I UK 275/04

Wyrok z dnia 12 maja 2005 r. I UK 275/04 1. Udział wspólnika spółki cywilnej, którego wkład nie polega na świad- czeniu usług (art. 861 § 1 k.c.), w zysku wypracowanym przez innych wspólni- ków, nie jest wykonywaniem pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolno- ści do pracy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i ma- cierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267). 2. Wspólnik spółki cywilnej, którego wkład nie polega na świadczeniu usług, nie jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułu pro- wadzenia działalności gospodarczej. Przewodniczący SSN: Józef Iwulski, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra- wozdawca), Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2005 r. sprawy z odwołania Zbigniewa C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o świadczenie rehabilitacyjne, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 27 maja 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 czerwca 2003 r. zobowiązano Zbigniewa C. do zapłaty kwoty 34.007,42 zł z odsetkami w wysokości 12.362,98 zł tytułem zwrotu świadczenia rehabilitacyjnego pobranego nienależnie w okresie od dnia 24 maja 2001 r. do dnia 18 maja 2002 r. Organ ubezpieczeń spo- łecznych ustalił, że w trakcie pobierania tego świadczenia, przysługującego z pra- cowniczego ubezpieczenia chorobowego w związku z niezdolnością do pracy spo- wodowaną wypadkiem przy pracy, ubezpieczony został w dniu 4 czerwca 2001 r. 2 zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, a od dnia 24 maja 2001 r. do dnia 18 maja 2002 r. także do ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej jako wspólnik spółki cywilnej „E.S.”. Fakt ten został zakwa- lifikowany jako wykonywanie pracy zarobkowej powodujące - z mocy art. 17 w związku z art. 22 ustawy z dnia z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pienięż- nych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - utratę prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, i - na podstawie art. 84 ustawy z dnia 13 paździer- nika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - obowiązek zwrotu pobranego świadczenia. Wyrokiem Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ka- towicach z dnia 12 listopada 2003 r. decyzja ZUS została zmieniona przez ustalenie prawa Zbigniewa C. do świadczenia rehabilitacyjnego i zwolnienie go z obowiązku jego zwrotu. Sąd Rejonowy, uznając zasadność odwołania, powołał się na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 6 lutego 2001 r., III ZP 31/00 (OSNAPiUS 2002 nr 18, poz. 445) i wskazał, że pozbawienie ubezpieczonego prawa do świadczenia mogłoby nastąpić, gdyby jego niezdolność do pracy powstała po ustaniu tytułu ubezpieczenia, podczas gdy w przedmiotowej sprawie niezdolność do pracy powstała w trakcie ubezpieczenia i trwała po jego ustaniu. Przede wszystkim jednak uznał, że nie można mówić o podjęciu przez skarżącego działalności zarob- kowej, gdyż mimo po przystąpienia do spółki cywilnej „E.S.” nie pracował ani nie prowadził działalności gospodarczej. Do dnia 4 czerwca 2001 r. działalność spółki była zresztą zawieszona, a po jej podjęciu, nie on lecz wspólnicy zgłosili go do ubez- pieczeń społecznych (zgodnie z informacją uzyskaną w ZUS) mimo nieprowadzenia przez niego działalności zarobkowej. W apelacji organ ubezpieczeń społecznych zarzucił pominięcie dowodów świadczących o prowadzeniu przez ubezpieczonego działalności gospodarczej, które realizowało się w uzyskaniu wpisu do ewidencji tej działalności, udziale w posiedze- niach wspólników oraz przystąpieniu do ubezpieczenia. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 27 maja 2004 r. oddalił apelację, wskazując, że ubezpieczony po przystąpieniu do spółki cywilnej nie wykonywał żadnej działalno- ści, gdyż był w tym czasie niezdolny do pracy i podlegał intensywnemu leczeniu krę- gosłupa, sam zaś udział w spółce cywilnej i opłacanie składek ubezpieczeniowych ocenił jako niewystarczającą podstawę do stwierdzenia, że wykonywał działalność zarobkową. O wykonywaniu takiej działalności nie mogło także świadczyć jego 3 uczestniczenie w posiedzeniu wspólników w dniu 30 czerwca 2001 r. odbytym wy- łącznie w celu podjęcia decyzji o podziale zysków. Sąd zwrócił również uwagę, że udział ubezpieczonego wyniósł tylko 10%, podczas gdy pozostali wspólnicy, wyko- nujący działalność, dla której spółka została zawiązana, uzyskali po 45% zysku. Uwzględnił, że ubezpieczony uczestniczył w tym podziale tylko dlatego, że wspólnicy chcieli mu pomóc w zebraniu środków na operację w Niemczech. Uznał, że pozba- wienie ubezpieczonego prawa do świadczenia rehabilitacyjnego mogłoby nastąpić w okolicznościach przewidzianych w art. 15 i nast. ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a te w przedmiotowej sprawie nie zachodziły. Kasacja organu rentowego, oparta na podstawie naruszenia art. 17 w związku z art. 22 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przez przyjęcie, że „ubezpieczonemu przysługuje prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2001 r. do dnia 18 maja 2002 r. i zwolnienie go z obowiązku zwrotu świadczenia za ten okres”, zawierała wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy lub uchyle- nie zaskarżonego wyroku i wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Rozpoznanie kasacji skarżący uzasadnił potrzebą wykładni przepisów stanowiących jej podstawę przez wyjaśnie- nie, „czy prowadzenie działalności gospodarczej i pobieranie z niej dochodów sta- nowi przesłankę utraty prawa do świadczenia rehabilitacyjnego”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jedyny podniesiony przez skarżącego zarzut kasacyjny dotyczył naruszenia przepisów prawa materialnego, w związku z czym Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji, a w tym - mającym zasadnicze znaczenie w sprawie - stwierdzeniem, że w trakcie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego ubezpieczony nie wykonywał dzia- łalności gospodarczej. Należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji za podstawę prawną rozstrzy- gnięcia przyjął art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (w brzmieniu Dz.U. Nr 60, poz. 636 ze zm.), którego celem jest zapewnienie środków utrzymania do 4 czasu ustania niezdolności do pracy i podjęcia nowej działalności zarobkowej. Prze- pis ten, jak zresztą trafnie stwierdził także Sąd drugiej instancji, w stanie prawnym sprzed dnia 1 lipca 2004 r. znajdował zastosowanie tylko w sytuacji, w której niezdol- ność do pracy powstała po ustaniu tytułu ubezpieczenia (por. art. 12 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. Nr 121, poz. 1264). Z ustalonych przez Sądy fak- tów wynika, że niezdolność Zbigniewa C. do pracy powstała w czasie zatrudnienia w ramach stosunku pracy, w związku z tym mógł utracić prawo do świadczenia rehabi- litacyjnego, gdyby w ustalonym stanie faktycznym zaszły przesłanki określone w art. 17 ust.1 i 2 ustawy. Sąd Okręgowy stwierdził jednak, że opisane w art. 15 i nast. ustawy okoliczności pozbawienia prawa do świadczenia z ubezpieczenia chorobo- wego nie zaistniały. Stosownie do art. 17 ustawy zasiłkowej, ubezpieczony wykonu- jący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystują- cy zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Ponadto, zasiłek chorobowy nie przysługuje w wypadku, gdy zaświadczenie lekarskie zostało sfałszowane. Zgodnie z art. 22 ustawy, przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do świadczenia rehabilita- cyjnego. Celem zawartej w nim normy jest zapobieżenie nadużywaniu prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego w okresie niezdolności do pracy polegają- ce na wykonywaniu pracy zarobkowej lub wykorzystywaniu zwolnienia lekarskiego do innych celów niż służące poprawie stanu zdrowia ubezpieczonego. W tej sytuacji rozważenia wymagało, czy Zbigniew C. wykonywał w czasie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie lekarskie niezgod- nie z jego przeznaczeniem. Bezsporne jest, że przed ustaniem stosunku pracy ubezpieczony został wspólnikiem spółki cywilnej, a zatem przedsiębiorcą w rozumieniu art. 2 ust. 3 obo- wiązującej wówczas ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospo- darczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), w zakresie prowadzonej działalności go- spodarczej. Wkład ubezpieczonego do spółki zawiązanej na podstawie art. 860 k.c. nie polegał jednak na świadczeniu usług (art. 861 § 1 k.c.) i przedmiotem jego dzia- łania w spółce nie było wykonywanie działalności gospodarczej, o której mowa w art. 2 ust. 1 wymienionej ustawy, nie był więc on - stosownie do art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - obowiązkowo objęty ubezpieczeniem (por. wyroku Sądu Najwyż- 5 szego z dnia 12 stycznia 2000 r., II UKN 302/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 326, z dnia 10 grudnia 1997 r., II UKN 392/97, OSNAPiUS 1998 nr 19, poz. 584, z dnia 14 kwietnia 1999 r., II UKN 570/98, OSNAPiUS 2000 nr 13, poz. 518). W związku z tym nietrafny jest argument skarżącego, że o utracie prawa do świadczenia rehabilitacyj- nego decydował fakt zgłoszenia do ubezpieczenia. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1999 r., II UKN 570/98 (OSNAPiUS 2000 nr 13, poz. 518), że wspólny cel gospodarczy, do którego osiągnięcia zobowią- zują się wspólnicy spółki cywilnej niekoniecznie musi oznaczać tylko cel zarobkowy, a realizacja tego celu nie zawsze będzie równoznaczna z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej. Skoro więc obo- wiązek ubezpieczenia społecznego został nałożony na wspólników spółki cywilnej od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, to gdy działalność ta nie została rozpoczęta i nie była wykonywana, obowiązek ubezpieczenia nie obejmuje tych wspólników. Ostatecznie, skoro Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego ubezpieczony nie był pracownikiem spółki cywilnej, nie świadczył pracy w ramach jakiegokolwiek stosunku pracy ani nie wykonywał działalności go- spodarczej, a wnoszący kasację nie podniósł zarzutu dokonania błędnych ustaleń faktycznych, Sąd Najwyższy, związany ustaleniami dokonanymi przez ten Sąd, nie mógł sięgnąć po inną ocenę prawną. Mając to na względzie orzekł jak w sentencji (art. 39312 k.p.c.). ========================================