I UK 279/14

Sygn. akt I UK 279/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 marca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Bogusław Cudowski SSN Zbigniew Myszka w sprawie z odwołania J. T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o prawo do emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 marca 2015 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 30 grudnia 2013 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 grudnia 2013 r. zmienił zaskarżony przez organ rentowy wyrok Sądu Okręgowego w C. z dnia 10 czerwca 2013 r. w ten sposób, że oddalił odwołanie J. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń 2 Społecznych z dnia 29 czerwca 2012 r., odmawiającej prawa do emerytury w wieku obniżonym z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Sąd odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 184 i art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm., dalej jako : „ustawa emerytalna”), prawo do emerytury przysługuje ubezpieczonemu, urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 r., który ukończył 60 lat, udokumentował do dnia 31 grudnia 1998 r. 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym co najmniej 15 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego albo złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązał stosunek pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Ten ostatni warunek został usunięty z dniem 1 stycznia 2013 r. na mocy ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637), jednakże obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Sąd odwoławczy za bezsporne uznał, że ubezpieczony na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymował się ponad 34 – letnim stażem ubezpieczeniowym i nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Obniżony wiek emerytalny osiągnął w dniu 17 kwietnia 2010 r. Niekwestionowane było też, że odwołujący się nie rozwiązał stosunku pracy, co zwalniało Sąd pierwszej instancji od czynienia ustaleń odnośnie do charakteru i wymiaru czasu pracy w spornym okresie jego zatrudnienia od 1 lutego 1975 r. do 30 listopada 1991 r. w Przedsiębiorstwie Robót Instalacyjno-Montażowych Budownictwa Rolniczego. Według Sądu drugiej instancji, spełnienie warunków uprawniających do emerytury w wieku obniżonym podlega bowiem ocenie według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji przez organ rentowy. Skoro zaś w tej dacie obowiązywał wynikający z art. 184 ustawy emerytalnej warunek rozwiązania stosunku pracy, którego ubezpieczony bezsprzecznie wówczas nie spełniał, to brak było podstaw do stwierdzenia, że nabył uprawnienia emerytalne na podstawie tego przepisu. 3 Niezależnie od tego, Sąd Apelacyjny podniósł, że wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, zatrudnienie odwołującego się w Przedsiębiorstwie Robót Instalacyjno-Montażowych Budownictwa Rolniczego w okresie od 1 lutego 1975 r. do 30 listopada 1991 r. nie miało cech pracy w warunkach szczególnych. Według przedłożonego przez ubezpieczonego świadectwa wykonywania prac w warunkach szczególnych, był on w tym czasie zatrudniony przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych, tj. wykonywał prace opisane w wykazie A, dział II, poz. 1 pkt 7, stanowiącym załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty. Fakt wydania świadectwa określonej treści przez pracodawcę nie zwalnia jednak sądu od dokładnej jego analizy i poddania weryfikacji, a w końcu rozstrzygnięcia, czy w oparciu o zawarte w nim dane zachodzi podstawa do uwzględnienia wynikających z niego informacji. W niniejszej sprawie brak jest takiej podstawy, albowiem ubezpieczony wykonywał prace elektromontera w budownictwie, a prace opisane w wydanym mu świadectwie, polegające na wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych, zostały wymienione jedynie w dziale II wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej jako: „rozporządzenie”), dotyczącego zatrudnienia w energetyce. Wyodrębnienie prac w załączniku ma zaś charakter stanowiskowo – branżowy, na co wielokrotnie zwracał uwagę Sąd Najwyższy. Nie można zatem swobodnie, czy wręcz dowolnie, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. Uzupełnianie załącznika do rozporządzenia zarządzeniami poszczególnych ministrów, reprezentujących określone branże, o kolejne prace, niepozostające w związku z głównym działem przemysłu, do którego się odnoszą, 4 nie może mieć zatem żadnego wpływu na ocenę charakteru pracy i jej przyporządkowanie do innego działu. Z tych względów nie ma podstaw do stwierdzenia, że ubezpieczony, będący w spornym okresie elektromonterem w przedsiębiorstwie budowlanym, wykonywał prace w szczególnych warunkach, przypisane zatrudnieniu w energetyce, co łącznie z nierozwiązaniem stosunku pracy na dzień wydania zaskarżonej decyzji uniemożliwiało przyznanie mu emerytury po myśli art. 184 ustawy emerytalnej, w związku z tym za błędne musiało być uznane przeciwne stanowisko Sądu pierwszej instancji. Ubezpieczony wywiódł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zarzucając naruszenie: 1. art. 184 w związku z art. 32 i art. 100 ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że prawo do emerytury na zasadach przewidzianych w art. 184 ustawy emerytalnej powstaje z dniem spełnienia wszystkich przesłanek, w tym przesłanki rozwiązania stosunku pracy przez ubezpieczonego, pomimo zmiany przepisu art. 184 ust. 2 ustawy emerytalnej od dnia 1 stycznia 2013 r. (w trakcie postępowania sądowego toczącego się z odwołania od decyzji organu rentowego); 2. § 2 ust. 1 oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia w związku z załącznikiem do tego rozporządzenia, stanowiącym wykaz A, dział II oraz w związku z art. 32 ust. 4 i art. 184 ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zatrudnienie w charakterze elektromontera w przedsiębiorstwie budowlanym nie stanowi pracy w warunkach szczególnych, bowiem wykaz prac określony w załączniku do rozporządzenia ma charakter stanowiskowo – branżowy i konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki; 3. art. 316 § 1 k.p.c., przez jego niewłaściwe zastosowanie i pominięcie przy orzekaniu zmiany stanu prawnego w zakresie przepisu art. 184 ust. 2 ustawy emerytalnej od dnia 1 stycznia 2013 r. Opierając skargę na takich podstawach, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie tego wyroku oraz orzeczenie co do istoty sprawy. 5 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ubezpieczonego ma usprawiedliwione podstawy. W dacie wydania zaskarżonej decyzji wedle art. 184 ust. 2 ustawy emerytalnej, emerytura, o której mowa w ust. 1 tego artykułu, przysługiwała pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Od 1 stycznia 2013 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego. Ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw zmieniono treść powyższego przepisu, rezygnując z warunku rozwiązania stosunku pracy, a zatem zmiana ta nastąpiła przed wydaniem wyroku przez Sąd pierwszej instancji. Z przepisu art. 316 § 1 k.p.c. wynika ogólna zasada obowiązująca w postępowaniu cywilnym, zgodnie z którą podstawą rozstrzygnięcia jest stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Nie budzi wątpliwości, że „stan rzeczy” w rozumieniu powyższego przepisu obejmuje również stan prawny. Na gruncie spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych powyższa reguła doznaje weryfikacji z tego względu, że postępowanie sądowe w tych sprawach wszczynane jest na skutek odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które zastępuje pozew. Postępowanie to ma zatem charakter odwoławczy, a jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem wydanej decyzji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednak, że zasada ta nie ma charakteru absolutnego. Ma ona bowiem uzasadnienie tylko wtedy, kiedy odwołanie się do art. 316 § 1 k.p.c. wypaczałoby charakter postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i prowadziłoby do jaskrawego pominięcia odrębności tego postępowania przez całkowite pozbawienie znaczenia postępowania administracyjnego poprzedzającego postępowanie sądowe. Niebezpieczeństwa takiego nie ma w sytuacji, kiedy spełnienie się ostatniej z przesłanek prawa do świadczenia w trakcie postępowania sądowego jest oczywiste i niekwestionowane 6 przez organ rentowy (por. między innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1998 r., II UKN 555/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 181; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2004 r., II UK 395/03, OSNP 2005 nr 3, poz. 43; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 152/04, OSNP 2005 nr 17, poz. 273; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2007 r., III UK 25/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 293, OSP 2009 nr 4, poz. 45). W wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 r., II UK 235/11 (OSNP 2013 nr 7-8, poz. 87) Sąd Najwyższy podkreślił, że odstępstwo od zasady badania legalności decyzji na dzień jej wydania jest szczególnie uzasadnione w przypadku oceny prawa do świadczenia uzależnionego, między innymi, od warunku rozwiązania stosunku pracy, np. na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, czy art. 184 ustawy emerytalnej. Jeśli powyższe wymaganie zostanie spełnione po wydaniu decyzji - w trakcie postępowania odwoławczego przed sądem - nie ma przeszkód, aby sąd, stwierdziwszy spełnienie pozostałych przesłanek tego prawa, przyznał świadczenie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1998 r., II UKN 555/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 181, czy też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2013 r., I UK 362/2012, LexPolonica nr 5145858). Z tych samych przyczyn Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 2014 r., I UK 409/13 (LEX nr 1620586) przyjął, że zmiana stanu prawnego przez wycofanie warunku rozwiązania stosunku pracy (art. 184 ust. 2 ustawy emerytalnej) przed wydaniem wyroku przez Sąd drugiej instancji uzasadnia zastosowanie przez Sąd art. 316 § 1 k.p.c., a w konsekwencji zobowiązuje do uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego odwołanie tylko z powodu niespełnienia tego warunku. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni akceptuje powyżej przedstawione poglądy, wobec czego za trafny uznaje zarzut skarżącego naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 316 § 1 k.p.c., co polegało na nieprzyjęciu za podstawę rozstrzygnięcia art. 184 ust. 2 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r., oczywiście z uwzględnieniem art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej. Taka zmiana stanu prawnego stanowiła bowiem novum niewymagające dokonywania merytorycznej oceny przez organ rentowy, nie powodowała więc konieczności przeprowadzenia przed organem rentowym jakiegokolwiek postępowania. 7 Tym samym prawo ubezpieczonego do emerytury w obniżonym wieku uzależnione było jedynie od oceny tej spornej przesłanki, jaką jest kwestia posiadania przez wnioskodawcę co najmniej 15 - letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 56, poz. 498) zmieniono treść art. 32 ustawy emerytalnej, w związku z czym od dnia 2 maja 2003 r. w celu ustalenia uprawnień, o których mowa w jego ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważało się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepis ten, w zakresie, w jakim posługiwał się określeniem „w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych", został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 r., P 17/03 (OTK-A 2004 nr 6, poz. 57 i Dz.U. Nr 144, poz. 1530) pozbawiony mocy prawnej. Artykuł 32 ust. 4 ustawy pozostał bez zmian i stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Wykładni pojęcia „przepisy dotychczasowe” dokonał Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01 (OSNP 2002 nr 10, poz. 243), wskazując na przepisy rozporządzenia, z wyłączeniem tych, które zobowiązywały ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralne związki spółdzielcze do ustalenia wykazu stanowisk pracy w podległych im zakładach pracy. Stwierdził, że odesłanie do przepisów dotychczasowych w kwestii wykazów obejmujących świadczenie pracy w warunkach szczególnych, zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej, nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1 ust. 2-3 rozporządzenia. Odesłanie dotyczy więc tylko wieku emerytalnego, rodzajów prac, stanowisk, warunków uprawniających do wcześniejszej emerytury. To pozwala na wniosek, że przepisy dotychczasowe, o których mowa w odesłaniu, to § 2 ust. 1 8 rozporządzenia, stanowiący, iż okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy; przepisy § 4-8a, określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia oraz przepisy § 9-15, dotyczące wieku emerytalnego i warunków przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze. Sąd Najwyższy w konsekwencji stwierdził więc, że odesłanie do przepisów dotychczasowych nie dotyczy kompetencji do tworzenia wykazów obejmujących stanowiska, na których świadczy się pracę w szczególnych warunkach, ale obejmuje samą treść tych wykazów i inne okoliczności wyraźnie wskazane w art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej in principio, co zostało zaakceptowane przez Trybunał Konstytucyjny w motywach wskazanego wyżej wyroku. Jak stwierdził Sąd Apelacyjny, w judykaturze rzeczywiście przyjmuje się, że w świetle przepisów wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia, wyodrębnienie poszczególnych prac ma charakter stanowiskowo - branżowy. Pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono bowiem konkretne stanowiska przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do niższego wieku emerytalnego. Przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji, jako pracy w szczególnych warunkach. Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości i uciążliwości do oddzielnych działów oraz poszczególnych stanowisk w ramach gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe, gdyż należy przyjąć, że konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 20/09 i I UK 24/09; z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10 a także z dnia 14 marca 2013 r., I UK 547/12; niepublikowane). Oznacza to, że przynależność pracodawcy 9 do określonej gałęzi przemysłu ma znaczenie istotne i nie można dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały przypisane w tym akcie prawnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, niepublikowany). Nietrafnie jednak Sąd odwoławczy, uznając że decydujące znaczenie dla możliwości uznania pracy za wykonywaną w warunkach szczególnych ma jedynie przyporządkowanie pracodawcy do określonego działu przemysłu, przypisał tej zasadzie charakter absolutny, abstrahując od okoliczności faktycznych poszczególnych spraw, czyli nie uwzględniając warunków, w jakich konkretna praca jest świadczona. Tymczasem biorąc pod uwagę treść art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, należy przede wszystkim stwierdzić, czy konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w różnym stopniu w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Jeżeli bowiem uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia konkretnej pracy wynika właśnie z jej branżowej specyfiki, to należy odmówić tego szczególnego waloru pracy wykonywanej w innym dziale przemysłu. Natomiast w sytuacji, gdy stopień szkodliwości, czy uciążliwości danego rodzaju pracy nie wykazuje żadnych różnic w zależności od branży, w której jest wykonywana, brak jest podstaw do zanegowania świadczenia jej w warunkach szczególnych tylko dlatego, że w załączniku do rozporządzenia została przyporządkowana do innego działu przemysłu (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, LEX nr 1439383, czy też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2014 r., II UK 368/14, LEX nr 1458633). Jeżeli bowiem pracownik w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony był na działanie tych samych czynników, na które narażeni byli pracownicy innego działu przemysłu, w ramach którego to działu takie same prace zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach, to zróżnicowanie tych stanowisk pracy musiałoby być uznane za naruszające zasadę równości w zakresie uprawnień do ubezpieczenia społecznego pracowników wykonujących 10 taką samą pracę. Z ustanowionej na gruncie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady wynika bowiem nakaz jednakowego traktowania podmiotów znajdujących się w zbliżonej sytuacji oraz zakaz różnicowania w tym traktowaniu bez przyczyny znajdującej należyte uzasadnienie w przepisie rangi co najmniej ustawowej. Zasady sprawiedliwości wymagają przy tym, aby zróżnicowanie prawne podmiotów (ich kategorii) pozostawało w adekwatnej relacji do różnic w ich sytuacji faktycznej, jako adresatów danych norm prawnych. Z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie przez Sąd pierwszej instancji wynika, że ubezpieczony, zatrudniony w przedsiębiorstwie budowlanym (które zajmowało się również wykonywaniem sieci elektroenergetycznych, w tym instalacji linii kablowych na wysokości), w spornym okresie pracował jako elektromonter w pełnym wymiarze czasu pracy przy budowie linii energetycznych niskiego, średniego i wysokiego napięcia. W wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych zostały uwzględnione w dziale II, odnoszącym się do prac w energetyce. W podstawie faktycznej wyroku Sądu Apelacyjnego brakuje zaś jakichkolwiek ustaleń odnośnie do tego, że ubezpieczony, pracując w innym dziale przemysłu, w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy nie był narażony na działanie tych samych szkodliwych czynników, na które narażeni byli pracownicy przemysłu energetycznego, w ramach którego to działu tego rodzaju prace elektromonterskie zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach, co czyni skargę kasacyjną uzasadnioną. Nie jest bowiem możliwe prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, w tym wypadku art. 184 ustawy emerytalnej, do niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego (np. na podstawie opinii biegłego do spraw BHP) odnośnie do tego, czy pracując w przedsiębiorstwie budowlanym przy budowie linii energetycznych niskiego, średniego i wysokiego napięcia ubezpieczony był narażony na taką samą ekspozycję czynników szkodliwych jak zatrudnieni przy takich pracach w energetyce, co determinuje ocenę warunków jego pracy jako szczególnych w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej. 11 Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c. i art. 39821 w związku z art. 108 § 2 k.p.c.).