I UZ 27/12

Sygn. akt I UZ 27/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 22 marca 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Korzeniowski 
SSN Zbigniew Myszka 
 
w sprawie z odwołania W. S. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
o świadczenie przedemerytalne, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 marca 2012 r., 
zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 23 listopada 2011 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 15 
kwietnia 2011 r., z odwołania W. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 
22 czerwca 2010 r. i 15 lutego 2011 r., zmienił zaskarżone decyzje i przyznał 
Wiesławie Stępień prawo do świadczenia przedemerytalnego od 1 maja 2010 r.  
W dniu 21 kwietnia 2011 r. zostało złożone pismo procesowe obejmujące 
wniosek organu rentowego o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie odpisu 
wyroku wraz z uzasadnieniem. Wniosek ten został podpisany przez pracownika 
ZUS II Oddziału – A. W., występującą w sprawie na podstawie pełnomocnictwa 
procesowego udzielonego przez dyrektora tego Oddziału – M. O. Następnie 10 

 
 
2 
maja 2011 r. wpłynęła apelacja organu rentowego, sporządzona i podpisana przez 
zastępcę dyrektora Oddziału S. F. 
Sąd Apelacyjny– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 
23 listopada 2011 r., odrzucił apelację organu rentowego. 
Sąd Apelacyjny stwierdził, że apelacja podlegała odrzuceniu jako wniesiona 
po upływie ustawowego terminu. 
Sąd Apelacyjny uznał, że pracownik ZUS II Oddziału nie miał upoważnienia 
ustawowego do złożenia w imieniu organu rentowego wniosku o sporządzenie i 
doręczenie uzasadnienia wyroku. Wniosek ten miał istotne znaczenie procesowe, 
gdyż jego doręczenie określało początek biegu terminu do złożenia apelacji. 
Ponieważ wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony przez 
osobę nieuprawnioną, zatem doręczenie uzasadnienia organowi rentowemu nie 
wywołało skutków prawnych w postaci otwarcia biegu terminu do wniesienia 
apelacji. Apelacja powinna zostać złożona w terminie 21 dni od ogłoszenia 
sentencji wyroku. Tymczasem apelacja organu rentowego została wniesiona po 
upływie przepisanego terminu. Wyrok w sprawie został ogłoszony 15 kwietnia 2011 
r., a bieg terminu do wniesienia apelacji upływał 6 maja 2011 r. Apelacja została 
wniesiona 10 maja 2011 r., a zatem wyrok nie został zaskarżony w ustawowym 
terminie. 
 
Zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu apelacji złożył 
w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału jego pełnomocnik (radca 
prawny), zaskarżając postanowienie to w całości. Skarżący zarzucił naruszenie: art. 
38 k.c. w związku z art. 331 § 1 k.c., art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych, § 2 ust 2 pkt 1 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 
dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń 
Społecznych (Dz.U. Nr 18, poz. 93) przez przyjęcie, że zastępca dyrektora oddziału 
nie jest upoważniony do reprezentowania oddziału, w tym do sporządzenia i 
wniesienia apelacji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. 
Pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że zdaniem Sądu Apelacyjnego 
prawo reprezentacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez pracownika oddziału, 
w tym zastępcę dyrektora oddziału, nie wynika z przepisów regulujących strukturę 

 
 
3 
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, takie prawo posiada wyłącznie dyrektor 
oddziału jako osoba nim kierująca. Zdaniem skarżącego, upoważnienie do 
reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może zostać udzielone 
bezpośrednio każdemu pracownikowi przez Prezesa Zakładu, bądź jest udzielane 
dyrektorowi oddziału, który ma prawo udzielenia upoważnienia dalszym 
pracownikom, w tym zastępcy dyrektora i innym pracownikom. Osoby takie działają 
nie w charakterze pełnomocnika procesowego, lecz „organu” oddziału, reprezentują 
oddział 
w 
zakresie 
udzielonego 
pełnomocnictwa, 
ograniczonego 
do 
reprezentowania oddziału w konkretnej sprawie sądowej. Prawo do reprezentacji 
oddziału przez innego pracownika niczym nie różni się od prawa reprezentacji 
przez dyrektora oddziału, przy czym prawo to może być udzielone przez Prezesa 
Zakładu bezpośrednio lub za pośrednictwem dyrektora oddziału. 
Uchwała Sądu Najwyższego z 13 października 2011 r., II UZP 6/11, 
przyjmuje, że dotychczasowa praktyka sądowa dopuszczania do działania w 
charakterze pełnomocników procesowych pracowników Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych wynikająca z wykładni art. 87 § 2 k.p.c. musi zostać uznana za 
prawidłową do dnia podjęcia powyższej uchwały. Oznacza to, że w przypadku 
udzielenia pracownikowi pełnomocnictwa procesowego przed datą podjęcia 
uchwały kwestionowanie prawa do występowania w tym charakterze nie jest 
możliwe.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie jest uzasadnione, choć nie wszystkie przedstawione w nim 
argumenty odnoszą się do sytuacji procesowej powstałej w rozpoznawanej sprawie 
– złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji 
przez pracownika oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznego, niebędącego 
dyrektorem tego oddziału ani radcą prawnym.  
Nie jest prawidłowy pogląd Sądu drugiej instancji, że pracownicy terenowych 
jednostek 
organizacyjnych 
Zakładu 
Ubezpieczeń 
Społecznych 
nie 
mogą 
reprezentować tych jednostek przed sądami w sprawach z zakresu ubezpieczeń 
społecznych nawet wtedy, gdy przedłożą pełnomocnictwo procesowe udzielone im 

 
 
4 
przez dyrektora oddziału z powołaniem się na pełnomocnictwo udzielone 
dyrektorowi przez Prezesa Zakładu. 
W niniejszej sprawie złożenie 21 kwietnia 2011 r. w imieniu organu 
rentowego wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie odpisu wyroku wraz 
z uzasadnieniem podpisanego przez pracownika oddziału – A. W. było prawnie 
skuteczne i otwarło możliwość wniesienia przez organ rentowy apelacji w terminie 
14 dni  od otrzymania odpisu wyroku z uzasadnieniem. Również wniesienie 10 
maja 2011 r. w imieniu organu rentowego apelacji sporządzonej i podpisanej przez 
zastępcę dyrektora oddziału – S. F. było prawnie skuteczne i nie uprawniało Sądu 
Apelacyjnego do odrzucenia apelacji. 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną 
posiadająca osobowość prawną (art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 
r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 
1585 ze zm.), w której skład wchodzą centrala oraz jednostki terenowe (art. 67 tej 
ustawy). Oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które jako organizacyjne i 
składowe części osoby prawnej wydają decyzje w sprawach z zakresu ubezpieczeń 
społecznych, korzystają z kompetencji udzielonych im przez Prezesa Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych, a zatem mogą udzielać pełnomocnictw procesowych 
swoim pracownikom na podstawie art. 87 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. Takie 
stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w dwóch uchwałach:  z 24 stycznia 2012 r., III 
UZP 3/11 oraz z 9 lutego 2012 r., I UZP 10/11 (niepublikowane), argumentując 
między innymi, że to nie poszczególne oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
są odrębnymi organami rentowymi, ale korzystający z przymiotu osoby prawnej 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W konsekwencji pracownicy składowych 
(organizacyjnych) części tej osoby prawnej mogą być pełnomocnikami organów 
rentowych (Zakładu i jego jednostek organizacyjnych), które wydają decyzje z 
zakresu ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że pracownicy oddziałów Zakładu, 
wydających decyzje w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 83 
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), nawet niebędący radcami prawnymi 
(profesjonalnymi pełnomocnikami procesowymi), mogą być na podstawie art. 87 § 
2 zdanie pierwsze k.p.c. pełnomocnikami procesowymi Zakładu w sprawach z 
odwołań od decyzji wydawanych przez jednostki organizacyjne Zakładu (oddziały). 

 
 
5 
Po podjęciu powołanych uchwał z 24 stycznia 2012 r., III UZP 3/11 oraz z 9 lutego 
2012 r., I UZP 10/11, nie pojawiły się w orzecznictwie Sądu najwyższego odmienne 
poglądy w kwestii możliwości ustanowienia pełnomocnikiem procesowym w 
sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych  pracownika oddziału Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych, choćby nie był ani radcą prawnym, ani dyrektorem tego 
oddziału. 
W sprawie nie miała zastosowania uchwała powiększonego składu Sądu 
Najwyższego z dnia 13 października 2011 r., II UZP 6/11 (LEX nr 951414, Biul. SN 
2011, nr 10, s. 20), w której przyjęto, że pracownik Zakładu Emerytalno-Rentowego 
Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, niebędący radcą prawnym, nie 
może być pełnomocnikiem procesowym Dyrektora tego Zakładu w sprawach z 
zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 87 § 1 i 2 k.p.c.). Uchwale tej nadano moc 
zasady prawnej, jednak nie dotyczy ona Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W 
uchwale tej Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że Dyrektor Zakładu Emerytalno-
Rentowego MSWiA, będący stroną w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, 
nie ma osobowości prawnej i nie jest też przedsiębiorcą, nie może więc skutecznie 
ustanowić swojego pracownika pełnomocnikiem procesowym, gdyż nie są 
spełnione przesłanki art. 87 § 2 k.p.c. Inne uregulowania prawne odnoszą się do 
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organizację, zasady działania i finansowania 
Zakładu określa - zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 6 - ustawa z dnia 13 października 1998 
r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest 
państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną, o czym stanowi 
art. 66 ust. 1 zdanie pierwsze tej ustawy.  Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
może mieć zastosowanie art. 87 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. 
Zgodnie z art. 83 ust. 1, ust. 2 i ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych, 
decyzje 
w 
zakresie 
indywidualnych 
spraw 
wydaje 
Zakład 
Ubezpieczeń Społecznych, a od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
przysługuje odwołanie do właściwego sądu według zasad określonych w 
przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie wnosi się na piśmie do 
jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która wydała decyzję, 
lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę. Przepisy Kodeksu 
postępowania cywilnego stanowią, że zdolność sądową i procesową w sprawach z 

 
 
6 
zakresu ubezpieczeń społecznych ma organ rentowy (art. 460 § 1 k.p.c.). Przez 
organy rentowe rozumie się jednostki organizacyjne Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, 
właściwe do wydawania decyzji w sprawach świadczeń (art. 467 § 4 pkt 1 k.p.c.). 
Samodzielność 
procesowa 
jednostki 
organizacyjnej 
Zakładu 
została 
zaakcentowana w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2008 r., I UK 
172/07 (OSNP 2009 nr 3-4, poz. 51) oraz z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09 
(LEX nr 518067). 
Z analizy przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jednostką organizacyjną (osobą prawną), 
która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4 ustawy). 
Oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako części osoby prawnej, którą jest 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie mają samodzielnych zadań, niezależnych od 
jego kompetencji. Zadania jednostek organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych są wprost emanacją zadań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a 
powołanie (wyodrębnienie) ich w strukturze Zakładu ma na celu jedynie 
funkcjonalną decentralizację obsługi ubezpieczonych. 
Wyjaśniając procesową pozycję Zakładu i jego jednostek organizacyjnych, 
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 września 2011 r., I UK 78/11 (LEX nr 1084699) 
przyjął, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zdolność sądową i 
procesową mają, zgodnie z art. 460 § 1 in fine k.p.c., organy rentowe, przez które 
rozumie się, między innymi, jednostki organizacyjne Zakładu określone w 
przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwe do wydawania decyzji w 
sprawach świadczeń (art. 476 § 4 pkt 1 k.p.c.). Jednostkami tymi są terenowe 
jednostki organizacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiące jego 
oddziały. Zdolność procesowa organu rentowego ma swoje oparcie bezpośrednio w 
ustawie, a nie w pełnomocnictwie udzielonym przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych, a posiadanie przez organ rentowy zdolności procesowej oznacza 
zdolność do dokonywania przez jednostkę organizacyjną będącą takim organem 
wszystkich czynności procesowych (por. między innymi wyroki z dnia 8 stycznia 
2008 r., I UK 172/08, OSNP 172/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 51 oraz z dnia 16 
czerwca 2009 r., I UK 24/09, LEX nr 518067). Dyrektor oddziału Zakładu 

 
 
7 
Ubezpieczeń Społecznych działa jako osoba uprawniona do działania w imieniu 
organu rentowego (art. 460 § 1 k.p.c., art. 476 § 4 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 67 § 
1 k.p.c. i § 8 ust. 1 i ust. 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku z 
art. 67 ust. 1 pkt 2 i art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma osobowość prawną, a zatem przed 
sądem mogą go reprezentować pracownicy, co wynika z art. 87 § 2 zdanie 
pierwsze k.p.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, pełnomocnikiem osoby prawnej 
może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego.  
Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że w sprawach z zakresu 
ubezpieczeń społecznych stroną jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (będący 
osobą prawną), który działa przez swoje oddziały jako jednostki organizacyjne, 
właściwe do wydania decyzji w sprawach świadczeń (choć pozbawione osobowości 
prawnej). 
Wprawdzie 
Zakład 
Ubezpieczeń 
Społecznych 
w 
postępowaniu 
odwoławczym działa poprzez swoje oddziały, jako jednostki organizacyjne, 
jednakże działania te odnoszą skutek bezpośrednio wobec Zakładu, a nie tylko 
wobec danej jednostki. 
Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w ocenie 
Sądu Apelacyjnego osoba, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia 
wyroku Sądu Okręgowego, jest pracownikiem oddziału Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych, a zatem jednostki organizacyjnej pozbawionej osobowości prawnej, 
co w konsekwencji oznacza, że nie mogła ona być pełnomocnikiem na podstawie 
art. 87 § 2 k.p.c. W związku z tym  Sąd Najwyższy wyraża stanowisko, że 
pracodawcą dla pracowników wykonujących pracę w jednostkach organizacyjnych 
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako 
całość (osoba prawna). 
Pracodawcą może być – według art. 3 k.p. – nie tylko osoba prawna, ale 
także jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników, choćby nie posiadała 
osobowości prawnej. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że jednostka 
organizacyjna może być pracodawcą, jeśli: jest dopuszczona do działania przez 
prawo, ma uregulowany sposób kierowania swoimi sprawami i reprezentacji w sto-
sunkach zewnętrznych oraz majątek wyodrębniony od majątku założycieli lub 
członków. Konieczną przesłanką uznania jednostki organizacyjnej za pracodawcę 

 
 
8 
jest wyposażenie kierownika tej jednostki w uprawnienia do zatrudniania i 
zwalniania 
pracowników. 
Jeżeli 
wewnętrzna 
jednostka 
organizacyjna 
jest 
upoważniona do zawierania umów o pracę w imieniu kierownictwa podmiotu, w 
skład którego wchodzi (lub nawiązywania w inny sposób stosunków pracy), z 
osobami przyjmowanymi w niej do pracy, to sama nie jest pracodawcą, lecz 
zatrudnia pracowników w imieniu pracodawcy, którym jest wielozakładowy podmiot 
zatrudniający – pracodawca. Uwzględniając powyższe poglądy oraz regulacje 
prawne kształtujące organizację Zakładu należy stwierdzić, że dyrektorzy oddziałów 
Zakładu posiadają samodzielność jedynie w zakresie powierzonych im przez 
Prezesa Zakładu zadań. W zakresie spraw pracowniczych dyrektorzy oddziałów 
działają na podstawie art. 31 § 1 k.p. Pracodawcą dla pracowników wykonujących 
pracę w jednostkach organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest 
Zakład, nie zaś jego wewnętrzne jednostki. Oznacza to, że pracownik Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych wykonujący pracę w jednostce organizacyjnej (oddziale) 
może być pełnomocnikiem procesowym organu rentowego, gdyż spełnione zostały 
warunki określone w art. 87 § 2 k.p.c. 
Należy też zaznaczyć, że Sąd Najwyższy rozważał już kwestię nieważności 
postępowania wynikającą z braku umocowania pracownika ZUS (zatrudnionego 
w oddziale Zakładu) niebędącego radcą prawnym. W wyroku z dnia 16 czerwca 
2009 r., I UK 24/09 (LEX nr 518067) Sąd Najwyższy stwierdził, że starszy inspektor 
jest umocowany do wniesienia apelacji w imieniu pozwanego, gdy zostało mu 
udzielone pełnomocnictwo do reprezentowania pozwanego w sprawie. Pozwany 
posiada osobowość prawną (art. 66 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych) i mógł ustanowić pełnomocnikiem procesowym swego pracownika 
(art. 87 § 2 k.p.c.). Pełnomocnictwo to nie musiało pochodzić od Prezesa Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych, gdyż dyrektor oddziału pozwanego może udzielić 
pełnomocnictwa procesowego do zastępstwa oddziału w postępowaniu sądowym w 
sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 
stycznia 2008 r., I UK 172/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 51). Podstawą prawną jest 
art. 460 § 1 k.p.c., który stanowi, że zdolność sądową i procesową w tych sprawach 
ma organ rentowy, tj. jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
określona w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwa do 

 
 
9 
wydawania decyzji w sprawach świadczeń (art. 476 § 4 pkt 1 k.p.c.). Zdolność 
sądowa i procesowa organu rentowego w rozumieniu art. 460 § 1 k.p.c. ma zatem 
oparcie bezpośrednio w ustawie, a nie w pełnomocnictwie udzielonym przez 
Prezesa ZUS. Posiadanie przez organ rentowy zdolności procesowej oznacza 
zdolność do dokonywania przez jednostkę organizacyjną będącą takim organem 
wszystkich czynności procesowych, łącznie z udzielaniem pełnomocnictwa 
procesowego. 
Powyższe oznacza, że pracownik niebędący radcą prawnym Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych wykonujący pracę w jednostce organizacyjnej (oddziale) 
mógł być pełnomocnikiem organu rentowego, gdyż spełnione zostały warunki 
określone w art. 87 § 2 k.p.c. (uchwały Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2012 r., III 
UZP 3/11 oraz z 9 lutego 2012 r., I UZP 10/11). Sąd Najwyższy podziela motywy 
rozstrzygnięcia przedstawione między innymi w postanowieniach: z dnia 21 lutego 
2012 r., I UZ 55/11 i I UZ  56/11 oraz z dnia 2 marca 2012 r., I UZ 48/11 i I UZ 
51/11 (niepublikowane). 
Powołując się na powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 3941 
§ 3 k.p.c. i art. 39816 k.p.c.).