I USKP 20/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną J. Ż. dotyczącą obniżenia jego emerytury policyjnej i renty inwalidzkiej. Obniżenie to wynikało z uznania przez organ rentowy okresu służby od 1 czerwca 1989 r. do 1 stycznia 1990 r. za służbę na rzecz totalitarnego państwa, co skutkowało "wyzerowaniem" tego okresu przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń. Sąd Apelacyjny w Szczecinie utrzymał w mocy decyzję organu rentowego, oddalając odwołanie ubezpieczonego. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, wskazując na istotne błędy w postępowaniu Sądu Apelacyjnego. Po pierwsze, Sąd Apelacyjny pominął mechanizm dalszego obniżenia świadczenia do wysokości przeciętnej emerytury lub renty z systemu powszechnego (tzw. "gilotyna"), przewidziany w art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Po drugie, Sąd Najwyższy uznał, że okres służby po 12 września 1989 r. (data zaprzysiężenia rządu T. Mazowieckiego) nie powinien być traktowany jako służba na rzecz totalitarnego państwa, zgodnie z art. 13c tej ustawy. Sąd Najwyższy podkreślił również, że choć "wyzerowanie" lat służby na rzecz totalitarnego państwa jest środkiem radykalnym, to jest proporcjonalne i zgodne z celem ustawy, jednakże mechanizm "gilotyny" budzi wątpliwości konstytucyjne, zwłaszcza w odniesieniu do lat służby w wolnej Polsce. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących emerytur byłych funkcjonariuszy PRL, w szczególności stosowanie art. 13b, 15c i 22a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, a także kwestie konstytucyjności tych przepisów oraz problematyka "gilotyny" emerytalnej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy i specyficznego okresu służby. Kwestia konstytucyjności art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 może być przedmiotem dalszych rozważań.
Zagadnienia prawne (4)
Czy okres służby funkcjonariusza w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, przypadający po 12 września 1989 r., może być uznany za służbę na rzecz totalitarnego państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okres służby rozpoczęty po 12 września 1989 r. nie może być uznany za służbę na rzecz totalitarnego państwa, zgodnie z art. 13c ustawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że po 12 września 1989 r. nastąpiły zmiany ustrojowe (rząd T. Mazowieckiego), co wyklucza uznanie dalszej służby za służbę na rzecz państwa totalitarnego.
Czy mechanizm "gilotyny" emerytalnej (obniżenie świadczenia do przeciętnej emerytury z systemu powszechnego) zawarty w art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że mechanizm ten budzi poważne wątpliwości konstytucyjne, narusza zasadę proporcjonalności, równości i prawa do zabezpieczenia społecznego, zwłaszcza w odniesieniu do lat służby w wolnej Polsce.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, wskazał, że obniżenie świadczenia do poziomu przeciętnej emerytury, gdy część świadczenia została wypracowana po 1990 r., narusza zasady konstytucyjne, w tym prawo do zabezpieczenia społecznego i zasadę równości.
Czy samo pełnienie służby w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, bez indywidualnych działań represyjnych, może stanowić podstawę do uznania służby za "służbę na rzecz totalitarnego państwa"?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w ujęciu instytucjonalnym, sam fakt pełnienia służby w określonej jednostce może wypełniać kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", nawet bez indywidualnych działań represyjnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że "totalitaryzm" jest wypadkową działań instytucjonalnych i indywidualnych, a służba w organach bezpieczeństwa państwa, nawet na stanowiskach technicznych, wspierała system totalitarny.
Czy przepisy art. 15c ust. 1 i art. 22a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, dotyczące "wyzerowania" lat służby na rzecz totalitarnego państwa, są zgodne z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zastosowanie tych przepisów nie jawi się jako oczywiste naruszenie Konstytucji RP, gdyż celem jest pozbawienie przywilejów nabytych z tytułu godnej potępienia służby.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że "wyzerowanie" lat służby jest środkiem proporcjonalnym, wpisującym się w cel ustawy, jakim jest zrównanie emerytur funkcjonariuszy z osobami represjonowanymi, i nie narusza zasady równości ani prawa do zabezpieczenia społecznego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. Ż. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (10)
Główne
u.o.z.f. art. 22a § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Okres służby od 1 czerwca 1989 r. do 1 stycznia 1990 r. został uznany za okres służby na rzecz totalitarnego państwa, co skutkowało obniżeniem wysokości renty inwalidzkiej.
u.o.z.f. art. 15c § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Okres służby od 1 czerwca 1989 r. do 1 stycznia 1990 r. został uznany za okres służby na rzecz totalitarnego państwa, co skutkowało obniżeniem wysokości emerytury.
u.o.z.f. art. 13b § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Określa instytucje, w których służba jest uznawana za służbę na rzecz totalitarnego państwa.
u.o.z.f. art. 13c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Stanowi, że za służbę na rzecz totalitarnego państwa nie uznaje się służby rozpoczętej po 12 września 1989 r.
u.o.z.f. art. 15c § ust. 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Mechanizm "gilotyny" emerytalnej, obniżający świadczenie do przeciętnej emerytury z FUS.
u.o.z.f. art. 22a § ust. 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Mechanizm "gilotyny" rentowej, obniżający świadczenie do przeciętnej renty z FUS.
Pomocnicze
u.o.z.f. art. 32 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Podstawa wymiaru świadczenia została ustalona z uwzględnieniem informacji z IPN.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398^15 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia zaskarżonego wyroku.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Zastosowanie przepisów o kosztach do postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny pominął mechanizm "gilotyny" emerytalnej. • Okres służby po 12 września 1989 r. nie powinien być traktowany jako służba na rzecz totalitarnego państwa. • Zastosowanie art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy budzi wątpliwości konstytucyjne.
Odrzucone argumenty
Argumenty dotyczące naruszenia art. 2, 30, 47, 64, 67 Konstytucji RP, art. 8 EKPC, art. 1 Protokołu nr 1 EKPC, art. 14 EKPC, art. 6 ust. 2 EKPC, art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (poza wskazanymi wyżej).
Godne uwagi sformułowania
"wyzerowanie" lat służby na rzecz totalitarnego państwa • mechanizm "gilotyny" • służba na rzecz totalitarnego państwa • ochrona "paserstwa konstytucyjnego" • nie można wiązać konieczności przestrzegania art. 190 ust. 1 Konstytucji RP z wyrokiem w sprawie SK 78/21, gdyż łączyłoby się to jednocześnie z naruszeniem art. 194 ust. 1 Konstytucji RP
Skład orzekający
Romualda Spyt
przewodniczący-sprawozdawca
Maciej Pacuda
członek
Krzysztof Staryk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących emerytur byłych funkcjonariuszy PRL, w szczególności stosowanie art. 13b, 15c i 22a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, a także kwestie konstytucyjności tych przepisów oraz problematyka \"gilotyny\" emerytalnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy i specyficznego okresu służby. Kwestia konstytucyjności art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 może być przedmiotem dalszych rozważań.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kontrowersyjnych przepisów dotyczących emerytur byłych funkcjonariuszy PRL, budząc silne emocje społeczne i prawne. Analiza konstytucyjności przepisów oraz interpretacja okresu służby w kontekście zmian ustrojowych czynią ją interesującą dla prawników i osób zainteresowanych historią.
“Sąd Najwyższy: Czy służba po 1989 roku to nadal służba dla PRL? Kontrowersje wokół emerytur byłych funkcjonariuszy.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.