I USK 317/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną ubezpieczonego L.J. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, który oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie oddalającego odwołanie od decyzji organu rentowego dotyczącej wysokości emerytury policyjnej. Skarżący zarzucił naruszenie szeregu przepisów Konstytucji RP oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, a także naruszenie przepisów k.p.c. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniał występowaniem istotnego zagadnienia prawnego, nieważnością postępowania oraz oczywistą zasadnością skargi. Sąd Najwyższy, analizując przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów, nieważność postępowania, oczywista zasadność), stwierdził, że skarżący nie wykazał ich spełnienia. Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania z powodu rozpoznania sprawy przez Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, Sąd Najwyższy wskazał na zmianę przepisów k.p.c. (art. 367¹ § 1 k.p.c.) i odwołał się do swojej uchwały III PZP 6/22, podkreślając, że nowa reguła nie prowadzi do nieważności postępowania w obecnym stanie prawnym. Sąd Najwyższy zakwestionował również logiczną konstrukcję wniosku, w którym te same argumenty miały świadczyć o nieważności postępowania i oczywistej zasadności skargi. Ponadto, Sąd Najwyższy nie podzielił wykładni pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa" zaprezentowanej w uchwale III UZP 1/20, uznając ją za prawotwórczą i sprzeczną z Konstytucją RP, i przedstawił własną interpretację zgodną z obowiązującymi przepisami i orzecznictwem. Wobec niewykazania przez skarżącego przesłanek z art. 398⁹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej z powodu niespełnienia wymogów formalnych i merytorycznych, interpretacja przepisów dotyczących składu sądu drugiej instancji oraz wykładnia pojęcia "służby na rzecz państwa totalitarnego".
Dotyczy specyficznych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej i wykładni przepisów dotyczących emerytur policyjnych w kontekście służby w PRL.
Zagadnienia prawne (3)
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-owej, ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania?
Odpowiedź sądu
Nie, w obecnym stanie prawnym, po dodaniu art. 367¹ § 1 k.p.c., rozpoznanie sprawy przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego jest zasadą, a nie wyjątkiem, i nie prowadzi do nieważności postępowania, zwłaszcza że przed Trybunałem Konstytucyjnym nie zakwestionowano nowej reguły.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 367¹ § 1 k.p.c. wprowadził zasadę rozpoznawania spraw przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, odwracając wcześniejszą regułę kolegialności. Odniósł się do uchwały III PZP 6/22, która dotyczyła przepisów przejściowych związanych z COVID-19 i nie ma zastosowania do obecnej sytuacji prawnej. Podkreślono, że dopuszczalność oceny zgodności przepisów z Konstytucją przez sądy powszechne jest wyjątkiem, a w tym przypadku nie zachodzi długotrwała bezczynność TK.
Jak należy interpretować pojęcie "służby na rzecz totalitarnego państwa" na gruncie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, w szczególności w kontekście możliwości obalenia domniemania ustawowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ustawowa definicja "służby na rzecz totalitarnego państwa" (art. 13b ustawy) jest definicją legalną, ścisłą i niebudzącą wątpliwości, opartą na ramach czasowych i miejscu pełnienia służby. Jest to jednak domniemanie ustawowe, które funkcjonariusz może obalić, udowadniając, że jego działalność w ramach tej służby pozostawała w opozycji do zadań państwa totalitarnego, co może wyłączać stosowanie niekorzystnych przepisów (art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6, art. 24a ust. 4 i 6 ustawy).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odrzucił wykładnię uchwały III UZP 1/20, uznając ją za prawotwórczą. Podkreślił, że sama ustawa przewiduje mechanizmy pozwalające na obalenie domniemania "służby na rzecz państwa totalitarnego", jeśli funkcjonariusz udowodni działalność opozycyjną. Wskazał, że informacja z IPN zawiera dane dotyczące zarówno okresu służby, jak i charakteru działalności, co pozwala na indywidualną ocenę. Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego wpisuje się w tę linię orzeczniczą.
Czy skarga kasacyjna spełnia wymogi formalne i merytoryczne do jej przyjęcia do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, w szczególności czy wykazano istnienie istotnego zagadnienia prawnego, nieważności postępowania lub oczywistej zasadności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skarga kasacyjna nie spełnia wymogów formalnych i merytorycznych do jej przyjęcia do rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że skarżący nie wykazał istnienia istotnego zagadnienia prawnego, nie przedstawił wystarczających argumentów na rzecz oczywistej zasadności skargi, a zarzut nieważności postępowania okazał się chybiony. Ponadto, skarżący obarczył skargę błędem logicznym, łącząc te same argumenty jako podstawę nieważności i oczywistej zasadności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L.J. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (21)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b § ust. 1
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Definicja "służby na rzecz totalitarnego państwa" jako okresu służby od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w określonych instytucjach i formacjach.
ustawa art. 15c § ust. 1-3
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepisy dotyczące ustalania wysokości świadczeń emerytalnych w kontekście służby na rzecz państwa totalitarnego.
k.p.c. art. 367 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada rozpoznawania spraw przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego.
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 398 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania skargi kasacyjnej, w tym obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.
ustawa zaopatrzeniowa art. 13a § ust. 4
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Zawartość informacji o przebiegu służby sporządzanej przez IPN, uwzględniającej zarówno okres służby, jak i charakter działalności.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 5 i 6
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Wyłączenie stosowania niekorzystnych unormowań wobec funkcjonariuszy, którzy udowodnią współpracę z organizacjami działającymi na rzecz niepodległości Polski.
ustawa zaopatrzeniowa art. 22a § ust. 5 i 6
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Wyłączenie stosowania niekorzystnych unormowań wobec funkcjonariuszy, którzy udowodnią współpracę z organizacjami działającymi na rzecz niepodległości Polski.
ustawa zaopatrzeniowa art. 24a § ust. 4 i 6
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Wyłączenie stosowania niekorzystnych unormowań wobec funkcjonariuszy, którzy udowodnią współpracę z organizacjami działającymi na rzecz niepodległości Polski.
Pomocnicze
Konst. RP art. 45 § § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego.
Konst. RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konst. RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konst. RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konst. RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut naruszenia zasad oceny dowodów w zw. z art. 391 k.p.c.
k.p.c. art. 391
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania.
ustawa COVID-owa art. 15zzs § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis dotyczący rozpoznawania spraw w składzie jednego sędziego w okresie stanu zagrożenia epidemicznego.
k.p.c. art. 367 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylony przepis przewidujący kolegialność w postępowaniu apelacyjnym.
ustawa o SN art. 87 § § 1 zdanie 2
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym
Moc zasady prawnej uchwał Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 390 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie uchwałą Sądu Najwyższego rozstrzygającą zagadnienie prawne w danej sprawie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżący nie wykazał istnienia istotnego zagadnienia prawnego. • Skarżący nie wykazał oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. • Zarzut nieważności postępowania z powodu rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego jest chybiony w świetle obowiązujących przepisów. • Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej obarczony jest błędem logicznym, łącząc te same argumenty jako podstawę nieważności i oczywistej zasadności. • Wykładnia pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa" zaprezentowana przez Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie jest zgodna z przepisami ustawy i orzecznictwem, a nie narusza Konstytucji RP.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 45 § 1 Konstytucji RP poprzez rozpoznanie sprawy przez Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego. • Naruszenie przepisów ustawy zaopatrzeniowej w zakresie interpretacji pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa". • Istnienie istotnego zagadnienia prawnego związanego z konstytucyjnością przepisów ustawy zaopatrzeniowej.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji. • Skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. • Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. • Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. • Powołanie się natomiast we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej oczywistą zasadność (art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od skarżącego zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawienia argumentów na poparcie tego twierdzenia. • W tej kwestii trzeba zwrócić uwagę na artykuł 367¹ § 1 k.p.c., który został dodany do k.p.c. z dniem 28 września 2023 r. (...) Obecnie reguła ta została odwrócona, gdyż zgodnie z art. 367¹ § 1 in principio k.p.c., zasadą jest rozpoznawanie spraw przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego. […]
Skład orzekający
Renata Żywicka
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej z powodu niespełnienia wymogów formalnych i merytorycznych, interpretacja przepisów dotyczących składu sądu drugiej instancji oraz wykładnia pojęcia \"służby na rzecz państwa totalitarnego\"."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej i wykładni przepisów dotyczących emerytur policyjnych w kontekście służby w PRL.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów dotyczących emerytur byłych funkcjonariuszy służb PRL, a także procedury kasacyjnej przed Sądem Najwyższym. Wykładnia pojęcia "służby na rzecz państwa totalitarnego" jest istotna społecznie i prawnie.
“Sąd Najwyższy rozstrzyga: czy służba w PRL to automatycznie "służba na rzecz państwa totalitarnego"?”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.