I USKP 114/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną E.J. dotyczącą obniżenia jej emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej. Obniżenie to wynikało z decyzji organu rentowego, który na podstawie informacji IPN uznał, że E.J. pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 16 sierpnia 1988 r. do 31 lipca 1990 r. Sąd Okręgowy początkowo zmienił decyzję organu, ale Sąd Apelacyjny w Szczecinie odwołał się od tego wyroku i oddalił odwołania. Sąd Apelacyjny uznał, że służba w Wydziale III Służby Bezpieczeństwa i Wydziale Ochrony Konstytucyjnego Porządku Państwa WUSW w G. w latach 1988-1990 była służbą na rzecz państwa totalitarnego, a przepisy dotyczące obniżenia świadczeń (art. 15c i 22a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy) zostały zastosowane prawidłowo. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, wskazując na istotne błędy prawne. Po pierwsze, Sąd Apelacyjny pominął mechanizm tzw. "gilotyny" emerytalnej (art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 ustawy), który obniża świadczenie do wysokości przeciętnej emerytury/renty z ZUS. Po drugie, Sąd Najwyższy podkreślił, że okres służby po 12 września 1989 r. (początek rządu T. Mazowieckiego) nie powinien być uznawany za służbę na rzecz państwa totalitarnego, zgodnie z art. 13c ustawy. Sąd Najwyższy uznał również, że choć "wyzerowanie" lat służby na rzecz PRL (art. 15c ust. 1 pkt 1) jest środkiem proporcjonalnym, to zastosowanie "gilotyny" (art. 15c ust. 3) narusza zasady konstytucyjne, w tym równość i prawo do zabezpieczenia społecznego, zwłaszcza w odniesieniu do lat służby po 1990 r. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (4)
Czy okres służby w organach bezpieczeństwa PRL po 12 września 1989 r. może być uznany za służbę na rzecz państwa totalitarnego w rozumieniu ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okres służby rozpoczęty po 12 września 1989 r. nie jest uznawany za służbę na rzecz państwa totalitarnego, zgodnie z art. 13c ustawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że po 12 września 1989 r. nastąpiły istotne zmiany ustrojowe (rząd T. Mazowieckiego), co wyklucza uznawanie dalszej służby za służbę na rzecz państwa totalitarnego.
Czy mechanizm "gilotyny" emerytalnej (obniżenie świadczenia do wysokości przeciętnej emerytury ZUS) jest zgodny z Konstytucją RP, zwłaszcza w odniesieniu do lat służby po 1990 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zastosowanie mechanizmu "gilotyny" (art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 ustawy) do lat służby wypracowanych po 1990 r. narusza zasady konstytucyjne, w tym równość, prawo do zabezpieczenia społecznego i proporcjonalność.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że obniżanie świadczenia do poziomu przeciętnej emerytury ZUS, gdy wyższa kwota została wypracowana po 1990 r. w wolnej Polsce, jest nieproporcjonalne i dyskryminujące, naruszając art. 32 i 67 Konstytucji RP.
Czy samo pełnienie służby w jednostkach aparatu bezpieczeństwa PRL, bez indywidualnych działań naruszających prawa człowieka, może stanowić podstawę do obniżenia emerytury policyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w ujęciu instytucjonalnym, sam fakt pełnienia służby w jednostkach aparatu bezpieczeństwa PRL, których zadaniem było ograniczanie praw obywatelskich, może być podstawą do obniżenia świadczeń, nawet jeśli funkcjonariusz nie podejmował indywidualnych działań represyjnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powtórzył utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym "instytucjonalny" charakter służby w organach bezpieczeństwa PRL, nawet przy wykonywaniu zadań biurowych, wypełnia kryterium służby na rzecz państwa totalitarnego, gdyż stanowi to element systemu represji.
Czy przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy dotyczące obniżenia świadczeń za służbę na rzecz państwa totalitarnego są zgodne z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepis art. 15c ust. 1 pkt 1 (tzw. "wyzerowanie" lat służby) jest skuteczny i proporcjonalny. Natomiast przepisy art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 (tzw. "gilotyna") są niezgodne z Konstytucją RP w zakresie dotyczącym lat służby po 1990 r.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że "wyzerowanie" lat służby w PRL jest proporcjonalne i zgodne z celem ustawy, podczas gdy "gilotyna" narusza zasady konstytucyjne, gdy dotyczy okresu służby w wolnej Polsce.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E.J. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (22)
Główne
u.z.e.f. art. 13b § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Służba pełniona w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w wymienionych instytucjach jest uznawana za służbę na rzecz totalitarnego państwa.
u.z.e.f. art. 15c § ust. 1-3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepisy dotyczące obniżenia emerytury policyjnej za służbę na rzecz państwa totalitarnego, w tym "wyzerowanie" lat służby i obniżenie do przeciętnej emerytury ZUS.
u.z.e.f. art. 22a § ust. 1-3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepisy dotyczące obniżenia policyjnej renty inwalidzkiej za służbę na rzecz państwa totalitarnego.
Pomocnicze
u.z.e.f. art. 13b § ust. 1 pkt. 5 lit. c tiret 1 i 4
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dotyczy służby w organach bezpieczeństwa państwa.
u.z.e.f. art. 13c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Określa, że służba rozpoczęta po 12 września 1989 r. nie jest uznawana za służbę na rzecz państwa totalitarnego.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów, zarzut naruszenia nie mógł być podstawą skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398³ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Wyłącza zarzuty dotyczące oceny dowodów z podstaw skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistnianie zasad sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 30
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia praw i wolności tylko w uzasadnionych przypadkach i proporcjonalnie.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i zakaz dyskryminacji.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do rzetelnego procesu.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1, 2 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 91 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Pierwszeństwo ratyfikowanych umów międzynarodowych przed ustawami.
Konstytucja RP art. 188 § pkt 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Kompetencje Trybunału Konstytucyjnego do orzekania o zgodności ustaw z Konstytucją.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Moc obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 194 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sposób wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy poprzez niezastosowanie mechanizmu "gilotyny" do lat służby po 1990 r. • Naruszenie art. 13b i 15c ust. 1 ustawy poprzez uznanie okresu służby po 12 września 1989 r. za służbę na rzecz państwa totalitarnego.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 2, 30, 32, 67 Konstytucji RP w zakresie dotyczącym "wyzerowania" lat służby na rzecz PRL. • Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (ocena dowodów).
Godne uwagi sformułowania
"wyzerowanie" lat służby na rzecz totalitarnego państwa • mechanizm "gilotyny" • służba na rzecz państwa totalitarnego • okres służby po 12 września 1989 r. • wadliwy skład Trybunału Konstytucyjnego • "paserstwo konstytucyjne"
Skład orzekający
Romualda Spyt
przewodniczący-sprawozdawca
Halina Kiryło
członek
Krzysztof Staryk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kontrowersyjnych przepisów dotyczących emerytur byłych funkcjonariuszy PRL i ich zgodności z Konstytucją, a także kwestii wadliwego wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie.
“Czy emerytura policyjna za służbę w PRL może być drastycznie obniżona? Sąd Najwyższy analizuje "gilotynę" i okres po 1989 roku.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.