I UK 267/06

Wyrok z dnia 5 marca 2007 r. I UK 267/06 Osoba, która nie została zaliczona do żadnej z grup inwalidów wojen- nych (wojskowych), ale doznała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.), ma prawo do korzystania ze świadczeń z art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowa- nych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) na podstawie decyzji organu rentowego ustalającej prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w leki. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2007 r. sprawy z powództwa Władysława R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o wydanie książeczki inwalidy wojennego, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13 kwietnia 2006 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Ło- dzi do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Ł. (organ rentowy) decyzją z dnia 17 stycznia 2005 r. odmówił wydania Władysławowi R. (wnioskodawcy) książki inwa- lidy wojskowego. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał między innymi, że wnioskodawca nie jest uprawniony do renty inwalidy wojennego lub wojskowego i nie posiada orzeczenia stwierdzającego doznanie uszczerbku na zdrowiu w okoliczno- 2 ściach określonych w art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojsko- wych oraz ich rodzin. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca domagał się jej zmiany i przyznania uprawnień do bezpłatnego zaopatrzenia w leki objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających przysługującym osobom, które doznały uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, i nie zostały zaliczone do żadnej z grup in- walidów. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 12 maja 2005 r. oddalił odwołanie. Sąd ustalił między innymi, że prawomocnymi decyzjami organu rentowego i prawo- mocnym wyrokiem Sąd Apelacyjnego w Łodzi wnioskodawcy odmawiano prawa do renty inwalidy wojskowego, ponieważ niezdolność do pracy nie pozostaje w związku z działaniami wojennymi lub równorzędnymi. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w Ł. orzeczeniem z dnia 29 kwietnia 2004 r. stwierdziła u wnioskodawcy między in- nymi bliznę uda lewego, ustalając, że pozostaje ona w związku z działaniami wojen- nymi. Sąd zważył, że stosownie do art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) dokumentem potwierdzającym prawo do korzy- stania z uprawnień, o których mowa w ustawie, jest książka inwalidy wojennego (wojskowego) wystawiona przez organ rentowy. W myśl zaś § 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 czerwca 2004 r. w sprawie trybu wydawania i anulowania książki inwalidy wojennego (wojskowego), dokumentów wymaganych do jej wydania oraz wzoru książki inwalidy wojennego (wojskowego) (Dz.U. Nr 158, poz. 1653) organ rentowy po wydaniu decyzji o przyznaniu renty inwalidy wojennego oraz renty inwalidy wojskowego wydaje niezwłocznie książkę inwalidy wojennego (woj- skowego). Organ rentowy zatem zasadnie odmówił wydania książki inwalidy wojen- nego, (wojskowego) wnioskodawcy, któremu prawomocnie odmawiano statusu inwa- lidy wojennego (wojskowego) w konsekwencji ustalenia, że stwierdzona niezdolność do pracy nie pozostaje w związku z działaniami wojennymi lub równorzędnymi. Sąd stwierdził „na marginesie”, że wnioskodawca może ubiegać się o przyznanie upraw- nień do bezpłatnego zaopatrzenia w leki objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających przewidzianych w art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135), ponieważ jest oczywiste, że wnioskodawca jako osoba, która do- 3 znała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, jest uprawniony do uzyskania przedmiotowego uprawnienia i otrzymania stosownego dokumentu po- twierdzającego jego nabycie. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006 r. [...] oddalił apela- cję wnioskodawcy od powyższego wyroku. Sąd stwierdził, że zakres podmiotowy przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych obejmuje osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o zao- patrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, tj. osoby, które na pod- stawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu z dnia 1 lipca 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (Dz.U. Nr 37, poz. 159) oraz ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, miały ustalony uszczerbek na zdrowiu i w związku ze zmianą przepisów utraciły prawo do renty inwalidy wojennego (tzw. renty niskoprocentowe), a zachowały prawo do świadczeń w naturze. Wnioskodawca nie miał ustalonego uszczerbku na zdrowiu powstałego w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwali- dów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin na podstawie przepisów obowiązują- cych przed 1 lipca 1954 r., tj. na podstawie ustawy z dnia 18 marca 1921 r. o zaopa- trzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (Dz.U. R.P. Nr 32, poz. 195), nie mieści się zatem w kręgu podmiotów uprawnionych do bezpłatnego zaopatrzenia w leki podstawowe i uzupełniające. Ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu inwa- lidów wojennych i wojskowych (Dz.U. Nr 3, poz. 11), która nie przewidywała już „rent niskoprocentowych”, wprowadziła w art. 40 przedawnienie dla roszczeń o zaopatrze- nie przewidziane w przepisach obowiązujących przed 1 lipca 1954 r. Obecnie nie ma zatem podstawy prawnej do ustalenia czy wnioskodawca doznał uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach z art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Zgodnie z art. 57 tej ustawy wojskowe komisje lekarskie ustalają bowiem jedynie związek zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych albo ze służbą wojskową oraz związek śmierci żołnierza z tymi działaniami lub tą służbą, a nie ich wpływ na upośledzenie organizmu. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz.U. Nr 273, poz. 2711) do orzekania w tym przedmiocie nie są uprawnieni także lekarze orzecz- nicy i komisje lekarskie. 4 Wnioskodawca zaskarżył w całości powyższy wyrok Sądu drugiej instancji skargą kasacyjną, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1 pkt. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicz- nych w związku z art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zakres art. 45 ust. 1 pkt 2 tej pierwszej ustawy obejmuje wyłącznie osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w cało- ści i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ewentualnie o uchylenie w całości również wyroku Sądu pierwszej instancji i przeka- zanie sprawy do rozpoznania temu Sądowi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Trafny jest zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 dnia 27 sierpnia 2004 r. o świad- czeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135), który stanowi, że „osobom: (…) 2) które doznały uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrze- niu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin i nie zostały zaliczone do żad- nej z grup inwalidów, (…), przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki objęte wyka- zami leków podstawowych i uzupełniających”. Pogląd Sądu drugiej instancji, że „za- kres podmiotowy przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdro- wotnej finansowanej ze środków publicznych obejmuje osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin” jest nieuzasadniony. Ten ostatni przepis stanowiący, że inwalidzi i wdowy, którzy w myśl przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy mieli prawo do świadczeń w naturze mimo braku uprawnień do świadczeń pieniężnych, prawo to nadal zachowują, jest przepisem przejściowym, który stanowi wyraz respektowania przez ustawodawcę zasady praw nabytych i ma zastosowanie wyłącznie do sytuacji w nim unormowanych. Uznanie, że przepis ten wyznacza podmiotowy zakres stoso- wania przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finan- sowanej ze środków publicznych jest sprzeczne nie tylko z niebudzącym wątpliwości interpretacyjnych brzmieniem tego przepisu, który nie zawiera odesłania do art. 61 5 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, lecz wyłącznie do art. 7 i 8 tej ustawy, ale podważa także normatywne znaczenie i cel przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych przez całkowicie bezpodstawne ograniczenie podmiotowego zakresu jego zastosowania. Przepis ten - zgodnie z jego brzmieniem - ma bowiem zastosowanie do osób, które doznały uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wo- jennych i wojskowych oraz ich rodzin i nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwali- dów, a nie - jak uważa Sąd drugiej instancji - do inwalidów, którzy w myśl przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy, tj. przed dniem 1 sierpnia 1974 r., mieli prawo do świadczeń w naturze. Zasadnicze wątpliwości budzi dokonana przez Sąd wykładnia kolejnego prze- pisu przejściowego, a mianowicie przepisu art. 40 ust. 1 ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, który stanowił, że wnioski o zaopatrzenie przewidziane w przepisach obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954 r., nie zgłoszone w terminie do dnia 1 grudnia 1954 r., nie podlegają rozpatrzeniu; przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1973 r., a zatem przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wo- jennych i wojskowych oraz ich rodzin (art. 86 pkt 8 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, Dz.U. Nr 53, poz. 341). Sąd interpretuje bowiem ten przepis jako wprowadzający przedawnienie dla roszczeń o zaopatrzenie przewidziane w przepisach obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954 r. i uniemożliwiający skuteczne żądanie ustalenia, że wnioskodawca do- znał uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach z art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu in- walidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Tymczasem przepis ten w żadnym zakresie nie ograniczał uprawnień wnioskodawcy do żądania ustalenia tej treści, bo- wiem jest oczywiste, że wnioskodawca nie domaga się przyznania uprawnień prze- widzianych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954 r., lecz upraw- nień wynikających z art. 45 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finan- sowanej ze środków publicznych. To, że uprawnienia te mają zbliżony lub podobny charakter i treść, nie ma znaczenia prawnego dla rozpatrywanej sprawy. Zgodnie z przepisem art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdro- wotnej finansowanej ze środków publicznych prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w leki objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających przysługuje osobom, 6 które spełniają kumulatywnie dwie przesłanki, a mianowicie: 1) doznały uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, 2) nie zostały zali- czone do żadnej z grup inwalidów. W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że Te- renowa Wojskowa Komisja Lekarska w Ł. orzeczeniem z dnia 29 kwietnia 2004 r. stwierdziła u wnioskodawcy między innymi bliznę uda lewego, ustalając, że pozo- staje ona w związku z działaniami wojennymi, (co może oznaczać, iż wnioskodawca doznał uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 ustawy o zao- patrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin) oraz że wnioskodawca nie został zaliczony do żadnej z grup inwalidów. Z przepisu art. 45 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych wynika, iż osoby wymienione w art. 45 ust. 1 jako uprawnione do bezpłatnego zaopatrzenia w leki są obowiązane do okazania lekarzowi albo felczerowi wystawiającemu receptę dokumentu potwierdzającego przysługujące uprawnienie. Przepisy ustawy nie okre- ślają, jakiego rodzaju dokument potwierdza uprawnienie do bezpłatnego zaopatrze- nia w leki objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających. Natomiast z art. 23c ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin wynika, iż dokumentem potwierdzającym prawo do korzystania z uprawnień, o któ- rych mowa w tej ustawie, jest książka inwalidy wojennego (wojskowego) wystawiona przez organ rentowy. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 czerwca 2004 r. w sprawie trybu wydawania i anulowania książki inwalidy wojennego (wojskowego), dokumentów wymaganych do jej wydania oraz wzoru książki inwalidy wojennego (wojskowego) organ rentowy po wydaniu decyzji o przy- znaniu renty inwalidy wojennego oraz renty inwalidy wojskowego wydaje niezwłocz- nie książkę inwalidy wojennego (wojskowego). Skoro zatem organ rentowy prawo- mocną decyzją odmówił przyznania wnioskodawcy renty inwalidy wojennego, to brak jest podstaw do skutecznego żądania wydania wnioskodawcy książki inwalidy wo- jennego (wojskowego). Wystawiona przez organ rentowy książka inwalidy wojennego (wojskowego) jest dokumentem potwierdzającym prawo inwalidy wojennego (wojskowego) do ko- rzystania z uprawnień przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojen- nych i wojskowych oraz ich rodzin. Książka ta nie może być natomiast wydana oso- bie, która doznała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych 7 oraz ich rodzin i nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów, a w konsekwencji osoba ta, jako uprawniona - na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych - do bezpłatnego zaopatrze- nia w leki nie jest obowiązana do okazania lekarzowi albo felczerowi wystawiającemu receptę książki inwalidy wojennego (wojskowego) jako dokumentu potwierdzającego przysługujące jej uprawnienie. Nie zwalnia to jednak tej osoby z obowiązku przed- stawienia stosownego dokumentu. Zgodnie z przepisem art. 57 ust. 1 ustawy o za- opatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin związek zranień, kon- tuzji i innych obrażeń lub chorób z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych albo ze służbą wojskową oraz związek śmierci żołnierza z tymi działa- niami lub tą służbą ustala wojskowa komisja lekarska, natomiast niezdolność do pracy, datę jej powstania, związek niezdolności do pracy z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych albo ze służbą wojskową, związek śmierci ze służbą wojskową żołnierza zwolnionego ze służby, który zmarł poza zakładem opieki zdro- wotnej, o którym mowa w ust. 1, oraz związek śmierci inwalidy ze służbą wojskową ustala lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub komisja lekarska Za- kładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie orzeczenia wojskowej komisji lekar- skiej (art. 57 ust. 2). Prawo do świadczeń ustala natomiast organ rentowy w drodze decyzji (art. 56 ust. 2). Odnosząc te przepisy proceduralne do rozpoznawanej sprawy należy przyjąć, że w sytuacji, gdy wojskowa komisja lekarska stwierdzi, jak w niniej- szej sprawie, związek zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych, natomiast lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub komisja lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdzi niezdolności do pracy lub związku niezdolności do pracy z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych, wówczas organ rentowy rozstrzyga- jący sprawę w drodze decyzji nie może ograniczyć się do odmowy ustalenia prawa do renty inwalidy wojennego, lecz powinien zbadać z urzędu, czy wnioskodawca spełnia przesłanki, o których mowa w art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i ustalić, czy przysługuje mu prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w leki podstawowe i uzupełniające na pod- stawie tego przepisu. Z art. 56 ust. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wo- jennych i wojskowych oraz ich rodzin wynika wprost, iż do postępowania w sprawie ustalania prawa do świadczeń i wypłaty świadczeń stosuje się przepisy ustawy z dnia 8 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie zaś do art. 124 ustawy o emeryturach i rentach, umieszczonego w roz- dziale I „Ogólne zasady postępowania” działu IX „Postępowanie w sprawach świad- czeń i wypłata świadczeń”, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z powyższego wynika, iż w braku - zarówno w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych jak i ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych - przepisów określających tryb i formę, w jakiej należy ustalić prawo do świad- czeń przysługujących na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych osoby, która doznała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin ale nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów, zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy zatem przyjąć, że osoba, która na podstawie decyzji organu rentowego ma ustalone prawo do bez- płatnego zaopatrzenia w leki może na podstawie art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a. żądać od organu rentowego wydania stosownego zaświadczenia. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================