I USK 149/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w składzie sędziego Dawida Miąsika rozpoznał skargę kasacyjną A. K. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie, dotyczącą wysokości emerytury policyjnej. Sprawa wywodzi się z odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego ponownie ustalającej wysokość emerytury od 1 października 2017 r., z uwzględnieniem okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 28 listopada 2023 r. oddalił apelację A. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi, który wcześniej oddalił jego odwołanie. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, iż służba pełniona przez odwołującego się w okresie od 1 października 1981 r. do 31 lipca 1990 r. w wydziale śledczym SB była służbą na rzecz totalitarnego państwa, co uzasadniało obniżenie emerytury. Skarga kasacyjna zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 13b i 15c ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, a także przepisów Konstytucji RP i EKPC, oraz naruszenie prawa procesowego. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i ponownego rozpoznania sprawy. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, odmówił jej przyjęcia, stwierdzając, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 398^9 § 1 k.p.c. Sąd wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wypracowane zostało stanowisko w przedmiocie wykładni i stosowania przepisów ustawy zaopatrzeniowej, zarówno co do kwalifikacji służby jako służby w organach totalitarnego państwa, jak i co do mechanizmów korygujących wysokość emerytur. Sąd podkreślił, że stwierdzenie pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa wymaga indywidualnej oceny wszystkich okoliczności sprawy, a nie opiera się wyłącznie na informacji z IPN. W przypadku potwierdzenia służby w instytucjach wymienionych w art. 13b ustawy, ciężar dowodu obalenia domniemania służby na rzecz totalitarnego państwa przechodzi na ubezpieczonego. Sąd Najwyższy uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ani potrzeby wykładni przepisów budzących rozbieżności w orzecznictwie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, kwalifikacja służby jako służby na rzecz totalitarnego państwa w kontekście emerytur policyjnych, ciężar dowodu w sprawach o ustalenie wysokości emerytury policyjnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z emeryturami policyjnymi i służbą w organach bezpieczeństwa PRL. Orzeczenie odmawia merytorycznego rozpoznania skargi, skupiając się na formalnych przesłankach.
Zagadnienia prawne (2)
Czy służba pełniona w organach bezpieczeństwa PRL (np. SB) w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. stanowi służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, służba pełniona w organach bezpieczeństwa PRL w tym okresie, zwłaszcza w formacjach takich jak SB, może być uznana za służbę na rzecz totalitarnego państwa, jeśli indywidualna ocena przebiegu służby potwierdza jej charakter zgodny z tym kryterium. Istnieje domniemanie faktyczne służby na rzecz totalitarnego państwa w przypadku służby w instytucjach wymienionych w art. 13b ustawy, które może być obalone przez ubezpieczonego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na wcześniejsze orzecznictwo, w tym uchwałę III UZP 1/20, stwierdził, że kwalifikacja służby jako służby na rzecz totalitarnego państwa wymaga indywidualnej oceny wszystkich okoliczności sprawy, a nie opiera się wyłącznie na informacji z IPN. Kluczowe jest określenie formacji, w której pełniono służbę, oraz indywidualnych czynów i ich weryfikacja pod kątem naruszenia praw człowieka. W przypadku służby w instytucjach wymienionych w art. 13b ustawy, istnieje domniemanie faktyczne służby na rzecz totalitarnego państwa, a ciężar dowodu obalenia tego domniemania spoczywa na ubezpieczonym.
Czy skarga kasacyjna spełnia przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, w szczególności czy zachodzi istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, lub czy skarga jest oczywiście uzasadniona?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skarga kasacyjna nie spełnia przesłanek przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, ponieważ Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w podobnych kwestiach. Ponadto, skarga nie została uznana za oczywiście uzasadnioną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania konieczne jest wykazanie istnienia przesłanek określonych w art. 398^9 § 1 k.p.c. Wskazał, że skarżący nie wykazał potrzeby wykładni przepisów budzących rozbieżności w orzecznictwie, ograniczając się do stwierdzenia, że Sąd Apelacyjny dokonał wykładni odmiennej niż uchwała III UZP 1/20, co nie zostało uznane za wystarczające. Sąd Najwyższy uznał również, że skarżący nie uzasadnił w wymagany sposób oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. K. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (5)
Główne
u.z.e.f. art. 13b § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Służba pełniona w organach bezpieczeństwa PRL w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. może być uznana za służbę na rzecz totalitarnego państwa. Istnieje domniemanie faktyczne służby na rzecz totalitarnego państwa w przypadku służby w instytucjach wymienionych w tym przepisie, które może być obalone przez ubezpieczonego.
u.z.e.f. art. 15c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący mechanizmów korygujących wysokość emerytur policyjnych, w tym obniżania świadczeń osobom, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Reguluje ciężar dowodu w postępowaniu cywilnym.
k.p.c. art. 232 § zdanie pierwsze
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku przedstawiania dowodów przez strony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak przesłanek do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zgodnie z art. 398^9 § 1 k.p.c. • Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w analogicznych sprawach, co wyklucza potrzebę wykładni przepisów budzących rozbieżności. • Skarżący nie wykazał oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego (art. 13b i 15c ustawy zaopatrzeniowej) przez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie. • Naruszenie przepisów Konstytucji RP (art. 2, 10, 30, 32, 67, 31, 42, 45) i EKPC (art. 6, 8, 14). • Naruszenie prawa procesowego (art. 232, 227, 231, 233, 391, 244, 252 k.p.c.). • Niewłaściwa wykładnia art. 15c ustawy zaopatrzeniowej przez Sąd Apelacyjny, skutkująca obniżeniem emerytury. • Zastosowanie niekonstytucyjnej „gilotyny” z art. 15c ust. 3 ustawy.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. • Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (...) jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu. • Stwierdzenie pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa (...) nie może być dokonane wyłącznie na podstawie informacji Instytutu Pamięci Narodowej (...), lecz na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu. • W sytuacji, gdy potwierdzona zostaje służba w instytucjach i formacjach wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, ciężar dowodu przechodzi na ubezpieczonego.
Skład orzekający
Dawid Miąsik
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, kwalifikacja służby jako służby na rzecz totalitarnego państwa w kontekście emerytur policyjnych, ciężar dowodu w sprawach o ustalenie wysokości emerytury policyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z emeryturami policyjnymi i służbą w organach bezpieczeństwa PRL. Orzeczenie odmawia merytorycznego rozpoznania skargi, skupiając się na formalnych przesłankach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii ustalania wysokości emerytur policyjnych w kontekście służby w PRL, co budzi zainteresowanie prawników specjalizujących się w prawie ubezpieczeń społecznych i historii.
“Emerytura policyjna a służba w PRL: Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy świadczenie może być obniżone.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.