I UZ 81/12

Sygn. akt I UZ 81/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 27 lipca 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Maciej Pacuda (przewodniczący) 
SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca) 
SSN Jerzy Kwaśniewski 
 
w sprawie z odwołania A. M.  
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Ł. 
o prawo do renty socjalnej, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 lipca 2012 r., 
zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 16 stycznia 2012 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z 5 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych oddalił apelację wnioskodawcy A. M., reprezentowanego przez 
pełnomocnika ustanowionego z urzędu, od wyroku Sądu Okręgowego  – Sądu 
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 24 września 2010 r., oddalającego odwołanie 
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Ł. z 16 września 2009 r., 
odmawiającej przyznania wnioskodawcy prawa do renty socjalnej. W rozprawie 
przed Sądem Apelacyjnym nie uczestniczyła pełnomocnik wnioskodawcy, 
prawidłowo zawiadomiona o terminie. 

 
 
2 
W dniu 8 września 2011 r. wnioskodawca A. M. złożył osobiście sporządzony 
wniosek o doręczenie mu wyroku Sądu Apelacyjnego z 5 maja 2011 r. wraz z 
uzasadnieniem (k. 117).  
Postanowieniem z 24 października 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek 
o doręczenie wyroku z 5 maja 2011 r. z uzasadnieniem, ponieważ wniosek został 
złożony po terminie ustawowym, który upłynął 12 maja 2011 r. Postanowienie to 
zostało 2 listopada 2011 r. doręczone pełnomocnikowi wnioskodawcy (k. 124), na 
wyraźne zarządzenie przewodniczącego (k. 122).  
Zażalenie na postanowienie z 24 października 2011 r. wniosła w terminie 
(7 listopada 2011 r.) pełnomocnik wnioskodawcy, adwokat M. C., powołując się na 
umocowanie wynikające z ustanowienia jej pełnomocnikiem z urzędu przez Sąd 
Okręgowy (k. 125). W zażaleniu zarzucono naruszenie art. 133 § 3 k.p.c. i art. 387 
§ 1 k.p.c., co miało polegać na uniemożliwieniu wnioskodawcy A. M. złożenia 
wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wyroku z uzasadnieniem. W 
zażaleniu zawarto też wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o 
sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem (k. 126), ponieważ 
sytuacja wnioskodawcy jest szczególna z uwagi na fakt odbywania kary 
pozbawienia wolności i przebywania w związku z tym w warunkach izolacji w 
zakładzie karnym, zły stan zdrowia oraz brak kontaktu z pełnomocnikiem wskutek 
przetransportowania do innej jednostki penitencjarnej. 
Pismem z 16 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny wezwał adwokat M. C. do 
usunięcia braków formalnych zażalenia przez złożenie do akt pełnomocnictwa 
wykazującego umocowanie do działania w imieniu A. M. oraz uiszczenie opłaty 
podstawowej od zażalenia w kwocie 30 zł w terminie tygodniowym od dnia 
doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia zażalenia (k. 143). Zarządzenie 
wzywające do uzupełnienia braków zażalenia zostało doręczone adwokat M. C. 27 
grudnia 2011 r. (k. 153). W dniu 28 grudnia 2011 r. pełnomocnik wnioskodawcy 
złożyła wniosek o przedłużenie terminu sądowego do uzupełnienia braków 
formalnych zażalenia (co dotyczyło złożenia pełnomocnictwa udzielonego przez 
wnioskodawcę) oraz o zwolnienie wnioskodawcy od obowiązku uiszczenia opłaty 
podstawowej od zażalenia (k. 151). Do pisma nie zostało dołączone oświadczenie 
o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wnioskodawcy. 

 
 
3 
Termin zakreślony do usunięcia braków zażalenia, wskazanych w zarządzeniu z 16 
grudnia 2011 r., upłynął 3 stycznia 2012 r. 
Postanowieniem z 16 stycznia 2012 r. Sąd Apelacyjny odrzucił zażalenie 
wnioskodawcy na postanowienie z 24 października 2011 r. z uwagi na nieusunięcie 
braków formalnych zażalenia w zakreślonym terminie.  
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Apelacyjny stwierdził, że 
umocowanie adwokat M. C. do działania w imieniu wnioskodawcy, wynikające 
z ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu, ustało z chwilą prawomocnego 
zakończenia postępowania, co wynika z art. 118 § 2 k.p.c. Ostatnią czynnością, 
do której dokonania był uprawniony pełnomocnik ustanowiony z urzędu, było 
złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego 
ogłoszonego 5 maja 2011 r. Złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku 
sądu drugiej instancji jest czynnością procesową wygaszającą czynności 
pełnomocnika z urzędu, której podstawę dokonania stanowi art. 91 pkt 1 k.p.c. 
Umocowanie do reprezentowania wnioskodawcy z urzędu (art. 118 § 1 k.p.c.) nie 
mogło stanowić podstawy złożenia zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego 
odrzucające wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu 
wyroku z uzasadnieniem. Zażalenie to jest bowiem czynnością procesową 
dokonywaną 
po 
prawomocnym 
zakończeniu 
postępowania, 
wszczynającą 
postępowanie przed Sądem Najwyższym, objętą dyspozycją art. 871 § 1 k.p.c. 
Wobec tego, składając to zażalenie, adwokat M. C. powinna była przedstawić 
pełnomocnictwo do reprezentowania wnioskodawcy (art. 89 § 1 zdanie pierwsze 
k.p.c., art. 126 § 3 k.p.c.), rozumiane jako dokument potwierdzający umocowanie z 
podpisem wnioskodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa – z tego względu 
została wezwana do złożenia pełnomocnictwa.  
Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że termin do usunięcia braku formalnego 
zażalenia w postaci braku pełnomocnictwa jest terminem sądowym (art. 130 k.p.c. 
stosowany odpowiednio w związku z art. 370 k.p.c. i art. 391 k.p.c. oraz art. 164 
k.p.c.), który może być przedłużony na mocy art. 166 k.p.c. Jednak, w ocenie Sądu 
Apelacyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do 
przedłużenia zakreślonego terminu tygodniowego. „Przywoływana przez podającą 
się za pełnomocnika wnioskodawcy autorkę zażalenia okoliczność niemożności 

 
 
4 
przedstawienia pełnomocnictwa z uwagi na trudności w komunikacji z mocodawcą 
nie stanowi ważnej przyczyny w rozumieniu art. 166 k.p.c.” Autorka zażalenia była 
pełnomocnikiem  z urzędu wnioskodawcy. Wykonywanie zastępstwa z urzędu 
ustało „z początkiem maja 2011 r.”, a z pisma wnioskodawcy z 4 września 2011 r. o 
doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem wynika, że będąca jego pełnomocnikiem 
z urzędu adwokat M. C. przekazała mu informacje o stanie sprawy. Wobec tego, 
uwzględniając treść art. 871 § 1 zdanie drugie k.p.c., art. 89 § 1 zdanie pierwsze 
k.p.c. i art. 126 § 3 k.p.c., kwestia pełnomocnictwa powinna być wyjaśniona już w 
dacie składania zażalenia. Sąd Apelacyjny zaznaczył, że przy ocenie złożonego 
wniosku o przedłużenie terminu sądowego na uzupełnienie braków formalnych 
zażalenia nie można pomijać tego, że autorem zażalenia jest adwokat, czyli osoba, 
której znane są reguły procesowe.  
Sąd Apelacyjny zauważył, że również w zakresie wezwania do usunięcia 
braku fiskalnego zażalenia, w postaci braku opłaty podstawowej, zakreślony termin 
do usunięcia tego braku upłynął skutecznie 3 stycznia 2012 r. Złożenie w toku 
biegu terminu do uiszczenia opłaty wniosku o zwolnienie od niej nie wpłynęło na 
bieg terminu. Z uwagi na wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 102 ust. 4 
ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 
(jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz.594 ze zm.), wniosek ten podlegał 
zwrotowi wprost. 
Zarządzeniem z 20 stycznia 2012 r., wydanym już po odrzuceniu zażalenia 
postanowieniem z 16 stycznia 2012 r. przewodniczący w Sądzie Apelacyjnym 
zarządził zwrot wniosku „pełnomocnika wnioskodawcy” o zwolnienie od opłaty od 
zażalenia. 
Adwokat M. C. wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego z 16 
stycznia 2012 r., zarzucając naruszenie art. 133 § 1 k.p.c. wobec uniemożliwienia 
wnioskodawcy złożenia środka zaskarżenia. Wniosła o zmianę zaskarżonego 
postanowienia i uwzględnienie złożonego zażalenia.  
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że ponieważ wnioskodawca odbywa 
karę pozbawienia wolności, a jego pobyt w warunkach izolacyjnych uniemożliwia 
bezpośrednią i szybką wymianę korespondencji, został złożony wniosek o 
przedłużenie terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia. Zachodziły 

 
 
5 
zatem ważne przyczyny uzasadniające przedłużenie terminu do uzupełnienia 
barków formalnych.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie jest uzasadnione, choć całkowicie chybiony jest podniesiony w 
nim zarzut naruszenia art. 133 § 1 k.p.c. 
1. Za nietrafny należy uznać pogląd Sądu Apelacyjnego, że umocowanie 
pełnomocnika 
ustanowionego 
przez 
sąd 
w 
postępowaniu 
przed 
sądem 
powszechnym (do czasu wydania prawomocnego wyroku) wygasa z chwilą 
złożenia wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia i nie obejmuje już czynności 
procesowej w postaci wniesienia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji 
odrzucające wniosek o sporządzenie uzasadnienia  wyroku oraz doręczenie odpisu 
wyroku wraz z uzasadnieniem. 
Ma wprawdzie rację Sąd Apelacyjny, że zgodnie z art. 118 § 2 k.p.c. 
adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować 
stronę jedynie do prawomocnego zakończenia postępowania (chyba że z 
postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje wcześniej). 
Co do zasady faktycznie oznacza to, że pełnomocnik ustanowiony dla strony przez 
sąd (tzw. pełnomocnik z urzędu) nie ma umocowania do działania za stronę po 
prawomocnym zakończeniu postępowania, gdyż wynikające z takiego ustanowienia 
pełnomocnictwo (art. 118 § 1 k.p.c.) wygasa z chwilą uprawomocnienia się 
orzeczenia kończącego postępowanie sprawie. W judykaturze przyjmuje się 
jednak, że samo wydanie przez sąd drugiej instancji prawomocnego orzeczenia 
kończącego postępowanie w sprawie (np. wyroku) nie stanowi przeszkody, aby 
ustanowiony w tej sprawie pełnomocnik podejmował skutecznie działania związane 
z fazami postępowania poprzedzającymi definitywne zamknięcie drogi do 
wniesienia skargi kasacyjnej, czyli poprzedzającymi wydanie przez sąd drugiej 
instancji ostatniego orzeczenia kończącego postępowanie jako całość (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2011 r., III UZ 13/11, LEX nr 966828). 
Dopuszczalne i mieszczące się z mocy samego prawa w zakresie pełnomocnictwa 
procesowego (art. 118 § 1 w związku z art. 91 k.p.c.) jest zatem dokonywanie 

 
 
6 
czynności przez ustanowionego przez sąd pełnomocnika – w sensie czasowym – 
już po wydaniu prawomocnego  orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie 
(wyroku), jednak – w sensie merytorycznym – dotyczących faz poprzedzających 
wszczęcie postępowania kasacyjnego. Oznacza to, że pełnomocnictwo faktycznie 
nie wygasa z chwilą wydania (ogłoszenia) wyroku przez sąd drugiej instancji. 
Dlatego pełnomocnik może, w ramach umocowania określonego w art. 91 k.p.c., 
złożyć już po wydaniu prawomocnego wyroku (i w tym znaczeniu po prawomocnym 
zakończeniu sprawy) np. wniosek o wydanie odpisu wcześniej wydanego 
orzeczenia (art. 9 k.p.c.), wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i 
doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem albo wniosek o przywrócenie terminu 
do dokonania czynności procesowej (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu 
sędziów Sądu Najwyższego, mającej moc zasady prawnej, z 5 czerwca 2008 r., III 
CZP 142/07, OSNC 2008 nr 11, poz. 122). To samo należy odnieść do złożenia 
zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające wniosek o 
sporządzenie uzasadnienia wyroku tego sądu oraz doręczenie odpisu wyroku wraz 
z uzasadnieniem. Z tezy uchwały Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2008 r., III CZP 
142/07, wynika jedynie, że pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje z samego 
prawa umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu 
kasacyjnym. Nie wynika z niej natomiast, że pełnomocnictwo procesowe nie 
obejmuje z mocy art. 91 k.p.c. czynności podejmowanych jeszcze przed 
wniesieniem skargi kasacyjnej, mających dopiero na celu jej wniesienie, służących 
jej wniesieniu i przygotowujących jej wniesienie.  
Według art. 3985 § 1 k.p.c. warunkiem skutecznego wniesienia skargi 
kasacyjnej jest uprzednie doręczenie stronie odpisu wyroku sądu drugiej instancji z 
uzasadnieniem, po złożeniu przez stronę wniosku w tym przedmiocie w trybie art. 
387 § 3 k.p.c. Nie jest możliwe wniesienie skargi kasacyjnej bez wcześniejszego 
doręczenia stronie (jej pełnomocnikowi) uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji 
(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 2 lutego 2011 r., II UZ 45/10, LEX 
nr 844753, z 17 listopada 2010 r., II UZ 21/10, LEX nr 707424, z 13 stycznia 
2009 r., I PZ 36/08, LEX nr 784214). Należy w związku z tym przyjąć, że 
pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy samego prawa (art. 91 k.p.c.) 
wszystkie czynności pełnomocnika służące doprowadzeniu do sytuacji, w której 

 
 
7 
otworzy się dla strony możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej, 
chociaż nie obejmuje  z mocy samego prawa umocowania do wniesienia skargi 
kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym. Przy dokonywaniu wykładni art. 
91 k.p.c. należy uwzględnić bardzo krótki, zaledwie siedmiodniowy ustawowy 
termin na wniesienie zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające 
wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku tego sądu (art. 3941 § 3 w związku z 
art. 394 § 2 k.p.c.), w którym to terminie praktycznie nie jest możliwe rozpoznanie 
przez sąd wniosku o ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu do wniesienia 
zażalenia (konstatacji tej nie zmienia regulacja przewidziana w art. 124 § 2 i 4 
k.p.c.). Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku wnoszenia skargi 
kasacyjnej, ze względu na dwumiesięczny termin przewidziany na jej wniesienie 
(art. 3985 § 1 k.p.c. i art. 124 § 3 i 4 k.p.c.). 
   Odnosząc przedstawione rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej 
sprawy należało przyjąć, że ustanowiony przez Sąd Okręgowy dla wnioskodawcy w 
postępowaniu przed sądem powszechnym pełnomocnik z urzędu (k. 51 i 53) mógł 
skutecznie złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku 
kończącego postępowanie przed Sądem Apelacyjnym, a także zażalenie na 
odmowę sporządzenia uzasadnienia (odrzucenie wniosku o sporządzenie i 
doręczenie uzasadnienia wyroku tego Sądu) oraz wniosek o przywrócenie terminu 
do dokonania czynności procesowej w postaci złożenia wniosku o sporządzenie i 
doręczenie 
uzasadnienia 
wyroku. 
Odmienny 
pogląd 
Sądu 
Apelacyjnego 
doprowadził do nieprawidłowego odrzucenia zażalenia wniesionego przez 
pełnomocnika ustanowionego przez sąd (pełnomocnika z urzędu) na postanowienie 
z 24 października 2011 r., chociaż umocowanie do działania w imieniu 
wnioskodawcy obejmowało jeszcze tę czynność procesową, poprzedzającą 
wniesienie skargi kasacyjnej i wszczęcie w ten sposób postępowania kasacyjnego.  
Zauważalna jest przy tym niekonsekwencja Sądu Apelacyjnego, który 
najpierw doręczył odpis swojego postanowienia z 24 października 2011 r. 
pełnomocnikowi wnioskodawcy (zarządzenie o doręczeniu – k. 122, poświadczenie 
odbioru odpisu postanowienia – k. 124), traktując w ten sposób adwokat M. C. jako 
pełnomocnika wnioskodawcy nadal umocowanego do reprezentowania strony (art. 
133 § 3 k.p.c.), po czym uznał, że wynikające z art. 118 § 1 k.p.c. jej umocowanie 

 
 
8 
nie obejmuje już tej fazy postępowania, w związku z czym wezwał ją do usunięcia 
braków formalnych zażalenia przez złożenie pełnomocnictwa udzielonego jej przez 
wnioskodawcę. Opisany sposób doręczenia postanowienia Sądu Apelacyjnego z 
24 października 2011 r. był przy tym zgodny z art. 133 § 3 k.p.c., według którego 
jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru 
pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom. Na tym etapie 
postępowania art. 133 § 1 k.p.c. (w związku z art. 118 § 2 i art. 91 k.p.c.) nie 
znajdował jeszcze zastosowania, skoro był to etap odnoszący się – w sensie 
merytorycznym – do fazy poprzedzającej wniesienie skargi kasacyjnej, mającej na 
celu dopiero umożliwienie jej wniesienia, przygotowanie do jej ewentualnego 
wniesienia.  
2. Nawet gdyby podzielić stanowisko Sądu Apelacyjnego i przyjąć, że 
chociaż wniesione przez pełnomocnika wnioskodawcy zażalenie na postanowienie 
z 24 października 2011 r. spełniało, co prawda, wymóg zachowania przymusu 
adwokacko-radcowskiego (zażalenie sporządziła, podpisała i wniosła osoba 
będąca adwokatem, która twierdziła, że czyni to w imieniu wnioskodawcy), 
jednakże z naruszeniem wymagania dotyczącego każdego pisma procesowego, 
odnoszącego się do obowiązku dołączenia pełnomocnictwa procesowego, skoro 
dotychczasowe pełnomocnictwo wynikające z ustanowienia przez sąd nie 
obejmowało umocowania do sporządzenia i wniesienia zażalenia (art. 118 § 2 
k.p.c.), to nie można podzielić zapatrywania Sądu Apelacyjnego, że przedstawione 
przez pełnomocnika wnioskodawcy okoliczności nie uzasadniały przedłużenia 
terminu sądowego (art. 166 w związku z art. 164 k.p.c.) do uzupełnienia braku 
formalnego zażalenia w postaci złożenia pełnomocnictwa udzielonego przez 
wnioskodawcę. Niedołączenie pełnomocnictwa dla adwokata lub radcy prawnego, 
który sporządził pismo procesowe i wniósł je do sądu, stanowi brak formalny tego 
pisma (art. 126 § 3 k.p.c.), podlegający usunięciu przez wezwanie do złożenia 
pełnomocnictwa (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z  11 maja 1998 r., II UZ 
30/98, OSNP 1999 nr 16, poz. 530; z 19 listopada 1998 r., III CZ 133/98, OSNC 
1999 nr 4, poz. 86; z 1 czerwca 1999 r., II UZ 61/99, OSNP 2000 nr 20, poz. 770; z 
23 czerwca 2009 r., III UZ 4/09, OSNP 2011 nr 5-6, poz. 87). Wezwanie do 
uzupełnienia tego braku następuje w terminie sądowym (odpowiednio stosowany 

 
 
9 
art. 370 k.p.c.). Terminu wyznaczonego do uzupełnienia zażalenia (usunięcia 
braków formalnych tego pisma) nie można utożsamiać z terminem ustawowym, o 
którym mowa w art. 130 § 1 k.p.c., ponieważ ma on charakter terminu sądowego 
(art. 164 k.p.c.). Jego określenie powinno uwzględniać rodzaj braku oraz czas 
niezbędny do jego usunięcia. Okoliczności przedstawione przez pełnomocnika 
wnioskodawcy – pobyt wnioskodawcy w zakładzie karnym, przetransportowanie go 
do innej placówki penitencjarnej, kłopoty z komunikacją (należy uwzględnić, że 
korespondencja między osobą odbywającą karę pozbawienia wolności i jej 
pełnomocnikiem odbywa się za pośrednictwem administracji zakładu karnego) itd. – 
usprawiedliwiały przedłużenie terminu sądowego na podstawie art. 166 k.p.c. 
Możliwość przedłużenia terminu sadowego  z ważnych przyczyn obejmuje tego 
rodzaju, trudne do przezwyciężenia, przeszkody, z jakimi zetknęła się pełnomocnik 
wnioskodawcy, 
podejmując 
niezwłoczne 
starania 
o 
uzyskanie 
od 
niego 
umocowania. Podkreślenia wymaga, że wezwanie do uzupełnienia braków 
zażalenia zostało doręczone adw. M. C. 27 grudnia 2011 r. (k. 153), wniosek o 
przedłużenie terminu sadowego został złożony 28 grudnia 2011 r. (k. 151), a 
pełnomocnictwo od wnioskodawcy wpłynęło do akt 12 stycznia 2012 r. (prezentata 
biura podawczego - k. 155, pełnomocnictwo - k. 159), czyli stosunkowo szybko (bez 
zwłoki). 
3. Wreszcie nieprawidłowe jest przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że 
odrzucenie zażalenia było usprawiedliwione nieuiszczeniem w terminie opłaty 
podstawowej od zażalenia w kwocie 30 złotych. Na wezwanie do uiszczenia opłaty 
od zażalenia pełnomocnik wnioskodawcy zareagowała wnioskiem o zwolnienie 
wnioskodawcy od tej opłaty (pismo z 28 grudnia 2011 r. - k. 151). Złożenie wniosku 
o zwolnienie od opłaty sądowej odkładało w czasie obowiązek jej uiszczenia – do 
chwili rozpoznania wniosku. Do wniosku nie zostało dołączone oświadczenie 
wnioskodawcy o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, co 
uzasadniało zastosowanie art. 102 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach 
sadowych w sprawach cywilnych. Zwrot wniosku o zwolnienie od kosztów 
sądowych aktualizował obowiązek ich uiszczenia, jednak nie od chwili wydania tego 
zarządzenia, ale od chwili doręczenia jego odpisu pełnomocnikowi składającemu 
wniosek o zwolnienie. Zarządzenie o zwrocie wniosku powinno być doręczone 

 
 
10
pełnomocnikowi wnioskodawcy i dopiero z chwilą jego doręczenia rozpocząłby bieg 
siedmiodniowy termin na uiszczenie kosztów. Do opisanej sytuacji powinien mieć 
odpowiednie zastosowanie art. 112 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych, obowiązujący od 19 kwietnia 2010 r. Przepis ten przewiduje, że jeżeli 
pismo podlegające opłacie zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub 
rzecznika patentowego, to po oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów 
sądowych, złożonego przed upływem terminu do opłacenia pisma, tygodniowy 
termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie (pełnomocnikowi 
strony) postanowienia o oddaleniu wniosku. Przepis ten reguluje wprost jedynie 
sytuację oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jednak ze względu 
na zauważalne analogie (przede wszystkim konsekwencje w postaci zwrotu lub 
odrzucenia pisma procesowego, które nie zostało należycie opłacone), należy 
przyjąć, że ten sam mechanizm powinien mieć zastosowanie do sytuacji 
odrzucenia albo zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego 
należy przyjąć, że tygodniowy termin do uiszczenia opłaty sądowej od pisma 
procesowego biegnie od chwili doręczenia pełnomocnikowi strony odpisu 
zarządzenia o zwrocie wniosku o zwolnienie od kosztów sadowych na podstawie 
art. 102 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W 
rozpoznawanej sprawie zarządzenie o zwrocie wniosku zostało wydane 20 stycznia 
2012 r. (k. 162), czyli już po wydaniu zaskarżonego postanowienia z 16 stycznia 
2012 r. o odrzuceniu zażalenia, co uniemożliwiło pełnomocnikowi wnioskodawcy 
uiszczenia brakującej opłaty podstawowej od zażalenia w terminie określonym w 
art. 112 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. 
Z tych przyczyn zażalenie podlegało uwzględnieniu na podstawie art. 3941 § 
3 k.p.c. w związku z art. 39816 k.p.c.