I UZ 4/08

Postanowienie z dnia 24 czerwca 2008 r. 
I UZ 4/08 
 
W sprawie o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy 
dopuszczalność wniesienia do Sądu Najwyższego zażalenia na postanowienie 
sądu drugiej instancji zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3941 § 2 
w związku z art. 3982 § 1 k.p.c.). 
 
Przewodniczący SSN Romualda Spyt, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera 
(sprawozdawca), Roman Kuczyński. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 
2008 r. sprawy z odwołania Mieczysława W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń 
Społecznych-Oddziałowi w K. z udziałem zainteresowanego „V.” SA w K. o jednora-
zowe odszkodowanie, na skutek zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu 
Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 10 sierpnia 
2007 r. [...] 
 
o d r z u c a   zażalenie. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach, wyrokiem z 
28 października 2005 r. [...] oddalił odwołanie Mieczysława W. od decyzji Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. z 1 lutego 2005 r. odmawiającej przyznania 
wnioskodawcy prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy 
z 26 stycznia 1950 r. Apelację od powyższego wyroku wniósł wnioskodawca. Sąd 
Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z 29 marca 
2006 r. [...] oddalił apelację ubezpieczonego. Wnioskodawca został pouczony, że od 
wyroku oddalającego apelację nie przysługuje skarga kasacyjna. Wnioskodawca 
wniósł skargę o wznowienie postępowania, zakończonego powyższym wyrokiem 
Sądu Okręgowego. Sąd Okręgowy postanowieniem z 26 kwietnia 2007 r. [...] odrzucił 
skargę o wznowienie postępowania, w oparciu o art. 410 § 1 k.p.c., jako nieopartą na 

 
2
ustawowej podstawie wznowienia. Na powyższe postanowienie o odrzuceniu skargi 
o wznowienie postępowania wnioskodawca wniósł zażalenie. Sąd Okręgowy posta-
nowieniem z 29 maja 2007 r. odrzucił zażalenie wnioskodawcy, stwierdzając, że od 
postanowienia o odrzuceniu skargi nie przysługiwało zażalenie. Zgodnie z art. 394 § 
1 k.p.c., zażalenie przysługuje do sądu drugiej instancji na postanowienie sądu 
pierwszej instancji. Wnioskodawca wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Okrę-
gowego jako postanowienie sądu drugiej instancji. Tymczasem, w świetle art. 394 
k.p.c., środek odwoławczy w postaci zażalenia nie przysługuje od orzeczeń sądu 
drugiej instancji. Zdaniem Sądu Okręgowego, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, 
od wszelkich orzeczeń sądu drugiej instancji nie służą żadne środki odwoławcze, 
niezależnie od tego, czy chodzi o orzeczenie, które „załatwia” środek odwoławczy od 
orzeczenia sądu niższego, czy też o orzeczenie sądu drugiej instancji dotyczące 
kwestii, która nie była przedmiotem rozpoznania przez sąd niższej instancji (tak wy-
nika z postanowienia Sądu Najwyższego z 16 listopada 1971 r., I PZ 60/71, LEX nr 
7017). Na powyższe postanowienie wnioskodawca wniósł zażalenie. Sąd Okręgowy 
postanowieniem z 4 lipca 2007 r. odrzucił zażalenie wnioskodawcy na postanowienie 
Sądu Okręgowego z 29 maja 2007 r. Ponownie Sąd Okręgowy stwierdził, że zgodnie 
z art. 394 § 1 k.p.c., zażalenie przysługuje do sądu drugiej instancji na postanowienie 
sądu pierwszej instancji. Wnioskodawca wniósł zażalenie na postanowienie Sądu 
Okręgowego z 29 maja 2007 r. jako postanowienie sądu drugiej instancji, którym od-
rzucono zażalenie także na postanowienie sądu drugiej instancji. Tymczasem w 
świetle art. 394 k.p.c. środek odwoławczy w postaci zażalenia nie przysługuje od 
orzeczeń sądów drugiej instancji. Zdaniem Sądu Okręgowego, zgodnie z utrwalonym 
orzecznictwem, od wszelkich orzeczeń sądu drugiej instancji nie służą żadne środki 
odwoławcze, niezależnie od tego, czy chodzi o orzeczenie, które „załatwia” środek 
odwoławczy od orzeczenia sądu niższego, czy też o orzeczenie sądu drugiej 
instancji dotyczące kwestii, która nie była przedmiotem rozpoznania przez sąd 
niższej instancji (tak wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z 16 listopada 1971 
r., I PZ 60/71, LEX nr 7017). Także to postanowienie zaskarżył zażaleniem 
wnioskodawca. Postanowieniem z 10 sierpnia 2007 r. Sąd Okręgowy odrzucił 
zażalenie. Ponownie Sąd Okręgowy powołał się na treść art. 394 § 1 k.p.c. i 
stwierdził, że w świetle tego przepisu na postanowienie sądu drugiej instancji 
zażalenie nie przysługuje. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 1974 r., II CZ 216/74) wynika bowiem, 

 
3
że na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające środek prawny zażalenie nie 
przysługuje i jako niedopuszczalne ulega odrzuceniu. W tej sytuacji na 
postanowienie Sądu Okręgowego z 4 lipca 2007 r. nie przysługuje zażalenie z tej 
przyczyny, że jest to postanowienie wydane przez sąd drugiej instancji, a taki rodzaj 
postanowień został wyraźnie wyłączony z kategorii postanowień zaskarżalnych 
zażaleniem do Sądu Najwyższego. 
Powyższe postanowienie zaskarżył wnioskodawca osobiście sporządzonym 
zażaleniem. Następnie wniósł o ustanowienie dla niego pełnomocnika w celu spo-
rządzenia zażalenia do Sądu Najwyższego. 
Postanowieniem z 1 października 2007 r. Sąd Okręgowy ustanowił dla wnio-
skodawcy „adwokata z urzędu do sporządzenia zażalenia”. 
Postanowieniem z 14 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie 
wnioskodawcy na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r. W uzasadnieniu tego posta-
nowienia Sąd Okręgowy powołał się - po raz pierwszy - na treść art. 3941 § 2 k.p.c. 
oraz art. 871 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy stwierdził, że na postanowienie Sądu Okręgo-
wego z 10 sierpnia 2007 r. zażalenie wniósł wnioskodawca osobiście, nie będąc 
osobą wymienioną w art. 871 k.p.c. Zażalenie wniesione osobiście przez wniosko-
dawcę, jako osobę nieposiadającą odpowiednich kwalifikacji, jest niedopuszczalne i 
jako takie podlega odrzuceniu. 
Ustanowiony dla wnioskodawcy przez Sąd Okręgowy pełnomocnik („adwokat 
z urzędu”) wniósł zażalenie na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r., zaskarżając je w 
całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 3941 § 2 
k.p.c., przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że na postanowienie Sądu drugiej in-
stancji kończące postępowanie w sprawie nie przysługuje zażalenie, a w konse-
kwencji tego - odrzucenie zażalenia. Jednocześnie z zażaleniem pełnomocnik wnio-
skodawcy złożył wniosek o przywrócenie wnioskodawcy terminu do wniesienia za-
żalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 10 sierpnia 2007 r. Wniosek został 
uzasadniony tym, że postanowieniem z 1 października 2007 r. Sąd Okręgowy usta-
nowił dla ubezpieczonego adwokata z urzędu w celu sporządzenia zażalenia do 
Sądu Najwyższego, o czym pełnomocnik dowiedział się dopiero z treści uzasadnie-
nia postanowienia Sądu Okręgowego z 14 listopada 2007 r. o odrzuceniu zażalenia 
wnioskodawcy, doręczonego pełnomocnikowi 17 grudnia 2007 r. W uzasadnieniu 
zażalenia pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że zaskarżone postanowienie było 
postanowieniem kończącym postępowanie sprawie, w której ubezpieczonemu przy-

 
4
sługuje również skarga kasacyjna, a zatem - zgodnie z art. 3941 § 2 k.p.c. - wniosko-
dawcy przysługuje także zażalenie na postanowienie Sądu drugiej instancji kończące 
postępowanie w sprawie. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgo-
wemu w Kielcach w celu nadania biegu zażaleniu ubezpieczonego z 23 lipca 2007 r. 
Jako wartość przedmiotu zaskarżenia podano w zażaleniu kwotę 4.950 zł. W końco-
wym fragmencie zażalenia pełnomocnik skarżącego stwierdził, że wartość przed-
miotu zaskarżenia stanowi wysokość jednorazowego odszkodowania z tytułu wypad-
ku przy pracy przy założeniu, że uszczerbek na zdrowiu doznany przez wnioskodaw-
cę wyniósł 10 % (495 zł x 10).  
Na rozprawie wyznaczonej w celu rozpoznania wniosku o przywrócenie termi-
nu do wniesienia zażalenia pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że zażalenie zo-
stało wniesione „na ostatnie postanowienie o odrzuceniu zażalenia”.  
Postanowieniem z 26 lutego 2008 r. Sąd Okręgowy potraktował wniosek o 
przywrócenie terminu jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na 
postanowienie Sądu Okręgowego z 26 kwietnia 2007 r. w przedmiocie odrzucenia 
skargi o wznowienie postępowania oraz na podstawie art. 168 § 1 k.p.c. przywrócił 
termin do złożenia zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 26 kwietnia 
2007 r. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
 
Wbrew treści postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z 26 lutego 2008 r. 
- przyjmującego (z niewiadomych powodów), że wniosek o przywrócenie terminu 
należało potraktować jako dotyczący wniesienia zażalenia na postanowienie z 26 
kwietnia 2007 r., którym odrzucona została skarga wnioskodawcy o wznowienie po-
stępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z 29 
marca 2006 r. - Sąd Najwyższy uznał, że zażalenie sporządzone przez profesjonal-
nego pełnomocnika wnioskodawcy wniesione zostało na postanowienie Sądu Okrę-
gowego z 10 sierpnia 2007 r. jak to wynika z jednoznacznej i dosłownej jego treści (w 
zażaleniu w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości zidentyfikowano przedmiot 
zaskarżenia) oraz z jednoznacznej i wyraźniej treści wniosku o przywrócenie terminu 
do dokonania czynności procesowej (w postaci wniesienia zażalenia na postanowie-
nie z 10 sierpnia 2007 r.). Brak było bowiem jakichkolwiek przyczyn, aby wniosek o 

 
5
przywrócenie terminu (do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu Okręgowego 
z 10 sierpnia 2007 r.) oraz zażalenie (na postanowienie Sądu Okręgowego z 10 
sierpnia 2007 r.), którego wniosek ten dotyczył, potraktować inaczej niż wynikało to z 
dosłownej ich treści. Ani wyjaśnienia przedstawione przez pełnomocnika wniosko-
dawcy na rozprawie wyznaczonej w celu rozpoznania wniosku o przywrócenie ter-
minu, ani dosłowna i jednoznaczna treść pism procesowych złożonych przez pełno-
mocnika, nie upoważniały Sądu Okręgowego do przypisania im znaczenia innego niż 
to, jakie wynikało z intencji pełnomocnika skarżącego. 
Uznając, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej w po-
staci wniesienia zażalenia na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r. było usprawiedli-
wione okolicznościami ujawnionymi przez pełnomocnika wnioskodawcy, Sąd Naj-
wyższy rozpoznał przedstawione mu zażalenie jako - zgodnie z jego dosłowną tre-
ścią - zażalenie na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r. Chociaż uzasadnienie tego 
postanowienia budzi głęboki niepokój co do znajomości (a raczej nieznajomości) za-
sad zaskarżania postanowień sądu drugiej instancji - teza Sądu Okręgowego, zgod-
nie z którą od żadnych postanowień sądu drugiej instancji zażalenie nie przysługuje, 
budowana w oparciu o wnioski wypływające z treści art. 394 § 1 k.p.c., dotyczącego 
zaskarżania postanowień sądu pierwszej instancji, oraz nieaktualne orzecznictwo z 
lat 70-tych, dotyczące odmiennego stanu prawnego, jest niemożliwa do akceptacji w 
świetle treści art. 3941 k.p.c. - to samo zaskarżone orzeczenie paradoksalnie odpo-
wiada prawu, mimo wadliwego uzasadnienia.  
W rozpoznawanej sprawie rozważenia wymagała przede wszystkim dopusz-
czalność wniesionego zażalenia ze względu na przedmiot zaskarżonego postano-
wienia. Zgodnie z art. 3941 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje: 1) na 
postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o 
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 3941 § 1 k.p.c.) 
oraz 2) na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, w 
której przysługuje skarga kasacyjna, z wyjątkiem: a) postanowień, o których mowa w 
art. 3981 k.p.c. (czyli postanowień w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia 
postępowania kończących postępowanie w sprawie, od których przysługuje skarga 
kasacyjna), a także b) postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na 
postanowienie sądu pierwszej instancji (art. 3941 § 2 k.p.c.). Przedmiotem zaskarżo-
nego postanowienia Sądu Okręgowego z 10 sierpnia 2007 r. nie było odrzucenie 
skargi kasacyjnej lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 

 
6
orzeczenia (art. 3941 § 1 k.p.c.), a zatem ocena dopuszczalności wniesienia zażale-
nia do Sądu Najwyższego powinna być dokonana w oparciu o art. 3941 § 2 k.p.c. Z 
tego punktu widzenia istotne było ustalenie, czy po pierwsze - w sprawie tej przysłu-
guje skarga kasacyjna, po drugie - czy zaskarżone postanowienie kończy postępo-
wanie w sprawie. 
Rozważając, czy w rozpoznawanej sprawie przysługuje skarga kasacyjna, 
należy stwierdzić, że wnioskodawca wnosił o jednorazowe odszkodowanie, a więc 
jest to sprawa o prawa majątkowe. Zatem do oceny dopuszczalności skargi kasacyj-
nej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia ma zastosowanie art. 3982 § 1 
k.p.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w 
sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa 
niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, w sprawach gospodarczych - niższa niż siedemdzie-
siąt pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń spo-
łecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych.  
Pełnomocnik wnioskodawcy jako wartość przedmiotu zaskarżenia wskazał w 
zażaleniu kwotę 4.950 zł, podnosząc, że wartość zaskarżenia stanowi wysokość jed-
norazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy przy założeniu, że uszczer-
bek na zdrowiu doznany przez ubezpieczonego wyniósł 10%. Zatem wartość przed-
miotu zaskarżenia została określona w wysokości pozwalającej na ocenę, że w 
sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z 29 marca 2006 r. 
skarga kasacyjna nie przysługiwała, a tym samym niedopuszczalne było - zgodnie z 
treścią art. 3941 § 2 k.p.c. - wniesienie zażalenia na kończące postępowanie w spra-
wie postanowienie sądu drugiej instancji. Skoro wartość przedmiotu zaskarżenia w 
rozpoznawanej sprawie nie przekraczała kwoty dziesięciu tysięcy złotych, to w spra-
wie tej skarga kasacyjna była niedopuszczalna (o czym pouczył wnioskodawcę Sąd 
Okręgowy ogłaszając wyrok z 29 marca 2006 r.). Z tego względu - a nie z uwagi na 
treść art. 394 § 1 k.p.c. - w przedmiotowej sprawie niedopuszczalne było wniesienie 
zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie Sądu Okręgowego z 10 sierpnia 
2007 r. 
Na marginesie należy zauważyć, że Sąd Okręgowy nie podjął niezbędnych 
czynności w celu ustalenia wartości przedmiotu sprawy - wartości przedmiotu sporu i 
wartości przedmiotu zaskarżenia - jak tego wymaga art. 1261 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym 
przepisem, w każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sporu lub wartość 
przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wy-

 
7
sokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie 
jest oznaczona kwota pieniężna. W rozpoznawanej sprawie od wartości przedmiotu 
zaskarżenia zależała w istocie dopuszczalność zażalenia. Wartość przedmiotu za-
skarżenia została podana dopiero przez pełnomocnika wnioskodawcy w rozpozna-
wanym zażaleniu. 
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na pod-
stawie art. 3941 § 2 i 3 k.p.c.  
========================================