I USKP 11/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną M. R. dotyczącą wysokości policyjnej renty rodzinnej po jej zmarłym mężu, L. R., funkcjonariuszu Służby Bezpieczeństwa. Organ rentowy, opierając się na informacji Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) z 2017 r., ponownie ustalił wysokość renty, obniżając ją na podstawie art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, który przewiduje obniżenie świadczeń dla osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa. Sąd Okręgowy w Kielcach zmienił decyzję organu, przyznając prawo do przeliczenia renty bez stosowania ograniczenia z art. 24a, uznając, że sąd nie jest związany informacją IPN co do kwalifikacji prawnej służby i że brak jest dowodów na pełnienie przez L. R. służby na rzecz państwa totalitarnego. Sąd Apelacyjny w Krakowie zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie, uznając, że decyzja organu rentowego była zgodna z prawem, a sąd pierwszej instancji pominął przepisy materialne. Sąd Apelacyjny podkreślił, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” jest domniemaniem możliwym do obalenia, ale ciężar dowodu spoczywa na świadczeniobiorcy. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu Apelacyjnego. Uznano, że sam fakt pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa w okresie PRL może być podstawą do obniżenia świadczenia, a ciężar dowodu obalenia domniemania spoczywa na ubezpieczonym. Sąd Najwyższy podkreślił, że ustawa dezubekizacyjna nie narusza zasady ne bis in idem ani innych zasad konstytucyjnych, a ingerencja w wysokość świadczeń jest dopuszczalna w interesie publicznym i w celu przywrócenia sprawiedliwości społecznej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów ustawy dezubekizacyjnej, rozkład ciężaru dowodu w sprawach o obniżenie świadczeń emerytalnych/rentowych byłych funkcjonariuszy PRL, zasady konstytucyjne w kontekście rozliczeń z przeszłością.
Dotyczy specyficznej grupy świadczeniobiorców (funkcjonariusze PRL) i specyficznej ustawy (dezubekizacyjnej).
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd powszechny jest związany informacją Instytutu Pamięci Narodowej co do kwalifikacji prawnej służby funkcjonariusza jako służby na rzecz totalitarnego państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd powszechny nie jest związany informacją IPN co do kwalifikacji prawnej.
Uzasadnienie
Sąd powszechny dokonuje samodzielnej oceny dowodów i kwalifikacji prawnej, nie jest związany ustaleniami IPN.
Jaki jest rozkład ciężaru dowodu w przypadku obalania domniemania służby na rzecz totalitarnego państwa na podstawie art. 13b ustawy zaopatrzeniowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu obalenia domniemania spoczywa na świadczeniobiorcy.
Uzasadnienie
Po potwierdzeniu służby w instytucjach wymienionych w art. 13b, ciężar dowodu przejścia na ubezpieczonego, który może przedstawić kontrfakty podlegające swobodnej ocenie.
Czy ustawa dezubekizacyjna (obniżająca świadczenia byłym funkcjonariuszom PRL) narusza zasady konstytucyjne, w tym zasadę ne bis in idem, ochrony praw nabytych czy sprawiedliwości społecznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ustawa nie narusza zasad konstytucyjnych.
Uzasadnienie
Ingerencja w wysokość świadczeń jest dopuszczalna w interesie publicznym, w celu przywrócenia sprawiedliwości społecznej i rozliczenia z przeszłością, nie stanowi kary i nie narusza zasady ne bis in idem.
Czy samo zajmowanie kierowniczego stanowiska i posiadanie stopnia oficerskiego w organach bezpieczeństwa PRL wystarcza do uznania służby za służbę na rzecz totalitarnego państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w połączeniu z charakterem jednostki, może to być wystarczające do uznania służby za służbę na rzecz totalitarnego państwa, zwłaszcza gdy domniemanie nie zostało obalone.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreśla znaczenie oceny 'instytucjonalnej' (charakter jednostki) obok oceny indywidualnych czynów, a także fakt, że służba w SB była ukierunkowana na zwalczanie opozycji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. R. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (36)
Główne
ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy art. 24a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis przewidujący obniżenie świadczeń dla osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa.
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Określa katalog instytucji i formacji, w których służba w okresie PRL jest uznawana za służbę na rzecz totalitarnego państwa.
ustawa zaopatrzeniowa art. 22a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący zasad obliczania wysokości emerytur dla osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa.
ustawa zaopatrzeniowa art. 24
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący renty rodzinnej.
Protokół nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności art. 1
Ochrona własności.
Pomocnicze
ustawa zaopatrzeniowa art. 32 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 13a § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Ustawa o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin art. 2 § ust. 1
ustawa zaopatrzeniowa art. 11
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 34 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
k.p.c. art. 180 § § 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.a. art. 7a § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.a. art. 8 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 30
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada godności człowieka.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie praw tylko w ustawie i w uzasadnionym interesie publicznym.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 178
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska.
Konstytucja RP art. 188
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Kompetycje Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego.
k.p.c. art. 477 § 14 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.c. art. 327 § 1 § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi uzasadnienia wyroku.
k.p.c. art. 398 § 3 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej (zakaz kwestionowania ustaleń faktycznych i oceny dowodów).
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Rozkład ciężaru dowodu.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu.
k.p.c. art. 398 § 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wiążący charakter ustaleń faktycznych sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej, gdy orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada orzekania przez sąd drugiej instancji na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i apelacyjnym.
k.p.c. art. 381
Kodeks postępowania cywilnego
Uwzględnianie nowych faktów i dowodów w postępowaniu apelacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Służba w organach bezpieczeństwa PRL stanowi podstawę do obniżenia świadczeń emerytalnych/rentowych na mocy ustawy dezubekizacyjnej. • Ciężar dowodu obalenia domniemania służby na rzecz totalitarnego państwa spoczywa na świadczeniobiorcy. • Ustawa dezubekizacyjna nie narusza zasad konstytucyjnych, w tym ne bis in idem i ochrony praw nabytych. • Sąd nie jest związany ustaleniami IPN co do kwalifikacji prawnej służby.
Odrzucone argumenty
Sąd jest związany informacją IPN co do kwalifikacji prawnej służby. • Brak dowodów na pełnienie przez L. R. służby na rzecz państwa totalitarnego. • Ustawa dezubekizacyjna narusza zasady konstytucyjne (ne bis in idem, prawa nabyte, sprawiedliwość społeczna). • Samo zajmowanie stanowiska kierowniczego i posiadanie stopnia oficerskiego nie jest wystarczające do uznania służby za służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Godne uwagi sformułowania
sąd powszechny nie jest związany treścią informacji Instytutu Pamięci Narodowej zarówno co do faktów (...), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów • kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka • zakodowane w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej pojęcie służby na rzecz totalitarnego państwa należy uznać za kryterium wyjściowe, a więc przybierające postać „domniemania możliwego do obalenia w procesie cywilnym” • nie można uznać za taką aktywność, ograniczoną do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, to jest służbie na rzecz państwa jako takiego (...), bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych - z punktu widzenia podstaw ustrojowych - zadań i funkcji tego państwa • ciężar wykazania, że służba pełniona w wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej formacjach w określonym czasie nie była służbą na rzecz totalitarnego państwa, spoczywa na świadczeniobiorcy • nie ma przeszkód do zaaprobowania kolejnego modułu redukującego świadczenia pod warunkiem, że nie prowadzi on do naruszenia zasady ne bis in idem • państwo jest uprawnione do rozliczeń z byłym reżimem, który w warunkach demokratycznych zmian ustrojowych został skutecznie zdyskredytowany. […]
Skład orzekający
Ewa Stryczyńska
przewodniczący
Robert Stefanicki
sprawozdawca
Agnieszka Żywicka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy dezubekizacyjnej, rozkład ciężaru dowodu w sprawach o obniżenie świadczeń emerytalnych/rentowych byłych funkcjonariuszy PRL, zasady konstytucyjne w kontekście rozliczeń z przeszłością."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy świadczeniobiorców (funkcjonariusze PRL) i specyficznej ustawy (dezubekizacyjnej).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kontrowersyjnej ustawy dezubekizacyjnej i rozliczeń z PRL-em, co budzi duże zainteresowanie społeczne i prawnicze. Pokazuje złożoność interpretacji przepisów i ich zgodności z Konstytucją.
“Czy służba w SB zawsze oznaczała służbę dla totalitarnego państwa? Sąd Najwyższy rozstrzyga w sprawie renty policyjnej.”
Sektor
administracja publiczna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.