III UK 2/14

Sygn. akt III UK 2/14 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 7 maja 2014 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Zbigniew Korzeniowski 
 
w sprawie z odwołania M. K. 
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. 
o ustalenie prawa do emerytury, 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 7 maja 2014 r., 
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) 
z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt III AUa (…), 
 
 
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 
 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z 12 września 2013 r. oddalił apelację 
skarżącej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Okręgowego w Z. z 27 marca 2013 r., 
który oddalił jej odwołanie do decyzji pozwanego z 27 września 2012 r., 
odmawiającej jej prawa do emerytury nauczycielskiej wobec braku 30 lat okresów 
składkowych i nieskładkowych. Spór dotyczył pracy w gospodarstwie rolnym 
rodziców po ukończeniu przez wnioskodawczynię 16 roku życia, gdy uczęszczała 
do liceum ogólnokształcącego, czyli okresu od 29 sierpnia 1978 r. do 24 czerwca 
1981 r. Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawczyni dojeżdżała do szkoły i 
mieszkała w internacie. Zaliczył okresy w gospodarstwie rolnym od 29 sierpnia do 
30 listopada 1978 r., od 1 kwietnia 1979 r. do 30 listopada 1979 r., od 1 kwietnia 
1980 r. do 30 listopada 1980 r. oraz od 1 kwietnia 1981 r. do 24 czerwca 1981 r., 
razem 1 rok, 9 miesięcy i 27 dni. Łączny staż po doliczeniu wynosił 28 lat, 4 

 
 
2 
miesiące i 4 dni, przy wymaganych 30 latach. Sąd Apelacyjny rozstrzygnięcie to 
uznał za prawidłowe. 
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na 
istotne zagadnienie prawne, związane „z interpretacją przepisu art. 10 ust. 1 pkt 3 
ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 
6 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników 
poprzez wyjaśnienie pojęcia „pracy” w gospodarstwie rolnym dla przedmiotowych 
przepisów, a także poprzez wskazanie czy możliwe jest wyznaczenie granicy 
pomiędzy „pracą” a „pomocą zwyczajowo wymaganą od dzieci jako członków 
rodziny rolnika”, a także z uwagi na oczywiste naruszenie przez zaskarżony wyrok 
wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej przepisów prawa procesowego i 
materialnego”. W uzasadnieniu wskazano, że orzecznictwo Sądu Najwyższego nie 
jest jednolite „w zakresie przyjmującym, że stała praca w gospodarstwie rolnym nie 
polega tylko na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, lecz polega na 
stałej gotowości do wykonania pracy rolniczej, jeżeli okoliczności tej pracy 
wymagają”. Jako przykład podano wyroki Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2000 r., 
II UKN 155/00, z 10 maja 2000 r., II UKN 535/99, z 17 października 2008 r., II UK 
61/08, z 4 października 2006 r., II UK 42/06, z 21 kwietnia 1998 r., II UKN 3/98. W 
orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażany jest również pogląd, że – z uwagi na 
art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach, przesłanką zaliczenia okresu 
pracy w gospodarstwie rolnym jest wymiar czasu pracy przekraczający 4 godziny 
dziennie. Skarżąca zasady tej nie kwestionuje, jednak Sąd wprowadził dodatkowy 
warunek dotyczący pory roku. „Czy rzeczywiście świadczenie przez domownika 
pracy w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie – przy uwzględnieniu 
zamieszkiwania na terenie gospodarstwa i jedynie pobierania nauki w innej 
miejscowości, uniemożliwia takiemu domownikowi wykonywanie pracy w rozmiarze 
pozwalającym na zaliczenie jej do okresu zatrudnienia?”. Wnioskodawczyni była 
domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o 
ubezpieczeniu społecznym rolników i skoro stale pracowała w gospodarstwie, to 
należało uznać jej stałą pracę w gospodarstwie. Orzecznictwo nie wyjaśnia, kiedy 
domownik świadczy pracę, a kiedy tylko pomaga. Czy jest jakaś granica pomiędzy 
tymi pojęciami, czy nie wydaje się zasadnym przyjęcie, że z pracą będziemy mieli 

 
 
3 
do czynienia wtedy kiedy ta pomoc będzie świadczona stale i wymiarze ½ czasu 
pracy, czyli 4 godziny dziennie. W związku z tym odpowiedzi wymaga czy stała, 
systematyczna o dużym znaczeniu dla gospodarstwa praca, świadczona przez 
wnioskodawczynię mieści się w kategorii „pracy”, czy jest jedynie doraźną 
„pomocą”. Przecież stały charakter pracy w gospodarstwie rolnym, który 
ustawodawca uważa za oczywisty, może być pojmowany w sposób o wiele bardziej 
racjonalny 
przy 
uwzględnieniu 
innego 
jeszcze 
znaczenia 
„stałości”, 
odpowiadającego pozostawaniu w tym samym miejscu, trwałemu związaniu z 
jakimś miejscem lub jakąś osobą, nieuleganiu zmianom, trwaniu bez przerwy, 
regularnemu odbywaniu się czegoś itp. Pojmowanie cechy stałości pracy w 
gospodarstwie rolnym w taki sposób pozwala na postawienie tezy o istotnym 
znaczeniu dla podlegania ubezpieczeniu społecznemu nastawienia domownika na 
stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu 
niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika, jak miało to miejsce 
w przedmiotowej sprawie. W konkluzji, wskazując dalsze wyroki Sądu Najwyższego 
z 18 marca 1999 r., II UKN 528/98, z 7 listopada 1997 r., II UKN 318/97, z 13 
listopada 1998 r., II UKN 299/98, podniesiono, że „określenie w tych orzeczeniach 
domownika przez odwołanie się do pełnego wymiaru czasu pracy znajdowało 
uzasadnienie wyłącznie w odniesieniu do okresu składkowego w rozumieniu art. 5 
pkt 3 ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent (…), a nie ma 
znaczenia na gruncie art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, 
pomijającego w sposób oczywisty wymiar czasu pracy jako przesłankę objęcia 
ubezpieczeniem społecznym”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia 
zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony. 
Nie ma w nim istotnego zagadnienia prawnego, które ma na uwadze przepis 
art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż sformułowane kwestie nie mają takiej rangi. Nie 
wykraczają poza zwykłą wykładnię i stosowanie prawa. Odwołanie się do różnych 
orzeczeń Sądu Najwyższego wskazuje, że bliższa byłaby podstawa przedsądu z 
art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., do której wniosek nie odwołuje się. Jednak i wówczas w 
centrum zainteresowania powinien być określony przepis, wywołujący poważne 

 
 
4 
wątpliwości w wykładni lub rozbieżności w orzecznictwie. Jeżeli skarżąca za taki 
uważa art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to nie może 
pomijać, że domownik to ten, który prócz zamieszkiwania w gospodarstwie rolnym 
stale w nim pracuje (art. 6 pkt 2 lit b i c). Tymczasem w sprawie ustalono, co wiąże 
odpowiednio w ocenie podstawy przedsądu (art. 39813 § 2 k.p.c.), że skarżąca w 
spornym okresie pobierała naukę w liceum i zamieszkiwała w internacie. Wykracza 
to poza potrzebę argumentacji, gdyż przedmiotem istotnego zagadnienia prawnego 
nie jest ocena zastosowania prawa w konkretnej sprawie skarżącej, lecz problem 
uniwersalny, o istotnym znaczeniu dla dziedziny lub sytemu prawa. Orzecznictwo 
Sądu Najwyższego, które skarżąca zauważa i przytacza, nie świadczy o istotnym 
zagadnieniu prawnym, lecz o potrzebie oceny każdej sytuacji indywidualnie. 
Wynika to z dopuszczalnej wykładni prawa i jego stosowania. Tłumaczy to również 
dlaczego Sądu Najwyższy z urzędu nie stwierdza rozbieżności w orzecznictwie i nie 
podejmuje uchwały w składzie powiększonym. Praca i pomoc w gospodarstwie 
rolnym to dwie odrębne kategorie faktyczne, których rozróżnienie nie jest sprzeczne 
z ustawą, a które w orzecznictwie kwalifikowane są na podstawie klarownych 
kryteriów, w tym przypadku pracy stałej w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie 
(porównawczo do połowy etatu). Nie stoi to w sprzeczności z definicją domownika, 
którego status również zależy od stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Reasumując 
podana we wniosku argumentacja nie składa się na istotne zagadnienie prawne. 
Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie przedstawia też innej 
podstawy przedsądu, chyba że skarżąca miałaby na uwadze podstawę z art. 3989 § 
1 pkt 4 k.p.c. Jest to jednak szczególna podstawa przedsądu, która nie może 
bazować na podstawach kasacyjnych, bowiem te stanowią odrębny element skargi 
kasacyjnej i podlegają rozpoznaniu dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do 
rozpoznania. Oznacza to, że podstawy kasacyjne ani ich uzasadnienie, nie 
zastępują argumentacji i zarzutów wymaganych w podstawie przedsądu z art. 3989 
§ 1 pkt 4 k.p.c. Ponadto skarżąca nawet hasłowo nie podaje we wniosku, że skarga 
kasacyjna jest „oczywiście uzasadniona”, albowiem „oczywiste naruszenie przez 
zaskarżony wyrok wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej przepisów prawa 
procesowego i materialnego” to nie to samo. 
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c.