I UK 286/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSędziemu, który doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, przysługuje jednorazowe odszkodowanie, a nie renta z FUS.
Sędzia Helena W.-R. dochodziła renty z tytułu choroby zawodowej, twierdząc, że była częściowo niezdolna do pracy. Sąd Okręgowy przyznał jej rentę, jednak Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, oddalając odwołanie. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że sędziom w stanie spoczynku przysługuje jednorazowe odszkodowanie w przypadku uszczerbku na zdrowiu, ale nie renta z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ze względu na specyficzne regulacje dotyczące ich uposażenia.
Sprawa dotyczyła wniosku sędzi Heleny W.-R. o przyznanie renty z tytułu choroby zawodowej. ZUS odmówił skierowania na badania, argumentując, że od 1998 r. nie odprowadzano składek na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń sędziów, a ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza ich z obowiązkowego ubezpieczenia wypadkowego. Sąd Okręgowy przyznał sędzi rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powołując się na przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, oddalając odwołanie, wskazując na wadliwość postępowania przed sądem pierwszej instancji oraz podkreślając, że sędziemu w stanie spoczynku nie przysługuje prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy związanej z chorobą zawodową. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając stanowisko Sądu Apelacyjnego. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych (w szczególności art. 94a, 94b, 100 § 5 i 6) stanowi lex specialis i gwarantuje sędziom w stanie spoczynku specjalne uposażenie, które wyłącza możliwość ubiegania się o rentę z FUS z tytułu choroby zawodowej lub wypadku przy pracy. Sędziom przysługuje jedynie jednorazowe odszkodowanie w przypadku uszczerbku na zdrowiu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, sędziemu przysługuje jednorazowe odszkodowanie, a nie renta z FUS.
Uzasadnienie
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych (art. 94a, 94b, 100 § 5 i 6) stanowi lex specialis i gwarantuje sędziom w stanie spoczynku specjalne uposażenie, które wyłącza możliwość ubiegania się o rentę z FUS z tytułu choroby zawodowej lub wypadku przy pracy. Przepisy te wyłączają sędziów z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych w tym zakresie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie skargi kasacyjnej
Strona wygrywająca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Helena W.-R. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (12)
Główne
u.s.p. art. 94a
Ustawa - Prawo o ustroju sądów powszechnych
Przepis ten określa prawo sędziego do jednorazowego odszkodowania w przypadku stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.
u.s.p. art. 94b
Ustawa - Prawo o ustroju sądów powszechnych
Przepis ten reguluje procedury związane z jednorazowym odszkodowaniem dla sędziów, w tym odesłanie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zakresie nieuregulowanym.
u.s.p. art. 100 § § 5
Ustawa - Prawo o ustroju sądów powszechnych
Przepis ten stanowi, że z tytułu pracy na stanowisku sędziego nie przysługuje prawo do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
u.s.p. art. 100 § § 6
Ustawa - Prawo o ustroju sądów powszechnych
Przepis ten stanowi, że w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty z FUS, wypłaca się wyłącznie uposażenie.
Pomocnicze
u.s.w.ch.z. art. 4
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
u.s.w.ch.z. art. 6 § ust. 1
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 477 § 10 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 378 § § 1 zdanie drugie
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379 § pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 12
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych stanowi lex specialis i wyłącza sędziów z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych w zakresie rent z tytułu choroby zawodowej. Sędziom w stanie spoczynku przysługuje specjalne uposażenie, które wyłącza prawo do renty z FUS. Decyzja organu rentowego powinna być oceniana według stanu prawnego i faktycznego z daty jej wydania.
Odrzucone argumenty
Sędziemu przysługuje prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy związanej z chorobą zawodową na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie wyłączają sędziów spod ich działania. Nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji z powodu rozpoznania kwestii przysługiwania prawa do renty, która nie stanowiła przedmiotu bezpośredniego rozstrzygnięcia decyzji ZUS.
Godne uwagi sformułowania
Sędziemu, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługuje jednorazowe odszkodowanie [...] nie przysługuje natomiast renta z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych stanowi lex specialis. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego ma charakter odwoławczy.
Skład orzekający
Jerzy Kwaśniewski
przewodniczący-sprawozdawca
Katarzyna Gonera
członek
Teresa Flemming-Kulesza
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wyłączenie sędziów z prawa do renty z tytułu choroby zawodowej i wypadku przy pracy na rzecz jednorazowego odszkodowania, ze względu na specyficzny status i uposażenie sędziów."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie sędziów w stanie spoczynku lub tych, którzy doznali uszczerbku na zdrowiu w związku z chorobą zawodową lub wypadkiem przy pracy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy specyficznej grupy zawodowej (sędziów) i ich praw do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie pracy i ubezpieczeń społecznych.
“Sędziowie nie mogą liczyć na rentę z ZUS w razie choroby zawodowej – tylko jednorazowe odszkodowanie.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 12 kwietnia 2007 r. I UK 286/06 Sędziemu, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdro- wiu wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługuje jednora- zowe odszkodowanie określone w art. 94a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), nie przy- sługuje natomiast renta z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Teresa Flemming-Kulesza. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2007 r. sprawy z odwołania Heleny W.-R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w K. o rentę z tytułu choroby zawodowej, na skutek skargi ka- sacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2006 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e W dniu 11 kwietnia 2002 r. Helena W.-R. wystąpiła do organu rentowego o przyznanie jej renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. Po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją z dnia 25 kwietnia 2002 r. ZUS Od- dział w K. odmówił skierowania ubezpieczonej na badania lekarskie do Lekarza Orzecznika ZUS celem ustalenia niezdolności do pracy w związku z chorobą zawo- dową. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy stwierdził, że od wynagro- dzeń sędziów i prokuratorów od dnia 1 stycznia 1998 r. nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, a ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887) w art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz w art. 12 wyłącza prokuratorów (a także sędziów) z obowiązkowego ubezpieczenia wypadko- wego. Sędziom i prokuratorom przysługują jedynie te świadczenia z ustawy wypad- 2 kowej, które są wypłacane przez pracodawcę. Brak jest natomiast podstaw prawnych dla roszczeń sędziego o rentę inwalidzką z tytułu niezdolności do pracy związanej z chorobą zawodową. Wyrokiem z dnia 28 maja 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie zmienił powyższą decyzję ZUS w ten sposób, że przyznał Helenie W.-R. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozostającej w związku z chorobą zawodową od dnia 15 marca 2004 r. na okres trzech lat, a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił. Sąd pierwszej instancji ustalił, że Helena W.-R. (urodzona 5 kwietnia 1937 r.) od dnia 1 lipca 1960 r. do dnia 4 kwietnia 2002 r. pracowała na stanowisku sędziego sądu powszechnego. W dniu 14 kwietnia 1999 r. uzyskała prawo do emerytury, której wypłata została zawieszona na jej wniosek. Na podstawie opinii biegłego otolaryn- gologa z dnia 15 kwietnia 2004 r. Sąd uznał ubezpieczoną za częściowo niezdolną do pracy w związku z chorobą zawodową na okres trzech lat, od daty badania i z tego powodu na podstawie art. 94a § 3 i art. 94b § 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) oraz art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypad- ków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy rozstrzygnął o przyznaniu odwołującej się renty w okresie ustalonej jej niezdolności do pracy. Apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego wniósł organ rentowy za- skarżając go w części orzekającej o prawie ubezpieczonej do renty z tytułu częścio- wej niezdolności do pracy związanej z chorobą zawodową od dnia 15 marca 2004 r. na okres trzech lat. ZUS zarzucił naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 94b § 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niezastosowanie art. 100 § 6 powołanej wyżej ustawy. W ocenie organu rentowego Sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że z art. 94b § 8 u. s. p. wynika, że sędziom przysługuje uprawnienie do renty z tytułu choroby zawodowej na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Gdyby taka była wola ustawo- dawcy, to wymieniłby to prawo wprost w ustawie Prawo o ustroju sądów powszech- nych. Tymczasem chodzi wyłącznie o odpowiednie stosowanie proceduralnych prze- pisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym. Według organu rentowego ustawodawca wyłączył sędziów z powszechnego systemu ubezpieczenia, gdyż przyznał im także w 3 przypadku niezdolności do pracy z powodu choroby lub wieku, prawo do uposażenia wielokrotnie wyższego niż emerytura z powszechnego systemu ubezpieczenia. Na podstawie art. 100 § 6 u. s. p. w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spo- czynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wy- płaca się wyłącznie uposażenie (z zastrzeżeniem § 7). Wyrokiem z dnia 22 marca 2006 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie uwzględniając apelację organu rentowego na podstawie art. 386 § 1 k. p. c. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie. Sąd drugiej instancji stwierdził, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego ma charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest pra- widłowość i legalność zaskarżonej odwołaniem decyzji organu rentowego, ocenianej w dacie jej wydania. Badanie legalności decyzji jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili jej wydawania. Postępowanie dowodowe przed sądem jest postępowaniem sprawdzającym i weryfikującym ustale- nia dokonane przez organ rentowy. Dowód z biegłych sądowych nie zastępuje wy- maganego w postępowaniu przed organem rentowym badania lekarza orzecznika ZUS, lecz służy ocenie wydanego przez niego orzeczenia o zdolności ubezpieczone- go do pracy lub jej braku. Późniejsza zmiana stanu zdrowia ubezpieczonego nie może stanowić podstawy do uznania decyzji organu rentowego za wadliwą i jej zmiany. Zmiana decyzji wskutek spełnienia warunków nabycia prawa do renty w cza- sie postępowania odwoławczego prowadziłaby do zmiany charakteru postępowania rentowego z administracyjno - sądowego na wyłącznie sądowy. Sąd nie może zastę- pować organu rentowego. Według Sądu drugiej instancji Sąd pierwszej instancji roz- poznając odwołanie ubezpieczonej wskazaną wyżej zasadę naruszył. Jeżeli bowiem wniosek ubezpieczonej o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową został złożony w dniu 11 kwietnia 2002 r. (pod rządami ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób za- wodowych oraz obowiązującej od dnia 1 października 2001 r. ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych), to zaskarżona decyzja organu ren- towego z dnia 25 kwietnia 2002 r. powinna być oceniona według stanu faktycznego i prawnego na datę jej wydania. Tymczasem Sąd pierwszej instancji orzekał według stanu zdrowia ubezpieczonej ustalonego później (od dnia 15 marca 2004 r.) i na podstawie obowiązującej później ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpie- czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz art. 94a 4 i 94b u.s.p. wprowadzonych przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o prokuraturze, ustawy - Prawo o ustroju sądów wojskowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 228, poz. 2256) zmieniającej u. s. p. z dniem 14 stycznia 2004 r. Niezależnie od stwierdzenia wyżej wskazanej wadliwości wyroku Sądu pierw- szej instancji, Sąd drugiej instancji ustalił, że sędziemu w stanie spoczynku nie przy- sługuje prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy związanej z chorobą zawodo- wą. Wynika to zarówno z poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 1994 Nr 7, poz. 25 ze zm.) jak i z obecnie obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów po- wszechnych. Począwszy bowiem od dnia 1 stycznia 1998 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów po- wszechnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 124, poz. 782) od wy- nagrodzeń sędziów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne - art. 781 § 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Pod rządami nowej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, regulacja taka znajduje się w jej art. 91 § 9. Ustawodawca realizując przepisy konstytucyjne (art. 180 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP) w art. 100 § 1 - 3 u.s.p. z 27 lipca 2001 r. zagwarantował sędziom w stanie spoczynku prawo do upo- sażenia, którego uzyskanie wyłącza możliwość ubiegania się o prawo do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu pracy na stanowisku sę- dziego (art. 100 § 5 u. s. p.). Na podstawie art. 100 § 6 tej ustawy w razie zbiegu tych uprawnień wypłaca się wyłącznie uposażenie. Jakkolwiek w art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.) nie wyłączono sędziów wprost z obo- wiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, jak również wypadkowego (tak jak to uczyniono w odniesieniu do prokuratorów), to nie budzi wątpliwości, że także i ta grupa zawodowa nie podlega wspomnianym ubezpieczeniom. Katalog świadczeń określonych w art. 94 u. s. p. spowodowanych chorobą nie wymieniał uprawnień sędziów do uzyskania jednorazowych świadczeń w sytuacji wystąpienia zdarzeń uregulowanych ustawą wypadkową. Powstała więc luka prawna, która została wypełniona art. 94a i 94b u. s. p. (art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy...). Znowelizowana regulacja wprowadza możliwość uzyskania przez sędziego, który na skutek wypadku przy pracy lub cho- 5 roby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, jednora- zowego odszkodowania. Także z uzasadnienia projektu powyższej nowelizacji wyni- ka, że ustawodawca nie przewidywał dla sędziów pozostałych świadczeń z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługujących pracownikom (ubezpie- czonym), gdyż w ich miejsce sędziemu przysługują odpowiednio: wynagrodzenie, płatny urlop dla poratowania zdrowia, uposażenie w stanie spoczynku, uposażenie rodzinne. Brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni art. 94b § 8 u.s.p. przez zasto- sowanie wobec sędziów przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wy- padków przy pracy i chorób zawodowych w zakresie prawa do renty. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponow- nego rozpoznania. Skarga kasacyjna zawiera dwie podstawy. W ramach podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego skarżąca zarzuciła niewłaści- wą interpretację przepisów art. 94a § 3 oraz art. 94b § 8 oraz art. 100 § 5 i § 6 u.s.p. w kontekście przepisów art. 1, art. 2, art. 3, art. 24 ust. 2a, art. 25 a ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo- wych (Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) oraz przepisów art. 2, art. 6, art. 16, art. 17, art. 18, art. 25 oraz art. 26b ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpie- czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.). Skarżąca podniosła, że w czasie wydania decyzji przez or- gan rentowy (25 kwietnia 2002 r.) problem świadczeń dla sędziów z tytułu chorób zawodowych i wypadków przy pracy nie był uregulowany w u. s. p. Kwestię tę pod- niesiono dopiero w u. s. p. po jej zmianie obowiązującej od 14 stycznia 2004 r. Do tej pory do sędziów zastosowanie miały przepisy zawarte w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych odno- szące się do ogółu pracowników i stosowanie tej ustawy nie budziło wątpliwości do dnia 1 stycznia 1998 r., gdyż składki od wynagrodzeń sędziów były odprowadzane do ZUS. Od 1 stycznia 1998 r. do 1 stycznia 2003 r. nadal obowiązywała, również w stosunku do sędziów, ustawa wypadkowa z 1975 r. łącząca wypadki przy pracy i choroby zawodowe ze stosunkiem pracy - a brak było stosownych przepisów w ustawie o ustroju sądów powszechnych. Powyższa ustawa nie wyłączała sędziów z zakresu swojego działania. Od 1 stycznia 2003 r. obowiązuje ustawa z 30 paździer- nika 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób za- 6 wodowych, która wiąże te zdarzenia z ubezpieczeniem społecznym, ale z kolei prze- pis art. 94b § 8 u.s.p. obliguje do odpowiedniego stosowania ustawy wypadkowej z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych wobec sędziów, a więc przy uwzględnieniu okresów składko- wych spełnionych wcześniej w konkretnym przypadku. Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo- wych również nie wyłącza sędziów ze swojego działania. Od wynagrodzenia skarżą- cej, pracującej na stanowisku sędziego niemal 42 lata do czasu przejścia w stan spoczynku z powodu wieku, odprowadzane były składki na ubezpieczenie społeczne do ZUS przez 37,5 lat, a skoro od 15 kwietnia 2004 r. ustalono jej ograniczoną zdol- ność do pracy na okres 3 lat z powodu choroby zawodowej, to uzyskała ona upraw- nienia do otrzymania renty z ZUS z tytułu tej choroby. W sytuacji, gdy przepisy u. s. p. oraz ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wy- padków przy pracy i chorób zawodowych nie wyłączają wyraźnie sędziów spod ich działania, to także przepis art. 100 § 5 i § 6 u.s.p. nie ma zastosowania do świad- czeń rentowych z powodu chorób zawodowych i wypadków przy pracy, lecz stosow- ne przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu chorób zawodowych i wy- padków przy pracy, w szczególności zaś art. 26 ustawy z 30 października 2002 r. Przepisy art. 25 ust. 3 i art. 26 ust. 2 tej ustawy rozróżniają osoby pobierające upo- sażenie w stanie spoczynku z powodu wieku oraz z powodu choroby lub utraty sił regulując kwestię zbiegu uposażenia w stanie spoczynku z rentą z tytułu choroby zawodowej lub wypadku przy pracy wyraźnie eksponując uposażenie w stanie spo- czynku przyznane ze względu na wiek. W ramach podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa procesowego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 378 § 1 zdanie drugie k. p. c. w związku z art. 379 pkt 1 k. p. c. oraz art. 477 10 § 2 k. p. c., przez nieuwzględnienie przez Sąd drugiej instancji z urzędu nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji zaist- niałej na skutek rozpoznania przez Sąd Okręgowy kwestii przysługiwania odwołują- cej się prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawo- dową, która to kwestia nie stanowiła przedmiotu bezpośredniego rozstrzygnięcia za- wartego w decyzji ZUS, w związku z którą wniesiono odwołanie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 7 Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Najdalej idące są zarzuty drugiej podstawy, których potwierdzenie oznaczałoby nieważność postępowania z powodu niedopuszczalności drogi sadowej. Rozpoznano je w pierwszej kolejności. Nieważności postępowania, ograniczonej do postępowania przed Sądem pierwszej instancji, upatruje skarżąca w tym, że Sąd ten z naruszeniem art. 47710 § 2 k.p.c. rozpoznał odwołanie według stanu rzeczy, który powstał już po wydaniu decyzji organu rentowego objętej odwołaniem. Zarzut ten jest bezzasadny przede wszystkim dlatego, że bezpodstawnie kwalifikuje postępowanie przed Sądem wynikające z od- wołania od decyzji organu rentowego, tak jakby w ogóle nie należało do drogi sądo- wej. Tymczasem rozpoznanie odwołania od decyzji organu rentowego stanowi oczy- wiście - czego skarżąca nie kwestionuje - sprawę z zakresu ubezpieczeń społecz- nych w rozumieniu art. 476 § 2 pkt 2 k.p.c., ale tej właściwości sądu nie likwiduje - jak to niesłusznie ocenia skarżąca - naruszenie przez sąd rozpoznający odwołanie prze- pisów postępowania, w tym wskazanego w skardze art. 47710 § 2 k.p.c. Skarżąca wniosła odwołanie do właściwego sądu i tylko sąd a nie żaden inny organ był wła- ściwy do rozpoznania tego odwołania. Inną jest rzeczą, bo nie wkraczającą w mate- rię drogi sądowej, to czy postępowanie sądowe nie uchybiało przepisom postępowa- nia. Uchybienie tym przepisom, które wskazuje skarga, zostało dostrzeżone przez Sąd drugiej instancji, a ponieważ stwierdzone uchybienia nie spowodowały nieważ- ność postępowania z powodu niedopuszczalności drogi sądowej - to Sąd drugiej in- stancji nie naruszył art. 378 § 1 zdanie drugie k.p.c. Oznacza to w konsekwencji bez- zasadność tej podstawy skargi, skoro innych zarzutów dotyczących postępowania przed Sądem, który wydał zaskarżony skargą wyrok, skarga nie zawiera (por. art. 39813 § 1 w związku z art. 3981 § 1 i art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Wobec akcentowania w uzasadnieniu skargi kwestii związanych z niejednolitością przedmiotu postępowa- nia przed organem rentowym i postępowania wynikającego z odwołania od decyzji organu rentowego należy zauważyć, że o nietrafności stanowiska skarżącej wystar- czająco jasno świadczy rozstrzygnięcie (treść) zaskarżonego wyroku, które - w jego części rozstrzygającej o istocie sprawy - orzeka oddalenie odwołania - tego przecież odwołania, które wniosła Helena W.-R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziału w K. z dnia 25 kwietnia 2002 r. Nie zachodzi więc jakakolwiek nieod- powiedniość pomiędzy przedmiotem postępowania wynikającym na skutek wniesio- nego do sądu odwołania, a przedmiotem rozpatrywanego w postępowaniu kasacyj- nym prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy. 8 Z materialnoprawnej podstawy skargi kasacyjnej wynika zagadnienie prawne dotyczące relacji między wskazanymi w skardze, z jednej strony, przepisami ustawy o ustroju sądów powszechnych, a z drugiej - przepisami ustaw systemowych z za- kresu świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Sąd Najwyższy stwierdza, że - wbrew zarzutom skargi - w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zostało przedstawione wyja- śnienie powyższego zagadnienia, które nie budzi zastrzeżeń. Zasadniczą przesłankę stanowiska Sądu Apelacyjnego stanowi przekonywająco uzasadniona teza o szcze- gólnym charakterze (lex specialis) przepisów ustawy - Prawo o ustroju sądów po- wszechnych. W ustawie tej uregulowane wszak zostały prawa i obowiązki sędziów także w odniesieniu do świadczenia przysługującego w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby zawodowej. O tym, że ure- gulowanie prawne z ustawy dla sędziów „pragmatycznej”, zapewnia sędziom z po- wyższego ryzyka jednorazowe odszkodowanie, wyłączając prawo do renty z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych, w sposób jednoznaczny stanowią wskazane w skar- dze przepisy art. 94a, 94b oraz 100 § 5 i 6 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych w ich brzmieniu wynikającym z ustawy z dnia 28 listo- pada 2003 r. zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 14 stycznia 2004 r. O tym jakie świadczenia przysługują sędziemu (członkom rodziny sędziego), który wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, doznał stałego lub długo- trwałego uszczerbku na zdrowiu - że jest to jednorazowe odszkodowanie - stanowi art. 94a. Natomiast art. 94b u.s.p. poświęcony został kwestiom proceduralnym - kompetencjom lekarza orzecznika (§ 1), doręczaniu orzeczenia lekarza orzecznika uprawnionym podmiotom (§ 2), że jednorazowe odszkodowanie przyznaje się na wniosek (§ 3), decyzyjnej formie rozstrzygania w sprawie przyznania jednorazowego odszkodowania (§ 4 i § 5), terminowi wypłacania jednorazowego odszkodowania (§ 6), oraz trybowi sądowego postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń spo- łecznych, właściwym w sprawach odwołań od decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania jednorazowego odszkodowania (§ 7). Wszystkie te określone w art. 94b u.s.p. procedury dotyczą wyłącznie jednorazowego odszkodowania, a uregulowania te kończy zawarte w § 8 tego prawa odesłanie do stosowania odpowiedniego - w zakresie nieuregulowanym - przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Nie może być wątpliwości - jak to trafnie przyjął Sąd Apelacyjny w podstawie zaskarżonego wyroku - że „odesłanie” to dotyczy spraw uregulowanych w art. 94b u.s.p., to znaczy spraw, po pierwsze z zakresu jed- 9 norazowego odszkodowania i po drugie - szeroko rozumianych kwestii procedury dotyczącej jednorazowego odszkodowania. Powyższa ocena zawarta w zaskarżo- nym wyroku znajduje zdecydowane potwierdzenie w przepisach art. 100 § 5 i § 6 u.s.p. Pierwszy z tych przepisów jednoznacznie przesądza o tym, że „z tytułu pracy na stanowisku sędziego nie przysługuje prawo do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 91 § 10” (przypadki te nie dotyczą sytuacji rozpatrywanej). Natomiast również jedno- znacznie w § 6 stanowi się o tym, że „w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się wyłącznie uposażenie, z zastrzeżeniem § 7” (to zastrzeżenie także nie dotyczy rozpatrywanego przypadku). Wprowadzenie powyższych przepisów do ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych stanowi - w każdym razie co do zasady - normatywnie jasne ustalenie stanu prawnego, który - jak to trafnie wywiódł Sąd Apelacyjny - obowiązywał także przed tą nowelizacją, tyle że normę prawną o przysługiwaniu sędziemu, który wsku- tek choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, jednorazowego odszkodowania bez prawa do renty z ubezpieczenia społecznego, wyprowadzano z szerszej analizy interpretacyjnej. Przedstawione w tym przedmiocie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustalenie normy prawnej opiera się na przeko- nywującej analizie interpretacyjnej z niebudzącym zastrzeżeń wyprowadzeniem wniosków z sytuacji prawnej wynikającej z uzyskania przez sędziów prawa do spe- cjalnego dla nich wynagrodzenia w stanie spoczynku oraz związanego z tym zwol- nienia ich z obowiązującego powszechnie w systemie ubezpieczeń społecznych obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Należy tu dodać zastrze- żenie, że rekonstruowana w podstawie prawnej zaskarżonego wyroku norma prawna dotyczy wyłącznie dochodzonego w sprawie prawa sędziego do renty z tytułu choro- by zawodowej (a nie jednorazowego odszkodowania) i dotyczy wyłącznie zdarzeń zaistniałych - tak jak w sprawie niniejszej - pod rządem wskazanych wyżej przepisów art. 100 § 5 i § 6 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszech- nych. Z powyższych przyczyn, uznając bezzasadność obu podstaw skargi kasacyj- nej Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39814 k.p.c. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI