I UZ 3/11

Sygn. akt I UZ 3/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 11 maja 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący) 
SSN Bogusław Cudowski 
SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) 
 
w sprawie z odwołania A. N. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. 
o składki, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 maja 2011 r., 
zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 5 listopada 2010 r.,  
 
 
oddala zażalenie bez obciążania organu rentowego kosztami 
postępowania zażaleniowego. 
 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 5 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku ubezpieczonego A. N. z dnia 
26 listopada 2008 r. o uzupełnienie wyroku tego Sądu z dnia 20 listopada 2008 r. 
co do zwrotu kosztów procesu postanowił uzupełnić wskazany wyrok w ten sposób, 
że zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. na rzecz 
ubezpieczonego kwotę 14.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego 

 
 
2 
oraz kwotę 30 zł tytułem zwrotu poniesionej przez ubezpieczonego opłaty sądowej 
w postępowaniu zażaleniowym. 
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2008 r. Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony 
apelacją ubezpieczonego wyrok Sądu Okręgowego oraz poprzedzającą go decyzję 
organu rentowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi 
rentowemu. W dniu 26 listopada 2008 r. ubezpieczony wystąpił z wnioskiem o 
uzupełnienie tego wyroku co do zwrotu kosztów procesu, skutkiem czego Sąd 
Apelacyjny postanowieniem z dnia 23 grudnia 2008 r. uzupełnił wskazany wyrok i 
zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 360 zł tytułem 
kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje oraz kwotę 60 zł tytułem opłaty 
od apelacji. Zażalenie ubezpieczonego, zaskarżające to postanowienie w części 
dotyczącej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, zostało początkowo 
odrzucone przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 2 lipca 2009 r., I UZ 18/09, 
jako niedopuszczalne. Następnie jednak na wskutek wznowienia postępowania, 
postanowieniem z dnia 28 września 2010 r., I UO 1/10, Sąd Najwyższy uchylił 
własne postanowienie z dnia 2 lipca 2009 r. oraz wcześniejsze postanowienie Sądu 
Apelacyjnego z dnia 23 grudnia 2008 r. w części dotyczącej kosztów zastępstwa 
procesowego i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do 
ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego. Po 
ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny wydał zaskarżone postanowienie z 
dnia 5 listopada 2010 r. 
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że w 
rozpoznawanej sprawie ubezpieczony dwukrotnie składał apelację: pierwszą od 
wyroku Sądu pierwszej instancji, który po raz pierwszy został uchylony i przekazany 
temuż Sądowi do ponownego rozpoznania, a drugą od ponownego rozstrzygnięcia 
Sądu pierwszej instancji, wskutek której Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 
listopada 2008 r. uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu 
rentowego przekazując sprawę do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi 
rentowemu. W obydwu apelacjach ubezpieczony wnosił o zasądzenie kosztów 
postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. 
Sąd Apelacyjny uznał, że postępowanie w sprawie z odwołanie 
ubezpieczonego zostało ostatecznie zakończone, a stroną która wygrała jest 

 
 
3 
ubezpieczony, żądanie dotyczące zwrotu kosztów procesu było więc uzasadnione. 
W sprawie doszło do sytuacji, o której mowa w art. 351 § 1 k.p.c., gdyż w wyrok z 
dnia 20 listopada 2008 r. Sąd Apelacyjny nie wypowiedział się co do całości 
żądania 
ubezpieczonego, 
skoro 
nie 
orzekł 
o 
kosztach 
przedmiotowego 
postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego. Wobec treści wyroku z 
dnia 20 listopada 2008 r. należało uznać, że stroną przegraną w niniejszej sprawie 
jest organ rentowy. Sprawa zainicjowana zaskarżoną decyzją organu rentowego 
wskutek przekazania jej do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi 
rentowemu została bowiem ostatecznie zakończona i to zgodnie z celem 
ubezpieczonego, jakim było wzruszenie tejże decyzji i uwolnienie się od 
odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek przez „B." Sp. z 
o.o., w której ubezpieczony był członkiem zarządu. Sąd podkreślił, że w sytuacji 
kiedy organ rentowy wyda kolejną decyzję po ponownym rozpoznaniu sprawy, 
ubezpieczonemu będzie przysługiwało odwołanie od tej decyzji, którego złożenie 
będzie z kolei skutkowało zainicjowaniem nowego postępowania sądowego, 
odrębnego w stosunku do zakończonego obecnie uzupełnianym wyrokiem. 
W konsekwencji, na podstawie § 6 pkt 6 i § 12 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności 
adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy 
prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348, zwanego dalej 
rozporządzeniem o kosztach) oraz art. 36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach 
sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) Sąd Apelacyjny 
zasądził na rzecz ubezpieczonego łącznie kwoty 14.400 zł tytułem zwrotu kosztów 
zastępstwa procesowego (2 x 3.600 zł za postępowania przed Sądem pierwszej 
instancji, 2 x 2.700 zł za postępowania przed Sądem drugiej instancji i 1.800 zł za 
stępowanie zażaleniowe przed Sądem Najwyższym) oraz 30 zł tytułem zwrotu 
opłaty sądowej od zażalenia. 
W zażaleniu na to postanowienie organ rentowy zarzucił naruszenie 
przepisów postępowania, w szczególności: 1/ art.108 § 1 k.p.c. w związku z art.13 
§ 2 k.p.c. przez jego niewłaściwą wykładnią polegającą na przyjęciu, że istnieją 
podstawy do uzupełnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 listopada 2008 r., 
przez zasądzenie od żalącego się kosztów postępowania mimo, że wskazany 

 
 
4 
wyrok nie kończył sprawy w instancji, 2/ art.108 § 2 k.p.c. w związku z art.13 § 2 
k.p.c. przez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że istnieją 
podstawy do zasądzenia kosztów postępowania od wnoszącego zażalenie pomimo 
uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i poprzedzającej go decyzji w 
całości na podstawie art.477 14a k.p.c., 3/ art.102 k.p.c. przez jego niezastosowanie 
i zasądzenie na podstawie art. 98 k.p.c. kosztów postępowania od żalącego się 
mimo istnienia szczególnie uzasadnionych podstaw umożliwiających zasądzenie od 
strony przegrywającej tylko części kosztów albo nie obciążanie jej w ogóle 
kosztami. 
Wnoszący zażalenie wskazał, że sąd drugiej instancji nie ma możliwości 
orzeczenia o kosztach postępowania w przypadku uchylenia wyroku sądu pierwszej 
instancji i przekazania temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania, albowiem 
postanowienie o kosztach procesu wydane przez sąd drugiej instancji nie ma 
charakteru orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, w tej sytuacji 
zastosowanie przepisu art. 108 § 1 k.p.c. jest wyłączone. W przepisach o 
postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych nie uregulowano kwestii 
związanej z orzeczeniem o kosztach postępowania w przypadku podjęcia przez 
sąd drugiej instancji orzeczenia na podstawie art. 47714a k.p.c., w oparciu o który 
wydano zaskarżony wyrok. W ocenie wnoszącego zażalenie należało zatem 
odwołać się do odpowiedniego stosowania przepisów o procesie w postępowaniu 
odrębnym, a więc odpowiedniego zastosowania art. 108 § 2 k.p.c. Art. 47714a k.p.c. 
„nie ma bytu samodzielnego” i orzeczenie wydane na jego podstawie nie stanowi 
orzeczenia kończącego sprawę w instancji, o którym mowa w art.108 § 1 k.p.c., tym 
samym orzeczenie to nie powinno zawierać orzeczenia o kosztach postępowania. 
W takiej sytuacji odpowiednie stosowanie art.108 § 2 k.p.c. może polegać 
wyłącznie na konieczności umorzenia przez Sąd Apelacyjny postępowania z 
wniosku o uzupełnienie wyroku o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za obie 
instancję (art. 386 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c.). 
Wnoszący zażalenie podniósł też, że w sprawie zaistniał szczególnie 
uzasadniony wypadek uzasadniający odstąpienie od obciążenia go kosztami 
postępowania w całości lub w części na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na „fakty 
zawiązane z samym przebiegiem procesu”. Biorąc pod uwagę stwierdzenie 

 
 
5 
bezskuteczności egzekucji i nie wykazanie przez ubezpieczonego przesłanek 
egzoneracyjnych, wnoszący zażalenie miał prawo być przekonany o prawidłowości 
podjętego rozstrzygnięcia (zaskarżonej decyzji). Ponadto ubezpieczony jako 
członek zarządu spółki jeszcze w marcu 2003 r. miał możliwość zgłoszenia 
wyrejestrowania pracowników spółki w określonym terminie (art. 36 ust. 1 ustawy o 
systemie ubezpieczeń społecznych) lecz obowiązku tego nie dopełnił - 
przyczyniając się tym samym do wydania wadliwej decyzji o przeniesieniu 
odpowiedzialności. 
W konsekwencji wnoszący zażalenie domagał się uchylenie zaskarżonego 
postanowienia w całości i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do 
ponownego rozpoznania, wstrzymania wykonalności zaskarżonego postanowienia 
do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd Najwyższy, a w przypadku nie 
uwzględnienia  wniosku o wstrzymanie - orzeczenia o zwrocie spełnionego lub 
wyegzekwowanego świadczenia, ewentualnie wniesiono o zmianę zaskarżonego 
postanowienia i zasądzenie od wnoszącego zażalenie tylko części kosztów albo nie 
obciążanie go w ogóle kosztami, wstrzymanie wykonalności zaskarżonego 
postanowienia do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd Najwyższy, a w 
przypadku nie uwzględnienia tego wniosku – o orzeczenie o zwrocie spełnionego 
lub wyegzekwowanego świadczenia oraz o zasądzenie od ubezpieczonego na 
rzecz wnoszącego zażalenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w 
postępowaniu zażaleniowym, według norm przepisanych. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
     
Zażalenie nie jest uzasadnione. Wynikająca art. 47714a k.p.c. możliwość 
uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i 
poprzedzającej go decyzji organu rentowego oraz przekazania sprawy do 
ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu wynika z przyczyn 
zależnych lub zawinionych przez ten organ, które uniemożliwiają merytoryczne 
osądzenie i definitywne zakończenie sprawy ze względu na istotne lub nieusuwalne 
wady postępowania przed organem rentowym, które powinny być naprawione 
przez ten organ przed poddaniem pod potencjalny i ponowny osąd sądowy 

 
 
6 
odwołania od wydanej nowej decyzji w sprawie z zakresu ubezpieczeń 
społecznych. Takie uzasadnienie w rozpoznawanej sprawie zawiera wydany przez 
Sąd Apelacyjny wyrok z dnia 20 listopada 2008 r., …1564/07. Wprawdzie budzi on 
wątpliwości ze względu na wcześniejsze uchylenie do ponownego rozpoznania 
wyroku Sądu pierwszej instancji wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 6 czerwca 
2006 r., …2004/04, ponieważ wyrażone w jego uzasadnieniu oceny i wskazania co 
do dalszego postępowania wiązały zarówno sąd, któremu sprawa została 
przekazania, jak i Sąd Apelacyjny przy ponownym rozpoznaniu (art. 386 § 6 k.p.c.). 
Tego wątku sprawy Sąd Najwyższy nie może jednak rozwijać w postępowaniu 
zażaleniowym dotyczącym ubocznych konsekwencji (kosztów postępowania) 
wynikających z „ponownego” wyroku Sądu drugiej instancji z dnia 20 listopada 
2008 r., …1564/07, który nie poradził sobie z merytorycznym osądzeniem 
odwołania ubezpieczonego od decyzji z dnia 22 kwietnia 2003 r., ale wymienionym 
wyrokiem (z dnia 20 listopada 2008 r.) orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku 
Sądu pierwszej instancji i poprzedzającej go decyzji z dnia 22 kwietnia 2003 r. oraz 
przekazał sprawę do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu, 
który - jak wynika z pism procesowych składanych w postępowaniu zażaleniowym - 
także nie może podołać wyjaśnieniu sprawy przez wydanie nowej decyzji, co grozi 
przedawnieniem zaległości składkowych.  
     
W zasygnalizowanym „zamęcie” decyzyjno-jurysdykcyjnym Sąd Najwyższy 
uznał, że wskutek wznowienia postępowania zażaleniowego w przedmiocie 
kosztów zastępstwa procesowego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 28 
września 2010 r., I UO 1/10, przekazującego sprawę w tym zakresie Sądowi 
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania 
zażaleniowego, wymieniony Sąd Apelacyjny prawidłowo wykonał oceny prawne i 
wskazania 
zawarte 
w 
uzasadnieniu 
wymienionego 
postanowieniu 
Sądu 
Najwyższego zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 listopada 2010 r. w 
przedmiocie kosztów postępowania wynikających z postępowania zakończonego 
wyrokiem z dnia 20 listopada 2008 r. Żalący się organ rentowy nie kwestionuje 
stanowiska, że wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w sprawie o 
przeniesienie odpowiedzialności za zaległości składkowe powinno być ustalone od 
wartości przedmiotu sporu, a jedynie podważa zasądzenie takich kosztów w 

 
 
7 
przypadku wydania wyroku sądu drugiej instancji uchylającego wyrok sądu 
pierwszej instancji i poprzedzającą go decyzję organu rentowego oraz przekazania 
sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowego, które w 
ocenie wnoszącego zażalenie nie kończy definitywnie postępowania w sprawie (art. 
108 § 1 k.p.c.). Tymczasem z tego przepisu wynika, że sąd rozstrzyga o kosztach 
w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, co w przypadku wydania 
wyroku sądu drugiej instancji uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i 
poprzedzającą go decyzję organu rentowego oraz przekazania sprawy do 
ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowego (art. 47714a k.p.c.) 
oznacza potrzebę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w każdym wydanym 
wcześniej orzeczeniu kończącym sprawę w danej instancji. Wprawdzie w opisanej 
sytuacji istnieją podstawy i uzasadnienie do wydania nowej decyzji przez organ 
rentowy, tyle że może być ona przedmiotem już nowego odwołania, a zatem nowej 
sprawy sądowej, jeżeli „ponowna” decyzja zostanie wydana i zaskarżona.  
     
Zawarty w zażaleniu zarzut naruszenia art. 108 § 2 k.p.c. jest chybiony, 
ponieważ dotyczy on orzeczenia o kosztach postępowania w innym przypadku niż 
w rozpoznanej sprawie, gdy sąd drugiej instancji uchyla zaskarżone orzeczenie i 
przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, 
pozostawiając 
temu 
sądowi 
rozstrzygnięcie 
o 
kosztach 
postępowania 
odwoławczego. Natomiast w sytuacji, gdy wyrok sądu drugiej instancji dalej 
(„głębiej”) osądza sprawę przez uchylenie również poprzedzającej wyrok sądu 
pierwszej instancji decyzji organu rentowego i przekazanie sprawy do ponownego 
rozpoznania bezpośrednio organowi rentowego, sąd drugiej instancji jest władny i 
zobowiązany rozstrzygnąć wniosek o przyznanie kosztów dotychczasowego 
postępowania w zakresie każdego orzeczenia kończącego sprawę w danej 
instancji. W przypadku wydania wyroku na podstawie art. 47714a k.p.c. z przyczyn 
zależnych lub zawinionych przez organ rentowy nieuzasadnione co do zasady jest 
orzekanie kosztach postępowania na podstawie art. 102 k.p.c., co nie wyklucza 
odstąpienia od obciążania organu rentowego kosztami „ponownego” postępowania 
zażaleniowego przed Sądem Najwyższym z uwagi na ignorowanie przez 
wnoszącego zażalenie współdziałania z organem rentowym w wyjaśnieniu 
okoliczności istotnych do wydania nowej decyzji składkowej.  

 
 
8 
 
     
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.