I USKP 88/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuW niniejszej sprawie Sąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy, który pozostawił nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z marca 2018 r. określił zobowiązania zmarłego i orzekł o odpowiedzialności spadkobierców do wysokości udziałów w spadku. Sąd Okręgowy w S. pierwotnie uwzględnił odwołania spadkobierców, argumentując, że po śmierci przedsiębiorcy jego spadkobiercy zawiązali spółkę cywilną, która przejęła pracowników i stała się płatnikiem składek, a zatem zobowiązania powstałe po śmierci spadkodawcy nie obciążają spadkobierców jako takich. Sąd Okręgowy uznał decyzję ZUS za wadliwą, wskazując na przedawnienie składek oraz naruszenie zasady zaufania do państwa prawa. Sąd Apelacyjny w [...] zmienił jednak wyrok Sądu Okręgowego, oddalając odwołania spadkobierców. Sąd Apelacyjny przyjął, że spadkobiercy odpowiadają za zobowiązania podatkowe spadkodawcy, w tym składkowe, które powstały za jego życia, nawet jeśli termin płatności upłynął po jego śmierci. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 maja 2022 r. oddalił skargę kasacyjną spadkobierców. Sąd Najwyższy uznał, że przepisy Kodeksu pracy dotyczące przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę (art. 23(1) k.p.) nie wyłączają stosowania przepisów Ordynacji podatkowej (art. 97 i 98) w związku z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 31 i 32) w zakresie odpowiedzialności spadkobierców za składki, których dłużnikiem był spadkodawca do chwili otwarcia spadku. Sąd podkreślił, że odpowiedzialność spadkobierców za składki jest odrębną regulacją od prawa pracy i nie zmienia jej termin płatności składek przypadający po otwarciu spadku. Wartość pracy pracowników przypadająca spadkodawcy do dnia otwarcia spadku uzasadnia obciążenie spadkobierców długiem składkowym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie odpowiedzialności spadkobierców za składki ZUS po śmierci przedsiębiorcy, zwłaszcza w kontekście przejęcia zakładu pracy przez nowy podmiot.
Dotyczy sytuacji, gdy składki były należne do dnia otwarcia spadku, a termin płatności przypadał po tej dacie. Interpretacja przepisów Ordynacji podatkowej i Kodeksu pracy w kontekście sukcesji.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepisy Kodeksu pracy dotyczące przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę (art. 23(1) k.p.) wyłączają stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej (art. 97 i 98) w zakresie odpowiedzialności spadkobierców za składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, których dłużnikiem był spadkodawca, nawet jeśli termin płatności przypadał po jego śmierci?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te nie wyłączają stosowania przepisów Ordynacji podatkowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 23(1) k.p. reguluje prawo pracy, a art. 97 i 98 Ordynacji podatkowej prawo publiczne dotyczące odpowiedzialności spadkobierców. Są to odrębne regulacje, które nie wykluczają się wzajemnie. Odpowiedzialność spadkobierców za składki, których dłużnikiem był spadkodawca do chwili otwarcia spadku, jest uregulowana przepisami Ordynacji podatkowej i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a termin płatności składek przypadający po otwarciu spadku nie zmienia tej odpowiedzialności.
Czy termin płatności składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, przypadający po śmierci spadkodawcy, ma wpływ na odpowiedzialność spadkobierców za te składki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, termin płatności składek przypadający po otwarciu spadku nie zmienia zasad odpowiedzialności spadkobierców za składki, których dłużnikiem był spadkodawca do chwili otwarcia spadku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że decydujący jest stan zaległości na dzień otwarcia spadku. Składki, których dłużnikiem był spadkodawca do dnia otwarcia spadku, stają się długiem spadkobierców, niezależnie od późniejszego terminu płatności.
Czy zawarcie spółki cywilnej przez spadkobierców i przejęcie przez nią pracowników spadkodawcy zwalnia spadkobierców z odpowiedzialności za składki nieopłacone przez spadkodawcę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zawarcie spółki cywilnej i przejęcie pracowników nie zwalnia spadkobierców z odpowiedzialności za składki, które obciążały spadkodawcę do dnia otwarcia spadku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 23(1) k.p. nie jest regulacją wyłączającą odpowiedzialność spadkobierców na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej. Odpowiedzialność za składki obciąża spadkobierców solidarnie przed działem spadku, a późniejsze rozliczenia między nimi nie wiążą wierzyciela (ZUS).
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. P. | osoba_fizyczna | skarżący |
| D. K. | osoba_fizyczna | skarżący |
| S. K. | osoba_fizyczna | skarżący |
| R. K. | osoba_fizyczna | skarżący |
| W. K. | osoba_fizyczna | skarżący (małoletni) |
| I. K. | osoba_fizyczna | przedstawiciel ustawowy |
| S. K. | osoba_fizyczna | przedstawiciel ustawowy |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. | instytucja | pozwanego |
Przepisy (18)
Główne
O.p. art. 97 § § 1
Ordynacja podatkowa
O.p. art. 98 § § 1
Ordynacja podatkowa
u.s.u.s. art. 31
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 32
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Pomocnicze
k.p. art. 23¹ § § 1
Kodeks pracy
k.p. art. 63² § § 3 pkt 1
Kodeks pracy
O.p. art. 98 § § 2 pkt 1, 2, 5 i 7
Ordynacja podatkowa
u.s.u.s. art. 24 § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 24 § ust. 6
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
k.c. art. 922 § § 1
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 387 § § 2¹
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 327¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398¹³ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398³ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
u.z.s.
Ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące odpowiedzialności spadkobierców za składki są odrębne od przepisów prawa pracy (art. 23(1) k.p.) i nie są przez nie wyłączone. • Odpowiedzialność spadkobierców za składki obciąża ich do dnia otwarcia spadku, niezależnie od terminu płatności składek przypadającego po tej dacie. • Przejęcie zakładu pracy przez spółkę cywilną utworzoną przez spadkobierców nie zwalnia spadkobierców z odpowiedzialności za składki spadkodawcy. • Wartość pracy pracowników przypadająca spadkodawcy do dnia otwarcia spadku uzasadnia obciążenie spadkobierców długiem składkowym.
Odrzucone argumenty
Przepis art. 23(1) k.p. jako przepis szczególny wyłącza stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej (art. 97 i 98) w zakresie odpowiedzialności spadkobierców za składki. • Przejęcie zakładu pracy przez nowego pracodawcę (spółkę cywilną) skutkuje przejęciem przez niego należności z tytułu składek, zwalniając spadkobierców z tego obowiązku. • Termin płatności składek za styczeń 2013 r. (16 lutego 2013 r.) przypadający po otwarciu spadku (22 stycznia 2013 r.) powinien decydować o tym, kto jest płatnikiem składek.
Godne uwagi sformułowania
Ani art. 23¹ k.p. w związku 63² § 3 pkt 1 k.p. w spornym okresie, ani obecnie ustanowienie zarządu sukcesyjnego, nie oznaczają, że każdy spadkobierca z chwilą otwarcia spadku staje się (ex lege) pracodawcą pracowników zatrudnianych przez spadkodawcę. • Z chwilą otwarcia spadku nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne spadkodawcy stały się długiem spadkobierców. • art. 23¹ k.p. nie wyłącza stosowania przepisów „art. 97 i 98” Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli odpowiedzialności spadkobierców za składki, których dłużnikiem był spadkodawca do chwili otwarcia spadku.
Skład orzekający
Krzysztof Rączka
przewodniczący
Zbigniew Korzeniowski
sprawozdawca
Romualda Spyt
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie odpowiedzialności spadkobierców za składki ZUS po śmierci przedsiębiorcy, zwłaszcza w kontekście przejęcia zakładu pracy przez nowy podmiot."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy składki były należne do dnia otwarcia spadku, a termin płatności przypadał po tej dacie. Interpretacja przepisów Ordynacji podatkowej i Kodeksu pracy w kontekście sukcesji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu odpowiedzialności za długi spadkowe, w tym składki ZUS, w kontekście kontynuacji działalności gospodarczej przez spadkobierców. Wyjaśnia złożone relacje między prawem pracy a prawem podatkowym/ubezpieczeniowym.
“Spadkobiercy odpowiadają za długi ZUS zmarłego przedsiębiorcy, nawet jeśli firma działa dalej?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.