I UK 354/07

Wyrok z dnia 8 maja 2008 r. I UK 354/07 Prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym na podstawie art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) nie przysługuje ubezpieczonym z tytułu zatrudnienia na podstawie umów o pracę nakładczą, choćby wykonywali to zatrudnienie w szczególnych warunkach. Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja 2008 r. sprawy z odwołania Kazimierza D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w K. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 24 maja 2007 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 14 maja 2007 r. po rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych- Oddziału w K. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 13 grudnia 2005 r. zmieniający decyzję organu rentowego z dnia 24 lutego 2005 r. i przyznający Kazi- mierzowi D. prawo do emerytury od dnia 21 stycznia 2005 r., w ten sposób, że odda- lił odwołanie. W sprawie tej ustalono, że wnioskodawca Kazimierz D. (urodzony dnia 20 stycznia 1945 r.) w okresie od 1 marca 1980 r. do 30 listopada 1990 r. pracował w systemie pracy nakładczej w charakterze polerowacza na rzecz K. Zakładu Narzędzi Gospodarczych w K. W dniu 10 stycznia 2005 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa do emerytury. Z przedłożonych w organie rentowym dokumentów wynika- ło, że wnioskodawca wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub w szczegól- 2 nym charakterze w okresie od 17 listopada 1975 r. do 29 lutego 1980 r. oraz od 11 grudnia 1968 r. do 24 maja 1969 r. (Zakłady Metalurgiczne „Z." w K.) - łącznie 4 lata, 8 miesięcy i 27 dni, a także w okresie od 1 marca 1980 r. do 30 listopada 1990 r. w K. Zakładach Narzędzi Gospodarczych, przy czym była to praca w systemie nakład- czym. Decyzją z dnia 24 lutego 2005 r. organ rentowy wobec nieuznania 10-letniego okresu pracy nakładczej za pracę w warunkach szczególnych, a tym samym nieudo- wodnienia pracy w warunkach szczególnych w okresie 15 lat, odmówił wniosko- dawcy prawa do wcześniejszej emerytury. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy przyjął, że odwołanie wnio- skodawcy od tej decyzji zasługuje na uwzględnienie. Na gruncie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed- nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., zwanej dalej ustawą o emerytu- rach i rentach) nie wyodrębniono świadczeń przysługujących pracownikom oraz świadczeń, z jakich mogą korzystać osoby nieposiadające statusu pracowniczego, a więc między innymi osoby wykonujące pracę nakładczą. W ocenie Sądu pierwszej instancji brak takiego zróżnicowania uzasadnia zastosowanie do chałupników prze- pisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku eme- rytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym cha- rakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem z 7 lutego 1983 r.), a tym samym zaliczenie do okresu pracy w warunkach szczególnych okresu pracy wykonywanej w systemie nakładczym. Apelację organu rentowego od tego wyroku Sąd Apelacyjny uznał za uzasad- nioną. W ocenie tego Sądu praca polerowacza wykonywana przez wnioskodawcę w okresie ponad 10 lat (od 1 marca 1980 r. do 30 listopada 1990 r.) jest pracą w wa- runkach szczególnych wymienioną w wykazie A, dziale III, poz. 78, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., „uprawniającą do niższego wieku emerytalnego”. Jednakże nie była ona świadczona w ramach stosunku pracy, lecz na podstawie umowy o pracę nakładczą. Z brzmienia art. 32 ustawy o emeryturach i rentach oraz przepisów rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. (§ 4), wynika jednoznacz- nie, że z prawa do emerytury w wieku obniżonym mogą skorzystać wyłącznie osoby o statusie pracowniczym. Sąd drugiej instancji podkreślił, że osoby wykonujące pracę nakładczą przestały być uważane za pracowników już z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich ro- dzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm., zwanej dalej ustawą o z.e.p.), tj. od dnia 1 stycz- 3 nia 1983 r. Zgodnie z art. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy „pracownikiem” jest osoba pozo- stająca w stosunku pracy w myśl Kodeksu pracy, natomiast przez „zatrudnienie” na- leży rozumieć wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy. W tym kontekście na- leży też odczytywać przepisy rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. Zdaniem Sądu, to, że ustawa o z.e.p. została uchylona, nie może oznaczać, że pojęcia „pracownik” oraz „zatrudnienie” niezdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach - mogą być inter- pretowane w oderwaniu od przepisów Kodeksu pracy, do którego zresztą wprost na- wiązywał art. 5 powołanej ustawy o z.e.p. Ponadto pojęcia „pracownik”, „stosunek pracy” czy „zatrudnienie” nie mogą być interpretowane na użytek prawa ubezpieczeń społecznych inaczej niż interpretuje je akt prawny określający prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, tj. Kodeks pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 84). Za tym, że praca w ramach stosunku pracy i praca nakładcza to dwa odrębne, niezależne od siebie tytuły ubezpieczeń przemawiają także przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych). Obowiązkowo ubezpieczeniom podlegają bowiem zarówno pracownicy (art. 6 ust. 1 pkt 1) jak i osoby wykonujące pracę nakładczą (art. 6 ust. 1 pkt 2). Przy tym począt- kowo, za pracownika uważało się osobę pozostającą w stosunku pracy (art. 8 ust. 1), chyba że spełniała kryteria określone dla osób współpracujących (ust. 2), a od dnia 30 grudnia 1999 r. - także „osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyj- nej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Ko- deksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, je- żeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozo- staje w stosunku pracy" (ust. 2a). Za osobę wykonującą pracę nakładczą uważa się - we wszystkich wersjach art. 8 - osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę na- kładczą (ust. 3). Nie może być zatem wątpliwości, że chałupnik pracownikiem nie jest. Ponadto ustawodawca zarówno w ustawie o systemie ubezpieczeń społecz- nych, jak i w ustawie o emeryturach i rentach, wyznaczając status osób ubezpieczo- nych, posługuje się terminami: „ubezpieczony” oraz „pracownik”, które „zazębiają się” jedynie częściowo, co nie jest w ocenie Sądu przypadkowe. Obie ustawy ujednoliciły bowiem normatywnie tytuły ubezpieczenia różnych kategorii osób regulowane do- 4 tychczas w odrębnych aktach prawnych. Z punktu widzenia techniki legislacyjnej było zatem konieczne ustalenie nowej, przejrzystej terminologii i oderwanie ogólnego określenia „ubezpieczony" od osoby ubezpieczonej z konkretnego tytułu ubezpiecze- nia. Treść art. 32 ustawy o emeryturach i rentach dotyczy zatem wyłącznie ubezpie- czonych będących pracownikami. Taki sam wniosek wynika również z samego tytułu rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., który odwołuje się do „pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze". W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 32, jak i art. 29 ustawy o emeryturach i rentach przysługuje wyłącz- nie ubezpieczonemu z tytułu zatrudnienia (pozostawania w stosunku pracy). Nie przysługuje natomiast ubezpieczonym z innych tytułów, w tym także z tytułu zatrud- nienia na podstawie umowy o pracę nakładczą. Nie wyklucza to rzecz jasna zalicze- nia do wymaganego stażu ubezpieczeniowego okresów podlegania ubezpieczeniu z innych niż zatrudnienie w ramach stosunku pracy tytułów oraz okresów nieskładko- wych. W związku z tym, że wykonywanie pracy na podstawie umowy o pracę nakład- czą nie jest zatrudnieniem w ramach stosunku pracy, okres takiej działalności, mimo że objęty ubezpieczeniem, nie jest wliczany do okresu pracy w szczególnych warun- kach, od osiągnięcia którego uzależnione jest uprawnienie do wcześniejszej emery- tury. Sąd Apelacyjny podkreślił, że ograniczenie możliwości skorzystania z prawa do wcześniejszej emerytury wyłącznie do osób o statusie pracowniczym nie jest sprzeczne z wyrażoną w art. 2a ustawy systemowej zasadą równego traktowania ubezpieczonych, ponieważ tytuł ubezpieczenia jest jednym z usprawiedliwionych kryteriów dyferencjacji sytuacji ubezpieczonych. W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił na- ruszenie prawa materialnego, w szczególności: 1) art. 32 ust. 1 i 4 ustawy o emerytu- rach i rentach oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., przez ich błędną wy- kładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący się nie nabył prawa do emerytury w wieku obniżonym, z uwagi na świadczenie pracy w warunkach szczególnych w okresie od 1 marca 1980 r. do 30 listopada 1990 r. na podstawie umowy o pracę nakładczą, a nie w ramach stosunku pracy, 2) § 27 i § 28 rozporzą- dzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowni- czych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz.U. z 1976 r. Nr 3 poz. 19 ze zm.), przez ich niezastosowanie i przyjęcie, że jako „niepracownik”, nie mógł nabyć prawa do emerytury na zasadach przewidzianych w art. 32 ust. 1 i 4 ustawy o emeryturach i 5 rentach, 3) art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez jego niezasto- sowanie i orzeczenie w sposób naruszający zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, tj. ze szkodą dla skarżącego wykonującego pracę w warunkach szczególnych powodujących utratę zdrowia - które w przypadku ubezpieczonego zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, a nie umowy o pracę nakładczą, uprawniałaby do nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 32 ustawy o emery- turach. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, „poprzez nieuwzględnienie okoliczności jednoznacznie wykazanej w toku postępowania przed Sądem Okręgowym a mianowicie faktu iż odwołujący się - Pan Kazimierz D. w okre- sie od dnia 1 marca 1980 r. do dnia 30 listopada 1990 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę polegającą na kuciu łańcuchów, w K. Zakładach Na- rzędzi Gospodarczych w K., przy czym przez ostatnie 7 miesięcy tego okresu wyko- nywał pracę polegającą na polerowaniu wideł, przy uwzględnieniu, iż praca na obu wymienionych stanowiskach zawarta jest w Wykazie A poz. 78 i 79 stanowiącym Załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.”. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania z uwagi na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, sprowadzającego się do pytania: „czy osoba, która faktycznie świadczyła w określonym czasie pracę w warunkach szcze- gólnych w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - w pełnym wymiarze i stale, tylko i wy- łącznie z powodu tego, iż łączący ją z zakładem pracy stosunek prawny nie był stricte stosunkiem pracowniczym a stosunkiem na podstawie umowy o pracę nakład- czą, zwłaszcza w kontekście, iż w czasie, w którym praca ta miała faktycznie miejsce, przepisy prawa - obowiązujące zresztą nadal - w tym w szczególności § 27 i 28 Roz- porządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracow- niczych osób wykonujących pracę nakładczą, wprost nakazywały na gruncie przepi- sów z zakresu ubezpieczeń społecznych traktować takie osoby jak pracowników”. Zdaniem skarżącego konieczne jest również udzielenie odpowiedzi na pytanie: „czy osoby, które faktycznie świadczyły pracę w warunkach szczególnych tylko i wyłącz- nie z uwagi na fakt, iż łączący je z pracodawcą stosunek prawny wynikał z umowy o pracę nakładczą, w wyniku zmian przepisów a także stanowiska orzecznictwa mogą ponosić negatywne konsekwencje w zakresie tak istotnej i podstawowej dla siebie kwestii jak nabycie uprawnień do świadczenia emerytalnego, w sytuacji w której 6 osoby świadczące pracę w identycznych warunkach tylko i wyłącznie na innej pod- stawie prawnej z uprawnień takich korzystają?”. Skarżący wskazał, że Sąd Apelacyjny oparł się głównie na twierdzeniach za- wartych w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05, nie biorąc pod uwagę, że orzeczenie to dotyczy prawa do emerytury okre- ślonej w art. 29 ustawy o emeryturach i rentach, a nie prawa do świadczenia z art. 32 tej ustawy. Według skarżącego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Apela- cyjnego, że fakt wykonywania w omawianym dziesięcioleciu pracy nakładczej po- zbawia go możliwości uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 32 tej ustawy i § 4 ust. 1 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. W obecnie obowią- zującej ustawie o emeryturach i rentach nie zostały wyodrębnione świadczenia dla osób niebędących pracownikami, w tym osób wykonujących pracę nakładczą, tak jak to miało miejsce w ustawie o z.e.p., której art. 61 wskazywał, że osobom wykonują- cym prace nakładcze przysługiwały tylko świadczenia określone w dziale II tej ustawy. Przepisy art. 32 ustawy o emeryturach i rentach oraz § 4 ust. 1 rozporzą- dzenia z dnia 7 lutego 1983 r. posługują się odpowiednio terminem „ubezpieczony” i „pracownik”. Zgodnie z § 27 obowiązującego nadal rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, wykonawcę uważa się za pracownika w rozumieniu przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, o ubezpieczeniu społecznym, ubezpieczeniu rodzinnym oraz o świadczeniach pieniężnych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jeżeli nie jest objęty tymi przepisami z innego tytułu. Wynika z tego, że w stosunku do osób wykonujących pracę nakładczą mają zastosowanie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach oraz § 4 ust. 1 rozporzą- dzenia z 7 lutego 1983 r. Skarżący podkreślił także, że Sąd Apelacyjny naruszył zasadę równego trak- towania ubezpieczonych wynikającą z art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń spo- łecznych. Sąd ten nie uwzględnił bowiem faktu świadczenia przez skarżącego pracy w zakwestionowanym okresie w warunkach szczególnych, mimo że - tak jak inni ko- wale - narażony był na oddziaływanie takich samych czynników szkodliwych dla zdrowia jak pracownik zatrudniony w ramach stosunku pracy. Co istotne, skarżący nie miał wpływu na charakter prawny podstawy powierzenia mu przedmiotowych za- dań, o którym decydował pracodawca. Biorąc to pod uwagę odmowa prawa do wcześniejszej emerytury, mającej być rekompensatą za utratę zdrowia spowodowa- 7 nego ciężką i szkodliwą pracą, stanowi naruszenie zasady równego traktowania ubezpieczonych (art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zdaniem skarżącego, inaczej należy rozpatrywać sytuację „chałupnika", dla którego podstawa świadczenia pracy - umowa o pracę nakładczą - przysparza korzyści z uwagi chociażby na możliwość wykonywania powierzonych zadań w domu, w przeciwieństwie do pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę oraz sytuację „chałupnika", który tak jak pra- cownik wykonuje w pełnym wymiarze, stale pracę w warunkach szczególnych implikujących utratę zdrowia. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddale- nie apelacji oraz rozstrzygnięcie o kosztach procesu, w tym o kosztach postępowania przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie za- skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania Sądowi Apelacyjnemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, emerytura w niższym wieku emerytal- nym przysługuje ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., będącym pra- cownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wszystkie jednostki redakcyjne przepisu art. 32 ustawy uzależniają uprawnienie do uzyskania emerytury w niższym wieku emerytalnym od statusu prawnego pracownika. Oznacza to, że wynikający z tego przepisu przywilej umożliwiający skorzystanie z uprawnień emerytalnych w niższym wieku emerytal- nych ma charakter regulacji szczególnej, przez co nie poddaje się wykładni rozsze- rzającej przez odniesienie go do innych niż pracownicy kategorii ubezpieczonych, w tym do ubezpieczonych, którzy w ramach umów o pracę nakładczą wykonywali za- trudnienie warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, także dlatego, że rozporządzenie z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze było skie- rowane wyłącznie do pracowników wykonujących takie prace, a w konsekwencji jego regulacje nie odnosiły się do „chałupników” wykonujących tego rodzaju zatrudnienie. Ponadto ten akt wykonawczy uzależniał zaliczenie okresów pracy w charakterze pra- cownika wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze 8 od wykonywania takiej pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Tymczasem w ramach umów o pracę nakładczą ustala- no jedynie tzw. minimalną miesięczną ilość pracy, której wykonanie należało do obo- wiązków wykonawcy, a która powinna być tak ustalona, aby jej wykonanie zapew- niało uzyskanie co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia pracowniczego (§ 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 grudnia 1975 r.). W ramach zawartych umów o pracę na- kładczą skarżący wprawdzie utrzymywał, że wykonywał te prace codziennie przez cały dzień, za co był wynagradzany i tylko „przez dwa miesiące przez cały okres za- trudnienia nie wykonał normy brakowało tylko 50 zł”, tyle że trudno byłoby uznać, że jego zatrudnienie na podstawie umów o pracę nakładczą było wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, zwłasz- cza że w systemie pracy nakładczej nie określano takiej miary czasu pracy obowią- zującej na danym stanowisku, korzystając z określenia minimalnej miesięcznej ilości pracy wynagradzanej w płacowym systemie akordowym. Istotne były także inne wy- znaczniki pracy nakładczej, które umożliwiały jej wykonywanie w czasie i miejscu dogodnym dla wykonawcy (np. w należącym do skarżącego lokalu), co nie wyklu- czało swobodnego kształtowania czasu pracy nakładczej lub posiłkowania się innymi osobami przy wykonaniu miesięcznej ilości takiej pracy wynagradzanej akordowo i to w należącym do wykonywanej pracy nadkładczej miejscu pracy, w którym nieko- niecznie panowały tożsame szkodliwe warunki pracy jak przy „grupowym” zatrudnia- niu pracowników w zakładach pracy. Ponadto, wprawdzie § 27 rozporządzenia z 31 grudnia 1975 r., wykonawcę pracy nakładczej nakazywał traktować jak pracownika w rozumieniu przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, jednakże obwarowane było to warunkiem, że wy- konawca pracy nakładczej nie był objęty tymi przepisami z innego tytułu. Tymczasem już od wejścia w życie ustawy o z.e.p., tj. od 1 stycznia 1983 r., osoby wykonujące pracę nakładczą przestały być uważane za pracowników. Status pracowniczy zdefi- niowany został wówczas wyraźnie w art. 5 pkt 1 tej ustawy i przysługiwał wyłącznie osobie pozostającej w stosunku pracy w myśl przepisów Kodeksu pracy. Świadcze- nia przewidziane w ustawie o z.e.p. przysługiwały jednak nie tylko pracownikom, ale także niektórym osobom niebędącym pracownikami, w tym osobom wykonującym pracę nakładczą (art. 2 pkt 1). Prawo do świadczeń tych ostatnich podmiotów regu- lowały jednak przepisy szczególne dotyczące świadczeń dla niektórych grup osób według rozdziału 3 działu III ustawy o z.e.p. Z zawartego w tym rozdziale art. 61 wy- 9 nikało, że osobom wykonującym pracę nakładczą przysługiwały świadczenia na za- sadach i w wysokości określonych w ustawie. Już wtedy jednak okresy pracy nakład- czej nie były uznawane za okresy zatrudnienia, ale za tzw. okresy równorzędne z nimi i to pod warunkiem, że chałupnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia albo uzyskiwał wynagrodzenie w wysokości co najmniej 50% obowiązującego w owym czasie najniższego wynagrodzenia. Natomiast za okresy zatrudnienia pracowników uznawano tylko okresy wykonywania pracy w ramach stosunku pracy (art. 5 pkt 2 ustawy o z.e.p.). Już na gruncie takiego stanu prawnego przyjmowano, że prawo do wcześniejszej emerytury pracowniczej z art. 27 ust. 1 ustawy o z.e.p. przysługiwało tylko tym osobom, które były pracownikami (pozostawały w stosunku pracy) w chwili przejścia na emeryturę albo w chwili spełnienia warunków nabycia prawa do wcze- śniejszej emerytury, a wymagany okres zatrudnienia ustalany był z uwzględnieniem okresów równorzędnych (w tym także okresów pracy nakładczej) i zaliczanych do okresów zatrudnienia (art. 27 ust. 2). Okoliczności takie pozwalały uznać, że wyko- nawcy pracy nakładczej byli objęci ubezpieczeniami społecznymi z tytułu wykonywa- nia tej pracy, skoro ich prawo do świadczeń regulowały przepisy szczególne doty- czące świadczeń dla niektórych grup osób według rozdziału 3 działu III ustawy o z.e.p. Dlatego w uchwale z dnia 31 maja 1985 r., III UZP 20/85 (OSNCP 1986 nr 1-2, poz. 5), Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy normujące świadczenia dla pracowni- ków zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie miały zastosowania do osób wykonujących pracę nakładczą. Obowiązująca aktualnie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie po- zostawia żadnych wątpliwości co do tego, że praca w ramach stosunku pracy i praca nakładcza to dwa odrębne, niezależne od siebie tytuły podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu. Obowiązkowo ubezpieczeniom tym podlegają bowiem zarówno pracownicy (art. 6 ust. 1 pkt 1), jak i osoby wykonujące pracę nakładczą (art. 6 ust. 1 pkt 2), za które uznaje się osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę nakładczą (art. 8 ust. 3). Praca nakładcza jest zatem samodzielnym i odręb- nym od pracy wykonywanej w ramach stosunków pracy tytułem ubezpieczeń eme- rytalnego i rentowych (art. 11 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a w konsekwencji osobę wykonującą pracę nakładczą należy traktować jako podmiot objęty tym innym oraz odrębnym od pracowniczego, tytułem ubezpieczenia społecz- nego w rozumieniu § 27 rozporządzenia z 31 grudnia 1975 r. Skoro zatem nie ma kwestii, że wykonawca pracy nakładczej nie jest pracownikiem, przeto jako osoba 10 objęta ubezpieczeniem „niepracowniczym” ubezpieczonych, które były zatrudnione na podstawie umowy o pracę nakładczą, nie może skorzystać z przywileju przejścia na emeryturę w niższym wieku emerytalnym, przejściowo zachowanym oraz wyraź- nie skierowanym wyłącznie do ubezpieczonych pracowników z mocy art. 32 ustawy o emeryturach i rentach, który to przepis nie był nowelizowany w kierunku umożliwiają- cym jego normatywne oddziaływanie na inne niż pracownicy kategorie ubezpieczo- nych. Nie uchybia to także regulacji zawartej w § 27 rozporządzenia z 31 grudnia 1975 r., która prawidłowo odczytana wskazuje na objęcie wykonawcy pracy nakład- czej innym niż pracowniczy tytułem ubezpieczenia społecznego, bo odrębnym i sa- modzielnym „niepracowniczym” ubezpieczeniem osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę nakładczą (art. 8 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz- nych), do których nie znajduje zastosowania art. 32 ustawy o emeryturach i rentach. Nieuzasadniony jest kasacyjny zarzut pogwałcenia zasady równego traktowa- nia ubezpieczonych. Według art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, co wcale nie oznacza, że przyznanie prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym tylko pracownikom zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charak- terze dyskryminuje ubezpieczonych wykonujących pracę nakładczą. Równe trakto- wanie ubezpieczonych nie oznacza „jednakowości" stosunków ubezpieczenia spo- łecznego wszystkich ubezpieczonych. Już zatem określony tytuł ubezpieczenia jest jednym z usprawiedliwionych kryteriów dyferencjacji uprawnień ubezpieczonych, ak- ceptowanym zarówno przez doktrynę, jak i przez orzecznictwo. Oznacza to, że zasa- dy nabywania prawa do świadczeń przez ubezpieczonych będących pracownikami mogą być ukształtowane inaczej, a w szczególności mogą być przejściowo korzyst- niej uregulowane niż ubezpieczonych z innych tytułów, w tym również z tytułu za- trudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą. Takie usprawiedliwione kryterium dyferencjacji potwierdził między innymi Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 września 2000 r., K 1/00 (OTK 2000 nr 6, poz. 185), wskazując, że jednym z celów reformy systemu ubezpieczenia emerytalnego było stopniowe odchodzenie lub za- ostrzenie możliwości korzystania z prawa do wcześniejszych emerytur, które z tej istotnej przyczyny mogą nadal przejściowo stanowić przywilej wyłącznie ubezpieczo- nych pracowników dotychczas korzystających z tych świadczeń. W konsekwencji Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko zawarte w zaskarżo- nym wyroku, że art. 32 ustawy o emeryturach i rentach dotyczy wyłącznie ubezpie- 11 czonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., będących pracownikami w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2a ustawy systemowej, a przeto nie obejmuje ubezpieczonych z niepracowniczych tytułów ubezpieczenia społecznego, w tym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę nakładczą (art. 8 ust. 3 tej ustawy). Na zakoń- czenie warto podkreślić, iż w wyroku z dnia 29 czerwca 2005 r., I UK 300/04 (OSNP 2006 nr 5-6, poz. 94), Sąd Najwyższy uznał i wykazał, że przejściowe utrzymanie przywilejów nabywania prawa do wcześniejszej emerytury wyłącznie przez pracow- ników na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach nie narusza również konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Wszystko to oznacza, że prawo ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r., będących pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym cha- rakterze, do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 32 ustawy o emeryturach i rentach) nie przysługuje ubezpieczonym z tytułu zatrudnienia na podstawie umów o pracę nakładczą, choćby wykonywali zatrudnienie w szczególnych warunkach. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował w zgodzie z art. 39814 k.p.c. ========================================