I UZP 6/08

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 11 grudnia 2008 r. 
I UZP 6/08 
 
Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Beata 
Gudowska (sprawozdawca), Roman Kuczyński, Jerzy Kuźniar (sprawozdawca, uza-
sadnienie), Zbigniew Myszka, Romualda Spyt, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. 
 
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczy-
ka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r. sprawy z odwołania Ha-
liny I. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. z siedzibą w 
Z.W. o emeryturę, na skutek przedstawionego przez Sąd Najwyższy postanowieniem 
z dnia 23 lipca 2008 r. [...] następującego zagadnienia prawnego: 
 
„Czy przy ustaleniu prawa do emerytury warunkiem niezbędnym uwzględnie-
nia okresu składkowego wymienionego w art. 6 ust.1 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity 
tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest - po wejściu w życie ustawy z dnia 
9 listopada 2000 r. o repatriacji (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532 ze 
zm.) - przedstawienie przez wnioskodawcę pozytywnej decyzji o uznaniu go za repa-
trianta w oparciu o art. 16 tej ustawy ?” 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Przy ustalaniu prawa do emerytury warunkiem niezbędnym uwzględnie-
nia okresu składkowego wymienionego w art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych 
(jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest - po wejściu w życie 
ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 
53, poz. 532 ze zm.) - przedstawienie przez wnioskodawcę decyzji o uznaniu go 
za repatrianta w oparciu o art. 16 ust. 4 tej ustawy. 
 

 
2
U z a s a d n i e n i e 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu Sądu Najwyższe-
go zagadnienie prawne ujawniło się w następującym stanie sprawy. Decyzją z dnia 
24 marca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Ł. wstrzymał wnio-
skodawczyni Halinie I. (ur. w 1950 r.) dalszą wypłatę emerytury (przyznanej od listo-
pada 2005 r. na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i 
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych- jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, 
poz. 353 ze zm.- dalej: ustawa emerytalna, albo ustawa o emeryturach i rentach), 
wobec braku niezbędnych okresów ubezpieczenia. W ocenie organu rentowego 
wnioskodawczyni nie nabyła obywatelstwa polskiego jako repatriantka na podstawie 
art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (jednolity tekst: 
Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm. - dalej: ustawa o obywatelstwie), nie było więc 
podstaw prawnych (art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej) do zaliczenia do stażu 
ubezpieczeniowego okresów jej pracy na Białorusi w latach 1967-91. 
Wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w Łodzi zmienił tę decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do do-
chodzonego świadczenia od dnia jego wstrzymania. Sąd ustalił, że wnioskodawczyni 
przyjechała do Polski w 1994 r. po uzyskaniu zezwolenia na pobyt stały i decyzją 
wojewody ł. z dnia 11 kwietnia 2001 r. została uznana (na swój wniosek, zgodnie z 
art. 17 ustawy o obywatelstwie), za obywatela polskiego na podstawie art. 9 ust. 1 i 2 
tej ustawy (jako osoba nie posiadająca żadnego obywatelstwa, jeżeli zamieszkuje w 
Polsce na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, co najmniej pięć lat). 
 
Z kolei decyzją z dnia 19 grudnia 2001 r. wojewoda ł. odmówił uznania jej za 
repatrianta, a Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców nie uwzględnił jej 
odwołania od tej decyzji. Sąd Okręgowy stwierdził, że wnioskodawczyni spełniła 
przesłanki do uznania jej za repatrianta dla celów emerytalno-rentowych, mimo że 
formalnie nabyła obywatelstwo polskie na podstawie art. 9 a nie na podstawie art. 12 
ustawy o obywatelstwie. 
Sąd Apelacyjny w Łodzi uwzględnił apelację organu rentowego i wyrokiem z 
dnia 3 października 2007 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. W uzasad-
nieniu rozstrzygnięcia przyjął, że korzystne dla repatriantów orzecznictwo sądowe 
kształtowane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 1995 r., W 
16/94 (OTK 1995 nr 1, poz. 24), straciło na znaczeniu po zmianie stanu prawnego, 

 
3
wynikającej z wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2001 r. ustawy z dnia 9 listopada 
2000 r. o repatriacji (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532 ze zm. - dalej 
ustawa o repatriacji). Decyzją właściwego organu wnioskodawczyni odmówiono sta-
tusu repatrianta, bowiem nie zamieszkiwała na terytorium, z którego repatriacja była 
możliwa (art. 9 ustawy o repatriacji). Sąd nie może samodzielnie ustalać, że ubezpie-
czona spełniła warunki do uzyskania statusu repatrianta, gdyż oznaczałoby to wkra-
czanie w kompetencje wyznaczone ustawą organowi administracyjnemu. 
W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła błędną wykładnię i niewła-
ściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej przez przyjęcie, że przy 
ustalaniu prawa do emerytury warunkiem zaliczenia okresów zatrudnienia przed re-
patriacją do okresów składkowych, jest przedstawienie decyzji o uznaniu za repa-
trianta wydanej na podstawie art. 16 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji, 
także przez osoby, które uzyskały status repatrianta pod rządami ustawy z dnia 15 
lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, podczas gdy przepis nie wprowadza takiego 
wymogu. 
Przedstawiając do rozstrzygnięcia wskazane wyżej zagadnienie prawne, skład 
rozpoznający skargę kasacyjną zakwestionował trafność uchwały Sądu Najwyższego 
z dnia 9 maja 2007 r., I UZP 1/07 (OSNP 2007 nr 21-22, poz. 323), według której 
„przy ustalaniu prawa do emerytury warunkiem niezbędnym uwzględnienia okresu 
składkowego wymienionego w art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. (...) 
jest - po wejściu w życie ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (...) - przed-
stawienie przez wnioskodawcę pozytywnej decyzji o uznaniu go za repatrianta w 
oparciu o art. 16 tej ustawy”. Przedstawiona uchwała została podjęta w sprawie o 
podobnym stanie faktycznym i prawnym, a w jej uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwier-
dził, że organ rentowy może uznać okresy zatrudnienia ubezpieczonego za granicą 
za okresy składkowe jedynie pod warunkiem, że wnioskodawca został uznany za 
repatrianta w odrębnym postępowaniu wprowadzonym ustawą z dnia 9 listopada 
2000 r. o repatriacji. Uznał nadto, że organ rentowy nie jest właściwy do uznania za 
repatrianta ubezpieczonego w postępowaniu administracyjnym w sprawie o przyzna-
nie prawa do emerytury. Z przepisów ustawy o repatriacji, a w szczególności z art. 16 
ust. 4, jednoznacznie wynika, że tylko decyzja o uznaniu za repatrianta powoduje 
skutek w postaci uwzględnienia do świadczeń emerytalnych i rentowych okresów 
zatrudnienia za granicą jako okresów składkowych. Z przepisów ustawy o systemie 
ubezpieczeń społecznych i ustawy o repatriacji nie można wyprowadzić uprawnienia 

 
4
organu rentowego do samodzielnego ustalania statusu repatrianta ubezpieczonego 
dla potrzeb postępowania w sprawie o prawo do emerytury. W momencie złożenia 
wniosku przez ubezpieczonego, miał zastosowanie art. 41 ustawy o repatriacji, 
zgodnie z którym ubezpieczony mógł uzyskać status repatrianta, gdy w terminie 12 
miesięcy od dnia wejścia ustawy w życie złożył wniosek o uznanie za repatrianta do 
wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania. W niniejszej sprawie 
odmowa uznania za repatrianta została potwierdzona wyrokiem sądu administracyj-
nego. W konsekwencji ubezpieczony nie spełnił przesłanki z art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy 
emerytalnej, co doprowadziło do nieuwzględnienia okresu jego pracy za granicą. 
Według składu rozpoznającego skargę, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 
maja 2007 r. zdominowało spojrzenie proceduralne wychodzące z założenia, że de-
cydujące znaczenie ma stan prawny z chwili wydania zaskarżonej decyzji, wiążący 
dla organu rentowego oraz dla sądu ubezpieczeń społecznych. Kształtuje go zwią-
zanie prawne wynikające z decyzji o odmowie uznania za repatrianta, według nowej 
ustawy o repatriacji. Konsekwentnie - idąc takim tokiem rozumowania - ubezpieczo-
ny, któremu w tym trybie odmówiono uznania za repatrianta lub który nie uzyskał de-
cyzji pozytywnej o uznaniu za repatrianta, choćby z powodu przekroczenia terminu 
12 miesięcy do wystąpienie z wnioskiem o takie uznanie, nie miałby prawa zaliczenia 
do emerytury okresów pracy za granicą przed repatriacją. 
W ocenie składu, brak aprobaty dla stanowiska przyjętego w uchwale z dnia 9 
maja 2007 r. wynika przede wszystkim z podzielenia zarzutów skargi kasacyjnej i 
przyjęcia, że kwestie proceduralne nie mogą przeważyć nad materialnymi. Repatria-
cja stanowiła i stanowi uprzywilejowany sposób nabycia obywatelstwa z mocy prawa 
i stąd w pierwszej kolejności znaczenie winno mieć prawo materialne z chwili zda-
rzenia (repatriacji), czyli art. 12 ustawy o obywatelstwie, a nie późniejsza ustawa o 
repatriacji. Wynika to z podstawowej reguły prawa o obywatelstwie, zgodnie z którą 
nabycie obywatelstwa następuje według prawa obowiązującego w chwili zdarzenia, z 
którego obywatelstwo powstaje. W uchwale natomiast przyjęto, że sytuacja prawna 
wynikająca z ustawy o repatriacji miałaby polegać na zastąpieniu art. 12 ustawy o 
obywatelstwie przez art. 41 ustawy o repatriacji. Nie są to jednak rozwiązania, które 
podlegałyby takiej zastępowalności. W pierwszym chodzi o nabycie obywatelstwa z 
mocy prawa przez repatrianta, a w drugim o uznanie za repatrianta, który ma już 
obywatelstwo polskie. 

 
5
Stanowisko zawarte w uchwale z dnia 9 maja 2007 r. można - zdaniem składu 
- kwestionować dwojako. 
Przede wszystkim wracając do wcześniejszej myśli orzeczniczej i wykładni 
wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 1995 r., W 
16/94, przyjmującej szersze i samodzielne rozumienie pojęcia „repatriant” w systemie 
emerytalno-rentowym, w szczególności uznanie, iż nie stawia się „wymogu nabycia 
obywatelstwa polskiego w drodze repatriacji, a jedynie powrotu do kraju i uznania za 
repatrianta”, jako wystarczającej przesłanki zaliczenia okresów pracy za granicą jako 
składkowych. Niewątpliwie takie stanowisko Trybunału poszło dalej niż wcześniejsza 
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1994 r. (II 
UZP 12/93, OSNAPiUS 1994 nr 9, poz. 149, w której uznano, że „do zakresu działa-
nia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z 
dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych - 
jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm. - nie należy ocena, czy osoba 
zainteresowana jest repatriantem”), stanowiąc mocniejsze oparcie dla samodzielnej 
kwalifikacji repatriacji jako podstawy do orzekania w sprawach emerytalno-rento-
wych. Wprawdzie Trybunał skupił się na uprawnieniach sądu powszechnego (ubez-
pieczeń społecznych) i procedurze sądowej (cywilnej), niemniej taką samodzielność 
w rozstrzygnięciu spornej kwestii należałoby przyznać również organowi rentowemu. 
Nie powinno pokutować przyjmowane - również w orzecznictwie - związanie organu 
rentowego formalnym (dowodowym) zakresem postępowania w sprawach o świad-
czenia emerytalno-rentowe. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z uwagi na charakter 
spraw jakimi się zajmuje, nie powinien być ograniczony w tym względzie, zwłaszcza, 
że działa na podstawie procedury administracyjnej, a w niej wszak jako dowód nale-
ży dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest 
sprzeczne w prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Ta podstawowa reguła procesowa jest sil-
niejsza niż sformalizowane postępowanie określone w nadal obowiązującym rozpo-
rządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świad-
czenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze 
zm.). W istocie można by powiedzieć, iż pomiędzy zasadami z art. 75 § 1 k.p.a. i z 
rozporządzenia nie ma kolizji. Skoro ocena wniosku emerytalnego ma być pełna i 
należyta, to organ rentowy powołany jako pierwszy do rozstrzygnięcia o zasadności 
wniosku repatrianta nie powinien być skrępowany zakresem postępowania dowodo-
wego, w tym ustalaniem przesłanek (faktów) do zaliczenia mu okresów pracy za gra-

 
6
nicą jako składkowych. Wstępna konkluzja byłaby więc taka, że odrębność regulacji 
w przepisie emerytalno-rentowym zaliczalności okresów pracy za granicą dawałaby 
legitymację do samodzielnego ustalania statusu repatrianta także organowi rento-
wemu. Dla takiego wydzielenia samodzielnej właściwości kompetencyjnej bez zna-
czenia byłoby wprowadzenie nowej ustawy o repatriacji, skoro chodziłoby o wcze-
śniejsze nabycie obywatelstwa polskiego z mocy prawa, a po drugie (według powo-
łanego orzeczenia Trybunału) niezależnie od ścisłego reżimu z ustawy o obywatel-
stwie. Analiza ustawy o repatriacji nie przeczy zasadności proponowanego rozwiąza-
nia, bowiem prawo do zaliczenia okresów pracy za granicą jako składkowych ma 
swe źródło w ustawie emerytalnej (art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej), natomiast 
ustawa o repatriacji stanowi tylko jego potwierdzenie (art. 41 w związku z art. 16). 
Ponadto nie jest wykluczone, że ubezpieczeni nie wystąpią w terminie 12 miesięcy 
od wejścia w życie ustawy o repatriacji (czyli do końca 2001 r.) o uznanie za repa-
trianta. Powstaje wówczas pytanie, czy poza tym postępowaniem i terminem 12 mie-
sięcy do złożenia wniosku o uznanie za repatrianta nie służy im odrębna i samodziel-
na możliwość wykazywania takiego statusu w postępowaniu emerytalno-rentowym. Z 
tych względów uzasadnione jest więc pytanie czy system emerytalno-rentowy stano-
wi samodzielną podstawę do ustalenia statusu repatrianta i zaliczenia pracy przed 
przybyciem do kraju jako okresów składkowych. Zatem, czy w związku z ustawą o 
repatriacji stracił na znaczeniu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 
1995 r., który akceptowało późniejsze orzecznictwo (w wyroku Sądu Najwyższego z 
dnia 1 grudnia 2000 r., II UKN 227/00, OSNAPiUS 2002 nr 14, poz. 344, przyjęto że 
„repatriantem w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. e ustawy z dnia 17 października 1991 r. o 
rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie 
niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) jest także cudzoziemiec narodowo-
ści polskiej lub pochodzenia polskiego, który powrócił do kraju po dniu 22 lipca 1944 
r. i otrzymał zezwolenie właściwego organu na pobyt stały oraz uzyskał obywatelstwo 
polskie na innej podstawie niż określona w art. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o 
obywatelstwie polskim”). 
Niewątpliwie ustawodawca mógł dążyć do uporządkowania repatriacji, jednak 
o ile jasny jest krąg i warunki nabycia obywatelstwa przez nowych repatriantów, to 
niejasne jest położenie repatriantów sprzed daty wejścia w życie ustawy o repatriacji. 
W szczególności czy podporządkowanie ich nowej ustawie o repatriacji jest tak sta-
nowcze jak przyjęto w uchwale z dnia 9 maja 2007 r., a więc, że w przypadku decyzji 

 
7
odmawiającej uznania za repatrianta lub niedochowania terminu do wystąpienia z 
wnioskiem o uznanie za repatrianta, traciliby prawo do zaliczenia do emerytury 
(renty) okresów pracy przed repatriacją jako okresów składkowych. Taki negatywny 
skutek mógłby budzić sprzeciw z tego względu, że poprzednia indywidualna repa-
triacja z reguły nie była łatwiejsza niż repatriacja reglamentowana na podstawie wiz i 
z szerszym zakresem pomocy gwarantowanej nową ustawą. 
Gdyby nie uznać za zasadne powyższego zapatrywania na możliwą samo-
dzielną kwalifikację statusu repatrianta dla celów emerytalno-rentowych w postępo-
waniu przed organem emerytalnym i później przed sądem ubezpieczeń społecznych, 
to jawią się dalsze wątpliwości, skłaniające do nieakceptowania stanowiska uchwały 
z dnia 9 maja 2007 r. Z kwestionowanej uchwały zdaje się wynikać bezwzględne 
związanie sądu ubezpieczeń społecznych w sprawie o emeryturę (rentę) decyzją 
administracyjną (wojewody) o odmowie uznania za repatrianta. Co do zasady zwią-
zanie sądu powszechnego decyzją administracyjną nie zawsze jest bezwzględne 
(por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2007 r., III 
CZP 46/07, OSNC 2008 nr 3, poz. 30 i powołane w niej orzecznictwo). Odnosi się to 
w szczególności do decyzji deklaratoryjnych oraz takich, w których nie zachodzi toż-
samość przedmiotowa i podmiotowa sprawy rozstrzyganej w trybie administracyjnym 
(również sądowym administracyjnym) i sprawy cywilnej z odwołania od decyzji orga-
nu rentowego (z racji przynależności do drogi sądowej spraw z zakresu ubezpieczeń 
społecznych - art. 1 i 2 k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego zasadniczo dano 
temu wyraz w dwóch uchwałach: z dnia 16 czerwca 1994 r., II PZP 4/94 (OSNAPiUS 
1994 nr 11, poz. 170) i z dnia 29 czerwca 1995 r., II PZP 2/95 (OSNAPiUS 1996 nr 4, 
poz. 57). Ich argumentacja może być przeniesiona odpowiednio do tej sprawy dla 
uzasadnienia stanowiska o braku związania sądu ubezpieczeń społecznych w spra-
wie o emeryturę, której elementem jest zaliczenie okresów pracy repatrianta do eme-
rytury, decyzją odmawiającą uznania za repatrianta. Nie ma tożsamości stron oraz 
przedmiotów spraw o uznanie za repatrianta oraz o emeryturę. Decyzja o odmowie 
uznania za repatrianta ma charakter deklaratoryjny i sąd ubezpieczeń społecznych 
nie jest nią związany.  
Teza uchwały z dnia 9 maja 2007 r. literalnie ograniczyła się tylko do art. 16 
ustawy o repatriacji, choć oczywiście chodzi w niej przede wszystkim o art. 41 tej 
ustawy, gdyż pierwszy przepis dotyczy podmiotowo tylko osób przybyłych do kraju 
na podstawie zezwolenia w związku z pobieraniem nauki w szkole wyższej. Nato-

 
8
miast w uchwale i dla rozpoznawanej sprawy podstawowe znaczenie ma art. 41 ust. 
1 ustawy o repatriacji, zgodnie z którym „osoba, która przed dniem wejścia w życie 
ustawy nabyła obywatelstwo polskie na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 
1962 r. o obywatelstwie polskim (...), może być uznana za repatrianta, jeżeli spełnia 
łącznie następujące warunki: 1) złoży w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie 
ustawy (czyli do 31 grudnia 2001 r.) wniosek o uznanie za repatrianta do wojewody 
właściwego ze względu na miejsce zamieszkania; 2) była w dniu uzyskania zezwole-
nia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem Związku 
Socjalistycznych Republik Radzieckich lub jednego z państw powstałych po jego 
rozpadzie; 3) jest polskiego pochodzenia”. Budzi od razu wątpliwości zgodność sys-
temowa tego przepisu z poprzednią regulacją ustawy o obywatelstwie w części doty-
czącej nabycia obywatelstwa polskiego przez repatrianta z mocy prawa. Zgodnie z 
ustawą o obywatelstwie polskim osoby przybywające do Polski jako repatrianci na-
bywały obywatelstwo polskie z mocy prawa (art. 12 ust. 1). W rozumieniu tej ustawy 
repatriantem był cudzoziemiec narodowości lub pochodzenia polskiego, który przybył 
do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe, uzyskując na to zezwolenie właściwego 
organu polskiego (art. 12 ust. 2). Zmiana wprowadzona od dnia 27 grudnia 1997 r. 
polegała na reglamentacji repatriacji w ten sposób, iż za repatrianta ustawa uzna-
wała osobę przybyłą do Polski na podstawie wizy repatriacyjnej udzielanej zgodnie z 
ustawą z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach, Dz.U. Nr 114, poz. 739 ze zm. 
(art. 12 ust. 2). Istota mogących występować nieporozumień i kolizji nowego rozwią-
zania z art. 41 ust. 1 ustawy o repatriacji z poprzednią regulacją może polegać na 
twierdzeniu zainteresowanych, iż skoro wcześniej nabyli obywatelstwo polskie z 
mocy prawa jako repatrianci, to nie potrzebują uznawania tego co uzyskali już wcze-
śniej z mocy prawa. Inaczej mówiąc, skoro jako repatrianci nabyli obywatelstwo pol-
skie z mocy prawa, to nie mogli tego statusu utracić przez niedochowanie trybu z art. 
41 w związku z art. 16 ustawy o repatriacji albo przez wydanie decyzji negatywnej - o 
odmowie uznania za repatrianta. Najprościej ujmując decyzja taka może być błędna 
jeśli ten, komu odmówiono uznania za repatrianta, w istocie spełniał przesłanki usta-
wowe (art. 12 ust. 2) i nabył obywatelstwo polskie z mocy prawa (art. 12 ust.1). 
Można więc stwierdzić, że ustawa o repatriacji jest nieprecyzyjna, gdyż podmiotowo 
w przepisie art. 41 ust. 1 zapewne chodziło o tych repatriantów, którzy uzyskali oby-
watelstwo nie w trybie repatriacji, lecz na podstawie aktu administracyjnego, z reguły 
o nadaniu obywatelstwa po uprzednim zamieszkiwaniu w kraju. Jednakże wówczas 

 
9
sprawa administracyjna dotyczyłaby samego statusu repatrianta („uznania”) i zwią-
zanych z tym uprawnień. Natomiast przed wejściem w życie ustawy o repatriacji, re-
patriant nabywał obywatelstwo polskie z mocy prawa po przybyciu do Polski. W skut-
kach w przepisie art. 41 ust. 1 chodziłoby tylko o decyzję deklaratoryjną, co do uzna-
nia za repatrianta. Punkt ciężkości takiej decyzji obejmowałby w głównej mierze sferę 
faktyczną czyli zamiar osiedlenia się po przybyciu do kraju a później (po zmianie 
przepisu) uzyskanie wizy repatriacyjnej. Wydaje się więc, że przez instytucję uznania 
za repatrianta osób, które nabyły obywatelstwo polskie na podstawie ustawy o oby-
watelstwie, ustawodawca chciał uporządkować status wcześniejszych repatriantów. 
Wskazuje na to krótki, bo tylko 12 - miesięczny termin do złożenia wniosku o uznanie 
za repatrianta. Jednakże o ile ustawa o repatriacji w tym zakresie jest wyraźna, to nie 
wydaje się uprawnione założenie, że niedochowanie trybu z art. 41 wyłącza upraw-
nienie repatrianta do zaliczenia okresów pracy za granicą jako okresów składkowych 
w polskim systemie emerytalno-rentowym. Za punkt wyjścia i tu należy przyjąć brak 
prawnego ograniczenia sądu ubezpieczeń społecznych w ustaleniu nabycia obywa-
telstwa polskiego w drodze repatriacji, czyli według stanu prawnego sprzed ustawy o 
repatriacji, aktualnego dla sprawy. Samodzielna podstawa do tej operacji w ustawie 
emerytalnej zgodna była przy tym z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie. Repa-
triant nabywał obywatelstwo z mocy prawa a decyzja jedynie to potwierdzała. 
 
Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje: 
 
Na wstępie trzeba ogólnie zauważyć, z powołaniem się na uchwałę Sądu 
Najwyższego z dnia 9 marca 2006 r., II UZP 1/06 (OSNP 2006 nr 13-14, poz. 217), 
że status prawny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uległ zasadniczej zmianie z 
dniem wejścia w życie tzw. reformy emerytalnej (z dniem 1 stycznia 1999 r.). O ile 
przed tą datą ZUS był centralnym organem administracji państwowej (art. 7 ust. 2 
ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecz-
nych), o tyle po niej jest państwową jednostką organizacyjną, posiadającą osobo-
wość prawną (art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubez-
pieczeń społecznych, - jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). 
Kompetencje ZUS zostały określone w sposób niewyczerpujący w art. 68 tej ustawy, 
według którego Zakład stwierdza i ustala obowiązek ubezpieczenia społecznego, 
ustala uprawnienia do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wypłaca te świad-

 
10
czenia, z zastrzeżeniem gdy na mocy odrębnych przepisów, obowiązki te wykonują 
płatnicy składek, a także wymierza i pobiera składki na ubezpieczenia społeczne. 
Stosownie do art. 68 ust. 1 lit. b tej ustawy, prawo do świadczeń z ubezpieczenia 
rentowego powstaje z mocy ustawy, natomiast organ rentowy ustala czy zostały 
spełnione ustawowe przesłanki dla nabycia świadczenia, a także je wypłaca. Decyzje 
w tym przedmiocie mają więc charakter deklaratoryjny. Organ rentowy stwierdza je-
dynie czy zostały spełnione ustawowe warunki nabycia prawa do wnioskowanego 
świadczenia. 
Nowe akty normatywne istotnie zmieniające obowiązujący dotychczas system 
ubezpieczeń społecznych, utrzymały konstrukcję, w myśl której pierwszeństwo przed 
regulacją zawartą w Kodeksie postępowania administracyjnego mają przepisy postę-
powania zawarte w ustawie systemowej, stanowiąc w jej art. 123, że w sprawach 
uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjne-
go, chyba że ustawa stanowi inaczej. Ustawa ta nadto przewidziała odrębny, niż 
określony przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, tryb odwoław-
czy, wskazując w art. 83 ust. 2, że od decyzji organu rentowego wydanych w zakre-
sie indywidualnych spraw dotyczących między innymi ustalania uprawnień do świad-
czeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru tych świadczeń przysługuje odwoła-
nie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodek-
su postępowania cywilnego. Podobną regulację odnoszącą się do postępowania w 
sprawach o renty i emerytury zawiera ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytu-
rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Według art. 124 tej ustawy w 
postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy k.p.a., 
chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Dotyczy to postępowania przed organem 
rentowym, ale wywołuje skutki także w postępowaniu odwoławczym, które regulowa-
ne jest przepisami k.p.c., bowiem sprawy z ubezpieczenia społecznego mają cha-
rakter spraw cywilnych (art. 1 k.p.c.).  
Powołana wyżej ustawa systemowa zawiera szczegółowe rozwiązania doty-
czące zasad postępowania w tych sprawach, które jako przepisy odrębne korzystają 
z pierwszeństwa przed przepisami k.p.a. Takimi przepisami odrębnymi są także 
przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępo-
wania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń, określa-
jące zarówno sposób dokumentacji wniosków o świadczenia, jak również środki do-
wodowe. W świetle tych przepisów Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest upo-

 
11
ważniony do samodzielnego ustalania faktów mających wpływ na prawo do świad-
czeń i ich wysokość, a jedynie do oceny, czy przedłożone dowody uzasadniają przy-
znanie prawa do określonego świadczenia i jego wysokości oraz do ewentualnego 
prowadzenia postępowania wyjaśniającego w granicach koniecznych do: „uzyskania 
wszystkich potrzebnych danych od zainteresowanego" (por. uchwałę składu siedmiu 
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1994 r., II UZP 12/93, OSNAPiUS 
1994 nr 9, poz. 149). Powołane wyżej przepisy określają także dowody dopuszczalne 
w postępowaniu przed organem rentowym dla ustalenia wskazanych okoliczności i ta 
regulacja ma pierwszeństwo przed ogólną zasadą zawartą w art. 75 k.p.a., że jako 
dowód można dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy pod 
warunkiem, że nie jest to sprzeczne z prawem. Na marginesie tej uwagi, warto przy-
pomnieć, wracając do okoliczności faktycznych sprawy, przy której rozpoznawaniu 
pojawiło się przedstawione do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu zagadnienie 
prawne, że organy administracyjne (podobnie jak następnie sąd administracyjny), 
kierując się także regulacją zawartą w art. 75 k.p.a., uznały brak podstaw prawnych 
do uznania wnioskodawczyni za repatrianta. 
Postępowanie sądowe w sprawach dotyczących ubezpieczenia emerytalno-
rentowego, które wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego przez ubez-
pieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ma charakter odwoławczy 
(weryfikujący ustalenia dokonane przez organ rentowy), a jego przedmiotem jest 
ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym (a więc także me-
rytorycznej zasadności) - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpie-
czonego lub z urzędu. Jest zatem postępowaniem kontrolnym. Badanie owej „legal-
ności” decyzji i orzekanie o niej jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycz-
nego i prawnego istniejącego w chwili wydawania decyzji (por. wyroki z dnia 10 
marca 1998 r., II UKN 555/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 181 oraz z dnia 20 maja 
2004 r., II UK 395/03, OSNP 2005 nr 3, poz. 43). Mówiąc inaczej, o zasadności przy-
znania lub odmowy przyznania świadczenia decydują okoliczności istniejące w chwili 
ustalania do niego prawa. Postępowanie odwoławcze przed sądem pracy i ubezpie-
czeń społecznych uregulowane jest w Kodeksie postępowania cywilnego, którego 
przepisy nie przewidują szczególnych ograniczeń dowodowych, a występujące ogra-
niczenia przewidziane są jedynie w prawie materialnym. W postępowaniu tym od-
miennie niż w postępowaniu przed organem rentowym, sąd ustala wszystkie fakty 
mające znaczenie w sprawie, chyba że ich stwierdzenie zostało zastrzeżone ustawą 

 
12
dla innego organu (tak w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 1995 
r., W 16/94). Kolejna uwaga wstępna o charakterze ogólnym, to przypomnienie, że 
zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i jednolitym stanowiskiem 
doktryny prawa ubezpieczeń społecznych, przepisy prawa ubezpieczeń społecznych 
powinny być wykładane ściśle (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 
1999 r., II UKN 187/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 121; wyrok z 16 sierpnia 2005 r., 
I UK 378/04 OSNP 2006 nr 13-14, poz. 218), co oznacza w zasadzie prymat dyrek-
tyw wykładni językowej w odniesieniu do pozostałych metod wykładni, w tym wykład-
ni systemowej i wykładni historycznej lub celowościowej (cytowane za wyrokiem 
Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2008 r., II UK 315/07, niepublikowany). 
W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 października 
2007 r., III CZP 46/07, przyjęto - z powołaniem się na utrwalone orzecznictwo -, że 
powszechnie przyjmowane jest uwzględnianie przez sądy powszechne skutków 
prawnych orzeczeń organów administracyjnych, która ma swoje źródło w prawnym 
rozgraniczeniu drogi sądowej i drogi administracyjnej. „Jedyne odstępstwo od zwią-
zania sądu cywilnego decyzją administracyjną (i to w ograniczonym zakresie), w 
myśl wypracowanej w judykaturze Sądu Najwyższego koncepcji bezwzględnej nie-
ważności (nieistnienia) decyzji administracyjnej dotyczy przypadków kwalifikujących 
taką decyzję jako akt nieistniejący (pozorny), tj. w razie wydania decyzji przez organ 
oczywiście niewłaściwy lub bez zachowania jakiejkolwiek procedury albo w przypad-
ku oczywistego braku prawa materialnego administracyjnego. Poza tym Sąd Najwyż-
szy wielokrotnie wyrażał pogląd, że sąd w postępowaniu cywilnym nie jest uprawnio-
ny do kwestionowania decyzji administracyjnej, w szczególności pod względem jej 
merytorycznej zasadności, i jest nią związany także wówczas, gdy w ocenie sądu 
decyzja jest wadliwa”.  
Po tych wstępnych, ale jak się zdaje wartych przypomnienia zasadach, należy 
wskazać, przechodząc do uwag merytorycznych, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 i 9 
ustawy o emeryturach i rentach, okresami składkowymi są m.in. okresy działalności 
kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą działalnością, a także okresy zaliczane 
do okresów tej działalności oraz okresy podlegania represjom wojennym i okresu 
powojennego, określone w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach bę-
dących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także okresy zatrudnie-
nia za granicą osób, które w tym czasie nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te 
powróciły do kraju po dniu 22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów. W dok-

 
13
trynie przyjmuje się, że wymienione okresy, mimo że uznawane za składkowe, w 
istocie są okresami składkowymi bez składki, albo fikcyjnymi okresami składkowymi. 
Okresy te traktuje się jak okresy składkowe zarówno przy ustalaniu prawa do eme-
rytury lub renty, jak i przy obliczaniu ich wysokości, przy czym zostały wyodrębnione 
ze względu na dowartościowanie przez ustawodawcę przy ustalaniu prawa do 
świadczeń różnego rodzaju przerw w zatrudnieniu lub podleganiu ubezpieczeniu z 
uwagi na racje społeczne, gospodarcze i polityczne (por. szerzej K. Antonów, M. 
Bartnicki: Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. 
Komentarz, Warszawa, 2007, wyd. II). 
Przywołane te dwa „okresy składkowe bez składki”, cechuje pewne podobień-
stwo. Pierwszy z nich to okres działalności kombatanckiej, w oparciu o ustawę z dnia 
24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami re-
presji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 
371 ze zm.). Rola ustawy o emeryturach i rentach w zakresie uprawnień kombatanc-
kich, sprowadza się do ustaleń technicznych (zaliczenia tej działalności do okresów 
składkowych), w kwestiach natomiast samych uprawnień decyduje ustawa o kom-
batantach, która określa liczne uprawnienia kombatantów, wskazując że przysługują 
one osobie, która uzyskała decyzję potwierdzającą spełnienie warunków do przyzna-
nia statusu kombatanta, co następuje w trybie art. 21 ustawy. Organem wyłącznie 
uprawnionym do nadania statusu kombatanta jest Kierownik Urzędu do spraw Kom-
batantów i Osób Represjonowanych i dopiero po uzyskaniu decyzji nadającej status 
kombatanta, można ubiegać się o zaliczenie takich okresów do okresów składko-
wych (por. glosę I. Jędrasik-Jankowskiej do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 paź-
dziernika 1995 r., II URN 41/95, OSNAPiUS 1996 nr 8, poz. 95, PUS 1996 nr 10). 
Zdaniem glosatorki „nie można w postępowaniu przed sądem cywilnym lub karnym 
uznać, że ktoś jest kombatantem w rozumieniu ustawy. Przed sądem można jedynie 
udowadniać istnienie faktów (okoliczności) niezbędnych do uznania za kombatanta. 
Skoro z tytułu kombatanctwa można nabyć prawo do różnych uprawnień to ważny 
jest tryb ustalania posiadania statusu kombatanta. Należy to wyłącznie do Urzędu ds. 
Kombatantów i Osób Represjonowanych”, a rozszerzanie kręgu podmiotów upraw-
nionych do stwierdzania tytułu do wzrostu świadczeń (kombatanctwa), jest nie-
uprawnione. Podobnie, ustawa o emeryturach i rentach wskazuje jedynie na zalicze-
nie do okresów składkowych okresów zatrudnienia za granicą osób, które w tym cza-
sie nie były obywatelami polskimi, jeżeli powróciły do kraju po dniu 22 lipca 1944 r. i 

 
14
zostały uznane za repatriantów, natomiast kwestie uzyskania statusu repatrianta re-
guluje obecnie (obowiązująca od dnia 1 stycznia 2001 r.) ustawa z dnia 9 listopada 
2000 r. o repatriacji, która w art. 16 ust. 2 stanowi, że organem właściwym do wyda-
nia decyzji o uznaniu za repatrianta, jest wojewoda właściwy ze względu na zamie-
rzone miejsce osiedlenia się tej osoby. Tak więc, organ rentowy może uznać okresy 
zatrudnienia ubezpieczonego za granicą za okresy składkowe jedynie pod warun-
kiem, że wnioskodawca został uznany za repatrianta w odrębnym postępowaniu na 
podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (art. 6 ust. 1 pkt 
9). Wyrażając ten pogląd warto odnieść się do art. 1 tej ustawy, stanowiącego, że 
określa ona zasady nabycia obywatelstwa polskiego w drodze repatriacji, prawa 
repatrianta, a także zasady i tryb udzielania pomocy repatriantom i członkom ich ro-
dzin, wskazując w ust. 2, że repatriantem jest osoba polskiego pochodzenia, która 
przybyła do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy wjazdowej w celu repatriacji 
z zamiarem osiedlenia się na stałe. Fakt, że zgodnie z art. 4 tej ustawy, osoba przy-
bywająca do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy wjazdowej w celu repatria-
cji nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa z dniem przekroczenia granicy Rze-
czypospolitej Polskiej, nie oznacza jeszcze, że osoba, która w przeszłości, na pod-
stawie poprzednio obowiązujących przepisów, nabyła z mocy ustawy (podobnie jak 
obecnie) polskie obywatelstwo jako repatriant, zachowała status repatrianta w rozu-
mieniu ustawy o repatriacji (warto przypomnieć, że nie jest to sytuacja wnioskodaw-
czyni w sprawie, przy rozpoznawaniu której powstało rozstrzygane zagadnienie 
prawne, ta bowiem uzyskała obywatelstwo polskie na podstawie decyzji uprawnione-
go organu na swój wniosek, w oparciu o art. 9 ustawy o obywatelstwie). Na margine-
sie trzeba też przypomnieć, z podobną jak wyżej uwagą (nie jest to sytuacja faktycz-
na w sprawie rozpoznawanej przez skład przedstawiający zagadnienie prawne do 
rozstrzygnięcia), że do dnia 27 grudnia 1997 r. art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie 
polskim brzmiał następująco: „W rozumieniu niniejszej ustawy repatriantem jest cu-
dzoziemiec narodowości lub pochodzenia polskiego, który przybył do Polski z zamia-
rem osiedlenia się na stałe, uzyskując na to zezwolenie właściwego organu polskie-
go”. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że zawarta w nim „definicja” repatrianta 
dotyczyła tylko nabycia obywatelstwa polskiego i ustawy o obywatelstwie, i nie może 
mieć przesądzającego znaczenia dla uzyskania statusu repatrianta zgodnie z póź-
niejszą ustawą o repatriacji. 

 
15
Tak więc uzyskanie statusu repatrianta w obowiązującym stanie prawnym 
może nastąpić, według art. 41 ustawy, przytoczonego w części wstępnej referatu, na 
zasadach określonych w stosowanych odpowiednio art. 16 ust. 2 - 4 ustawy. Ozna-
cza to, że organem właściwym do wydania decyzji o uznaniu za repatrianta osoby, 
która nabyła obywatelstwo polskie na podstawie poprzednio obowiązujących przepi-
sów, jest wojewoda właściwy ze względu na zamierzone miejsce osiedlenia się tej 
osoby, zaś (dopiero) decyzja o uznaniu za repatrianta powoduje, że przy ustalaniu 
prawa tej osoby do świadczeń emerytalnych i rentowych oraz ich wysokości w Rze-
czypospolitej Polskiej okresy zatrudnienia za granicą uwzględnia się jako okresy 
składkowe. 
Nota bene podobną w swej istocie regulację zawierała ustawa z dnia 23 
stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i członków 
ich rodzin (Dz.U. Nr 3, poz. 6 ze zm. ), odsyłając poprzez art. 119 do rozporządzenia 
Rady Ministrów z dnia 17 września 1968 r. w sprawie świadczeń rentowych dla repa-
triantów (Dz.U. Nr 38, poz. 271), w którego § 1 ust. 2 przyjmowano, że „repatriantem 
jest osoba która powróciła do kraju po Wyzwoleniu i uznana została za repatrianta 
przez właściwy organ administracji państwowej”. Podobnie w rozporządzeniu Rady 
Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia za granicą i zasad 
udzielania świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu tego zatrudnienia (Dz.U. Nr 17, 
poz. 81), przyjmowano że „przy ustalaniu prawa do świadczeń uwzględnia się rów-
nież okresy zatrudnienia osób, które w okresie tego zatrudnienia nie były obywate-
lami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu 22 lipca 1944 r. i zostały 
uznane za repatriantów.” Podobną regulację zawierała ustawa z 17 października 
1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o 
zmianie niektórych ustaw, stanowiąc w art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. e, że „za okresy skład-
kowe uważa się przypadające przed dniem wejścia w życie ustawy (15 listopad 1991 
r.) okresy pracy za granicą osób, które w okresie zatrudnienia nie były obywatelami 
polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu 22 lipca 1944 r. i zostały uznane 
za repatriantów”. 
W ocenie składu powiększonego, ustawa o repatriacji, określająca organy 
właściwe do wydawania decyzji w przedmiocie uznania za repatrianta, stanowi ogra-
niczenie dowodowe przewidziane w prawie materialnym, co ma ten skutek, że usta-
lając wszystkie fakty mające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd nie może 
wkraczać w kompetencje innego organu zastrzeżone ustawą i jest nimi wiązany. Re-

 
16
gulacja ta nie nasuwa wątpliwości, stąd stanowisko wyrażone w uzasadnieniu 
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2007 r., I UZP 1/07, że „ani z przepisów 
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani z ustawy o repatriacji nie można 
wyprowadzić uprawnienia organu rentowego do samodzielnego ustalania w stosunku 
do ubezpieczonego statusu repatrianta na potrzeby postępowania w sprawie o prawo 
do emerytury”, jest w pełni trafne. Podobnie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych 
regulacja zawarta w art. 41 ustawy o repatriacji, określając warunki niezbędne dla 
uznania za repatrianta osoby, która przed dniem wejścia w życie ustawy nabyła oby-
watelstwo polskie na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. Jednym z 
tych warunków było złożenie stosownego wniosku do właściwego organu w terminie 
12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. 
Analogiczny funkcjonalnie do art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji przepis za-
wierała - obowiązująca od dnia 27 grudnia 1997 r. - ustawa z dnia 25 czerwca 1997 
r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 114, poz. 739 ze zm.). Zgodnie z art. 109 tej ustawy 
„cudzoziemiec, który przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 
dnia 1 stycznia 1992 r. do dnia 31 grudnia 1996 r., na podstawie uzyskanego przed 
przyjazdem zezwolenia na pobyt stały (...) i przebywa na nim nieprzerwanie, może w 
okresie do dnia 31 grudnia 1998 r. złożyć wniosek o uznanie go za obywatela pol-
skiego”. Organem wyłącznie kompetentnym do wydania decyzji w tym przedmiocie 
był Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (ust. 3), od którego decyzji nie przy-
sługiwała skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a osobie, która nabyła 
obywatelstwo polskie w tym trybie, przysługują wszelkie uprawnienia, jakie przepisy 
prawa wiążą z uzyskaniem obywatelstwa polskiego w drodze repatriacji lub uzna-
niem za repatrianta (ust. 7 ustawy). 
Te uwagi nie naruszają stanowiska Sądu Najwyższego zawartego w uchwa-
łach z dnia 16 czerwca 1994 r., II PZP 4/94, i z dnia 29 czerwca 1995 r., II PZP 2/95, 
gdy się zważy, że jedynym przepisem stwierdzającym wiążący charakter ustaleń 
Państwowej Inspekcji Sanitarnej w sprawie uznania schorzenia za chorobę zawodo-
wą był § 22 (dziś nieobowiązującego) rozporządzenia Ministra Pracy i Spraw Socjal-
nych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwa-
lidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu kierowania na badanie przez te ko-
misje oraz szczegółowych zasad ustalania inwalidztwa (Dz.U. Nr 47, poz. 214 ze 
zm.). Ten proceduralny przepis nie stanowił o ograniczeniu dowodowym, odmiennie 
niż przepisy przewidziane w prawie materialnym – ustawie o repatriacji. Warto też 

 
17
pamiętać, że uchwały te zapadły w okresie gdy Naczelny Sąd Administracyjny, roz-
poznając skargi na decyzje wydane przez organy administracyjne, poddawał kontroli 
jedynie ich legalność (zgodność z prawem).  
Tak więc i decyzja wojewody, o której mowa w art. 16 ust. 2 ustawy o repatria-
cji, dotycząca osoby „o polskim pochodzeniu”, jak i decyzja wydawana w trybie art. 
41 tej ustawy w stosunku do osób, które przed dniem wejścia w życie ustawy „nabyły 
obywatelstwo polskie”, jest wiążąca tak dla organu rentowego jak i dla sądu (sąd jest 
nią związany jako decyzją administracyjną pochodzącą od właściwego organu, wy-
daną w przewidzianym trybie i na podstawie obowiązującego prawa), stanowiąc co 
prawda akt deklaratoryjny, ale konieczny i zawierający sui generis element konstytu-
tywny, dopiero bowiem od chwili jej wydania, osoba ubiegająca się uzyskuje status 
repatrianta, z konsekwencjami (uprawnieniami) określonymi także w ustawie o eme-
ryturach i rentach. 
Tym się kierując, podjęto uchwałę jak w sentencji. 
========================================