I UK 240/05

Wyrok z dnia 7 kwietnia 2006 r. I UK 240/05 Każda należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może być umorzona w całości lub w części (art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie: SN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), SA Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2006 r. sprawy z odwołania Waldemara P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w C. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 lutego 2005 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 17 lutego 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. (dalej jako organ rentowy) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Waldemara P. w ogólnej kwocie 29.804,15 zł, na którą składają się należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na koncie indy- widualnym obejmujące należność główną w kwocie 6.449,06 zł, odsetki w kwocie 15.677,30 zł, dodatkową opłatę w kwocie 125 zł oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na koncie pracowniczym, obejmujące należność główną w kwocie 2.367,49 zł, odsetki w kwocie 4.985,30 zł oraz dodatkową opłatę w kwocie 200 zł. Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2003 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie oddalił odwołanie ubezpieczonego Waldemara P. od decyzji organu rentowego i wniosek o zawarcie układu ratalnego przekazał organowi 2 rentowemu do rozpoznania. Ubezpieczony wniósł apelację od przedmiotowego wy- roku. Wyrokiem z dnia 15 lutego 2005 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach częściowo uwzględnił apelację i zmienił zaskarżony wy- rok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego, w ten sposób, iż zwolnił ubez- pieczonego od zapłaty opłat dodatkowych łącznie w kwocie 325 zł oraz umorzył na- leżności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne na koncie indywidualnym w kwocie 15.677,30 zł, a w pozostałym zakresie apelację oddalił. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach wniósł organ rentowy zarzucając naruszenie art. 28 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887, dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych), poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zgodnie z powołanym przepisem dopuszczalne jest częściowe umorzenie należności z tytułu składek na ubezpiecze- nie społeczne poprzez umorzenie kwoty odsetek i opłaty dodatkowej z wyłączeniem kwoty należności głównej. W uzasadnieniu powyższego zarzutu organ rentowy wskazał, iż z art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, iż należności z tytułu składek, na które składają się składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i opłata dodatkowa, są wzajemnie związane w ten sposób, że częściowe umorzenie należności z tytułu składek powoduje proporcjonal- ne umorzenie należności ubocznych wymienionych w powołanym przepisie. Przepis ten stanowi bowiem, iż umorzenie składek powoduje również umorzenie odsetek. Na tej podstawie organ rentowy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi drugiej instancji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedmiotem skargi kasacyjnej są zarzuty dotyczące naruszenia art. 28 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozstrzy- gnięcie o zasadności tych zarzutów wymaga na wstępie ustalenia treści pojęcia „na- leżności z tytułu składek”, którym to pojęciem posługuje się art. 28 ustawy. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcie „należności z ty- tułu składek” obejmuje następujące należności: 1) składki, 2) odsetki za zwłokę, 3) 3 koszty egzekucyjne, 4) koszty upomnienia oraz 5) dodatkową opłatę. Ustawodawca posłużył się terminem „należności”, a nie „należność”, co oznacza, iż wszystkie wy- mienione powyżej elementy są należnościami z tytułu składek. Poszczególne należ- ności zaliczane do „należności z tytułu składek” nie tworzą nowego, odrębnego bytu w postaci jednej „należności z tytułu składek”, która obejmuje łącznie wszystkie wy- mienione w art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności. Pojęcie należności obejmuje zatem różnego rodzaju świadczenia o odrębnym cha- rakterze i statusie, które ze względów redakcyjno-legislacyjnych określono wspólnym mianem „należności z tytułu składek”. Powyższą interpretację pojęcia należności z tytułu składek potwierdza sposób, w jaki ustawodawca posługuje się tym pojęciem w innych przepisach ustawy. Po pierwsze, zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych na- leżności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie ulega zaś wątpliwości, iż poszczególne należności uznawane za należności z tytułu składek w rozumieniu art. 24 ust. 1 ustawy o syste- mie ubezpieczeń społecznych stają się wymagalne w różnym terminie i w konse- kwencji mogą przedawnić się w różnym czasie. Po drugie, zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z przepisu tego wynika, iż umorzenie składki powoduje automatycznie umorzenie innych, wska- zanych w treści art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należno- ści wchodzących w skład pojęcia „należności z tytułu składki”. Jednocześnie, umo- rzenie składki nie powoduje automatycznie umorzenia kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia. Treść art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz- nych również potwierdza przyjęta powyżej interpretację pojęcia „należności z tytułu składki”. W przeciwnym razie przepis ten byłby zbędny, bowiem umorzenie „należno- ści z tytułu składki” w całości lub w części oznaczałoby, iż umorzeniu podlegają w całości lub w części wszystkie należności wymienione w art. 24 ust. 2 ustawy o sys- temie ubezpieczeń społecznych, w tym koszty egzekucyjnej i koszty upomnienia. Zdaniem Sądu Najwyższego pojęcie „należności z tytułu składek na ubezpie- czenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia” z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy - z punktu widzenia zakresu przedmiotowego - uznać za tożsame z pojęciem „należ- ności z tytułu składek” z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. 4 Przepis ten wprowadza bowiem jedynie szczególną regulację w zakresie umarzania należności z tytułu składek opłacanych przez podmioty będące jednocześnie płatni- kiem i ubezpieczonym. Nie wprowadza jednak odrębnej definicji pojęcia „należności z tytułu składek”. Przechodząc do problemu dopuszczalności umorzenia niektórych należności z tytułu składek ubezpieczeniowych Sąd Najwyższy podkreśla, iż przepis art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala na umarzanie „należności z tytułu składek” w całości lub w części. Przyjmując wskazaną powyżej interpretację pojęcia należności z tytułu składek należy uznać, iż każda z tych należności może być umorzona w całości lub w części. Odmienna interpretacja art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych byłaby dopuszczalna tylko wówczas, gdyby przyjąć, iż pojęcie „należności z tytułu składek” zdefiniowane w art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obejmuje zawsze kilka składników. Wówczas, art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należałoby rozumieć w taki sposób, że pozwala on na umorzenie wyłącznie wszystkich należności składają- cych się na pojęcie należności z tytułu składek w całości lub w części. Umorzeniu podlegałaby wówczas „należność z tytułu składek” traktowana jako całość, a nie jej poszczególne elementy. Jednakże, tego rodzaju interpretacja pojęcia „należności z tytułu składek” stałaby zdaniem Sądu Najwyższego w sprzeczności z rezultatami wy- kładni logiczno-językowej. Ponadto, przedstawiona powyżej interpretacja pojęcia należności z tytułu składek oraz ocena dopuszczalności umorzenia niektórych należności, znajduje po- twierdzenie w przepisach ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, dalej jako ordynacja podatkowa). Prze- pisy ordynacji podatkowej posługują się terminem zaległości podatkowej. Pojęcie zaległości podatkowej obejmuje podatek, ratę podatku lub zaliczkę, które nie zostały zapłacone w terminie (art. 51 ordynacji podatkowej). Instytucją odrębną od zaległości podatkowej są odsetki za zwłokę oraz opłata prolongacyjna (odpowiednik dodatkowej opłaty). Wynika to z art. 67a § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z przepisu tego wynika, iż organ podatkowy może umorzyć samą zaległość podatkową, odsetki za zwłokę od zaległości lub opłatę pro- longacyjną (między innymi wyrok WSA w Warszawie z 16 czerwca 2004 r., III SA 444/03, Monitor Podatkowy 2004 nr 8, s. 4). Organ podatkowy ma zatem możliwość 5 wyboru, czy umorzy wszystkie wymienione powyżej należności, czy tylko niektóre. Zasadę wynikającą z wykładni językowej art. 67a § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej mo- dyfikuje art. 67a § 2 ordynacji podatkowej, zgodnie z którym umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. Przepis ten wprowadza wy- raźnie zasadę proporcjonalnej redukcji zaległości podatkowej oraz odsetek za zwłokę. Przepis ten jest analogiczny do rozwiązania przyjętego w art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Sądu Najwyższego umorzeniu niektórych należności z tytułu składek nie sprzeciwia się art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten rozstrzyga jedynie, iż w przypadku umorzenia należności z tytułu składki bez- przedmiotowe jest dochodzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę oraz dodatko- wej opłaty. Składka ma bowiem - w obecnym systemie ubezpieczeń społecznych - podstawowe znaczenie. Przepis art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń spo- łecznych nie wyłącza jednak zastosowania art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpie- czeń społecznych, który wyraźnie dopuszcza możliwość umarzania poszczególnych należności z tytułu składek w całości lub w części. Mając zaś na względzie okolicz- ność, iż każda z należności wymienionych w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubez- pieczeń społecznych jest należnością z tytułu składek, brak podstaw do przyjęcia stanowiska reprezentowanego przez organ rentowy w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================