I USKP 32/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną B. G. i D. G. od wyroku Sądu Apelacyjnego, który oddalił ich odwołania od decyzji ZUS odmawiającej B. G. podlegania ubezpieczeniom społecznym jako osoba współpracująca z mężem w okresie od grudnia 2013 r. do września 2015 r. Sądy niższych instancji uznały, że B. G. nie wykazała faktycznej współpracy, a zgłoszenie do ubezpieczeń z wysoką podstawą wymiaru było motywowane ciążą i chęcią uzyskania wyższego zasiłku. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, stwierdzając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślono, że pojęcie "współpracy" wymaga stałości, istotnego wymiaru czasowego i ekonomicznego, a nie może być sprowadzane do okazjonalnych czynności czy wypełniania obowiązków małżeńskich. Sąd Najwyższy wskazał, że sądy niższych instancji nieprawidłowo oceniły materiał dowodowy, a także błędnie zinterpretowały wpływ przepisów prawa rodzinnego na możliwość powstania tytułu ubezpieczeniowego. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, z zaleceniem ponownej oceny charakteru czynności skarżącej, ich stałości, wymiaru ekonomicznego i wpływu na działalność męża, z uwzględnieniem orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia "współpracownika" w systemie ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza w kontekście małżonków i wpływu przepisów prawa rodzinnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i może wymagać uwzględnienia konkretnych okoliczności faktycznych w innych sprawach.
Zagadnienia prawne (3)
Czy czynności wykonywane przez małżonka osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, które mogą być kwalifikowane jako wypełnianie obowiązków wynikających z prawa rodzinnego (wzajemna pomoc, współdziałanie dla dobra rodziny), mogą jednocześnie stanowić podstawę do uznania tej osoby za "współpracownika" w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kwalifikowanie czynności małżonka jako wypełnianie obowiązków z prawa rodzinnego nie może samo w sobie wykluczać możliwości powstania tytułu ubezpieczeniowego współpracownika. Ocena współpracy musi być niezależna od oceny obowiązków małżeńskich.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przepisy prawa rodzinnego dotyczące wzajemnej pomocy małżonków nie mogą być podstawą do wykluczenia powstania tytułu ubezpieczeniowego współpracownika. Sfera zawodowa pozostaje autonomiczna, a zaklasyfikowanie pomocy jako realizacji obowiązków z k.r.o. nie może wykluczać zastosowania regulacji ubezpieczeniowych. Taka wykładnia chroni interes prawny małżonka zaangażowanego w działalność zarobkową współmałżonka.
Jakie kryteria należy stosować do oceny, czy dana osoba jest "współpracownikiem" w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Współpraca musi być świadczona stale, mieć istotny wymiar czasowy i ekonomiczny dla prowadzonej działalności, a podejmowane czynności nie mogą mieć charakteru wtórnego czy pobocznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do swojego orzecznictwa, wskazując, że współpraca wymaga stałości, istotnego wymiaru czasowego i ekonomicznego. Okazjonalne czynności, jak wystawianie faktur czy proste czynności biurowe, nie są wystarczające. Należy ocenić ciężar gatunkowy działań, częstotliwość, systematyczność i zorganizowanie pracy, a także czy czynności te miały istotny wpływ na działalność.
Czy ZUS może kwestionować podstawę wymiaru składek zadeklarowaną przez osobę współpracującą, jeśli mieści się ona w granicach ustawowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ZUS nie jest uprawniony do kwestionowania podstawy wymiaru składek zadeklarowanej przez osobę współpracującą, jeśli mieści się ona w granicach określonych ustawą systemową.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę siedmiu sędziów SN z 21 kwietnia 2010 r. (II UZP 1/10), zgodnie z którą ZUS nie może kwestionować zadeklarowanej podstawy wymiaru składek, o ile mieści się ona w ustawowych granicach. Dotyczy to również współpracowników.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. G. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| D. G. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (14)
Główne
ustawa systemowa art. 8 § 11
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Definicja osoby współpracującej, która wymaga stałości, istotnego wymiaru czasowego i ekonomicznego, a czynności nie mogą mieć charakteru wtórnego.
Pomocnicze
ustawa systemowa art. 6 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa podmioty, z którymi można współpracować (np. osoba prowadząca pozarolniczą działalność).
ustawa systemowa art. 8 § 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Stanowi, że pracownik spełniający kryteria dla osób współpracujących jest traktowany jako współpracownik.
k.r.o. art. 23
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis dotyczący obowiązku wzajemnej pomocy małżonków.
k.r.o. art. 27
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis dotyczący obowiązku współdziałania małżonków dla dobra rodziny.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący ciężaru dowodu.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Ograniczenia Sądu Najwyższego w rozstrzyganiu sprawy co do istoty.
ustawa systemowa art. 40 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Warunki utraty ochrony ubezpieczeniowej w przypadku niezapłacenia składki.
ustawa systemowa art. 14 § 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Warunki ustania ubezpieczenia chorobowego w przypadku opóźnienia w zapłacie składki.
ustawa systemowa art. 47 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Termin zapłaty składek.
ustawa o emeryturach i rentach z FUS art. 5 § 4
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Warunki utraty ochrony ubezpieczeniowej w przypadku niezapłacenia składki.
ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych art. 6 § 2
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
Warunki utraty ochrony ubezpieczeniowej w przypadku niezapłacenia składki.
Konstytucja RP art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ochrony rodziny.
Konstytucja RP art. 67 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia pojęcia "współpracownika" przez sądy niższych instancji. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa rodzinnego do oceny współpracy. • Naruszenie prawa materialnego przez sądy niższych instancji.
Odrzucone argumenty
Brak faktycznej współpracy B. G. z mężem. • Instrumentalne traktowanie ubezpieczeń społecznych przez odwołujących się. • Zgłoszenie do ubezpieczeń z wysoką podstawą wymiaru motywowane ciążą, a nie rzeczywistą współpracą.
Godne uwagi sformułowania
"współpracą jest praca świadczona stale, o istotnym wymiarze czasowym i ekonomicznym dla prowadzonej działalności" • "działania współpracownika powinny mieć istotny ciężar gatunkowy dla prowadzonej działalności tzn. nie mogą mieć względem tej działalności wtórnego charakteru" • "współpracą w rozumieniu ustawy systemowej nie jest okazjonalne podejmowane czynności, zajmujących nikłą ilość czasu, jak wystawianie faktur, porządkowanie dokumentacji, wykonywanie innych prostych czynności biurowych" • "klasyfikacja danej pracy jako współpracy nie może być uzależniona od zaklasyfikowania danej aktywności jako realizacji obowiązków z art. 23 i 27 k.r.o. i wykluczona, kiedy zostanie tak zaklasyfikowana." • "ZUS nie jest uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą systemową." • "nie ma podstaw do konstruowania nieograniczonego obowiązku pomocy." • "ryzyko, o którym wspominał Sąd Najwyższy w w/w wyroku w sprawie I UK 215/16. Skarżąca tylko z uwagi na fakt pozostawania w związku małżeńskim mogłaby zostać pozbawiona tytułu ubezpieczeniowego."
Skład orzekający
Krzysztof Staryk
przewodniczący
Leszek Bielecki
sprawozdawca
Zbigniew Korzeniowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"współpracownika\" w systemie ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza w kontekście małżonków i wpływu przepisów prawa rodzinnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i może wymagać uwzględnienia konkretnych okoliczności faktycznych w innych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu interpretacji statusu osoby współpracującej z małżonkiem prowadzącym działalność gospodarczą, co ma praktyczne znaczenie dla wielu przedsiębiorców i ich rodzin. Wyjaśnia granice między obowiązkami rodzinnymi a zawodowymi w kontekście ubezpieczeń społecznych.
“Czy pomoc małżonka w firmie to zawsze "współpraca" dla ZUS? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
usługi
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.