I USK 422/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał skargę kasacyjną ubezpieczonej W.L. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 31 marca 2023 r. Sprawa dotyczyła odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. stwierdzającej, że W.L. jako pracownik płatnika składek RKW. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Sąd Apelacyjny oddalił apelację W.L. od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim, który wcześniej oddalił odwołanie ubezpieczonej. W skardze kasacyjnej W.L. zarzuciła nieważność postępowania przed sądem drugiej instancji z powodu rozpoznania sprawy w jednoosobowym składzie sędziowskim, co miało naruszać art. 367 § 3 k.p.c. i skutkować nieważnością na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. Ewentualnie zarzuciła naruszenie prawa materialnego (art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. oraz art. 22 § 1 k.p.) poprzez wprowadzanie dodatkowych kryteriów oceny pozorności umowy o pracę oraz naruszenie prawa procesowego (art. 233 § 1 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.) polegające na przejęciu ustaleń sądu pierwszej instancji bez merytorycznych rozważań. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania z uwagi na potrzebę rozważenia istotnych zagadnień prawnych dotyczących oceny pozorności umowy o pracę i kryteriów stosunku pracy. Sąd Najwyższy, powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, uznał, że zaskarżony wyrok, wydany w dniu 31 marca 2023 r., nie jest dotknięty nieważnością z powodu jednoosobowego składu sądu, nawet jeśli skład ten był niezgodny z ówczesnymi przepisami, ponieważ uchwała ta nie ma zastosowania wstecznego do orzeczeń wydanych do dnia 26 kwietnia 2023 r. włącznie. Sąd Najwyższy stwierdził również, że podniesione przez skarżącą zagadnienia prawne nie spełniają kryteriów istotnego zagadnienia prawnego wymagającego rozpoznania przez Sąd Najwyższy, ponieważ były już wielokrotnie wyjaśniane w judykaturze. Wskazał, że dla objęcia ubezpieczeniem społecznym kluczowe jest faktyczne świadczenie pracy w warunkach podporządkowania, a nie sama formalna umowa. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od odwołującej się na rzecz organu rentowego zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących stosowania uchwał Sądu Najwyższego o mocy zasady prawnej, w szczególności w kontekście orzeczeń wydanych w okresie obowiązywania przepisów covidowych dotyczących składu sądu. Ponadto, potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej oceny stosunku pracy dla celów ubezpieczeń społecznych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisami covidowymi i ich wpływem na skład sądu. Interpretacja dotycząca stosunku pracy jest utrwalona i nie stanowi nowej wykładni.
Zagadnienia prawne (3)
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, prowadzi do nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 367 § 3 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli orzeczenie zostało wydane do dnia 26 kwietnia 2023 r. włącznie, ponieważ uchwała III PZP 6/22, która stwierdziła nieważność takich orzeczeń, nie ma zastosowania wstecznego do orzeczeń wydanych przed tą datą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III PZP 6/22, która stwierdziła, że rozpoznanie sprawy w jednoosobowym składzie ukształtowanym na podstawie przepisów covidowych prowadzi do nieważności postępowania. Jednakże, w uzasadnieniu tej uchwały wyjaśniono, że Sąd Najwyższy musiał rozważyć temporalny zakres zastosowania przyjętej wykładni i uznał za niepożądane społecznie uznanie wszystkich orzeczeń wydanych do dnia 26 kwietnia 2023 r. włącznie za dotknięte nieważnością. W związku z tym, przyjęta wykładnia wiąże od chwili podjęcia uchwały, co oznacza, że nie ma zastosowania do orzeczeń wydanych do dnia 26 kwietnia 2023 r. włącznie.
Czy przy ocenie pozorności zawieranej umowy o pracę konieczne jest wykazanie ekonomicznej potrzeby pracodawcy w zatrudnianiu danego pracownika, znajdującej oparcie w charakterze prowadzonej przez pracodawcę działalności?
Odpowiedź sądu
Nie, nie jest to jedyne kryterium. Kluczowe jest faktyczne świadczenie pracy w warunkach podporządkowania pracowniczego, a ocena ekonomicznego uzasadnienia zatrudnienia może być jednym z elementów tej analizy, ale nie decydującym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że dla objęcia ubezpieczeniem społecznym zasadnicze znaczenie ma nie to, czy umowa o pracę została zawarta, lecz to, czy strony umowy pozostawały w stosunku pracy. O tym, czy strony istotnie w takim stosunku pozostawały, nie decyduje samo formalne zawarcie umowy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, wynikających z art. 22 § 1 k.p. W tym kontekście, badanie okoliczności i warunków, w jakich praca jest wykonywana, w tym ekonomicznego uzasadnienia zatrudnienia, jest elementem szerszej oceny, która musi uwzględniać całokształt cech stosunku pracy, ze szczególnym uwzględnieniem podporządkowania pracowniczego.
Czy w świetle art. 22 § 1 k.p. dozwolone jest wprowadzanie dodatkowych kryteriów oceny dla wykazania zawarcia rzeczywistego stosunku pracy, takich jak ilość wykonanej przez pracownika pracy, ilość wytworzonej przez pracownika dokumentacji, czy interes ekonomiczny pracodawcy w zatrudnieniu danego pracownika?
Odpowiedź sądu
Tak, te kryteria mogą być brane pod uwagę jako elementy szerszej oceny, ale nie mogą być jedynymi podstawami do oceny stosunku pracy. Kluczowe jest wykazanie podporządkowania pracowniczego i całościowa ocena wszystkich okoliczności wykonywania pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że dla objęcia ubezpieczeniami społecznymi istotne jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych. W tym celu bada się okoliczności i warunki, w jakich dana osoba wykonuje czynności na rzecz innego podmiotu prawa. W ocenie, czy praca ma cechy pracownicze, można brać pod uwagę różne elementy, takie jak ilość wykonanej pracy, wytworzona dokumentacja czy interes ekonomiczny pracodawcy, jednakże kluczowe jest wykazanie podporządkowania pracowniczego i dokonanie całościowej oceny wszystkich okoliczności wykonywania pracy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W.L. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. | instytucja | organ rentowy |
| R.W. | osoba_fizyczna | zainteresowany |
| RKW. | spółka | płatnik składek |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Definiuje stosunek pracy jako stosunek prawny, na podstawie którego pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
ustawa systemowa art. 6 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, kto podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
ustawa systemowa art. 8 § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, kto podlega obowiązkowym ubezpieczeniom chorobowemu i wypadkowemu.
Pomocnicze
k.p.c. art. 367 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Przewidywał, że w postępowaniu apelacyjnym sąd rozpoznaje sprawę w składzie trzech sędziów. Uchylony.
ustawa COVID-19 art. 15zzs^1 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Umożliwiał rozpoznawanie spraw przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego.
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy pozorności czynności prawnej.
k.p. art. 300
Kodeks pracy
Stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa pracy.
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 398^4 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa wymogi formalne skargi kasacyjnej, w tym wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.
k.p.c. art. 398^13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stan faktyczny ustalony przez sąd drugiej instancji ma wiążący charakter w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zwrotu kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 367 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nowy przepis wprowadzony od 28 września 2023 r., określający zasadę rozpoznawania spraw przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, z wyjątkami.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Sądu Apelacyjnego został wydany w składzie jednoosobowym, co stanowi naruszenie art. 367 § 3 k.p.c. i skutkuje nieważnością postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. • Sąd drugiej instancji naruszył prawo materialne poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących pozorności umowy o pracę. • Sąd drugiej instancji naruszył prawo procesowe, przejmując ustalenia sądu pierwszej instancji bez merytorycznych rozważań.
Odrzucone argumenty
Wyrok Sądu Apelacyjnego, wydany przed 26 kwietnia 2023 r., nie jest dotknięty nieważnością z powodu jednoosobowego składu sądu, zgodnie z uchwałą III PZP 6/22. • Podniesione zagadnienia prawne nie spełniają kryteriów istotnego zagadnienia prawnego wymagającego rozpoznania przez Sąd Najwyższy. • Faktyczne świadczenie pracy w warunkach podporządkowania pracowniczego jest kluczowe dla objęcia ubezpieczeniem społecznym, a nie sama formalna umowa o pracę.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (...) • Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. • Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. • Uznanie wszystkich orzeczeń wydanych do dnia 26 kwietnia 2023 r. w składzie, o którym mowa w art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19, za dotknięte nieważnością (...) zostało ocenione przez Sąd Najwyższy za niepożądane ze społecznego punktu widzenia. • Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym zasadnicze znaczenie ma nie to, czy umowa o pracę została zawarta, lecz to, czy strony umowy pozostawały w stosunku pracy.
Skład orzekający
Agnieszka Żywicka
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stosowania uchwał Sądu Najwyższego o mocy zasady prawnej, w szczególności w kontekście orzeczeń wydanych w okresie obowiązywania przepisów covidowych dotyczących składu sądu. Ponadto, potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej oceny stosunku pracy dla celów ubezpieczeń społecznych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisami covidowymi i ich wpływem na skład sądu. Interpretacja dotycząca stosunku pracy jest utrwalona i nie stanowi nowej wykładni.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z orzeczeniami wydanymi w okresie pandemii oraz utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej oceny stosunku pracy dla celów ubezpieczeń społecznych, co jest istotne dla wielu prawników i przedsiębiorców.
“Czy wyrok z okresu pandemii jest nieważny? Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady stosowania uchwał o mocy zasady prawnej.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.