I UZ 54/11

Sygn. akt I UZ 54/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 2 marca 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący) 
SSN Józef Iwulski 
SSA Maciej Piankowski (sprawozdawca) 
 
w sprawie z odwołania M. Ł. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi  
o prawo do renty rodzinnej, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 marca 2012 r., 
zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 25 października 2011 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
Uzasadnienie 
 
      
Postanowieniem z dnia 25 października 2011 r. Sąd Apelacyjny Sąd Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych odrzucił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II 
Oddziału od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 stycznia 2011 r. zmieniającego 
decyzję organu rentowego z dnia 26 października 2010 r. i przyznającego M. Ł. 
prawo do renty rodzinnej od dnia 1 października 2010 r. do dnia 21 grudnia 2010 r. 
      
Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że zgodnie z art. 87 § 1 k.p.c. pełnomocnikiem 
może być adwokat lub radca prawny, natomiast w myśl § 2 cytowanego artykułu 
pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy może być również pracownik tej 
jednostki albo jej organu nadrzędnego. Niewątpliwie Zakład Ubezpieczeń 
Społecznych posiada osobowość prawną. Trzeba mieć jednak na uwadze treść art. 

 
 
2 
460 § 1 k.p.c., wskazującego, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych 
zdolność sądową i procesową ma organ rentowy, przez który zgodnie z art. 476 § 4 
pkt 1 k.p.c., rozumie się jednostki organizacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych właściwe do 
wydawania decyzji w sprawach świadczeń. W sprawach tego rodzaju przed sądem 
występuje zatem wyłącznie oddział, który nie ma osobowości prawnej, ale ma 
zdolność sądową wynikającą z art. 460 k.p.c., niezależną od zdolności sądowej 
ZUS 
jako 
osoby 
prawnej. 
Konsekwencją 
powyższego 
jest 
niemożność 
reprezentowania oddziału ZUS przez jego pracownika na podstawie art. 87 § 1 
k.p.c., a więc i dokonania czynności procesowej w postaci podpisania i wniesienia 
środka odwoławczego. Jednocześnie prawo to nie wynika z przepisów regulujących 
strukturę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, o ile bowiem można twierdzić o 
możliwości reprezentowania oddziału ZUS jako organu rentowego w rozumieniu 
art. 476 § 4 pkt 1 k.p.c. przez dyrektora jako osobę nim kierującą, o tyle byłoby to 
nieuprawnione w stosunku do pozostałych pracowników oddziału, w tym i zastępcy 
dyrektora. 
Apelacja 
podpisana 
przez 
pracownika 
Zakładu 
Ubezpieczeń 
Społecznych została wniesiona przez osobę, która nie może reprezentować organu 
rentowego, a niemożliwe jest zatwierdzenie czynności procesowej dokonanej przez 
osobę, która w świetle ustawy w ogóle nie może być pełnomocnikiem. Sąd 
Apelacyjny uwzględnił tezą przedstawioną w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8 
lipca 2008 r., III CZP 154/07 (OSNC 2008, nr 12, poz. 133). Reasumując, 
wniesioną apelację uznał za niedopuszczalną i jako taką podlegającą odrzuceniu w 
myśl art. 370 k.p.c. 
      
W zażaleniu pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział 
arzucił naruszenie art. 38 k.c. w związku z art. 331 § 1 k.c., art. 73 ust. 1 ustawy z 
dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, § 2 ust. 2 pkt 1 
statutu Zakładu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki 
Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi 
Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z dnia 27 stycznia 2011 r.) przez przyjęcie, że 
zastępca dyrektora oddziału nie jest upoważniony do reprezentowania oddziału, w 
tym do sporządzenia, wniesienia apelacji. 
      
Pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. 

 
 
3 
      
W uzasadnieniu zażalenia podano, że reprezentacja oddziału Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu sądowym może być dwojakiego 
rodzaju, przez pełnomocnika procesowego w rozumieniu kodeksu postępowania 
cywilnego, przez pracownika jako bezpośrednio reprezentującego oddział Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych. Stanowisko w zakresie możliwości reprezentacji 
oddziału wyłącznie przez dyrektora nie zostało bliżej uzasadnione przez Sąd. Ta 
druga możliwość jest związana z tym, że oddział jako jednostka organizacyjna 
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie może działać bezpośrednio, może działać 
przez swoje organy. Zgodnie z art. 38 k.c. osoba prawna działa przez swoje organy 
w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Zgodnie z art. 33 1 § 
1 k.c. do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym 
ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach 
prawnych. Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych organami 
Zakładu są: Prezes Zakładu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Z organów tych zgodnie z 
art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych działalnością Zakładu 
kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na zewnątrz. W ust. 3 tego 
przepisu przewidziane są przykładowo najważniejsze kompetencje Prezesa 
Zakładu. Kompetencja w zakresie upoważniania pracowników do reprezentowania 
Zakładu, z prawem udzielania dalszego pełnomocnictwa znajduje się w statucie 
Zakładu, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki 
Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi 
Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z dnia 27 stycznia 2011 r.). Zgodnie z § 2 ust. 2 
pkt 1 statutu Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby 
do reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem 
udzielenia 
dalszych 
pełnomocnictw. 
Identyczne 
rozwiązania 
zawierały 
wcześniejsze rozporządzenia w przedmiocie statutu Zakładu. Z przepisów 
powyższych wynika, że Prezes Zakładu działa jako organ Zakładu, reprezentujący 
Zakład na zewnątrz, może upoważnić do reprezentowania Zakładu, czyli jego 
jednostek organizacyjnych, którymi zgodnie z 67 ust. 1 ustawy o systemie 
ubezpieczeń społecznych są centrala, terenowe jednostki organizacyjne innych 
pracowników. 
Zgodnie 
ze 
statutem 
Zakładu 
terenowymi 
jednostkami 
organizacyjnymi są oddziały, podlegające im inspektoraty i biura terenowe. 

 
 
4 
Upoważnienie do reprezentowania może zostać udzielone bezpośrednio każdemu 
pracownikowi przez Prezesa Zakładu, bądź jest udzielane pracownikowi, 
dyrektorowi 
oddziału, 
ten 
ma 
prawo 
udzielenia 
upoważnienia 
dalszym 
pracownikom, w tym zastępcy dyrektora, innym pracownikom. Osoby takie działają 
nie w charakterze pełnomocnika procesowego lecz organu oddziału. Prawo do 
reprezentowania Zakładu, czyli jego jednostek organizacyjnych jest czymś 
odrębnym od kierowania jednostkami, bowiem zagadnienia powyższe zostały 
uregulowane oddzielnie. Prawa reprezentacji dotyczą art. 73 ust. 1 ustawy o 
systemie ubezpieczeń społecznych, § 2 ust. 2 pkt 1 statutu, kierowania jednostkami 
terenowymi § 8 statutu, zakresu działania § 10 ust. 1 statutu, akty wewnętrzne 
Zakładu (§ 10 ust. 2 statutu). Gdyby uprawnienie kierowania jednostkami 
terenowymi zawierało prawo reprezentacji zbędne byłby odrębne uregulowanie w 
tym zakresie w statucie, poza tym postawałoby to sprzeczne ze sposobem 
reprezentacji Zakładu, wskazanym powyżej, przewidzianym w akcie wyższego 
rzędu - ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, zastrzegającym to dla 
Prezesa Zakładu, decydującego komu z pracowników i w jakim zakresie prawo to 
przekaże, łącznie z ewentualnie prawem do udzielania dalszego upoważnienia 
innym pracownikom. 
 
           Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
 
      
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. 
     
Wstępnie należy wskazać, że w sprawie nie miała zastosowania uchwała 
powiększonego składu Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2011 r., II UZP 
6/11, w której przyjęto, że pracownik Zakładu Emerytalno – Rentowego 
Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji niebędący radcą prawnym nie 
może być pełnomocnikiem procesowym Dyrektora tego Zakładu w sprawach z 
zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 87 § 1 i 2 k.p.c.), a uchwale tej nadano moc 
zasady prawnej. W uchwale Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że Dyrektor Zakładu 
Emerytalno – Rentowego MSWiA będący stroną w sprawie z zakresu ubezpieczeń 
społecznych nie ma osobowości prawnej i nie jest też przedsiębiorcą, nie może 

 
 
5 
więc skutecznie ustanowić swojego pracownika pełnomocnikiem procesowym, gdyż 
nie są spełnione przesłanki art. 87 § 2 k.p.c. 
      
Inne uregulowania prawne odnoszą się do Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych (dalej oznaczanego jako „Zakład”). Organizację, zasady działania i 
finansowania Zakładu określa  -  zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 6 - ustawa z dnia 13 
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 
2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej określana jako „ustawa”). Trzeba też 
mieć na względzie, że Zakład występuje w różnych rolach niemieszczących się w 
systemie ubezpieczeń społecznych, np. jako pracodawca oraz jako właściciel 
mienia niezbędnego do prowadzenia działalności (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 4 października 2007 r., I PZ 17/07, OSNP 2008, nr 21-22, poz. 
318). 
      
Zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość 
prawną, o czym stanowi art. 66 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy. Zgodnie z art. 67 
ust. 1 ustawy w skład Zakładu wchodzą centrala oraz terenowe jednostki 
organizacyjne, które nie posiadają osobowości prawnej. Według art. 38 k.c. osoba 
prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na 
niej statucie, zaś w myśl art. 331 § 1 k.c. do jednostek organizacyjnych niebędących 
osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się 
odpowiednio przepisy o osobach prawnych. 
      
Przepis art. 72 ustawy stanowi, że organami Zakładu są Prezes Zakładu; 
Zarząd, którego przewodniczącym jest z urzędu Prezes Zakładu oraz Rada 
Nadzorcza Zakładu. W art. 73 ust. 1 ustawy przewidziano, że działalnością Zakładu 
kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na zewnątrz. Ponadto z mocy 
ust. 3 pkt 7 tego artykułu do zakresu działania Prezesa Zakładu należy spełnianie 
funkcji pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. 
      
Określenie szczegółowej struktury organizacyjnej Zakładu oraz zakres 
rzeczowy działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu 
ustawodawca (zgodnie z art. 74 ust. 5 pkt 1 ustawy) pozostawił ministrowi 
właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. W ramach tej delegacji w dniu 
13 stycznia 2011 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie w 
sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 18, poz. 

 
 
6 
93). Statut Zakładu stanowi, że do kompetencji jego Prezesa należą sprawy 
określone w art. 73 ust. 3 ustawy, czyli m.in. tworzenie, przekształcanie i znoszenie 
terenowych jednostek organizacyjnych oraz określanie ich siedziby, właściwości 
terytorialnej i rzeczowej; powoływanie i odwoływanie kierowników jednostek 
organizacyjnych Zakładu, ich zastępców oraz głównych księgowych; spełnianie 
funkcji pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy (§ 2 ust. 1 statutu). 
Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do 
reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielenia 
dalszych pełnomocnictw, a także może upoważnić pracowników Zakładu do 
wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach (§ 2 ust. 2 statutu). 
Ponadto do kompetencji Prezesa Zakładu należy wydawanie aktów wewnętrznych 
oraz nadawanie Zakładowi regulaminu organizacyjnego (§ 2 ust. 3 statutu). Prezes 
Zakładu realizuje zadania należące do zakresu jego działania m.in. za pomocą 
terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu (§ 2 ust. 4 statutu), którymi są 
oddziały oraz podlegające im inspektoraty i biura terenowe (§ 8  ust. 1 
statutu). Odziałem Zakładu kieruje dyrektor, a inspektoratem i biurem terenowym - 
kierownik, odpowiednio: inspektoratu albo biura terenowego (§ 8 ust. 2 statutu). 
      
Regulamin organizacyjny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w brzmieniu 
uwzględniającym zmiany wynikające z zarządzenia Nr 51 Prezesa Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 września 2011 r.) przewiduje w § 5 pkt 2, że 
Prezes Zakładu może umocować pracowników Zakładu i inne osoby do 
reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu lub 
Zakładu w określonych przez niego sprawach. Według § 5 pkt 4 poz. 4 regulaminu 
Prezes Zakładu spełnia funkcje pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu 
pracy. 
      
Zgodnie z art. 83 ust. 1, ust. 2 i ust. 5 ustawy decyzje w zakresie 
indywidualnych spraw wydaje Zakład, a od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie 
do właściwego sądu według zasad określonych w przepisach Kodeksu 
postępowania 
cywilnego. Odwołanie 
wnosi 
się 
na 
piśmie 
do 
jednostki 
organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego 
przez tę jednostkę. 

 
 
7 
      
Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stanowią, że  zdolność sądową i 
procesową w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma organ rentowy (art. 
460 § 1 k.p.c.). Przez organy rentowe rozumie się jednostki organizacyjne Zakładu 
określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwe do 
wydawania decyzji w sprawach świadczeń  (art. 467 § 4 pkt 1 k.p.c.). 
      
Z analizy treści przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz 
statutu, regulujących ustrój, zadania i kompetencje Zakładu wynika, że Zakład jest 
jednostką organizacyjną (osobą prawną), która jako całość jest organem 
administracji publicznej (art. 66 ust. 4 ustawy). Zgodnie z art. 268a k.p.a. organ 
administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników 
kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w 
ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, 
postanowień i zaświadczeń. W roli samodzielnych organów administracyjnych nie 
występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, 
mające kompetencje do działania w jej imieniu. Zakład wykonuje swoje 
podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem 
terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności 
posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a 
więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (por. wyroki Naczelnego 
Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 24 maja 2007 r., II GSK 16/07, LEX 
nr 351057 oraz z dnia 22 marca 2007 r., II GSK 359/06, LEX nr 321271). 
      
Wyjaśniając natomiast procesową pozycję Zakładu i jej jednostek 
organizacyjnych Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 września 2011 r., I UK 78/11 
(niepublikowane) wskazał, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych 
zdolność sądową i procesową mają, zgodnie z art. 460 § 1 in fine k.p.c., organy 
rentowe, przez które rozumie się, między innymi, jednostki organizacyjne Zakładu 
określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwe do 
wydawania decyzji w sprawach świadczeń (art. 476 § 4 pkt 1 k.p.c.). Jednostkami 
tymi są terenowe jednostki organizacyjne Zakładu stanowiące jego oddziały. 
Zdolność procesowa organu rentowego ma swoje oparcie bezpośrednio w ustawie, 
a nie w pełnomocnictwie udzielonym przez Prezesa Zakładu, a posiadanie przez 
organ rentowy zdolności procesowej oznacza zdolność do dokonywania przez 

 
 
8 
jednostkę organizacyjną będącą takim organem wszystkich czynności procesowych 
(por. między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2008 r., I UK 
172/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 51 oraz z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09, 
LEX nr 518067). Dyrektor Oddziału ZUS działa jako osoba uprawniona do działania 
w imieniu organu rentowego (art. 460 § 1 k.p.c., art. 476 § 4 pkt 1 k.p.c. w związku 
z art. 67 § 1 k.p.c. i § 8 ust. 1 i ust. 2 statutu w związku z art. 67 ust. 1 pkt 2 i art. 74 
ust. 5 ustawy systemowej). 
      
Z wywodów Sądu Apelacyjnego można wyprowadzić wniosek, że Sąd ten 
uznał, iż apelacja organu rentowego podlega odrzuceniu, gdyż została wniesiona 
przez pracownika organu rentowego, który nie może być pełnomocnikiem tego 
organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, gdyż nie jest 
jednocześnie radcą prawnym. 
      
Na gruncie poczynionych wyżej wyjaśnień należy stwierdzić, że prawidłowo 
Sąd Apelacyjny przyjął, że Zakład ma osobowość prawną, a zatem przed sądem 
mogą go reprezentować pracownicy, co wynika z art. 87 § 2 k.p.c. Zgodnie z treścią 
tego przepisu pełnomocnikiem osoby prawnej może być również pracownik tej 
jednostki albo jej organu nadrzędnego. 
      
Reasumując, ustawa przewiduje, że kompetencje organów Zakładu określa 
statut Zakładu. Tym samym dopuszcza możliwość ograniczenia kompetencji 
Prezesa jako piastuna organu na rzecz innych pracowników Zakładu. Prezes 
Zakładu, udzielając pracownikom Zakładu upoważnienia do reprezentowania 
Zakładu oraz do wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach, nie 
upoważnia tych pracowników do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa), lecz 
w imieniu Zakładu jako organu. Zatem Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie 
upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako 
organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS. Upoważnienie do wydawania decyzji 
administracyjnych w imieniu ZUS udzielone pracownikowi przez Dyrektora Oddziału 
działającego w imieniu ZUS nie jest sprzeczne z treścią art. 268a k.p.a. (por. wyrok 
Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2007 r., II GSK 
16/07, Lex nr 351057). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy nie podziela 
stanowiska Sądu drugiej instancji jakoby w sprawach z zakresu ubezpieczeń 
społecznych stroną pozwaną nie był Zakład Ubezpieczeń Społecznych (będący 

 
 
9 
osobą prawną), lecz organ rentowy rozumiany jedynie jako oddział Zakładu, będący 
jednostką organizacyjną właściwą do wydania decyzji w sprawach świadczeń 
(pozbawiony 
osobowości 
prawnej). 
Wprawdzie 
Zakład 
w 
postępowaniu 
odwoławczym działa poprzez swoje oddziały, jako jednostki organizacyjne, 
jednakże działania te odnoszą skutek bezpośrednio wobec Zakładu, a tylko wobec 
oddziału. Inaczej rzecz ujmując rozstrzygnięcie konkretnej sprawy między 
ubezpieczonym a oddziałem Zakładu wywołuje wszelkie konsekwencje materialno-
procesowe także wobec Zakładu. 
      
Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia można wywieźć, że w 
ocenie Sądu Apelacyjnego osoba która podpisała apelację jest pracownikiem 
oddziału Zakładu, a zatem jednostki organizacyjnej pozbawionej osobowości 
prawnej, co w konsekwencji oznacza, że nie mogła ona być pełnomocnikiem na 
podstawie art. 87 § 2 k.p.c. 
      
Sąd Najwyższy wyraża stanowisko, że pracodawcą dla pracowników 
wykonujących pracę w jednostkach organizacyjnych Zakładu jest Zakład. 
      
Pracodawcą może być - według art. 3 k.p. – nie tylko osoba prawna, ale 
także jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników, choćby nie posiadała 
osobowości prawnej. Przepisy Kodeksu pracy nie wyjaśniają jakie warunki musi 
spełniać dany podmiot, aby uzyskać status jednostki organizacyjnej zdolnej do 
zatrudniania pracowników. W doktrynie i orzecznictwie wskazano, że jednostka 
organizacyjna może być pracodawcą, jeśli: jest dopuszczona przez prawo, ma 
uregulowany sposób kierowania swoimi sprawami i reprezentacji w stosunkach 
zewnętrznych oraz ma majątek wyodrębniony od majątku założycieli lub członków 
(por. T. Liszcz, Prawo pracy, Warszawa 2007, s. 108-110; wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 19 kwietnia 1979 r., I PR 16/79, PiZS 1980 nr 10, s. 69). 
Konieczną przesłanką uznania jednostki organizacyjnej za pracodawcę jest 
wyposażenie kierownika tej jednostki w uprawnienia do zatrudniania i zwalniania  
pracowników (por. A.M. Świątkowski, Indywidualne prawo pracy, Gdańsk-Kraków 
2001, s. 297). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że każda osoba 
prawna (poza Skarbem Państwa) ma zdolność do bycia pracodawcą w rozumieniu 
art. 3 k.p. dla zatrudnionych przez nią pracowników, chyba że dla niektórych z nich 
za pracodawcę należy uznać jednostkę organizacyjną stanowiącą jakąś jej część 

 
 
10
składową (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1991 r., I PRN 47/91, 
OSP 1992, z. 7-8, poz. 151). 
      
Jeżeli wewnętrzna jednostka organizacyjna jest upoważniona do zawierania 
umów o pracę w imieniu kierownictwa podmiotu, w skład którego wchodzi (lub 
nawiązywania w inny sposób stosunków pracy), z osobami przyjmowanymi w niej 
do pracy, to sama nie jest pracodawcą, lecz zatrudnia pracowników w imieniu 
pracodawcy, którym jest wielozakładowy podmiot zatrudniający – pracodawca (tak 
G. Goździewicz (w:) Kodeks pracy. Komentarz, LEX 2011, teza 7 do art. 3 k.p.). Nie 
są pracodawcami w omawianym znaczeniu jednostki organizacyjne przedsiębiorstw 
i innych organizacji, które mają samodzielność tylko w zakresie wykonywania 
zadań, np. wydziały lub oddziały produkcyjne przedsiębiorstw (por. Z. Hajn, Pojęcie 
pracodawcy po nowelizacji kodeksu pracy, PiZS 1997, nr 5, s. 21; L. Florek, T. 
Zieliński, Prawo pracy, 2003, s. 50-51; Z. Salwa, Kodeks pracy po nowelizacji. 
Komentarz, Bydgoszcz 1996, s. 12; W. Sanetra (w:) J. Iwulski, W. Sanetra, Kodeks 
pracy, Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 1999, s. 19). Uwzględniając powyższe 
poglądy należy przyjąć, że dyrektorzy oddziałów Zakładu posiadają samodzielność 
jedynie w zakresie powierzonych im zadań konkretyzowanych przez prezesa 
Zakładu. 
      
Rozważając który podmiot jest pracodawcą dla pracowników wykonujących 
pracę w jednostkach organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc 
czy Zakład, czy też ta jednostka organizacyjna należy powtórzyć, że to Zakład a nie 
jego jednostki organizacyjne posiada osobowość prawną. Tym samym z pewnością 
zdolność do zatrudniania pracowników posiada Zakład, natomiast rozstrzygnięcia 
wymagało, czy status pracodawców posiadają także jednostki organizacyjne 
Zakładu, czyli np. jego oddziały. Podejmując się udzielenie odpowiedzi na to 
pytanie należy ponadto wskazać, że w związku z wejściem w życie ustawy o 
systemie ubezpieczeń społecznych i utratą mocy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. 
o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 
137 z późn. zm.) ustawodawca w art. 113c – tj. wśród przepisów przejściowych i 
końcowych ustawy systemowej – postanowił między innymi, że stroną stosunków 
pracy pracowników zatrudnionych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych 
działającym na podstawie art. 7 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i 

 
 
11
finansowaniu ubezpieczeń społecznych, staje się Zakład (czyli nie jego jednostki 
organizacyjne). Ponadto, o czym już była mowa wcześniej, w myśl art. 73 ust. 1 
ustawy, działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na 
zewnątrz. Z mocy ust. 3 pkt 7 tego artykułu do zakresu działania Prezesa Zakładu 
należy spełnianie funkcji pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. 
Również Statut Zakładu stanowi, że do kompetencji Prezesa Zakładu należy 
spełnianie funkcji pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy (§ 2 ust. 1 
statutu).  Ponadto analiza przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych 
(art. 76-78) prowadzi do wniosku, że wewnętrzne jednostki organizacyjne Zakładu 
nie posiadają wystarczającego wyodrębnienia majątkowego, które jest konieczne 
dla uzyskania statusu pracodawcy. 
      
Regulamin organizacyjny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w brzmieniu 
uwzględniającym zmiany wynikające z zarządzenia Nr 51 Prezesa Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 września 2011 r.) przewiduje w § 5 pkt 2, że 
Prezes Zakładu może umocować pracowników Zakładu i inne osoby do 
reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu lub 
Zakładu w określonych przez niego sprawach. Według § 5 pkt 4 poz. 4 regulaminu 
Prezes Zakładu spełnia funkcje pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu 
pracy. Dyrektorzy oddziałów Zakładu posiadają kompetencje w zakresie 
wykonywania czynności związanych z funkcją pracodawcy jedynie w granicach i na 
podstawie udzielonych umocowań (§ 28 pkt 1 poz. 4 regulaminu organizacyjnego 
ZUS). 
      
Wobec treści powyższych uregulowań należy przyjąć, że pracodawcą dla 
pracowników wykonujących prace w jednostkach organizacyjnych Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład, nie zaś jego wewnętrzne jednostki. 
Dyrektorzy oddziałów dokonują czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w 
imieniu i na rzecz Zakładu a nie jednostki organizacyjnej w której są zatrudnieni. 
Podstawą do wykonywania tych czynności jest upoważnienie udzielone przez 
Prezesa Zakładu, zaś podstawą prawną są powołane wyżej przepisy ustawy o 
systemie ubezpieczeń społecznych, Statutu oraz regulaminu organizacyjnego 
Zakładu.  

 
 
12
      
Powyższe oznacza, że pracownik niebędący radcą prawnym Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych wykonujący pracę w jednostce organizacyjnej (oddziale) 
mógł być pełnomocnikiem organu rentowego, gdyż spełnione zostały warunki 
określone w art. 87 § 2 k.p.c. Stanowisko analogiczne zostało wyrażone przez Sąd 
Najwyższy w uchwałach z dnia 24 stycznia 2012 r., III UZP 3/11 oraz z dnia 9 
lutego 2012 r., I UZP 10/11 (niepublikowane). 
       
Sąd Najwyższy rozważał też kwestię nieważności postępowania wynikającą 
z braku umocowania pracownika ZUS (zatrudnionego w oddziale Zakładu) 
niebędącego radcą prawnym. W wyroku z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09 
(LEX nr 518067) Sąd Najwyższy stwierdził, że starszy inspektor był umocowany do 
wniesienia apelacji w imieniu pozwanego, zostało mu udzielone pełnomocnictwo do 
reprezentowania pozwanego w sprawie. Pozwany posiada osobowość prawną (art. 
66 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i mógł ustanowić 
pełnomocnikiem 
procesowym 
swego 
pracownika 
(art. 
87 
§ 
2 
k.p.c.). 
Pełnomocnictwo to nie musiało pochodzić od Prezesa Zakładu, gdyż dyrektor 
oddziału pozwanego może udzielić pełnomocnictwa procesowego do zastępstwa 
oddziału w postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń 
społecznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2008 r., I UK 172/07, 
OSNP 2009 nr 3-4, poz. 51). Podstawą prawną jest art. 460 § 1 k.p.c., który 
stanowi, że zdolność sądową i procesową w tych sprawach ma organ rentowy, tj. 
jednostka organizacyjna Zakładu określona w przepisach o systemie ubezpieczeń 
społecznych, właściwa do wydawania decyzji w sprawach świadczeń (art. 476 § 4 
pkt 1 k.p.c.). Zdolność sądowa i procesowa organu rentowego w rozumieniu art. 
460 § 1 k.p.c. ma zatem oparcie bezpośrednio w ustawie, a nie w pełnomocnictwie 
udzielonym przez Prezesa ZUS. Posiadanie przez organ rentowy zdolności 
procesowej oznacza zdolność do dokonywania przez jednostkę organizacyjną 
będącą takim organem wszystkich czynności procesowych, łącznie z udzielaniem 
pełnomocnictwa procesowego. 
     
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 
39816 k.p.c.).