I USK 466/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuS. W., urodzony w 1946 r., pracował w górnictwie od 1964 r. do 1995 r., nabywając prawo do emerytury górniczej w 1995 r. W 2020 r. złożył wniosek o przeliczenie emerytury, domagając się uwzględnienia dodatków za pracę w niedziele i w systemie zmianowym, co według jego wyliczeń podniosłoby wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury do 251,99%, przekraczając tym samym ustawowy limit 250%. Sąd Okręgowy w Katowicach przyznał rację ubezpieczonemu, opierając się na opinii biegłego, który odtworzył wynagrodzenie z uwzględnieniem tych dodatków, oraz na zeznaniach świadków. Sąd Apelacyjny w Katowicach zmienił ten wyrok, oddalając odwołanie, ponieważ uznał, że zeznania świadków i opinia biegłego (w wariancie uwzględniającym dodatki) nie były wystarczająco wiarygodne do ustalenia rzeczywistego czasu pracy i przysługujących dodatków, zwłaszcza w obliczu braku dokumentacji płacowej z lat 1970-1978. Sąd Apelacyjny oparł się na wariancie opinii biegłego bez dodatków, co skutkowało wskaźnikiem 248,02%. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, odmówił jej przyjęcia do rozpoznania, stwierdzając, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 398^9 § 1 k.p.c., w szczególności przesłanka oczywistej zasadności. Sąd Najwyższy podkreślił, że Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił materiał dowodowy i nie naruszył przepisów prawa, a brak wystarczających dowodów uniemożliwił uwzględnienie wniosku o przeliczenie emerytury.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUstalanie podstawy wymiaru emerytury w przypadku braku dokumentacji płacowej, ocena dowodów z opinii biegłego i zeznań świadków w postępowaniu emerytalnym, granice kognicji sądu apelacyjnego.
Dotyczy specyficznej sytuacji braku dokumentacji płacowej i oceny dowodów zastępczych. Interpretacja przepisów dotyczących dowodów w sprawach o świadczenia emerytalne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy do ustalenia podstawy wymiaru emerytury górniczej można uwzględnić dodatki za pracę w niedziele i w systemie zmianowym, jeśli brak jest pełnej dokumentacji płacowej, a ustalenia opierają się na opinii biegłego i zeznaniach świadków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli zeznania świadków i opinia biegłego nie dostarczają wystarczająco wiarygodnych i precyzyjnych dowodów na potwierdzenie faktycznego wykonywania pracy w te dni i systemy, a prawo wymaga ścisłego ustalenia wysokości wynagrodzenia na podstawie dokumentów.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że zeznania świadków i wyjaśnienia ubezpieczonego były zbyt ogólnikowe, aby stanowić podstawę do uwzględnienia dodatków za pracę w niedziele i w systemie zmianowym przy odtwarzaniu wynagrodzenia za lata 1970-1978. Podkreślono, że prawo wymaga precyzyjnego ustalenia wysokości wynagrodzenia, a w przypadku braku dokumentacji płacowej, dowody zastępcze muszą być pewne i niebudzące wątpliwości, co nie miało miejsca w tym przypadku.
Czy Sąd Apelacyjny, dokonując własnych ustaleń faktycznych i zmieniając wyrok Sądu Okręgowego, przekroczył granice apelacji, naruszając art. 378 § 1 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Apelacyjny działał w ramach systemu apelacji pełnej, mając prawo i obowiązek ponownego badania sprawy i dokonywania własnych ustaleń faktycznych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny, a sąd odwoławczy ma prawo dokonywać własnych ustaleń faktycznych, nawet jeśli wymaga to ponownego badania dowodów lub przeprowadzenia nowych. Zmiana wyroku przez Sąd Apelacyjny na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie stanowi naruszenia granic apelacji.
Czy skarga kasacyjna spełnia przesłankę oczywistej zasadności (art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skarżący nie wykazał w sposób oczywisty, że skarga jest uzasadniona, ani nie przedstawił kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że powołanie się na przesłankę oczywistej zasadności wymaga nie tylko stwierdzenia, ale i wykazania tej oczywistości poprzez argumentację prawniczą, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Zarzuty naruszenia przepisów nie prowadzą automatycznie do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. W. | osoba_fizyczna | ubezpieczony/odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (13)
Główne
ustawa emerytalna art. 110a
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten umożliwia przeliczenie emerytury na podstawie 20 lat kalendarzowych z najkorzystniejszymi zarobkami, przypadających w części po przyznaniu świadczenia. Sąd Apelacyjny uznał, że do ustalenia podstawy wymiaru nie można było uwzględnić dodatków za pracę w niedziele i system zmianowy bez wystarczających dowodów.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 15 § ust. 1 i 6
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dotyczy ustalania podstawy wymiaru świadczenia.
ustawa emerytalna art. 15 § ust. 2a
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Wprowadzony w celu umożliwienia ustalenia podstawy wymiaru świadczenia w przypadku braku dokumentacji płacowej, poprzez przyjęcie minimalnego wynagrodzenia. Sąd Najwyższy wskazał, że regulacja ta ma charakter powszechny i organ rentowy jest nią związany.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy swobodnej oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 229
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przyznania faktów przez stronę.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa granice rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy orzekania przez sąd drugiej instancji na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji i w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 67
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 110a w zw. z art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej. • Naruszenie Konstytucji RP (art. 2, 67, 32 ust. 1) przez nierówne traktowanie i odmowę przeliczenia świadczenia. • Naruszenie prawa procesowego (art. 233 § 1, 229 k.p.c.) przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i pominięcie opinii biegłego. • Naruszenie prawa procesowego (art. 378 § 1 k.p.c.) przez przekroczenie granic apelacji.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki wymienionej w art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. • Postępowanie apelacyjne jest zatem kontynuacją postępowania merytorycznego. • W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny orzekł reformatoryjnie na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez Sąd pierwszej instancji i uznał, że S. W. nie spełnił przesłanek warunkujących przeliczenie emerytury na podstawie art. 110a ustawy emerytalnej. • Sąd Apelacyjny zakwestionował jednak możliwość oparcia się przy odtwarzaniu zarobków ubezpieczonego za lata 1970-1978 na wyliczeniach biegłego sądowego Z. T. zawartych w wariancie II opinii obejmującej dodatek za pracę w 2 niedziele w miesiącu oraz na II i III (nocnej) zmianie, gdyż strona odwołująca się nie przedstawiła żadnych wiarygodnych dowodów dających podstawę do uwzględnienia w odtwarzanym wynagrodzeniu wskazanych dodatków. • Zatem, w ocenie Sądu Apelacyjnego, prawidłowe jest przyjęcie odtworzonego wynagrodzenia wynikającego z I wariantu opinii biegłego bez dodatkowych opcjonalnych składników wynagrodzenia.
Skład orzekający
Robert Stefanicki
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalanie podstawy wymiaru emerytury w przypadku braku dokumentacji płacowej, ocena dowodów z opinii biegłego i zeznań świadków w postępowaniu emerytalnym, granice kognicji sądu apelacyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku dokumentacji płacowej i oceny dowodów zastępczych. Interpretacja przepisów dotyczących dowodów w sprawach o świadczenia emerytalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego dla wielu osób tematu przeliczenia emerytury, zwłaszcza w kontekście pracy górniczej i trudności dowodowych związanych z brakiem dokumentacji. Pokazuje praktyczne problemy interpretacji przepisów i oceny dowodów przez sądy.
“Czy można przeliczyć emeryturę górniczą bez pełnej dokumentacji? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.