Orzeczenie · 2025-01-09

I USKP 158/24

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2025-01-09

SNubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokanajwyższy

emeryturaubezpieczenia społecznezwrot świadczeńbłąd organupouczenieSąd Najwyższyprawo emerytalnezaufanie do organu

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń emerytalnych przez ubezpieczoną K.G. Organ rentowy, po ponownym ustaleniu wysokości emerytury, stwierdził, że ubezpieczona pobrała nienależnie świadczenia w łącznej kwocie 51 404,96 zł za okres od lutego 2018 r. do stycznia 2021 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie częściowo uwzględnił odwołanie ubezpieczonej, uchylając decyzję o zwrocie świadczeń. Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił wyrok Sądu Okręgowego, oddalając odwołanie i uznając ubezpieczoną za zobowiązaną do zwrotu pobranych świadczeń, opierając się na art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej i uznając, że ubezpieczona została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną ubezpieczonej, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że zarzut naruszenia prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy nie jest uzasadniony, jednakże potwierdził zarzut naruszenia art. 321 k.p.c. oraz art. 138 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy emerytalnej. Sąd Najwyższy podkreślił, że organ rentowy popełnił błąd, wypłacając ubezpieczonej dwa świadczenia emerytalne jednocześnie, a ubezpieczona działała w usprawiedliwionym zaufaniu do organu. Wskazano, że pouczenie o zbiegu praw do świadczeń nie było wystarczające w kontekście błędnych decyzji wydawanych cyklicznie przez 5 lat i nieprecyzyjnych tytułów przelewów. Sąd Najwyższy stwierdził, że ubezpieczona nie miała świadomości nienależnego pobrania świadczenia i nie można jej przypisać złej woli, co wyklucza obowiązek zwrotu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń emerytalnych w przypadku błędu organu rentowego i niewystarczającego pouczenia.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji błędu organu rentowego i braku świadomości ubezpieczonego co do nienależnego pobrania świadczenia.

Zagadnienia prawne (3)

Czy ubezpieczony, który pobrał świadczenia emerytalne w wyniku błędu organu rentowego, jest zobowiązany do ich zwrotu, jeśli nie został prawidłowo pouczony o braku prawa do ich pobierania?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli ubezpieczony działał w usprawiedliwionym zaufaniu do organu rentowego i nie miał świadomości nienależnego pobrania świadczenia, a pouczenie było niewystarczające.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń powstaje tylko w przypadku przypisania ubezpieczonemu złej woli lub świadomego wprowadzenia w błąd organu. W sytuacji, gdy błąd popełnił organ rentowy, a ubezpieczony działał w usprawiedliwionym zaufaniu, nie można obciążać go obowiązkiem zwrotu, zwłaszcza gdy pouczenie było nieprecyzyjne i nie odnosiło się do konkretnej sytuacji.

Czy standardowe pouczenie o zbiegu praw do świadczeń emerytalnych jest wystarczające, gdy organ rentowy przez lata wypłaca świadczenia w błędnej, zawyżonej kwocie?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, takie pouczenie nie jest wystarczające, jeśli nie pozwala ubezpieczonemu odnieść go do jego konkretnej sytuacji i nie informuje o faktycznym błędzie organu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że pouczenie musi być zrozumiałe i umożliwiać ubezpieczonemu odniesienie go do własnej sytuacji. W przypadku cyklicznego wydawania błędnych decyzji i nieprecyzyjnych tytułów przelewów, ubezpieczony miał prawo sądzić, że otrzymuje należne świadczenie, a nie dwukrotnie wyższe z powodu błędu organu.

Czy naruszenie art. 321 k.p.c. przez Sąd Apelacyjny, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w sposób wykraczający poza zakres zaskarżenia apelacją organu rentowego, jest podstawą do uchylenia wyroku?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, naruszenie art. 321 k.p.c. jest uzasadnione, gdy sąd drugiej instancji orzeka w granicach szerszych niż zakreślone przez apelację.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego jedynie co do kwoty 40 231,60 zł, podczas gdy Sąd Apelacyjny orzekł w przedmiocie całej kwoty 51 404,96 zł, naruszając tym samym art. 321 k.p.c.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

K. G.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
K. G.	osoba_fizyczna	ubezpieczona
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie	instytucja	organ rentowy