I UK 32/05

Wyrok z dnia 5 października 2005 r. I UK 32/05 Nie można przypisać celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.) stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa z niej wynikające. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Józef Iwulski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2005 r. sprawy z odwołania Elżbiety M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od- działowi w Ł. o emeryturę, na skutek kasacji ubezpieczonej od wyroku Sądu Apela- cyjnego w Łodzi z dnia 28 października 2004 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postę- powania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z 27 listopada 2003 r. [...] oddalił odwołanie Elżbiety M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Ł. z 17 grudnia 2002 r., którą organ rentowy odmówił wnio- skodawczyni prawa do emerytury na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), uznając, że umowa o pracę w „T.C.” spółce z o.o. zawarta została w celu nabycia uprawnień do emerytury. Sąd Okręgowy ustalił, że urodzona 11 września 1947 r. wnioskodawczyni ukończyła 11 września 2002 r. 55 lat. W latach 1966-1990 pracowała w PSS „Spo- łem” jako kierownik sklepu, od 10 września 1990 r. do 15 lutego 2001 r. prowadziła działalność handlową, a następnie od 17 maja 2001 r. do 1 września 2002 r. pobie- rała zasiłek przedemerytalny. Na przełomie lipca i sierpnia 2002 r. wnioskodawczyni 2 zapytała swojego znajomego, Krzysztofa G., czy ma szansę na zatrudnienie w „T.C." spółce z o.o., w której znajomy był udziałowcem i członkiem zarządu. Sąd ustalił, że latem 2002 r. spółka „T.C." nie zamieszczała ogłoszeń o naborze pracowników, gdyż znajdowała się w złej sytuacji ekonomicznej; od kilku lat ponosiła straty, za 2002 r. strata wyniosła 46.414 zł. W dniu 9 września 2002 r. wnioskodawczyni zawarła z „T.C." spółką z o.o. umowę o pracę na czas nieokreślony, na stanowisku pracownika administracji, w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem 760 zł brutto mie- sięcznie. W dacie zawarcia tej umowy w spółce zatrudnione były przede wszystkim telefonistki i kierowcy taksówek. Poza dwoma członkami zarządu, w pełnym wymia- rze czasu pracowała także od 1 września 2002 r. księgowa, wcześniej do 31 sierpnia 2002 r. rachunkowość i księgowość spółki zlecane były biuru rachunkowemu. Przed zatrudnieniem wnioskodawczyni spółka „T.C.” nie zatrudniała pracowników do wyko- nywania czynności administracyjnych. Wnioskodawczyni otrzymała na piśmie ogólny zakres obowiązków. Faktycznie wypisywała faktury dla kierowców, dowody KP, spo- rządzała raporty kasowe, kupowała artykuły biurowe i spożywcze, odbierała telefony, robiła kawę. Wymienione czynności wykonywali wcześniej członkowie zarządu i nie pokrywały się one z czynnościami zleconymi do prowadzenia biuru rachunkowemu. W dniu 22 listopada 2002 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron „w związku z nabyciem uprawnień emerytal- nych”. Z dniem 30 listopada 2002 r. strony umowy o pracę rozwiązały stosunek pracy na mocy porozumienia. Na miejsce wnioskodawczyni nie przyjęto innej osoby. W dniu 9 grudnia 2002 r. wnioskodawczyni złożyła do organu rentowego wniosek o przyznanie prawa do emerytury. Według ustaleń Sądu wnioskodawczyni posiada ponad 30-letni okres składkowy i nieskładkowy, ma problemy ze zdrowiem, cierpi na chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, zmiany zwyrodnieniowe kręgo- słupa i zapalenie zakrzepowe żył. Ustalając powyższy stan faktyczny w oparciu o zeznania wnioskodawczyni, świadka Kazimierza G., dokumenty spółki i akta osobowe Elżbiety M., Sąd Okręgowy odmówił wiary zeznaniom wnioskodawczyni i Kazimierza G. w części dotyczącej za- miaru nawiązania stosunku pracy. W ocenie Sądu, zamiarowi takiemu przeczą oko- liczności podpisania umowy o pracę, a mianowicie: podpisanie umowy na dwa dni przed osiągnięciem przez wnioskodawczynię 55 roku życia, „bliska znajomość bizne- sowa z Kazimierzem G. męża wnioskodawczyni i posiadanie przez niego udziałów w spółce „T.C.", pogarszająca się sytuacja finansowa spółki, brak rzeczywistej potrzeby 3 dla tworzenia we wrześniu 2002 r. nowego stanowiska pracy dla pracownika admini- stracji w spółce, a także sytuacja osobista i zdrowotna wnioskodawczyni, od kilkuna- stu lat niepozostającej w stosunku pracy. Uwzględniając te okoliczności Sąd Okrę- gowy uznał, że umowa o pracę ze spółką „T.C." została zawarta przez wnioskodaw- czynię dla pozoru (art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.), jedynie w celu podlega- nia ubezpieczeniu pracowniczemu dla uzyskania świadczenia emerytalnego przewi- dzianego w art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją pełnomocnik wnioskodawczyni, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W konkluzji apelacji stwierdzono, że uzasadnienie odmowy prawa do świadczenia emerytalnego tezą, zgodnie z którą ubezpieczony po to zawarł umowę o pracę, aby uzyskać prawo do emerytury, jest całkowicie nietrafne, ponieważ istotą każdego systemu ubezpie- czenia społecznego jest to, że po przepracowaniu określonej ustawowo liczby lat, uzyskuje się uprawnienia emerytalne i świadczenie pieniężne w postaci emerytury. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z 28 października 2004 r. [...] oddalił apelację wnioskodawczyni. Sąd Apelacyjny uznał, iż apelacja jest nieuzasadniona co do istoty sprawy - prawa wnioskodawczyni do eme- rytury przysługującej pracownikowi na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949 r., będący pra- cownikami, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1 (60 lat dla kobiet), mogą przejść na emeryturę: (w przypadku kobiety) po osiągnięciu wieku 55 lat, jeżeli mają co najmniej 30-letni okres składkowy i nieskładkowy. Przepis art. 29 ustawy, określając korzystniejsze od ogólnych warunki uzyskania prawa do emerytury, wskazuje krąg osób uprawnionych przez sformułowanie „ubezpieczeni będący pracownikami" i stanowiąc wyjątek od zasad ogólnych, określa warunki ko- nieczne do uzyskania prawa do tzw. wcześniejszej emerytury. Zdaniem Sądu Apela- cyjnego, ratio legis omawianego przepisu daje podstawę do przyjęcia, że na podsta- wie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prawo do emerytury uzyskać może jedynie osoba posiadająca status pracowniczy. W okolicznościach faktycznych roz- patrywanej sprawy Sąd Okręgowy bezpodstawnie odmówił wnioskodawczyni statusu pracowniczego uznając, że zawarta przez nią ze spółką „T.C." umowa o pracę jest czynnością pozorną. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony 4 w wyroku z 14 marca 2001 r., II UKN 258/00, OSNP 2002 nr 21, poz. 527, zgodnie z którym nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmo- wał. Nie wyklucza to jednak rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy nie zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Niesporne ustalenia Sądu Okręgowego wskazują, że wnioskodawczyni świadczyła pracę, a ta była przyjmowana przez pracodawcę. Jednocześnie okoliczności sprawy uzasadniają, zdaniem Sądu Apelacyjnego, rozważenie uznania zawartej umowy o pracę za nieważną na podstawie art. 58 k.c., gdyż jej zawarcie zmierzało do obejścia prawa. Według Sądu Apelacyjnego analiza okoliczności zawarcia umowy o pracę z 9 września 2002 r., jak też okoliczności jej rozwiązania w drodze porozumienia stron „w związku z nabyciem uprawnień emerytalnych", uzasadnia wniosek, że rzeczywistym celem zawarcia umowy nie była wola realizowania przez wnioskodawczynię obo- wiązków pracowniczych, ale stworzenie warunków dla uzyskania statusu pracowni- czego, a w konsekwencji uzyskania prawa do tzw. wcześniejszej emerytury. W oce- nie Sądu drugiej instancji błędne jest stanowisko apelacji, że niecelowo Sąd Okręgo- wy oceniał konieczność bądź jej brak przyjęcia do pracy dodatkowej osoby, potrzebę utworzenia nowego stanowiska pracy, datę zawarcia umowy i czas jej trwania. Rze- czywisty charakter pracowniczego zatrudnienia wymaga bowiem nie tylko stwierdze- nia braku formalnych zakazów do zatrudnienia danej osoby w ramach stosunku pracy, ale rygorystycznych ustaleń i przekonującej oceny, że zostały spełnione for- malne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że celem umowy o pracę z 9 września 2002 r. było skon- struowanie dla wnioskodawczyni statusu pracownika, koniecznej przesłanki dla uzy- skania prawa do wcześniejszej emerytury. Umowa taka, mająca na celu obejście bezwzględnie obowiązującego przepisu ustawy, wymagającego posiadania statusu pracowniczego w sensie rzeczywistym, jest nieważna. Oznacza to, że wnioskodaw- czyni nie będąc pracownikiem nie może przejść na emeryturę w oparciu o przepis art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł w imieniu ubezpieczonej jej pełnomocnik, zaskarżając go w całości. Kasację oparto na podstawie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 58 § 1 k.c., przez jego błędną wykładnię w kontekście stanu faktycznego niniejszej sprawy, polegającą na przyjęciu, że zawarcie umowy o pracę przez ubezpieczoną było czynnością podjętą w celu obejścia ustawy. 5 Według skarżącej okolicznością uzasadniającą rozpoznanie kasacji jest potrzeba wykładni przepisu art. 58 § 1 k.c. w zakresie pojęcia „czynność prawna mająca na celu obejście ustawy”, albowiem brak jest definicji legalnej tego pojęcia. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie jej odwoła- nia od decyzji organu rentowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja zasługuje na uwzględnienie, ponieważ jej podstawa okazała się uza- sadniona. Sąd Apelacyjny - odmiennie niż Sąd pierwszej instancji - przyjął, że nie było możliwe uznanie umowy o pracę wnioskodawczyni za umowę zawartą dla pozo- ru w rozumieniu art. 83 § 1 k.c. Sąd Okręgowy ustalił bowiem, że wnioskodawczyni w okresie trwania umowy, faktycznie podjęła i wykonywała pracę, a pracodawca przyj- mował jej świadczenie. Dlatego, zgodnie z przytoczonym przez Sąd Apelacyjny wy- rokiem Sądu Najwyższego z 14 marca 2001 r., II UKN 258/00, OSNAPiUS 2002 nr 21, poz. 527, niemożliwe było przyjęcie pozorności umowy. Nie można bowiem przyjąć pozorności oświadczeń woli stron stosunku pracy o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmo- wał. Sąd Apelacyjny stanął jednak na stanowisku, że mimo faktycznego świadczenia pracy wnioskodawczyni nie uzyskała statusu pracownika wymaganego przez art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ umowa o pracę zawarta przez nią ze spółką „T.C." była czynnością prawną podjętą w celu obejścia ustawy, a zatem - zgodnie z art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. - czynnością nieważną. W związku z takim stanowiskiem Sądu Apelacyjnego należało rozważyć treść pojęcia „czynność prawna mająca na celu obejście ustawy” w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. oraz dokonać oceny, czy będąca przedmiotem sporu umowa o pracę została zawarta w celu obejścia prawa, jak to przyjął Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku. W teorii prawa cywilnego przyjmuje się, że czynnością prawną podjętą w celu obej- ścia ustawy jest czynność wprawdzie bezpośrednio nieobjęta zakazem prawnym, ale przedsięwzięta w celu osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo (por. System Prawa Prywatnego, tom 2, red. Z. Radwański, Warszawa 2002, s. 227-228). Klau- zula obejścia prawa zakazuje osiągania w drodze dokonywania czynności prawnych 6 rezultatów, które są niemożliwe do pogodzenia nie z zakazami i nakazami przepisów ustawy, lecz z pozaprawnymi regułami słuszności czy sprawiedliwości. W wyroku z 25 listopada 2004 r., I PK 42/04, OSNP 2005 nr 14, poz. 209, Sąd Najwyższy stwier- dził, że „czynności mające na celu obejście ustawy (in fraudem legis) zawierają jedy- nie pozór zgodności z ustawą. Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, która z punktu widzenia formalnego (pozor- nie) nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości (w znaczeniu materialnym) zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane. Chodzi tu zatem o wywołanie skutku sprzecznego z prawem”. Podobne stanowisko Sąd Naj- wyższy zajął w wyroku z 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04, OSNP 2005 nr 15, poz. 235. Ujmując sprawę w pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że obejście ustawy to zachowanie podmiotu prawa, który napotykając prawny zakaz dokonania określonej czynności prawnej „obchodzi” go w ten sposób, że dokonuje innej nieza- kazanej formalnie czynności w celu osiągnięcia skutku związanego z czynnością za- kazaną, a tym samym sprzecznego z prawem. Według Sądu Apelacyjnego obejście prawa w rozpoznawanej sprawie pole- gało na tym, że rzeczywistym celem zawarcia umowy o pracę nie była wola realizo- wania przez wnioskodawczynię obowiązków pracowniczych, ale stworzenie warun- ków dla uzyskania przez nią statusu pracowniczego, a w konsekwencji uzyskania prawa do tzw. wcześniejszej emerytury. Dążenie do tego skutku Sąd drugiej instancji ocenił jako zamiar obejścia prawa, prowadzący do nieważności umowy. Z takim sta- nowiskiem Sądu Apelacyjnego nie można się zgodzić. Skorzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego - w tym wypadku z prawa do wcześniejszej emerytury - nie może być uznane za cel, którego osiągnięcie jest sprzeczne z prawem. Doprowa- dzenie do objęcia ubezpieczeniem społecznym i uzyskanie świadczeń z tego ubez- pieczenia jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono nawet być głów- nym motywem nawiązania stosunku pracy, zamiast wykonywania pracy na innych podstawach prawnych. Zawierając umowy o pracę strony kierują się bowiem różnymi motywami indywidualnymi, które należy odróżnić od causae czynności prawnej (typo- wego celu czynności prawnej) - por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05 (niepublikowany). Kwalifikacji dokonania czynności prawnej w celu obej- ścia prawa nie można przypisać umowie o pracę, zawartej zgodnie z art. 22 k.p. i spełniającej wymagania stawiane dla tego typu stosunku zobowiązaniowego, nawet gdy jej cel dyktowany był wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia 7 społecznego (por. powołany wcześniej wyrok Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04). Podobnie trudno uznać, że zawarcie umowy o pracę tuż przed osiągnięciem wieku wymaganego do uzyskania wcześniejszej emerytury, nawet na krótki okres czasu, jest sprzeczne z prawem lub służy obejściu prawa. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela po- glądu, że zamiar zawarcia umowy o pracę polegający na uzyskaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest sprzeczny z ustawą lub zmierza do jej obejścia. Cel taki, choćby jedyny, realizowany przez uzyskanie statusu pracownika, nie jest sprzeczny z ustawą ani nie prowadzi do jej obejścia. W tej sytuacji nie sposób zgo- dzić się ze stwierdzeniem obejścia prawa, polegającego na dążeniu do zmiany swej sytuacji prawnej przez osobę, która nie mogła - bez podjęcia zatrudnienia typu pra- cowniczego - uzyskać prawa do wcześniejszej emerytury, jeżeli dążenie to realizo- wała przez zawarcie umowy o pracę, w ramach której faktycznie świadczyła pracę, a świadczenie to było przez pracodawcę odbierane. Ustalony w rozpoznawanej spra- wie stan faktyczny świadczy nie o obejściu ustawy, lecz o spełnieniu warunku za- trudnienia pracowniczego stanowiącego tytuł ubezpieczenia (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie mo- głoby dojść tylko wówczas, gdyby zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczyło osoby, która w rzeczywistości pracy nie świadczyła, a więc nie wykonywała zatrud- nienia w ogóle albo wykonywała je na podstawie innej umowy niż umowa o pracę. W prawie ubezpieczeń społecznych nie decyduje ważność umowy o pracę wiązana z zamiarem dyktującym potrzebę jej zawarcia, lecz to, czy zawierające ją strony miały zamiar wzajemnego zobowiązania się - pracownik do świadczenia pracy, a praco- dawca do dania mu pracy i wynagrodzenia za nią - oraz czy umowa była w rzeczywi- stości realizowana. Nie jest także istotny czas (okres trwania) tej realizacji. Sąd Apelacyjny domniemanego zamiaru obejścia prawa nie przeciwstawił ist- nieniu rzeczywistego stosunku pracy podlegającego obowiązkowi ubezpieczenia społecznego wykreowanego przez strony umowy o pracę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że wady oświadczeń woli dotykające umowy o pracę - nawet powodujące jej nieważność - nie skutkują w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W tych stosunkach prawną doniosłość ma jedynie za- miar obejścia prawa przez „fikcyjne” (pozorne) zawarcie umowy, czyli takie, które nie wiąże się ze świadczeniem pracy, a dokonanie zgłoszenia do ubezpieczenia nastę- 8 puje pod pozorem zatrudnienia. W takich sytuacjach dochodzi do zgłoszenia do ubezpieczenia osoby, która nie może być uznana za podmiot ubezpieczenia, ponie- waż nie świadczy pracy i przez to nie można jej przypisać cech "zatrudnionego pra- cownika", skoro nie są wykonywane obowiązki i prawa płynące z umowy o pracę (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1996 r., II UKN 32/96, OSNAPiUS 1997 nr 15, poz. 275, z 16 marca 1999 r., II UKN 512/98, OSNAPiUS 2000 nr 9, poz. 368 oraz z 28 lutego 2001 r., II UKN 244/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 496). Nie można przypisać celu obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.) stro- nom umowy o pracę, na której podstawie rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubez- pieczeń społecznych stanowi o obowiązkowym ubezpieczeniu emerytalnym i rento- wym pracowników, czyli - stosownie do art. 2 k.p. - osób rzeczywiście zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, a nie tych, które tylko umowę o pracę zawarły. Obej- ściem prawa jest więc zamiar nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego bez rzeczywistego wykonywania umowy o pracę. W rozpoznawanej sprawie - biorąc za podstawę ocen materialnoprawnych dotychczas ustalony przez Sąd stan faktyczny, który nie był w żaden sposób kwe- stionowany przez organ rentowy i nie jest również podważany w kasacji - nie sposób przypisać stronom stosunku pracy zamiaru nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego bez rzeczywistego wykonywania umowy o pracę. Z dokonanych ustaleń wynika, że umowa o pracę pomiędzy wnioskodawczynią a spółką „T.C." była fak- tycznie wykonywana. Sąd Okręgowy nie tylko ustalił, jaki był zakres powierzonych wnioskodawczyni obowiązków pracowniczych, ale także fakt rzeczywistego wykony- wania przez nią tych obowiązków w trakcie trwania stosunku pracy, a ponadto fakt przyjmowania przez pracodawcę świadczenia wnioskodawczyni i wypłacania jej z tego tytułu umówionego wynagrodzenia (w kwocie 760 zł brutto miesięcznie). Na ogół osoba zawierająca umowę o pracę dokonuje tej czynności prawnej w celu osiągnięcia dwojakiego skutku prawnego: z jednej strony uzyskania statusu pra- cowniczego i przewidzianej prawem ochrony stosunku pracy związanej z tym statu- sem (w tym także prawa do wynagrodzenia), z drugiej strony uzyskania ubezpiecze- nia społecznego, a w przyszłości uprawnień do świadczeń emerytalnych. Z uzyska- niem przez wnioskodawczynię statusu pracownika wiązał się skutek w postaci naby- cia przez nią uprawnień do świadczeń emerytalnych (w tym przypadku do wcześniej- 9 szej emerytury). Skutek ten nie został wywołany działaniem podstępnym czy nie- zgodnym z przepisami obowiązującego prawa, ale wynika z systemu prawnego obo- wiązującego w Polsce, a co za tym idzie nie można go uznać za skutek zakazany przez prawo. W świetle powyższego należało stwierdzić, że zawarcie umowy o pracę na krótko przed osiągnięciem wieku uprawniającego do uzyskania wcześniejszej eme- rytury i rozwiązanie tej umowy wkrótce po osiągnięciu tego wieku, nie mogło być uznane za działanie podjęte w celu obejście prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================