I UZ 53/11

Sygn. akt I UZ 53/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 21 lutego 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Józef Iwulski 
SSA Maciej Piankowski 
 
w sprawie z odwołania E. L. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
o wysokość emerytury, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 lutego 2012 r., 
zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 21 października 2011 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem zawartym w pkt 2 wyroku z dnia 10 listopada 2011 r. Sąd 
Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie E. L. przeciwko 
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o rentę rodzinną, odrzucił apelację organu 
rentowego. 
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że apelacja organu rentowego podlega 
odrzuceniu jako niedopuszczalna, gdyż została wniesiona przez pracownika organu 
rentowego, który nie może być pełnomocnikiem tego organu w sprawach z zakresu 
ubezpieczeń społecznych (476 § 2 i 3 k.p.c.), jako że pracownicy terenowych 
jednostek organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych niebędący radcami 

 
 
2 
prawnymi nie są osobami uprawnionymi do wnoszenia w imieniu organu rentowego 
apelacji od wyroków sądów pierwszej instancji nawet wówczas, gdy złożą stosowne 
pełnomocnictwo procesowe, gdyż nie zostali wymienieni w przepisach art. 87 § 1 i 
2 k.p.c. 
Organ rentowy zaskarżył to postanowienie zażaleniem, zarzucając mu 
naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 370 k.p.c. w związku z art. 87 § 2 
k.p.c., poprzez jego błędne zastosowanie i art. 130 § 1 k.p.c., poprzez jego błędne 
niezastosowanie. 
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w przypadku pism procesowych, 
w tym apelacji, jeżeli zawierają one braki formalne, Sąd w myśl art. 130 § 1 zdanie 
pierwsze k.p.c. powinien wezwać organ rentowy do uzupełnienia braków 
formalnych wniosku, poprzez podpisanie go przez osobę uprawnioną. Skarżący 
stwierdził, że jeżeli Sąd uznał, iż apelacja została sporządzona przez osobę 
nieuprawnioną to powinien ją potraktować identycznie jak apelację w ogóle 
niepodpisaną i wezwać organ rentowy do uzupełnienia braków formalnych, tj. 
podpisania wniosku przez dyrektora organu rentowego lub radcę prawnego albo 
adwokata. Wskazał przy tym, że stanowisko takie jest zgodne z poglądem 
wyrażonym przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lutego 2009 r., I UZ 
35/08. Skarżący wskazał także, że w niniejszej sprawie występuje sytuacja, w której 
w postępowaniu Sąd nie kwestionuje reprezentacji organu rentowego, a następnie 
odrzuca apelację złożoną przez osobę, która reprezentowała organ rentowy w 
procesie. W takim przypadku, jeżeli w ocenie sądu drugiej instancji reprezentacja 
była nieprawidłowa, to winien zastosować art. 378 § 1 k.p.c. i stwierdzić 
nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt 1 k.p.c. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie jest uzasadnione, ale z innych przyczyn niż wskazane przez 
skarżącego. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w całej rozciągłości podziela 
motywy rozstrzygnięcia przedstawione w postanowieniach: z dnia 21 lutego 2012 r., 
I UZ 55/11 i I UZ  56/11 oraz z dnia 2 marca 2012 r., I UZ 48/11 i  I UZ 51/11, a w 

 
 
3 
związku z tym, że nie zostały one opublikowane, uznał za konieczne przytoczenie 
ich in extenso.  
Wstępnie należy wskazać, że w sprawie nie miała zastosowania uchwała 
powiększonego składu Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2011 r., II UZP 
6/11, w której przyjęto, że pracownik Zakładu Emerytalno – Rentowego 
Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji niebędący radcą prawnym nie 
może być pełnomocnikiem procesowym Dyrektora tego Zakładu w sprawach z 
zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 87 § 1 i 2 k.p.c.) - uchwale tej nadano moc 
zasady prawnej. W uchwale Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że Dyrektor Zakładu 
Emerytalno – Rentowego MSWiA będący stroną w sprawie z zakresu ubezpieczeń 
społecznych nie ma osobowości prawnej i nie jest też przedsiębiorcą, nie może 
więc skutecznie ustanowić swojego pracownika pełnomocnikiem procesowym, gdyż 
nie są spełnione przesłanki art. 87 § 2 k.p.c. 
Inne uregulowania prawne odnoszą się do Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych (dalej oznaczanego jako Zakład). Organizację, zasady działania i 
finansowania Zakładu określa - zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 6 - ustawa z dnia 13 
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, powoływana dalej jako 
ustawa). Trzeba mieć na względzie, że Zakład występuje w różnych rolach 
niemieszczących się w systemie ubezpieczeń społecznych, np. jako pracodawca 
oraz jako właściciel mienia niezbędnego do prowadzenia działalności (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2007 r., I PZ 17/07, OSNP 
2008, nr 21-22, poz. 318). 
Zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość 
prawną, o czym stanowi art. 66 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy. Zgodnie z art. 67 
ust. 1 ustawy w skład Zakładu wchodzą centrala oraz terenowe jednostki 
organizacyjne. W myśl art. 72 ustawy organami Zakładu są Prezes Zakładu; 
Zarząd, którego przewodniczącym jest z urzędu Prezes Zakładu oraz Rada 
Nadzorcza Zakładu. W art. 73 ust. 1 ustawy przewidziano, że działalnością Zakładu 
kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na zewnątrz. Ponadto z mocy 
ust. 3 pkt 7 tego artykułu do zakresu działania Prezesa Zakładu należy spełnianie 
funkcji pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. 

 
 
4 
Określenie szczegółowej struktury organizacyjnej Zakładu oraz zakres 
rzeczowy działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu 
ustawodawca (zgodnie z art. 74 ust. 5 pkt 1 ustawy) pozostawił ministrowi 
właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. W ramach tej delegacji w dniu 
13 stycznia 2011 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie w 
sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Statut Zakładu 
stanowi, że do kompetencji jego Prezesa należą sprawy określone w art. 73 ust. 3 
ustawy, czyli między innymi tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych 
jednostek organizacyjnych oraz określanie ich siedziby, właściwości terytorialnej i 
rzeczowej; powoływanie i odwoływanie kierowników jednostek organizacyjnych 
Zakładu, ich zastępców oraz głównych księgowych; a także spełnianie funkcji 
pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy (§ 2 ust. 1 statutu). 
Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do 
reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielenia 
dalszych pełnomocnictw, a także może upoważnić pracowników Zakładu do 
wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach (§ 2 ust. 2 statutu). 
Ponadto do kompetencji Prezesa Zakładu należy wydawanie aktów wewnętrznych 
oraz nadawanie Zakładowi regulaminu organizacyjnego (§ 2 ust. 3 statutu). Prezes 
Zakładu realizuje zadania należące do zakresu jego działania między innymi za 
pomocą terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu (§ 2 ust. 4 statutu), którymi 
są oddziały oraz podlegające im inspektoraty i biura terenowe (§ 8 ust. 1 statutu). 
Odziałem Zakładu kieruje dyrektor, a inspektoratem i biurem terenowym - 
kierownik, odpowiednio: inspektoratu albo biura terenowego (§ 8 ust. 2 statutu). 
Regulamin organizacyjny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w brzmieniu 
uwzględniającym zmiany wynikające z zarządzenia Nr 51 Prezesa Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 września 2011 r.) przewiduje w § 5 pkt 2, że 
Prezes Zakładu może umocować pracowników Zakładu i inne osoby do 
reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu lub 
Zakładu w określonych przez niego sprawach. Według § 5 pkt 4 poz. 4 regulaminu 
Prezes Zakładu spełnia funkcje pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu 
pracy. 

 
 
5 
Zgodnie z art. 83 ust. 1, ust. 2 i ust. 5 ustawy decyzje w zakresie 
indywidualnych spraw wydaje Zakład, a od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie 
do właściwego sądu według zasad określonych w przepisach Kodeksu 
postępowania 
cywilnego. Odwołanie 
wnosi 
się 
na 
piśmie 
do 
jednostki 
organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego 
przez tę jednostkę. 
Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stanowią, że zdolność sądową i 
procesową w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma organ rentowy 
(art. 460 § 1 k.p.c.). Przez organy rentowe rozumie się jednostki organizacyjne 
Zakładu określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwe do 
wydawania decyzji w sprawach świadczeń (art. 467 § 4 pkt 1 k.p.c.). 
Samodzielność 
procesowa 
jednostki 
organizacyjnej 
Zakładu 
została 
zaakcentowana w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2008 r., I UK 
172/07 (OSNP 2009 nr 3-4, poz. 51) oraz z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09 
(LEX nr 518067). 
Z analizy treści powyższych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych, statutu Zakładu, a także regulaminu organizacyjnego Zakładu 
regulujących jego ustrój, zadania i kompetencje wynika, że jest to jednostka 
organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji 
publicznej (art. 66 ust. 4 ustawy). Oddziały Zakładu jako części osoby prawnej, 
którą jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mają samodzielnych zadań, 
niezależnych od kompetencji Zakładu. Zadania jednostek organizacyjnych Zakładu 
są wprost emanacją zadań Zakładu, a powołanie (wyodrębnienie) ich w strukturze 
Zakładu ma na celu jedynie funkcjonalną decentralizację obsługi ubezpieczonych. 
Zgodnie z art. 268a k.p.a. organ administracji publicznej może w formie 
pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do 
załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do 
wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. W roli 
samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne 
organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w 
jej imieniu. Zakład wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń 
społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach 

 
 
6 
prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom 
administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne 
(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 
2007 r., II GSK 16/07, LEX nr 351057 oraz wyrok Naczelnego Sądu 
Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2007 r., II GSK 359/06, LEX nr 
321271). 
Wyjaśniając natomiast procesową pozycję Zakładu i jej jednostek 
organizacyjnych Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 września 2011 r., I UK 78/11 
(niepublikowanym) wskazał, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych 
zdolność sądową i procesową mają, zgodnie z art. 460 § 1 in fine k.p.c., organy 
rentowe, przez które rozumie się, między innymi, jednostki organizacyjne Zakładu 
określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwe do 
wydawania decyzji w sprawach świadczeń (art. 476 § 4 pkt 1 k.p.c.). Jednostkami 
tymi są terenowe jednostki organizacyjne Zakładu stanowiące jego oddziały. 
Zdolność procesowa organu rentowego ma swoje oparcie bezpośrednio w ustawie, 
a nie w pełnomocnictwie udzielonym przez Prezesa Zakładu, a posiadanie przez 
organ rentowy zdolności procesowej oznacza zdolność do dokonywania przez 
jednostkę organizacyjną będącą takim organem wszystkich czynności procesowych 
(por. między innymi wyroki z dnia 8 stycznia 2008 r., I UK 172/08, OSNP 172/07, 
OSNP 2009 nr 3-4, poz. 51 oraz z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09, LEX nr 
518067). Dyrektor oddziału Zakładu działa jako osoba uprawniona do działania w 
imieniu organu rentowego (art. 460 § 1 k.p.c., art. 476 § 4 pkt 1 k.p.c. w związku z 
art. 67 § 1 k.p.c. i § 8 ust. 1 i ust. 2 statutu w związku z art. 67 ust. 1 pkt 2 i art. 74 
ust. 5 ustawy systemowej). 
Na gruncie poczynionych wyżej wyjaśnień należy stwierdzić, że Zakład ma 
osobowość prawną, a zatem przed sądem mogą go reprezentować pracownicy, co 
wynika z art. 87 § 2 k.p.c. Zgodnie z treścią tego przepisu pełnomocnikiem osoby 
prawnej może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. 
Według art. 38 k.c. osoba prawna działa przez swoje organy w sposób 
przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. 
Ustawa systemowa przewiduje, że kompetencje organów Zakładu określa 
statut Zakładu. Tym samym dopuszcza możliwość ograniczenia kompetencji 

 
 
7 
Prezesa jako piastuna organu na rzecz innych pracowników Zakładu. Prezes 
Zakładu, udzielając pracownikom Zakładu upoważnienia do reprezentowania 
Zakładu oraz do wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach, nie 
upoważnia tych pracowników do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa), lecz 
w imieniu Zakładu jako organu. Zatem Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie 
upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym Zakład jako 
organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa Zakładu. Upoważnienie do wydawania 
decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu udzielone pracownikowi przez 
Dyrektora Oddziału działającego w imieniu Zakładu nie jest sprzeczne z treścią art. 
268a k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 
24 maja 2007 r., II GSK 16/07, LEX nr 351057).  
Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że w sprawach z zakresu 
ubezpieczeń społecznych stroną jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (będący 
osobą prawną), który działa przez swoje oddziały jako jednostki organizacyjne, 
będące właściwe do wydania decyzji w sprawach świadczeń (choć pozbawione 
osobowości prawnej). Wprawdzie Zakład w postępowaniu odwoławczym działa 
poprzez swoje oddziały, jako jednostki organizacyjne, jednakże działania te 
odnoszą skutek bezpośrednio wobec Zakładu, a nie tylko wobec danej jednostki. 
Pracodawcą może być - według art. 3 k.p. – nie tylko osoba prawna, ale 
także jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników, choćby nie posiadała 
osobowości prawnej. Przepisy Kodeksu pracy nie wyjaśniają, jakie warunki musi 
spełniać dany podmiot, aby uzyskać status jednostki organizacyjnej zdolnej do 
zatrudniania pracowników. W doktrynie i orzecznictwie wskazano, że jednostka 
organizacyjna może być pracodawcą, jeśli: jest dopuszczona przez prawo, ma 
uregulowany sposób kierowania swoimi sprawami i reprezentacji w stosunkach 
zewnętrznych oraz ma majątek wyodrębniony od majątku założycieli lub członków 
(por. np. T. Liszcz, Prawo pracy, Warszawa 2007, s. 108-110; wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 19 kwietnia 1979 r., I PR 16/79, PiZS 1980 nr 10, s. 69). 
Konieczną przesłanką uznania jednostki organizacyjnej za pracodawcę jest 
wyposażenie kierownika tej jednostki w uprawnienia do zatrudniania i zwalniania 
pracowników (por. A.M. Świątkowski, Indywidualne prawo pracy, Gdańsk-Kraków 
2001, s. 297). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że każda osoba 

 
 
8 
prawna (poza Skarbem Państwa) ma zdolność do bycia pracodawcą w rozumieniu 
art. 3 k.p. dla zatrudnionych przez nią pracowników, chyba że dla niektórych z nich 
za pracodawcę należy uznać jednostkę organizacyjną stanowiącą jakąś jej część 
składową (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1991 r., I PRN 47/91, 
OSP 1992, z. 7-8, poz. 151). 
Jeżeli wewnętrzna jednostka organizacyjna jest upoważniona do zawierania 
umów o pracę w imieniu kierownictwa podmiotu, w skład którego wchodzi 
(lub nawiązywania w inny sposób stosunków pracy), z osobami przyjmowanymi w 
niej do pracy, to sama nie jest pracodawcą, lecz zatrudnia pracowników w imieniu 
pracodawcy, którym jest wielozakładowy podmiot zatrudniający – pracodawca (tak 
np. G. Goździewicz (w:) Kodeks pracy. Komentarz, LEX 2011, teza 7 do art. 3 k.p.). 
Pracodawcami w omawianym znaczeniu nie są jednostki organizacyjne 
przedsiębiorstw i innych organizacji, które mają samodzielność tylko w zakresie 
wykonywania zadań, np. wydziały lub oddziały produkcyjne przedsiębiorstw (por. Z. 
Hajn, Pojęcie pracodawcy po nowelizacji kodeksu pracy, PiZS 1997, nr 5, s. 21; L. 
Florek, T. Zieliński, Prawo pracy, 2003, s. 50-51; Z. Salwa, Kodeks pracy po 
nowelizacji. Komentarz, Bydgoszcz 1996, s. 12; W. Sanetra (w:) J. Iwulski, W. 
Sanetra, Kodeks pracy, Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 1999, s. 19). 
Uwzględniając powyższe poglądy oraz regulacje prawne kształtujące organizację 
Zakładu 
należy 
stwierdzić, 
że 
dyrektorzy 
oddziałów 
Zakładu 
posiadają 
samodzielność jedynie w zakresie powierzonych im przez Prezesa Zakładu zadań. 
W zakresie spraw pracowniczych dyrektorzy oddziałów działają na podstawie 
art. 31 § 1 k.p. 
Rozważając, który podmiot jest pracodawcą dla pracowników wykonujących 
pracę w jednostkach organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc 
czy Zakład, czy też ta jednostka organizacyjna należy powtórzyć, że to Zakład a nie 
jego jednostki organizacyjne posiada osobowość prawną. Tym samym z pewnością 
zdolność do zatrudniania pracowników posiada Zakład, natomiast rozstrzygnięcia 
wymagało, czy status pracodawców posiadają także jednostki organizacyjne 
Zakładu, czyli np. jego oddziały. Podejmując się udzielenia odpowiedzi na to 
pytanie należy wskazać, że w związku z wejściem w życie ustawy o systemie 
ubezpieczeń społecznych i utratą mocy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o 

 
 
9 
organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 
137 z późn. zm.) ustawodawca w art. 113c – wśród przepisów przejściowych i 
końcowych ustawy systemowej – postanowił między innymi, że stroną stosunków 
pracy pracowników zatrudnionych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych 
działającym na podstawie art. 7 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i 
finansowaniu ubezpieczeń społecznych, staje się Zakład. Ponadto, o czym już była 
mowa wcześniej, w myśl w myśl art. 73 ust. 1 ustawy, działalnością Zakładu kieruje 
Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na zewnątrz. Z mocy ust. 3 pkt 7 tego 
artykułu do zakresu działania Prezesa Zakładu należy spełnianie funkcji 
pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. Również statut Zakładu 
stanowi, że do kompetencji Prezesa Zakładu należy spełnianie funkcji pracodawcy 
w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy (§ 2 ust. 1 statutu). Ponadto analiza 
przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 76-78) prowadzi do 
wniosku, 
że 
wewnętrzne jednostki organizacyjne Zakładu nie posiadają 
wystarczająco wyodrębnionego majątku i samodzielności w zakresie jego 
wykorzystywania, co także jest konieczne dla uzyskania statusu pracodawcy. 
Zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy Zakład gospodaruje swoim mieniem oraz prowadzi 
samodzielną gospodarkę finansową w ramach posiadanych środków. Przepisy § 23 
Regulaminu organizacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowią, że 
zadania określone w regulaminie obejmujące zarządzanie Zakładem realizują 
komórki organizacyjne Centrali Zakładu w szczególności poprzez zapewnienie 
terenowym jednostkom organizacyjnym niezbędnej pomocy organizacyjno – 
technicznej i finansowej, umożliwiającej sprawną realizację zadań. Komórki 
organizacyjne Centrali Zakładu wykonują ponadto nadzór funkcjonalny nad 
działalnością wewnętrznych komórek organizacyjnych. 
Regulamin organizacyjny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w brzmieniu 
uwzględniającym zmiany wynikające z zarządzenia Nr 51 Prezesa Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 września 2011 r.) przewiduje w § 5 pkt 2, że 
Prezes Zakładu może umocować pracowników Zakładu i inne osoby do 
reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu lub 
Zakładu w określonych przez niego sprawach. Według § 5 pkt 4 poz. 4 regulaminu 
Prezes Zakładu spełnia funkcje pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu 

 
 
10
pracy. Dyrektorzy oddziałów Zakładu posiadają kompetencje w zakresie 
wykonywania czynności związanych z funkcją pracodawcy jedynie w granicach i na 
podstawie udzielonych umocowań (§ 28 pkt 1 poz. 4 regulaminu organizacyjnego 
ZUS). 
Wobec treści powyższych uregulowań należy przyjąć, że pracodawcą dla 
pracowników wykonujących prace w jednostkach organizacyjnych Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład, nie zaś jego wewnętrzne jednostki. 
Jakkolwiek przepisy prawa przewidują funkcjonowanie terenowych jednostek 
organizacyjnych Zakładu, ale chodzi tutaj jedynie o spełnianie roli procesowej w 
postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przepisy 
prawa materialnego nie pozwalają na ich wyodrębnienie jako pracodawców. 
Dyrektorzy oddziałów dokonują czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w 
imieniu i na rzecz Zakładu a nie jednostki organizacyjnej, w której są zatrudnieni. 
Podstawą do wykonywania tych czynności jest upoważnienie udzielone przez 
Prezesa Zakładu, zaś podstawą są powołane wyżej przepisy ustawy o systemie 
ubezpieczeń społecznych, Statutu oraz regulaminu organizacyjnego Zakładu. 
Terenowe jednostki organizacyjne nie posiadają też wyodrębnionego od Zakładu 
majątku w oparciu o który mogłyby samodzielnie funkcjonować. 
Oznacza to, że pracownik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykonujący 
pracę w jednostce organizacyjnej (oddziale) może być pełnomocnikiem organu 
rentowego, gdyż spełnione zostały warunki określone w art. 87 § 2 k.p.c. 
Należy też zaznaczyć, że Sąd Najwyższy rozważał już kwestię nieważności 
postępowania wynikającą z braku umocowania pracownika ZUS (zatrudnionego 
w oddziale Zakładu) niebędącego radcą prawnym. W wyroku z dnia 16 czerwca 
2009 r., I UK 24/09 (LEX nr 518067) Sąd Najwyższy stwierdził, że starszy inspektor 
jest umocowany do wniesienia apelacji w imieniu pozwanego, gdy zostało mu 
udzielone pełnomocnictwo do reprezentowania pozwanego w sprawie. Pozwany 
posiada osobowość prawną (art. 66 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych) i mógł ustanowić pełnomocnikiem procesowym swego pracownika 
(art. 87 § 2 k.p.c.). Pełnomocnictwo to nie musiało pochodzić od Prezesa Zakładu, 
gdyż dyrektor oddziału pozwanego może udzielić pełnomocnictwa procesowego do 
zastępstwa oddziału w postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń 

 
 
11
społecznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2008 r., I UK 172/07, 
OSNP 2009 nr 3-4, poz. 51). Podstawą prawną jest art. 460 § 1 k.p.c., który 
stanowi, że zdolność sądową i procesową w tych sprawach ma organ rentowy, tj. 
jednostka organizacyjna Zakładu określona w przepisach o systemie ubezpieczeń 
społecznych, właściwa do wydawania decyzji w sprawach świadczeń (art. 476 § 4 
pkt 1 k.p.c.). Zdolność sądowa i procesowa organu rentowego w rozumieniu 
art. 460 § 1 k.p.c. ma zatem oparcie bezpośrednio w ustawie, a nie w 
pełnomocnictwie udzielonym przez Prezesa ZUS. Posiadanie przez organ rentowy 
zdolności procesowej oznacza zdolność do dokonywania przez jednostkę 
organizacyjną będącą takim organem wszystkich czynności procesowych, łącznie z 
udzielaniem pełnomocnictwa procesowego. 
Ponadto Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 24 stycznia 2012 r. (III UZP 
3/11) oraz z dnia 9 lutego 2012 r. (I UZP 10/11) – niepublikowane - stwierdził, że 
pracownik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych niebędący radcą prawnym, 
wykonujący pracę w oddziale Zakładu, może być pełnomocnikiem tego oddziału w 
sprawach z odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. 
 
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39816 
k.p.c.).