I UZ 151/10

Sygn. akt I UZ 151/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 18 października 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący) 
SSN Katarzyna Gonera 
SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) 
 
w sprawie z odwołania L. Z. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. 
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 października 2010 r., 
zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 27 maja 2010 r.,  
 
zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że kwotę 
"1.800 zł" zastępuje kwotą 120 (sto dwadzieścia) zł. 
 
 
                          Uzasadnienie 
 
     
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z 16 września 2009 
r. stwierdził, że pobierająca emeryturę L. Z. w 2007 r. osiągnęła przychód 
uzasadniający zawieszenie jej emerytury i zwrot przez nią kwoty 12.289,77 zł. 
     
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 27 
stycznia 2010 r. zmienił decyzję i zmniejszył zobowiązanie zwrotu do kwoty 
4.960,44 zł. 
     
W apelacji ubezpieczona żądała zmniejszenia zobowiązania do kwoty 
413,37 zł. 

 
 
2 
    
Sąd Apelacyjny wyrokiem z 27 maja 2010 r. uwzględnił jej apelację i 
zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu kwoty 413,37 zł tytułem nienależnie pobranej 
emerytury za 2007 r. Jednocześnie zasądził od pozwanego organu rentowego na 
rzecz ubezpieczonej 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za 
drugą instancję. Podstawę prawną orzeczenia o tych kosztach stanowiły przepisy 
art. 98 § 1 i 3 k.p.c., § 13 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5 i § 2 ust. 2 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za 
czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej 
pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.; 
dalej rozporządzenie). 
     
Pozwany w zażaleniu zarzucił nieprawidłowe ustalenie wysokości kosztów 
zastępstwa procesowego, gdyż w sprawie zastosowanie miały przepisy § 13 ust. 1 
pkt 2 w związku z § 12 ust. 2 rozporządzenia. Na tej podstawie wniósł o zmianę 
postanowienia i zasądzenie na rzecz ubezpieczonej kosztów zastępstwa 
procesowego w kwocie 120 zł.  
           Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
   
Zażalenie jest zasadne. 
   
Ustalając wysokość kosztów zastępstwa procesowego Sąd Apelacyjny 
zastosował tzw. stawkę powszechną, czyli taką jak dla wartości przedmiotu sporu 
albo zaskarżenia w sprawach cywilnych - § 6 pkt 5 rozporządzenia. Jednak nawet 
gdyby aprobować tę podstawę, to wartość przedmiotu zaskarżenia w apelacji nie 
przekraczała 5.000 zł (4960,44 - 413,37 zł), zatem właściwa byłaby niższa stawka z 
§ 6 pkt 3. 
   
W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia o kosztach nie rozważano i w 
ogóle pominięto szczególne uregulowanie dotyczące minimalnej stawki kosztów 
zastępstwa procesowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. 
Metodycznie, wobec przyjętej w rozporządzeniu metody regulacji, należało wpierw 
ocenić czy przedmiot rozpoznanej sprawy wykraczał poza rodzajową podstawę 
stawki minimalnej przewidzianą dla spraw, które rozpoznaje sąd ubezpieczeń 
społecznych.  
   
Skoro w rozporządzeniu wydzielone zostały w rozdziale 3 sprawy z zakresu 
ubezpieczeń społecznych obok spraw stricte cywilnych, to punktem wyjścia 

 
 
3 
powinno być pytanie czy przewidziana dla tych spraw stawka minimalna nie była 
właściwa dla przedmiotu sprawy sądowej wyznaczonej decyzją pozwanego.  
   
W rozporządzeniu wszak mamy regulację szczególną stanowiącą, że w 
sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia 
emerytalnego stawki minimalne wynoszą 60 zł (§ 12 ust. 2). Prawodawca posłużył  
się tu pojęciami wymagającymi samodzielnej wykładni (jak „ubezpieczenie 
społeczne”, „zaopatrzenie emerytalne”). Regulacja ta skłania do stwierdzenia, że 
właśnie ze względu na tak ogólne sformułowania jej zakres nie jest precyzyjnie 
zamknięty. 
    
Z drugiej strony obowiązuje ogólna zasada, że wysokość stawek w sprawach 
nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się przyjmując za podstawę stawkę w 
sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju (§ 5). 
   
Jeżeli więc zwróci się uwagę, że rozliczany przychód osiągany przez 
ubezpieczonego (emeryta) decyduje o zawieszeniu bądź o zmniejszeniu 
świadczenia (emerytury) - art. art. 104 i 105 oraz 138 ust. 2 pkt 1 ustawy z 17 
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach, to nie można nie stwierdzić, że 
przedmiotem sprawy jest świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego albo 
z zapatrzenia emerytalnego. Wobec przedmiotu sprawy nie można było zatem 
odejść od regulacji szczególnej z § 12 ust. 2. 
   
Zasadnie zatem zarzuca pozwany, że do ustalenia kosztów zastępstwa 
prawnego nie miał zastosowania § 6 rozporządzenia.  
   
Uzasadniało to uwzględnienie wniosku zażalenia i w konsekwencji 
orzeczenie reformatoryjne poprzez zastąpienie kwoty 1.800 zł kwotą 120 zł (§ 12 
ust. 2 i § 13 ust. 1 pkt 2). 
    
Stanowisko, że podstawę zasądzenia opłaty za czynności adwokackie w 
sprawie o zwrot świadczenia z ubezpieczenia społecznego powinny stanowić 
stawki przewidziane w rozporządzeniu dla spraw z zakresu ubezpieczenia 
społecznego, Sąd Najwyższy zajął już poprzednio w postanowieniu z 1 czerwca 
2010 r. (II UZ 11/10). 
    
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do przepisów art. 
39816 i 3941 § 3 k.p.c.  
 

 
 
4