I UK 328/08

Wyrok z dnia 27 kwietnia 2009 r. I UK 328/08 Wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem działalności go- spodarczej (przedsiębiorstwa), nawet jeśli nie dotyczą bezpośrednio przed- miotu tej działalności, lecz służą jej wygaszeniu i mają charakter dodatkowy (służebny) wobec profilu wykonywanej działalności, świadczy o tym, że działal- ność gospodarcza nie została zaprzestana w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Bogusław Cudowski, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2009 r. sprawy z odwołania Krystyny G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w K. z udziałem Andrzeja Z. o zapłatę składek, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 lute- go 2008 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 1 marca 2007 r. [...] zmienił częściowo decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziału w K. (organu rentowego) z dnia 19 maja 2004 r. w ten sposób, że stwierdził, iż Krystyna G., jako wspólniczka spółki cywilnej K., (wnioskodawczyni) nie jest obowiązana do zapłaty określonej przedmiotową decyzją składki na ubezpiecze- nia społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świad- czeń Pracowniczych za wspólnika Andrzeja Z. za okres od dnia 21 grudnia 2001 r. do dnia 30 czerwca 2004 r. oraz na ubezpieczenia własne za okres od dnia 1 2 stycznia 2002 r. do 30 czerwca 2004 r ( pkt I) i oddalił odwołanie w pozostałym za- kresie (pkt II). Sąd pierwszej instancji ustalił między innymi, że począwszy od 1 stycznia 2002 r. spółka zaprzestała prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej, zaś do jej formalnego rozwiązania doszło dopiero w 31 grudnia 2003 r. Ostatnie dane o sprzedaży zostały wykazane w deklaracjach podatkowych za grudzień 2001 r. W 2002 i 2003 r. wnioskodawczyni nie osiągnęła żadnych dochodów z tytułu działalno- ści przedmiotowej spółki. Wspólnik wnioskodawczyni świadczył w okresie do 21 grudnia 2001 r. do 22 maja 2004 r. prace w wymiarze pełnego etatu w Biurze Obsługi Budownictwa „R.” w K. Sąd uznał, że wobec zaprzestania z dniem 31 grudnia 2001 r. prowadzenia przez spółkę cywilną jakiejkolwiek działalności gospodarczej, wnioskodawczyni nie jest obowiązana do uiszczenia składek na ubezpieczenia własne za okres od dnia 1 stycznia 2002 do 30 czerwca 2004 r. r. oraz nie jest obowiązana do uiszczania skła- dek za wspólnika Andrzeja Z. za okres od dnia 21 grudnia 2001 r. do dnia 30 czerwca 2004 r. Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższy wyrok apelacją, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że od czerwca do grudnia 2001 r. prowadziła wraz ze wspólnikiem działalność gospodarczą oraz naruszenie art. 2 ustawy z 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w 2001 r., poprzez niezastosowanie przyjętej w tym przepisie definicji działalności gospodarczej w ramach oceny działań podejmowanych w spornym okresie przez nią i jej wspólnika. Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 26 lutego 2008 r. [...] oddalił apelację wnioskodawczyni. Sąd Apelacyjny zważył, że ocena, czy wykonywana jest działalność gospodarcza, należy do ustaleń faktycznych, a dopiero następnie do ich kwalifikacji prawnej i wyłącznie faktyczne nieprowadzenie działalności gospodarczej powoduje ustanie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Zdaniem Sądu Apelacyj- nego, prowadzenie działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o ubezpiecze- niu społecznym występuje zarówno w okresach faktycznego świadczenia usług, jak i okresach wykonywania innych czynności związanych z działalnością (poszukiwania klientów, zamieszczania ogłoszeń w prasie, załatwiania spraw urzędowych). Chodzi bowiem o czynności ściśle związane z wykonywaną działalnością i zmierzającą do stworzenia właściwych warunków do jej wykonywania. Na tej podstawie Sąd Apela- 3 cyjny przyjął, że pojęcie prowadzenia działalności gospodarczej rozciąga się na wszelkiego rodzaju działania zmierzające do faktycznego zakończenia wykonywania przedmiotowej działalności. Co prawda, ostatnie zlecenie zakończono w czerwcu 2001 r., jednakże ostatnie czynności wykonywane z działalności budowlanej prowa- dzonej przez spółkę K. podejmowane były jeszcze w grudniu 2001 r. (fakturowanie prac budowlanych), opuszczenie pomieszczeń magazynu sprzętu i materiałów bu- dowlanych, przekazanie garaży, rezygnacja z lokalu biurowego). Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną i wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: 1) art. 13 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o sys- temie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa), poprzez błędne przyjęcie, ze przesłanka pro- wadzenia działalności gospodarczej jako podstawy ubezpieczenia społecznego jest spełniona wówczas, gdy przedsiębiorca trwale zaprzestał wykonywania czynności stanowiących istotę danej działalności, a wykonuje jedynie czynności rozliczeniowo- rachunkowe i faktyczne zmierzające do likwidacji niedziałającego już przedsiębior- stwa; 2) art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy, poprzez błędne uznanie, że wnioskodawczyni i jej wspólnik podlegali obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadze- nia działalności gospodarczej w okresie od 1 lipca 2001 r. do 31 grudnia 2001 r.; 3) art. 2 ust. 1 Prawa działalności gospodarczej, poprzez błędne przyjęcie, że przesłan- ka trwałego i zorganizowanego wykonywania czynności handlowych lub usługowych jest spełniona, gdy przedsiębiorca trwale zaprzestał wykonywania czynności stano- wiących istotę danej działalności gospodarczej zgodnie z jej przedmiotem, a wyko- nuje jedynie czynności zmierzające do likwidacji przedsiębiorstwa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwione podstawy. Zasadniczym proble- mem prawnym jest to, czy jako zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej należy traktować fakt zaniechania wykonywania przez osobę fizyczną będącą wspól- nikiem spółki cywilnej czynności należących do przedmiotu spółki cywilnej, w sytuacji gdy nadal podejmowane są czynności zmierzające do zakończenia działalności. 4 Należy w związku z tym zważyć, że przepis art. 13 pkt 4 ustawy stanowi, że: „obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadko- wemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: (…) osoby prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności”. W dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy jednolicie interpretuje zawarte w tym przepisie sformułowanie „zaprzesta- nia wykonywania” działalności gospodarczej oznaczające ustanie obowiązku ubez- pieczenia społecznego. W szczególności w orzecznictwie tym przyjmuje się, że skoro obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność - w tym dzia- łalność gospodarczą - wynika z faktycznego prowadzenia tej działalności, to w kon- sekwencji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, powodującej wyłą- czenie z tego ubezpieczenia, decyduje faktyczne zaprzestanie działalności (wyroki Sądu Najwyższego: z 12 listopada 2007 r., I UK 147/07, niepublikowany; z 4 kwietnia 2008 r., I UK 293/07, Monitor Prawa Pracy 2008 nr 9, poz. 49). Przepis art. 13 pkt 4 ustawy jednoznacznie kładzie nacisk na rozpoczęcie wykonywania pozarolniczej działalności i zaprzestanie wykonywania tej działalności, a nie na moment dokonania w ewidencji działalności gospodarczej stosownego wpisu o zarejestrowaniu działal- ności oraz na chwilę jego wykreślenia (wyrok Sądu Najwyższego z 13 listopada 2008 r., II UK 94/08). W konsekwencji, obowiązkowi ubezpieczeń społecznych podlega osoba faktycznie prowadząca działalność gospodarczą (a więc wykonująca tę dzia- łalność), a nie osoba jedynie figurująca w ewidencji działalności gospodarczej na podstawie uzyskanego wpisu, która działalności tej nie wykonuje (wyrok z 13 listo- pada 2008 r., II UK 94/08). Dlatego wpis lub wykreślenie z rejestru przedsiębiorców same przez się nie przesądzają o tym, czy działalność gospodarcza została zaprze- stana (wyrok Sądu Najwyższego z 16 maja 2006 r., I UK 289/05, OSNP 2007 nr 11- 12, poz. 168). Ponadto, zaprzestanie wykonywania działalności to nie zawsze to samo, co trwałe i nieodwołalne zaprzestanie jej wykonywania, polegające na wykre- śleniu wpisu z ewidencji i faktycznej likwidacji firmy (wyrok z 4 kwietnia 2008 r., I UK 293/07). O istnieniu obowiązku ubezpieczenia decydują zatem konkretne okoliczno- ści sprawy, w świetle których dokonywana jest ocena, czy w danym okresie działal- ność faktycznie była wykonywana (wyrok z 13 listopada 2008 r., II UK 94/08). W dotychczasowym orzecznictwie przyjęto także, że faktyczne niewykonywa- nie działalności gospodarczej w czasie oczekiwania na kolejne zamówienie lub w czasie ich poszukiwania nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i 5 nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego (wyrok z 4 kwietnia 2008 r., I UK 293/07). Także krótkotrwałe, przypadające w każdym tygodniu przerwy w faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, nie powodują ustania na ich czas obowiązku ubezpieczenia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z 23 paź- dziernika 2008 r., II UK 73/08). Brak koniunktury i związany z nim przestój, brak za- mówień (klientów), ich poszukiwanie, brak płynności finansowej i środków na opłace- nie należności podatkowych lub z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, czy też wykonywanie czynności zmierzających do realizacji zadań należących bezpośrednio do zakresu prowadzonej działalności bądź zmierzających do stworzenia właściwych warunków do jej wykonywania (np. związanych z legalizacją taksometru lub naprawą samochodu, załatwianiem spraw urzędowych, zamieszczaniem ogłoszeń) nie stano- wią przesłanki uzasadniającej uznanie istnienia przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2007 r., III UK 133/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 114). Ponadto uznano, że nie można utożsamiać prowadzenia działalności gospodarczej wyłącznie z faktycznym dokonywaniem czynności zwykle z tą działalnością związanych lub jej towarzyszących (wyrok z 23 października 2008 r., II UK 73/08). Wykonywanie (prowadzenie) działalności gospodarczej w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie czynności należących do zakresu tej działalności, lecz także podejmowanie czynności zmierzające do za- istnienia takich czynności gospodarczych (wyrok Sądu Najwyższego z 14 września 2007 r., III UK 35/07). Na tej podstawie za prowadzenie działalności gospodarczej uznano okres, w którym osoba prowadząca działalność gospodarczą nie świadczy usług, lecz przeznacza go na poszukiwanie nowego klienta, reklamę, czy sprawy urzędowe (wyrok z 14 września 2007 r., III UK 35/07). Mając powyższe na względzie należy uznać, że wykonywanie czynności zwią- zanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (przedsiębiorstwa), nawet jeśli nie są to czynności bezpośrednio dotyczące przedmiotu wykonywanej działalności, lecz służące jej wygaszeniu i mające charakter dodatkowy (służebny) wobec profilu wy- konywanej działalności, świadczy o tym, że działalność gospodarcza w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy systemowej nie została zaprzestana. Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================