I UK 76/08

Wyrok z dnia 22 października 2008 r. I UK 76/08 Nie jest pełnomocnikiem nienależycie umocowanym w rozumieniu art. 379 pkt 2 k.p.c. radca prawny wykonujący czynności procesowe w granicach rzeczywistego umocowania, chociażby w złożonym do akt sprawy dokumencie pełnomocnictwa określono jego węższy zakres. Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 paź- dziernika 2008 r. sprawy z powództwa Andrzeja Z. przeciwko Dyrektorowi Aresztu Śledczego w B. o odszkodowanie z tytułu wypadku w służbie więziennej, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 8 listopada 2007 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Andrzej Z. wniósł odwołanie w związku z nieuzyskaniem od Dyrektora Aresztu Śledczego w B. decyzji uznającej określone zdarzenie za wypadek w związku z peł- nieniem służby; żądał przyznania mu odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu powstałego w związku z tym wypadkiem. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie oddalił odwołanie. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją Andrzej Z. zarzucając nieważność postę- powania polegającą na braku należytego umocowania jego pełnomocnika proceso- wego (art. 379 pkt 2 k.p.c.). Ponadto zarzucano naruszenie art. 217 k.p.c. oraz sprzeczność istotnych ustaleń z materiałem sprawy. W uzasadnieniu apelacji podniesiono, że radca prawny Jakub P. był umoco- wany do dokonywania czynności za powoda wyłącznie na terminie rozprawy w dniu 2 16 października 2006 r. Pomimo to działał w imieniu powoda aż do czasu wydania zaskarżonego wyroku. Sąd zaś nie wzywał pełnomocnika do przedłożenia stosowne- go pełnomocnictwa umożliwiającego mu występowanie w całej sprawie, a braki te nie zostały usunięte przez potwierdzenie czynności dokonanych w imieniu wnioskodaw- cy. W toku postępowania apelacyjnego w dniu 5 listopada 2007 r. zostało złożone pismo zawierające wniosek o rozpoznanie przez Sąd drugiej instancji: 1) zarzutu naruszenia art. 379 pkt 2 i 5 k.p.c., przez nieinformowanie i pominięcie wnioskodaw- cy w czynnościach procesowych oraz: 2) dokonanie sprzecznych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także 3) niewyjaśnienie wszystkich faktycznych okoliczności przytoczonych przez Sąd, niewypowiedzenie się w całości co do treści odwołania. Wyrokiem z dnia 8 listopada 2007 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację Andrzeja Z. Co do wyżej wymienionego pisma skarżącego z dnia 5 listopada 2007 r. Sąd drugiej instancji uznał, że nie zostało ono skutecznie wniesione i w związku z tym nie brał go pod uwagę. Pismo to nie spełniało bowiem wymogów przewidzianych dla pism procesowych - nie zostało podpisane przez skarżącego. Rozważając podniesiony w apelacji zarzut nieważności postępowania, Sąd drugiej instancji powołał się na orzeczenia wyjaśniające, że nie zawsze nienależyte umocowanie prowadzi do nieważności postępowania, ale tylko wówczas, gdy czyn- ności osoby działającej bez należytego umocowania nie zostały potwierdzone lub prowadziły do pozbawienia strony możności obrony jej praw. W uzasadnieniu wyroku z dnia 13 marca 1991 r., I CR 484/90 (OSNCP 1992 nr 7-8, poz. 138), Sąd Najwyż- szy wskazał, że u podstaw art. 369 pkt 2 k.p.c. (obecnie art. 379 pkt 2 k.p.c.) leży założenie przedstawicielstwa strony, rozumianego jako sposób prawidłowego po- wzięcia i wyrażenia przez stronę jej woli procesowej. Przykładem braku należytego umocowania pełnomocnika, prowadzącego do nieważności postępowania, jest po- dejmowanie czynności procesowych bez pełnomocnictwa lub wbrew woli strony za- stępowanej. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1999 r., I CKN 1108/97 (OSNC 1999 nr 9, poz. 158), przyjmując, że skutki nienale- żytego umocowania pełnomocnika nie następują automatycznie, a uchybienie to jest usuwalne (por. także uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1968 r., III CZP 93/68, OSNCP 1969 nr 7-8, poz. 129). Sąd drugiej instancji podzie- 3 lając tę linię orzeczniczą uznał, że nie jest zasadne zastosowanie art. 379 pkt 2 k.p.c. do sytuacji, w której nie doszło do naruszenia jakichkolwiek praw procesowych strony. Sąd drugiej instancji podkreślił, że stosownie do art. 93 k.p.c. mocodawca stawający jednocześnie z pełnomocnikiem mógł niezwłocznie prostować lub odwoły- wać oświadczenia pełnomocnika. Sytuacja taka nie zaistniała na żadnym etapie po- stępowania, chociaż odwołujący się osobiście uczestniczył w każdym terminie roz- prawy, składał obszerne pisma procesowe, zajmując stanowisko analogiczne jak jego pełnomocnik, dążył do wywołania identycznych skutków procesowych, a ich czynności procesowe nie były sprzeczne ze sobą. Pełnomocnik skarżącego w toku całego postępowania przed Sądem pierwszej instancji składał liczne pisma proceso- we podając swój adres do doręczeń, aktywnie uczestniczył w czynnościach proce- sowych, zaś odmienne stanowisko zajął dopiero po doręczeniu mu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Według Sądu drugiej instancji okoliczności sprawy wskazują, że na żadnym etapie postępowania nie doszło do naruszenia praw procesowych odwołującego się. Działania pełnomocnika były podejmowane w jego interesie, za jego wiedzą i akcep- tacją. W tym kontekście Sąd zwrócił - między innymi - uwagę na to, że w aktach sprawy znajdują się faktury za usługę prawną udzielaną przez pełnomocnika na rzecz odwołującego się. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Sądu Okręgowego odwołujący się wniósł o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie w całości wyroku Sądu pierwszej instancji oraz zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nie- ważnością i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania; z pozostawieniem rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowa- nia kasacyjnego, przy uwzględnieniu załączonego spisu kosztów. Skarga została oparta na podstawie dotyczącej naruszenia przepisów prawa procesowego, zarzucając naruszenie: 1) art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 2 k.p.c., przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie przez Sąd drugiej instancji okoliczności, że po stronie odwołującego się - na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji - występował pełnomocnik, który nie posiadał umocowania do re- prezentowania skarżącego na kolejnych terminach rozprawy. Według skarżącego stanowi to przesłankę nieważności postępowania pierwszoinstancyjnego i bez- względną podstawę uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji; 2) art. 379 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 130 § 1 4 k.p.c., w konsekwencji niewezwania odwołującego się przez Sąd drugiej instancji do uzupełnienia braku formalnego (braku podpisu) wniesionego przez Andrzeja Z. pi- sma procesowego złożonego w dniu 5 listopada 2007 r. i nieuwzględnienia stanowi- ska odwołującego się zawartego w tym piśmie, które zawierało między innymi dodat- kowe zarzuty apelacyjne, co spowodowało pozbawienie strony możności obrony jej praw, powodując nieważność postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej skarżący w szczególności powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2000 r., II UKN 666/99 (OSNAPiUS 2002 nr 4, poz. 95), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że działanie bez umocowania osoby, która może być pełnomocnikiem, stanowi podstawę nieważ- ności, jeżeli nie nastąpiło uzupełnienie braku co do pełnomocnictwa oraz czynności nieumocowanego pełnomocnika nie zostały potwierdzone. Ponadto, według skarżą- cego, przeciwko relatywizowaniu przyczyn nieważności postępowania związanych z nienależytym umocowaniem strony (art. 379 pkt 2 k.p.c.) wypowiedział się Sąd Naj- wyższy w wyroku z dnia 20 sierpnia 2001 r., I PKN 586/00 (OSNP 2003 nr 14, poz. 335). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Uzasadnienie pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej nie jest adekwatne do ustalonych w zaskarżonym wyroku faktów (por. też art. 39813 § 2 k.p.c.). Skarżący bezpodstawnie bowiem wyjmuje z całego zespołu okoliczności stanowiących pod- stawę zaskarżonego wyroku jedynie to, że w toku postępowania przed Sądem pierw- szej instancji wnioskodawcę reprezentował radca prawny, którego formalne - wyra- żone w dokumencie złożonym do akt sprawy - upoważnienie dotyczyło wyłącznie rozprawy przeprowadzonej 16 października 2006 r. Tymczasem podstawa zaskarżo- nego wyroku jest znacznie szersza i nie może budzić wątpliwości, że dopiero całość tej podstawy stanowi właściwe odniesienie do oceny w zakresie wskazanych w skar- dze kasacyjnej przepisów art. 378 § 1 i art. 379 pkt 2 k.p.c. Z przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustaleń wynika, że pomimo wskazanej w skardze kasacyjnej treści pełnomocnictwa i pomimo nieuzupeł- nienia tego pełnomocnictwa w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji - wnioskodawcę cały czas reprezentował jako pełnomocnik ten sam radca prawny, który udokumentował swe pełnomocnictwo na rozprawie. Poza tym terminem roz- 5 prawa odbyła się na innych terminach, z równoczesnym udziałem wnioskodawcy i jego pełnomocnika. Ze sposobu działania w procesie wnioskodawcy i radcy prawne- go Jakuba P. wynikało jednoznacznie, że osoby te łączy stosunek pełnomocnictwa. Tak działały te osoby na rozprawie, w każdym z jej kolejnych terminów i tak prezen- towały stanowiska w pismach procesowych, które Sąd analizował pod tym kątem. Wreszcie znamienny jest fakt opłacenia przez wnioskodawcę usługi wykonywanej przez pełnomocnika. W świetle powyższych ustaleń stanowiących podstawę zaskar- żonego wyroku nie występuje w sprawie sytuacja nienależytego umocowania pełno- mocnika w rozumieniu art. 379 pkt 2 k.p.c. Reprezentujący wnioskodawcę radca prawny był osobą uprawnioną do bycia pełnomocnikiem (art. 87 § 1 k.p.c.) i - co jest tu podstawowe - rzeczywiście tym pełnomocnikiem był, bo opierał swe czynności procesowe w imieniu wnioskodawcy na podstawie jego upoważnienia. Jeżeli pomimo reprezentowania wnioskodawcy w charakterze pełnomocnika, pełnomocnik ten nie dołączył do akt sprawy odpowiedniego dokumentu pełnomocnictwa, to jest to pro- blem dotyczący udokumentowania pełnomocnictwa (por. art. 89 k.p.c.) a nie jego braku. W ustalonych okolicznościach wobec przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji udziału w sprawie radcy prawnego Jakuba P. jako pełnomocnika wniosko- dawcy, który rzeczywiście reprezentował wnioskodawcę, nie wystąpiła sytuacja z art. 379 pkt 2 k.p.c. łączącego skutek nieważności „gdy pełnomocnik strony nie był nale- życie umocowany”. Bezzasadny jest również drugi zarzut skargi kasacyjnej, który dotyczy postę- powania przed Sądem drugiej instancji. Nie wiadomo dlaczego - bo skarga kasacyjna tego nie wyjaśnia - pominięcie przez Sąd drugiej instancji pisma procesowego z dnia 5 listopada 2007 r. wobec jego niepodpisania, miałoby oznaczać, że w konsekwencji „strona została pozbawiona możności obrony swych praw”, w rozumieniu art. 379 k.p.c. Jeżeli uzasadnieniem postawionego zarzutu miałoby być pominięcie przez Sąd procedury uzupełnienia braku formalnego w trybie art. 130 § 1 k.p.c., to zasadność tak zarzucanego uchybienia procesowego, chociaż wydaje się oczywiste co do naru- szenia wskazanego przepisu, nie stwarza samo przez się podstawy procesowej skargi, bo - stosownie do art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. - konieczne jest, ażeby wskazane uchybienie „mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy”. Jeżeli chodziłoby o znacze- nie faktu pominięcia przedmiotowego pisma , to skarżący ograniczył się do swoistego zasygnalizowania skutku w postaci „nieuwzględnienia stanowiska odwołującego” oraz że pismo to zawierało „uzupełnienie wniesionej przez siebie uprzednio apelacji”. 6 Powyższe twierdzenia w żaden sposób nie zostały skonkretyzowane, co uniemożli- wia ich rozpatrzenie. W szczególności, nie wiadomo co rozumie skarżący zarzucając nieuwzględnienie stanowiska odwołującego. Tak jakby istniała podstawa - przez skarżącego niewskazana - do domagania się rozstrzygnięcia sprawy zgodnie ze sta- nowiskiem odwołującego się. Z kolei zawarta w uzasadnieniu skargi wzmianka o tym, że pismo to było uzupełnieniem apelacji niczego nie wyjaśnia w zakresie konse- kwencji nierozpatrzenia tego pisma. Nie wiadomo w szczególności czego miałoby dotyczyć zasygnalizowane tylko uzupełnienie apelacji, a nawet czy kwestie w nim poruszone nie weszły w skład podstaw zaskarżonego wyroku. Nie jest możliwe roz- patrzenie tak postawionego zarzutu zwłaszcza jeżeli się zważy, że jego przedmiotem jest pismo wniesione już w toku postępowania przed Sądem drugiej instancji, po upływie terminu do wniesienia apelacji, co wyłączało możliwość potraktowania tego pisma jako uzupełniającego apelację co do jej zakresu i podstaw. Dodać tu jeszcze należy, że skarga kasacyjna nie zawiera jakichkolwiek zarzutów co do zastosowa- nych w zaskarżonym wyroku przepisów o postępowaniu apelacyjnym, np. art. 378 § 1 k.p.c. co do rozpoznania sprawy w granicach apelacji, art. 382 k.p.c. nakazującego orzekanie na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym, czy art. 385. k.p.c., określającego oddalenie apelacji, jeżeli jest ona bezzasadna. Jeżeli ze skargi kasacyjnej nie wynika nic co mogłoby wskazywać na to, że zarzucone uchybienie w zakresie niezastosowania art. 130 § 1 k.p.c. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to tym bardziej gołosłowne i bezzasadne jest twier- dzenie skarżącego, że naruszenie art. 130 § 1 k.p.c. oznacza, że „strona została po- zbawiona możności obrony swych praw”. O gołosłowności tego zarzutu świadczy to, że skarżący nie określił nawet kwestii, która nie została rozważona przez Sąd i dla- czego przedmiotowy problem dotyczący pisma złożonego w dniu 5 listopada 2007 r. uważa za istotny z punktu widzenia obrony praw strony, zwłaszcza, że zaskarżony wyrok został wydany 8 listopada 2007 r. po przeprowadzonej w tym dniu rozprawie, do której skarżący żadnych zastrzeżeń nie przedstawił. Z powyższych przyczyn, uznając bezzasadność podstawy skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39814 k.p.c. ========================================