I UK 282/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła prawa J.S. do emerytury, które zostało odmówione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z powodu niespełnienia wymogu trzydziestoletniego okresu zatrudnienia oraz ostatniego tytułu ubezpieczenia w postaci umowy zlecenia. Po serii postępowań przed sądami niższych instancji, które początkowo oddalały odwołanie, a następnie uchylały wyroki, Sąd Okręgowy ostatecznie ustalił, że umowy nazwane umowami zlecenia faktycznie miały charakter umów o pracę, co pozwoliło na zaliczenie tych okresów do stażu ubezpieczeniowego. Sąd Apelacyjny potwierdził to stanowisko, podkreślając, że o charakterze zatrudnienia decydują cechy stosunku pracy, takie jak podporządkowanie, wykonywanie pracy osobiście, za wynagrodzeniem, w określonym czasie i miejscu, a nie nazwa umowy. Sąd Apelacyjny zwrócił również uwagę na art. 65 § 2 k.c., który nakazuje badać zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko jej dosłowne brzmienie. Organ rentowy wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i przyjęcie, że umowa zlecenia może być traktowana jako umowa o pracę. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, opierając się na art. 22 § 11 k.p., który stanowi, że zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy jest każde zatrudnienie, w którym pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, a pracodawca do zatrudniania za wynagrodzeniem, niezależnie od nazwy zawartej umowy. Sąd Najwyższy podkreślił, że o charakterze zatrudnienia decyduje treść stosunku prawnego i sposób jego wykonywania, a nie jego nazwa. Wskazał również, że wnioskodawczyni miała interes prawny w ustaleniu charakteru umów, gdyż spór toczył się z organem rentowym, a nie z pracodawcami.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie charakteru prawnego stosunku zatrudnienia w sytuacjach, gdy nazwa umowy nie odpowiada jej faktycznej treści, zwłaszcza w kontekście nabywania uprawnień ze stosunku pracy (np. emerytury).
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której cechy stosunku pracy przeważały nad cechami umowy zlecenia. Konieczna jest indywidualna analiza każdego przypadku.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa nazwana umową zlecenia, która w rzeczywistości posiada cechy stosunku pracy, może być podstawą do nabycia prawa do emerytury, jeśli przepisy wymagają statusu pracownika?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli w treści stosunku prawnego łączącego strony przeważają cechy charakterystyczne dla stosunku pracy określone w art. 22 § 1 k.p., to mamy do czynienia z zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na art. 22 § 11 k.p. i bogate orzecznictwo, podkreślił, że o charakterze zatrudnienia decyduje treść umowy i sposób jej wykonywania, a nie jej nazwa. W przypadku przewagi cech stosunku pracy (podporządkowanie, wykonywanie pracy osobiście, za wynagrodzeniem, w określonym czasie i miejscu), umowa taka jest traktowana jako umowa o pracę, co pozwala na zaliczenie okresów do stażu ubezpieczeniowego.
Czy wnioskodawca ma interes prawny w ustaleniu charakteru prawnego umowy (zlecenia vs. o pracę) w sporze z organem rentowym, jeśli pracodawcy nie kwestionowali nazwy umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli spór co do charakteru prawnego umów istnieje pomiędzy wnioskodawcą a organem rentowym, a nie pomiędzy wnioskodawcą a pracodawcą, wnioskodawca ma interes prawny w ustaleniu tego charakteru w postępowaniu sądowym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że powództwo o ustalenie stosunku prawnego na podstawie art. 189 k.p.c. jest uzasadnione, gdy istnieje spór co do charakteru prawnego umowy, który nie może być rozstrzygnięty w drodze powództwa o świadczenie. W tej sprawie spór dotyczył prawa do emerytury, a więc istniał pomiędzy wnioskodawczynią a organem rentowym, co uzasadniało ustalenie charakteru umów w tym postępowaniu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. S. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych | organ_państwowy | organ rentowy |
| Towarzystwo Handlu Zagranicznego "S." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | zainteresowany |
| Ośrodek Wypoczynkowy "D." | inne | zainteresowany |
Przepisy (9)
Główne
u.e.r.f.u.s. art. 29
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Definicja stosunku pracy, który obejmuje każde zatrudnienie, w którym pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
k.p. art. 22 § § 11
Kodeks pracy
Bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy, zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy jest każde zatrudnienie spełniające kryteria z § 1.
Pomocnicze
u.e.r.f.u.s. art. 46
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 32
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
k.p. art. 300
Kodeks pracy
Stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do stosunków pracy w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa pracy.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.
u.e.r.f.u.s. art. 100 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Faktyczne cechy stosunku pracy (podporządkowanie, wykonywanie pracy osobiście, za wynagrodzeniem, w określonym czasie i miejscu) decydują o charakterze zatrudnienia, a nie jego nazwa. • Zgodnie z art. 22 § 11 k.p., umowa nazwana umową zlecenia, która posiada cechy stosunku pracy, jest traktowana jako umowa o pracę. • Wnioskodawczyni miała interes prawny w ustaleniu charakteru umów w sporze z organem rentowym. • Organ rentowy udzielił wnioskodawczyni informacji, że zatytułowanie umowy zleceniem nie pozbawi jej możliwości uzyskania emerytury.
Odrzucone argumenty
Ostatnim tytułem ubezpieczenia wnioskodawczyni było zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia, co wyklucza prawo do emerytury. • Charakter prawny umowy należy ustalać na podstawie jej nazwy i oświadczeń woli stron, a nie sposobu jej wykonywania. • Wnioskodawczyni powinna była zakwestionować umowy zlecenia przed pracodawcami, a nie dopiero w sporze z organem rentowym.
Godne uwagi sformułowania
bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy, zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy jest każde zatrudnienie, w którym pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. • w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. • o charakterze zatrudnienia decyduje nie tylko i nie tyle jej nazwa, ile cel i zgodny zamiar stron. • kwalifikacja umowy o świadczenie usług jako umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej budzi w praktyce istotne trudności i należy jej dokonywać metodą typologiczną, tj. poprzez rozpoznanie i wskazanie jej cech przeważających (dominujących).
Skład orzekający
Zbigniew Korzeniowski
przewodniczący
Zbigniew Myszka
członek
Herbert Szurgacz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie charakteru prawnego stosunku zatrudnienia w sytuacjach, gdy nazwa umowy nie odpowiada jej faktycznej treści, zwłaszcza w kontekście nabywania uprawnień ze stosunku pracy (np. emerytury)."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której cechy stosunku pracy przeważały nad cechami umowy zlecenia. Konieczna jest indywidualna analiza każdego przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy potrafią przełamać formalizm nazwy umowy, aby chronić prawa pracownicze i ubezpieczeniowe, co jest zawsze interesujące dla prawników i osób pracujących.
“Umowa zlecenie czy umowa o pracę? Sąd Najwyższy wyjaśnia, co liczy się naprawdę!”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.