1 pkt 1. Przepis ust. 4 wyłącza więc jedy-
nie regułę, że nowej kwoty bazowej nie stosuje się do obliczenia części socjalnej 
później ustalanej emerytury (art. 53 ust. 1 pkt 1 i ust. 4).  
II. Inne zapatrywanie na znaczenie przepisu art. 53 ust. 4, łączone z wprowa-
dzeniem aktualnej kwoty bazowej do obliczenia podstawy wymiaru nowej emerytury, 

 
9
nie jest zasadne, gdyż przepis art. 53 nie zajmuje się ustalaniem podstawy wymiaru 
emerytury. Przed jego zastosowaniem podstawa wymiaru musi być już ustalona (art. 
53 ust. 1 pkt 2 i 3). Pytanie o kwotę bazową w części stażowej emerytury nowej 
(zwykłej) po emeryturze wcześniejszej sprowadza się tylko do pytania o podstawę 
wymiaru poprzedniej emerytury. Ustawa emerytalna ściśle określa podstawę wymia-
ru poprzedniej emerytury a zarazem kwotę bazową przyjmowaną do jej ustalenia. 
Dla pierwszej emerytury podstawę wymiaru ustala się na podstawie art. 15 w 
związku z art. 19, a dla kolejnej na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1. Pod-
stawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do eme-
rytury stanowi podstawa wymiaru poprzedniej emerytury w wysokości uwzględniają-
cej rewaloryzację oraz wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie nastę-
pującym po ustaleniu emerytury (art. 21 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 2 pkt 1). W obli-
czeniu emerytury zwykłej po wcześniejszej nie ma zastosowania przepis art. 21 ust. 
1 pkt 2, czyli nie jest możliwe ustalenie podstawy wymiaru nowej (powszechnej) 
emerytury na nowo w myśl art. 15. Wynika to z odniesienia reguły ustalania podsta-
wy wymiaru nowej emerytury tylko do przepisu art. 21 ust. 1 pkt 1, czyli do podstawy 
wymiaru poprzedniej emerytury. Brak jest zatem podstawy prawnej, która pozwalałby 
przyjąć nową kwotę bazową do obliczenia podstawy wymiaru nowej (kolejnej) eme-
rytury. Uzyskanie pierwszej emerytury łączy się z zastosowaniem określonej kwoty 
bazowej do ustalenia jej podstawy wymiaru i dalej emerytura powiązana jest z tą 
podstawą wymiaru emerytury. Podstawy tej nie zmienia przepis art. 53, w oparciu o 
który oblicza się później ustalaną emeryturę. Innymi słowy, dodane przepisy ust. 3 i 4 
nie dotyczą zmiany kwoty bazowej w podstawie wymiaru emerytury. Przepis art. 53 
ust. 4 wymaga tylko zmiany kwoty bazowej w części socjalnej emerytury, gdy zainte-
resowany po nabyciu uprawnień do świadczenia, którego podstawę wskazał za pod-
stawę wymiaru emerytury, podlegał co najmniej przez 30 miesięcy ubezpieczeniu 
społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 53 ust. 3 i 4 w 
związku z ust. 1 pkt 1).  
III. Powyższą wykładnię można uzupełnić o dalszą analizę, w szczególności 
wskazanie, że zmiana art. 53 od 1 lipca 2004 r., przez wprowadzenie regulacji ujętej 
w jego przepisach ust. 3 i 4, niewątpliwie łączy się z odejściem od akceptowanego w 
orzecznictwie stosowania nowej kwoty bazowej do obliczania części socjalnej nowe-
go świadczenia (zob. uchwały Sąd Najwyższego: z 29 października 2002 r., III UZP 
7/02, OSNP 2003 nr 2, poz. 42; także z 28 czerwca 2005 r., III UZP 1/05, OSNP 

 
10
2005 nr 24, poz. 395). Jasna w założeniu ustawodawcy pierwotna treść przepisu art. 
53 nie była tak klarowna w wykładni sądowej, która w emeryturze po rencie do usta-
lenia części socjalnej przyjmowała kwotę bazową z chwili wniosku o emeryturę. Taki 
rezultat wykładni art. 53 nie był aprobowany, czemu dano jednoznaczny wyraz w tre-
ści wprowadzonych do art. 53 przepisów ust. 3 i 4. Według tej zmiany regułą jest ob-
liczanie części socjalnej kolejnej emerytury od tej samej kwoty bazowej, którą ostat-
nio przyjęto do ustalenia podstawy wymiaru - art. 53 ust. 3. Wyjątkiem od niej jest 
tylko przepis z ust. 4. Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niekonstytucyjności tego 
rozwiązania (wyrok z 24 kwietnia 2006 r., P 9/05, OTK-A 2006 nr 4, poz. 46). Usta-
wodawca rozszerzając regulację art. 53 o przepisy ust. 3 i 4 wyraźnie w ten sposób 
wskazał, że przy braku 30 miesięcy ubezpieczenia społecznego emeryturę oblicza 
się od tej samej kwoty bazowej, którą ostatnio przyjęto do ustalenia podstawy wymia-
ru emerytury. Stwierdził zatem, że sama zmiana emerytury wcześniejszej na zwykłą 
nie powoduje stosowania nowej kwoty bazowej do ustalenia części socjalnej nowej 
emerytury. Wykładnia art. 53 ust. 1 potwierdza więc wspólny algorytm do obliczania 
emerytury pierwotnej (wcześniejszej) i kolejnej (zwykłej), jednak nie dla sekwencji 
takiej jak w przedstawionym zagadnieniu, gdyż wówczas zastosowanie ma przepis 
art. 53 ust. 1 pkt 1, odwołujący się do rozwiązania z ust. 3 i 4 („z zastrzeżeniem ust. 3 
i 4”). Podstawowa reguła wyraźnie zatem stanowi, że po przejściu na nowe świad-
czenie ustalenie części socjalnej emerytury na podstawie aktualnej nowej kwoty ba-
zowej nie jest możliwe, z wyjątkiem sytuacji określonej w przepisie ust. 4 art. 53. Za-
tem tylko wysokość części socjalnej emerytury wypełnia zakres nowej regulacji z art. 
53 ust. 3 i 4, czyli dopuszczalność stosowania nowej kwoty bazowej (z chwili wniosku 
o emeryturę lub nabycia do niej prawa) do części socjalnej nowej emerytury. 
IV. Przepisy art. 53 i art. 110 dotyczą niezależnych regulacji ustawy emerytal-
nej, których sensu nie można korygować przez wzajemnie odwoływanie się jednej do 
drugiej. Tak jak wskazano, art. 53 nie dotyczy ustalania podstawy wymiaru emerytury 
i już tylko w tym znaczeniu jest rozłączny z art. 110. Zachodzą też dalsze zasadnicze 
różnice, gdyż w art. 53 ust. 4 chodzi tylko o sam okres ubezpieczenia, czyli nie ma 
znaczenia wysokość składki (podstawy jej wymiaru) w okresie owych „co najmniej 30 
miesięcy ubezpieczenia”. Natomiast w przepisie art. 110 znaczenie ma nie tyle sam 
okres ubezpieczenia, co właśnie wielkość składki, która pozwala osiągnąć wymaga-
ny wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyższy od poprzednio obliczonego - w 
sytuacji objętej przepisem ust. 1 art. 110 - albo wynoszący co najmniej 130 % w 

 
11
sytuacji z przepisu ust. 2 art. 110. Nadto przepis art. 53 (w tym ust. 4) stosuje się z 
urzędu do ustalenia wysokości emerytury, natomiast tryb przeliczenia podstawy wy-
miaru z art. 110 tylko na wniosek zainteresowanego. Łącznikiem przepisów art. 53 i 
art. 110, lecz tylko o znaczeniu faktycznym, może być okres ubezpieczenia po naby-
ciu wcześniejszej emerytury wynoszący co najmniej 30 miesięcy. Jednoczesne jed-
nak zastosowanie obu przepisów - art. 53 i 110 - nie jest możliwe, gdyż do zastoso-
wania pierwszego podstawa wymiaru musi być już ustalona i przyjmuje się ją z po-
przedniej emerytury. Z kolei tryb przeliczenia podstawy wymiaru z art. 110 może 
mieć zastosowanie tylko do emerytury już przyznanej, a nie do emerytury dopiero 
ustalanej. Przeciwne założenie nie jest uprawnione nawet dla tych ubezpieczonych, 
którzy po ustaleniu wcześniejszej emerytury nie pobierali świadczenia wskutek za-
wieszenia prawa do świadczenia. Taką bowiem sytuację art. 110 ust. 2 również 
uwzględnia z dalszym uwarunkowaniem co do wysokości wskaźnika wysokości pod-
stawy. Samodzielne znaczenie i odrębne funkcje art. 53 i art. 110 nie pozwalają za-
tem aprobować wykładni opartej na założeniu, że art. 53 ust 4 stanowi przepis 
szczególny do art. 110 i w konsekwencji uprawnia do obliczenia wysokości później 
ustalanej emerytury (nowej) według kwoty bazowej z daty wniosku zarówno w części 
socjalnej, jak i w części stażowej emerytury. Przy takiej wykładni wskazana odręb-
ność obu przepisów potwierdzałaby raczej stanowisko, że przy stosowaniu art. 53 
ust. 4 nie można by rezygnować z warunków z art. 110.  
V. Między przepisami art. 53 i art. 110 nie ma zależności ogólnej i szczególnej. 
Nie jest jednak wykluczone, że stan faktyczny może wypełniać warunki obu tych re-
gulacji. Wówczas zainteresowany na podstawie art. 110 może uzyskać przeliczenie 
podstawy wymiaru, a część socjalną od nowej kwoty bazowej po spełnieniu warun-
ków z art. 53. Stanowi to jednak przedmioty odrębnych rozstrzygnięć (decyzji), gdyż 
tryb z art. 110 odnosi się do emerytury już ustalonej (uprzednio przyznanej). Chodzi 
przy tym o dwie różne emerytury, stąd znaczenie może mieć właściwa kolejność 
wniosków. Ustalenie wysokości nowej emerytury może poprzedzać przeliczenie pod-
stawy wymiaru wcześniejszej emerytury. W sytuacji, gdy nowy okres „co najmniej 30 
miesięcy ubezpieczenia", już jako podstawa wymiaru składek, pozwoli na ponowne 
obliczenie wysokości wcześniejszej emerytury w trybie art. 110, czyli z nową kwotą 
bazową w podstawie wymiaru, to ta kwota bazowa może stanowić odniesienie do 
ustalania części socjalnej później ustalanej emerytury (art. 110, art. 21 ust. 1 pkt 1 i 
ust. 2 pkt 1, art. 53 ust. 1 i ust. 3). Przy spełnianiu warunków z art. 110 ubezpieczony 

 
12
może wystąpić o przeliczenie podstawy wymiaru wcześniejszej emerytury w każdym 
czasie. Do tego przeliczenia nie jest konieczne posiadanie aż „co najmniej 30 mie-
sięcy" ubezpieczenia społecznego (art. 53 ust. 4). Może więc wystąpić z takim wnio-
skiem w okresie bezpośrednio poprzedzającym wniosek o przyznanie i ustalenie no-
wej (zwykłej) emerytury. Jeżeli przeliczenie emerytury wcześniejszej na podstawie 
art. 110 wystąpi bezpośrednio przed wnioskiem o emeryturę zwykłą, to może mini-
malizować, a nawet wyłączać niekorzystny dla ubezpieczonego efekt reguły, że pod-
stawę emerytury zwykłej po wcześniejszej stanowi podstawa wymiaru emerytury 
wcześniejszej (art. 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1), wówczas gdy przeliczenie w trybie 
art. 110 wystąpi w okresie obowiązywania tej samej kwoty bazowej, uwzględnianej 
później przy wniosku o zwykłą emeryturę (art. 53). Do obliczenia tej drugiej emery-
tury ubezpieczony może uzyskać taką samą kwotę bazową (art. 53 ust. 1 i 3). Prze-
pis art. 53 ust. 4 może nie mieć wówczas zastosowania, zwłaszcza gdy dalszy okres 
„co najmniej 30 miesięcy" ubezpieczenia zostanie przyjęty (skonsumowany) jako 
nowa w całości lub w części podstawa wymiaru emerytury wcześniejszej obliczonej 
na podstawie art. 110.  
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji. 
========================================