I UK 351/04

Wyrok z dnia 22 czerwca 2005 r. I UK 351/04 Określanie dla celów emerytalnych stanowisk pracy jako "pracy wykony- wanej w szczególnych warunkach" w rozumieniu wykazów stanowiących za- łączniki do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) nie należy do kom- petencji pracodawcy. Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r. sprawy z odwołania Stanisława U. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w C. z udziałem strony zainteresowanej Zakładów Chemicznych „A" SA w A. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. decyzją z dnia 23 września 2002 r. odmówił Stanisławowi U. prawa do emerytury, ponieważ nie udowodnił on co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 9 maja 2003 r. [...] zmienił tę de- cyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 1 lipca 2002 r. Sąd Okręgowy ustalił, iż ubezpieczony, z zawodu inżynier elektryk, ostatnio zatrudniony w charakterze specjalisty BHP w Zakładach Chemicznych „A." SA w A., udowodnił 34 lata, 9 miesięcy i 21 dni okresów składkowych oraz 5 lat, 9 miesięcy i 23 dni okresów nieskładkowych. W czasie zatrudnienia wnioskodawca wykonywał przez okres co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach wymienione w wy- 2 kazie A załącznika 4 do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu chemicznego i lekkiego (Dz.Urz. MPChiL Nr 4, poz. 87). Do okresu pracy w szczególnych warunkach Sąd Okręgowy zaliczył też okres zatrudnienia wnioskodawcy od 24 września 1992 r. do 30 czerwca 2002 r. na stanowisku specjalisty BHP u pracodawcy zajmującego się produkcją chromu, związków szkodliwych i rakotwórczych. W konsekwencji Sąd pierwszej in- stancji uznał, że ubezpieczony spełnił wszystkie warunki do nabycia emerytury okre- ślone w art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., zwanej dalej ustawą o FUS), w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników za- trudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem). Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie, po rozpo- znaniu apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 30 czerwca 2004 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Według Sądu Apelacyjnego, zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji naruszał § 1 ust. 1, § 4 i § 2 ust. 1 rozporządzenia w spra- wie wieku emerytalnego. Sąd Apelacyjny uznał, że praca ubezpieczonego na stano- wisku specjalisty BHP w zakresie bezpośredniego nadzoru nad stanowiskami pracy w szczególnych warunkach nie była wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, co wynika z przepisów regulujących funkcjonowanie służby bezpieczeństwa i higieny pracy, a nadto stanowisko specjalisty BHP nie zostało wymienione w powołanym wyżej zarządzeniu Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego. W ocenie Sądu Apelacyjnego, organ rentowy w postępowaniu toczącym się na wniosek ubezpieczo- nego, nie jest bezwzględnie związany treścią przedstawionego środka dowodowego, jakim jest zaświadczenie zakładu pracy i w przypadku wątpliwości może, stosownie do treści art. 76 k.p.a., prowadzić postępowanie dowodowe przeciwko treści takiego zaświadczenia, odmawiając mu wiarygodności. Skoro więc ubezpieczony udowodnił w sposób niekwestionowany jedynie 9 lat, 3 miesiące i 23 dni pracy w szczególnych warunkach, toteż nie spełnił przesłanek warunkujących przyznanie wcześniejszej emerytury. Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył Stanisław U., który skarżąc w całości wyrok, wniósł o jego zmianę „poprzez orzeczenie co do istoty sprawy i przy- 3 znanie ubezpieczonemu prawa do emerytury", ewentualnie o „uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania". Kasację oparto na podstawie na- ruszenia: 1) przepisów art. 124 w związku z art. 123 ustawy o FUS w związku z § 4 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego, „poprzez przyjęcie wbrew przepisom, iż postępowanie przed organem rentowym toczy się według przepisów kodeksu po- stępowania administracyjnego i nie jest on bezwzględnie związany treścią przedsta- wionych środków dowodowych", 2) przepisów § 21 ust. 4 rozporządzenia Rady Mini- strów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego, „poprzez przyjęcie, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł kwestionować świadectwo pracy powoda potwier- dzające, iż był on zatrudniony w warunkach szkodliwych dla zdrowia". Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji, wskazano, iż „na tle ni- niejszej sprawy wyłoniły się rozbieżności w orzecznictwie". Skarżący wskazał, że wy- rok Sądu pierwszej instancji zapadł przy akceptacji poglądów zawartych w wyroku Sądu Najwyższego, II UKN 619/98, a wyrok Sądu drugiej instancji pozostaje w sprzeczności z poglądami zawartymi w wyrokach Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 r., II UKN 409/97 oraz z 21 września 1999 r., II UKN 109/99. Ponadto skarżący podniósł, że „okolicznościami wskazującymi na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jest powyżej przedstawiona oraz ta dotycząca ustalania przez pracodawcę, przedsiębiorcę warunków szkodliwych, szczególnych występujących u niego na stanowiskach pracy." Rozpoznając kasację w granicach zaskarżenia, Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Wszystkie, podniesione w kasacji zarzuty są bezzasadne. Błędny jest przed- stawiony w niej pogląd, że Sąd Apelacyjny „wbrew przepisom” przyjął, iż „postępo- wanie rentowe toczy się według przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i nie jest on bezwzględnie związany treścią przedstawionych środków dowodowych". Przepis art. 124 ustawy o FUS stanowi, że „w postępowaniu w sprawach o świad- czenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administra- cyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej." Ustawa o FUS nie stanowi ina- czej. Wydane z upoważnienia jej art. 123 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 4 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm., zwanego dalej rozporządze- niem z 7 lutego 1983 r.), określa niektóre środki dowodowe, a nie ich moc dowodo- wą, dlatego w tym zakresie organ rentowy stosuje Kodeks postępowania administra- cyjnego, czyli również art. 77 § 1, nakazujący organowi administracji zebrać i rozpa- trzyć cały materiał dowodowy oraz art. 80, który ocenę materiału dowodowego pozo- stawia swobodnej ocenie tego organu. Zaskarżony wyrok nie narusza też § 21 ust. 4 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., a wyrażonemu w kasacji poglądowi o „bezwzględ- nym związaniu organu rentowego treścią przedstawionych środków dowodowych” przeczy też treść § 33 tegoż rozporządzenia, dopuszczającego przesunięcie terminu wydania decyzji, jeśli istnieje konieczność przeprowadzenia „dodatkowego postępo- wania wyjaśniającego". Skład orzekający nie podziela poglądu wyrażonego w uza- sadnieniu wyroku z dnia 9 kwietnia 1999 r., II UKN 619/98, zwłaszcza, że nie miał on istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, w której trafne zarzuty kasacyjne odnosiły się do postępowania przed sądem, a nie przed organem rentowym. Chybione jest powołanie się kasacji na fragmenty uzasadnień wyroków Sądu Najwyższego 15 grudnia 1998 r., II UKN 409/97 oraz z 21 września 1999 r., II UKN 109/99 (OSNAPiUS1998 nr 21, poz. 634 oraz z 2000 nr 24, poz. 903), ponieważ nie mają one żadnego związku z rozpatrywaną kasacją. Przytoczone uwagi Sądu Naj- wyższego odnosiły się do wadliwego powoływania się na zarzuty naruszenia zaskar- żonym wyrokom przepisów art. 7, 8 i 9 k.p.a. (dotyczących zasad obiektywizmu, pogłębiania zaufania i udzielania informacji) w odniesieniu do sposobu wszczęcia postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe w jednej ze spraw, a daty ich wy- płaty - w drugiej. Te zagadnienia zostały odrębnie uregulowane przepisami rozpo- rządzenia z 7 lutego 1983 r. Pozbawiona znaczenia prawnego w rozpatrywanej sprawie jest podniesiona w kasacji okoliczność, że stanowisko na jakim pracował wnioskodawca „zostało ujęte w pozycji 29 wykazu stanowisk uprawniających do wcześniejszej emerytury stanowią- cym załącznik do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy Zakładów Chemicznych A. SA", który został zarejestrowany w Państwowej Inspekcji Pracy w K. Zgodnie z art. 32 ust. 4 ustawy o FUS zarówno wiek emerytalny, jak i rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki uprawniające do emerytury, ustala się „na podstawie przepisów dotych- czasowych". Skarżący zdaje się nie dostrzegać, że rozporządzenie to zostało wy- dane na podstawie art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytal- 5 nym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Upoważnienie usta- wowe jednoznacznie odnosi się wyłącznie do Rady Ministrów. Przepisy tego rozpo- rządzenia, jako szczególne, podlegają wykładni ścisłej, co Sąd Najwyższy niejedno- krotnie już wyjaśniał. Zakładowe układy zbiorowe nie stanowią i nie mogą stanowić podstawy prawnej emerytury, skoro stosownie do art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczy- pospolitej Polskiej, zakres i formy zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego, określa ustawa. Zarejestrowanie w Państwowej Inspekcji Pracy układu zbiorowego pracy (na załącznik do którego po- wołuje się kasacja) ma znaczenie tylko o tyle, że układ taki może być źródłem zobo- wiązania zakładu pracy do przyznania pracownikom zatrudnionym na określonych stanowiskach pracy dodatkowych świadczeń zarówno pieniężnych, świadczeń w naturze, zmniejszenia czasu pracy, czy też dodatkowych urlopów. Do takich też świadczeń ze strony zakładu pracy mogło odnosić się pismo Ministra Pracy i Polityki Społecznej, że „szczegółowe okoliczności zatrudnienia pracownika znane są jedynie pracodawcy", ponieważ ani Minister, ani Wojewoda M., do którego było skierowane to pismo, nie byli i nie są podmiotami uprawnionymi do ustalania spełnienia warun- ków powstania prawa do emerytury. Odpowiadając na przedstawione w kasacji zagadnienie, Sąd Najwyższy stwierdza, że nie należy do kompetencji pracodawcy określanie dla celów emery- talno-rentowych pracy na stanowiskach nieobjętych wykazami stanowiącymi załącz- niki do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie wieku eme- rytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach, jako „wykonywa- nej w szczególnych warunkach" Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39312 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================