I USKP 73/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Z.D. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 10 lutego 2023 r., który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi i oddalił odwołanie Z.D. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej mu prawa do emerytury pomostowej. Spór dotyczył kwalifikacji pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w latach 1978-2009 w F. sp. z o.o., Z. i P. na stanowiskach związanych z obsługą węzłów cieplnych parowych i parowo-wodnych. Sąd Apelacyjny, opierając się na opinii biegłego z CIOP-PIB, uznał, że praca ta nie spełnia kryteriów pracy o szczególnym charakterze określonych w art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach pomostowych oraz w załączniku nr 2, poz. 16 (prace bezpośrednio przy sterowaniu blokami energetycznymi). Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną Z.D., uznając za bezzasadne zarzuty dotyczące nieważności postępowania (związane z jednoosobowym składem orzekającym Sądu Apelacyjnego w okresie pandemii COVID-19, co zostało wyjaśnione w uchwale SN III PZP 6/22) oraz naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego. Sąd Najwyższy podkreślił, że skarżący nie wykazał, iż jego praca kwalifikuje się pod poz. 14 załącznika nr 2 (prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego), a jedynie pod poz. 16, która została prawidłowo oceniona przez Sąd Apelacyjny. Sąd Najwyższy wskazał również na brak możliwości zmiany podstawy faktycznej żądania w postępowaniu apelacyjnym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaKwalifikacja pracy przy obsłudze węzłów cieplnych jako pracy o szczególnym charakterze w kontekście emerytury pomostowej; stosowanie wsteczne uchwał Sądu Najwyższego dotyczących składów orzekających.
Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów dotyczących emerytur pomostowych i składów orzekających w okresie pandemii. Interpretacja poz. 14 załącznika nr 2 wymaga szczegółowych ustaleń faktycznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy praca wykonywana przy obsłudze węzłów cieplnych parowych i parowo-wodnych może być zakwalifikowana jako praca o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, uprawniająca do emerytury pomostowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, praca przy obsłudze węzłów cieplnych parowych i parowo-wodnych nie jest pracą o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności nie spełnia kryteriów określonych w poz. 16 załącznika nr 2 (prace bezpośrednio przy sterowaniu blokami energetycznymi wytwarzającymi energię elektryczną lub cieplną).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, opierając się na opinii biegłych i orzecznictwie, rozróżnił blok energetyczny od węzła cieplnego. Blok energetyczny wytwarza energię, podczas gdy węzeł cieplny jedynie przetwarza i przekazuje dostarczoną energię. Praca w węźle cieplnym nie polega na sterowaniu blokiem energetycznym, a tym samym nie spełnia przesłanek z poz. 16 załącznika nr 2 do ustawy.
Czy rozpoznanie sprawy przez Sąd Apelacyjny w jednoosobowym składzie orzekającym, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19, prowadzi do nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku orzeczeń wydanych przed dniem 26 kwietnia 2023 r. (datą uchwały SN III PZP 6/22), uznanie ich za dotknięte nieważnością z powodu jednoosobowego składu orzekającego jest niepożądane ze społecznego punktu widzenia i nie jest stosowane wstecznie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów III PZP 6/22, która uznała jednoosobowy skład orzekający w okresie pandemii za naruszający prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Jednakże, wykładnia ta obowiązuje od dnia podjęcia uchwały i nie stosuje się jej wstecznie do orzeczeń wydanych przed tą datą, aby uniknąć chaosu prawnego i ponoszenia przez obywateli kosztów ponownego rozpoznawania spraw.
Czy w postępowaniu apelacyjnym można dokonać zmiany podstawy faktycznej żądania, powołując się na inną pozycję z załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w postępowaniu apelacyjnym nie można występować z nowymi roszczeniami ani zmieniać podstawy faktycznej żądania, zgodnie z art. 383 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zmiana podstawy faktycznej żądania, polegająca na powołaniu się na inną pozycję z załącznika do ustawy (np. z poz. 16 na poz. 14), wiąże się ze zmianą okoliczności faktycznych i jest niedopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym, które nie jest etapem do zgłaszania nowych roszczeń.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z.D. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Łodzi | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (22)
Główne
u.e.p. art. 4 § pkt 6
Ustawa o emeryturach pomostowych
Warunek dotyczący wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
u.e.p. art. 49
Ustawa o emeryturach pomostowych
Warunek udowodnienia okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze na dzień 1 stycznia 2009 r.
u.e.p. art. 3 § ust. 3
Ustawa o emeryturach pomostowych
Prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego (Załącznik nr 2, pkt 14).
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
u.e.p. art. 3 § ust. 1 i 3
Ustawa o emeryturach pomostowych
Definicja pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
u.e.p. § Załącznik nr 1
Ustawa o emeryturach pomostowych
Wykaz prac w szczególnych warunkach.
u.e.p. § Załącznik nr 2
Ustawa o emeryturach pomostowych
Wykaz prac o szczególnym charakterze.
u.e.r. art. 32
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prace w szczególnych warunkach.
u.e.r. art. 33
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prace w szczególnym charakterze.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania.
ustawa COVID-19 art. 15zzs¹ § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Możliwość rozpoznania sprawy w składzie jednoosobowym.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do rzetelnej procedury przed sądem.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasada pewności i bezpieczeństwa prawnego.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 193
Kodeks postępowania cywilnego
Zmiana powództwa.
k.p.c. art. 187 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Elementy pozwu.
k.p.c. art. 383
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz występowania z nowymi roszczeniami w postępowaniu apelacyjnym.
u.e. art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa emerytalna
Ponowne ustalenie prawa do świadczeń.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów k.p.c. do postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Praca przy obsłudze węzłów cieplnych nie jest pracą przy sterowaniu blokami energetycznymi. • Orzeczenia wydane przed uchwałą III PZP 6/22 w jednoosobowych składach nie są nieważne z mocy prawa. • Zmiana podstawy faktycznej żądania jest niedopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym.
Odrzucone argumenty
Nieważność postępowania przed Sądem Apelacyjnym z powodu jednoosobowego składu orzekającego. • Naruszenie zasad Konstytucji RP (zasada zaufania, bezpieczeństwa prawnego, sprawiedliwości proceduralnej). • Naruszenie art. 386 § 1 k.p.c. przez uwzględnienie apelacji organu rentowego. • Naruszenie art. 385 k.p.c. przez niezastosowanie. • Naruszenie prawa materialnego – kwalifikacja pracy przy węzłach cieplnych jako pracy o szczególnym charakterze (poz. 14 załącznika nr 2).
Godne uwagi sformułowania
nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że zachodzi nieważność postępowania przed Sądem drugiej instancji. • ochrona dobra i interesów obywateli, jako najwyższa wartość konstytucyjna (art. 1 Konstytucji RP), a także powaga władzy sądowniczej i jej znaczenie w działalności państwa, nakazuje znieść wsteczne skutki wykładni, która legła u podłoża tej uchwały. • nie można występować z nowymi roszczeniami.
Skład orzekający
Romualda Spyt
przewodniczący-sprawozdawca
Halina Kiryło
członek
Krzysztof Rączka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kwalifikacja pracy przy obsłudze węzłów cieplnych jako pracy o szczególnym charakterze w kontekście emerytury pomostowej; stosowanie wsteczne uchwał Sądu Najwyższego dotyczących składów orzekających."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów dotyczących emerytur pomostowych i składów orzekających w okresie pandemii. Interpretacja poz. 14 załącznika nr 2 wymaga szczegółowych ustaleń faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego dla wielu osób prawa do emerytury pomostowej i wymaga precyzyjnej interpretacji przepisów dotyczących kwalifikacji stanowisk pracy. Dodatkowo, porusza kwestię składów orzekających w kontekście przepisów covidowych.
“Emerytura pomostowa: czy praca przy węźle cieplnym się liczy? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
energetyka
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.