I UK 235/05

Wyrok z dnia 14 marca 2006 r. I UK 235/05 Sędziemu uprawnionemu do uposażenia w stanie spoczynku przyzna- nego ze względu na wiek oraz do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym nie przysługuje prawo do wypłaty obu tych świadczeń na podstawie art. 54 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 54 ust. 2a ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.). Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, SN Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2006 r. sprawy z odwołania Marii W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. z udziałem zainteresowanej Zofii W. o wypłatę części renty rodzinnej po inwalidzie wojennym, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 10 marca 2005 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi oddalił odwołanie Marii W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Ł. z dnia 30 czerwca 2003 r., którą organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa do wypłaty części renty rodzinnej po inwalidzie wojennym oraz dodatku kompensacyjnego i ryczałtu energetycznego od dnia 1 lipca 2003 r. W sprawie ustalono, iż decyzją z dnia 25 czerwca 1996 r. organ rentowy przy- znał prawo do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 14 lutego 1996 r. mężu wniosko- dawczyni, inwalidzie wojennym Stanisławie W., wdowie Marii W. (na stałe) oraz cór- kom - Zofii W. i Annie W. Wypłata renty nie została podjęta, ponieważ dzieci pobie- rały wyższe świadczenie z systemu pracowniczego, a Maria W. pozostawała w za- 2 trudnieniu. Od dnia 1 września 1996 r. przyznano urodzonej 6 czerwca 1938 r. wnio- skodawczyni emeryturę, której wypłata została wstrzymana z uwagi na osiąganie przez Marię W. dochodu z tytułu zatrudnienia w Sądzie Okręgowym w Łodzi na sta- nowisku sędziego. Wypłatę świadczenia emerytalnego podjęto od dnia 1 marca 1999 r. W dniu 3 czerwca 2003 r. Maria W. wniosła o wstrzymanie wypłaty emerytury i podjęcie wypłaty renty rodzinnej po inwalidzie wojennym. Decyzją z dnia 18 czerwca 2003 r. organ rentowy wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę emerytury z dniem 1 lipca 2003 r., ponieważ od dnia 6 czerwca 2003 r. uzyskała uprawnienia do uposa- żenia sędziego w stanie spoczynku. Przy tak poczynionych ustaleniach Sąd Okręgowy uznał za prawidłową decy- zję organu rentowego, powołując się w tym zakresie na przepis 54 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.), zgodnie z któ- rym osobie uprawnionej do renty rodzinnej na podstawie tej ustawy oraz do innych świadczeń o charakterze rentowym wypłaca się jedno świadczenie - wyższe lub przez nią wybrane; przepis powyższy stosuje się odpowiednio do osoby pobierającej uposażenie w stanie spoczynku przyznane z powodu choroby lub utraty sił albo upo- sażenie rodzinne. W ocenie Sądu Okręgowego organ rentowy prawidłowo odmówił także wnioskodawczyni prawa do wypłaty dodatku kompensacyjnego i ryczałtu ener- getycznego od dnia 1 lipca 2003 r., ponieważ zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 24 stycznia 1981 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) świadczenia pieniężne przewidziane dla kombatantów i innych osób uprawnionych oraz pozostałych po nich członków rodzin, a także ryczałt energetyczny określony w art. 20 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy, przysługujące osobom otrzymującym uposażenie w stanie spoczynku, są wypłacane ze środków budżetu państwa przez jednostki wy- płacające te uposażenia. Wyrokiem z dnia 10 marca 2005 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację wnioskodawczyni wskazując, iż zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił jej prawa do wypłaty części renty rodzinnej po inwalidzie wojennym od dnia 1 lipca 2003 r., czyli daty wstrzymania wypłaty emerytury w związku z uzyskaniem prawa do upo- sażenia sędziego w stanie spoczynku. Wniosek o podjęcie wypłaty renty rodzinnej po inwalidzie wojennym złożony został w dniu 3 czerwca 2003 r., gdy wnioskodawczyni była jeszcze uprawniona do emerytury. Zawarty w apelacji zarzut naruszenia art. 54 3 ust. 3 i 3a ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, jak i wniosek o zasądzenie skapitalizowanej renty rodzinnej za okres od stycznia 1999 r. do dnia wyroku przesądziły, iż przedmiot sporu w sprawie stanowi prawo do zbiegu upraw- nień do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym i do emerytury za okres od 1 marca 1999 r. do 30 czerwca 2003 r. oraz do uposażenia sędziego w stanie spoczynku od dnia 1 lipca 2003 r. Powołując się na stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 kwietna 2004 r., II UK 292/03, Sąd drugiej instancji podniósł, iż art. 54 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, interpretowany w powią- zaniu z ust. 1 i 2 wskazanego przepisu, w odniesieniu do renty rodzinnej reguluje jedynie skutki jej zbiegu z prawem do „innych świadczeń o charakterze rentowym", a zatem z wyłączeniem prawa do emerytury nabywanej na ogólnych zasadach okre- ślonych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych. Dlatego zbieg prawa do emerytury z prawem do renty rodzinnej z ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych rozstrzygnąć należy według po- wszechnych reguł ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Spo- łecznych, sformułowanych w art. 95, z wyjątkami przewidzianymi w art. 96. Stosow- nie do art. 96 ust. 1 pkt 1 tej ustawy odrębne przepisy określają prawo do pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem do renty in- walidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową. Wnioskodawczyni nie jest uprawniona do renty inwalidy wojen- nego, lecz do przysługującej po nim renty rodzinnej. Argument, iż „nie istnieje żaden przepis prawa pozytywnego uprawniający do odmówienia jej wypłaty renty rodzinnej przewidzianej w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych", który to stan Sąd Najwyższy określił w uzasadnieniu powołanego wyroku jako „milczenie" ustawodawcy, wobec ogólnej reguły prawa do korzystania z jednego świadczenia, nie wystarcza do pobierania świadczeń z tytułu zbiegających się uprawnień w sferze zabezpieczenia społecznego. Pominięcie takiej właśnie wykładni powołanych przepi- sów prawa i uznanie, iż kwestia zbiegu uprawnień do emerytury i renty rodzinnej po inwalidzie wojennym jest kompletnie uregulowana przez art. 54 ustawy o zaopatrze- niu inwalidów wojennych i wojskowych, stawiałoby wnioskodawczynię, uprawnioną do zaopatrzeniowej renty rodzinnej po zmarłym mężu inwalidzie wojennym, w sytua- cji korzystniejszej od samych inwalidów wojennych, którzy w razie zbiegu prawa do renty inwalidzkiej i prawa do emerytury, zgodnie ze swym wyborem mogą pobierać 4 rentę inwalidzką powiększoną o połowę emerytury albo emeryturę powiększoną o połowę renty inwalidzkiej (art. 54 ust. 1 ustawy). Przejście wnioskodawczyni w stan spoczynku z dniem ukończenia 65 lat oznacza, że pobierane z tego tytułu na podstawie art. 100 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) upo- sażenie sędziego w stanie spoczynku przyznane ze względu na wiek spełnia funkcję analogiczną do świadczenia emerytalnego przewidzianego w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kwestii zbiegu uprawnień do upo- sażenia sędziego w stanie spoczynku oraz do renty rodzinnej po inwalidzie wojen- nym nie można rozstrzygnąć w oparciu o art. 54 ust. 3a ustawy o zaopatrzeniu inwa- lidów wojennych i wojskowych. Przepis ten ma zastosowanie na tle zbiegu prawa do renty rodzinnej z ustawy z uposażeniem w stanie spoczynku przyznanym z powodu choroby lub utraty sił albo uposażenia rodzinnego, a tych wnioskodawczyni nie po- biera. Przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych nie zawierają normy regulują- cej wprost sporną kwestię. Natomiast zgodnie z art. 100 § 6 powołanej ustawy, w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłaca się wyłącznie uposażenie. Z kolei stosownie do obowiązującego od dnia 14 stycznia 2004 r. jej przepisu § 6a art. 100 w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do uposaże- nia rodzinnego, na wniosek uprawnionego wypłaca się albo uposażenie w stanie spoczynku albo uposażenie rodzinne. W ocenie Sądu Apelacyjnego treść cytowa- nych wyżej przepisów ustawy wskazuje, iż wolą ustawodawcy było uregulowanie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z uprawnieniami do innych świad- czeń finansowanych zarówno z ubezpieczenia społecznego jak i budżetu państwa zgodnie z ogólną regułą prawa do korzystania z jednego świadczenia. Należy zatem uznać, iż w przypadku zbiegu uprawnień do uposażenia w stanie spoczynku z pra- wem do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym, przysługuje tylko jedno świadczenie wybrane przez uprawnionego. Wnioskodawczyni od dnia 6 czerwca 2003 r. pobiera uposażenie sędziego w stanie spoczynku, co jest równoznaczne z dokonaniem przez nią wyboru świadczenia. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawczyni zarzuciła na- ruszenie prawa materialnego, a mianowicie błędne oparcie rozstrzygnięcia na prze- pisie art. 54 ust. 3 i 3a ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin oraz na art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach 5 i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), które do stanu faktycznego sprawy nie mają zastosowania, naru- szenie art. 64 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, wyraźnie stanowiącego, iż przepisu art. 95 ustawy o emeryturach i rentach nie stosuje się w odniesieniu do problematyki objętej ustawą o zaopatrzeniu inwali- dów wojennych i wojskowych, art. 96 ustawy o emeryturach i rentach, który odnosi się do zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty inwalidy wojennego oraz naru- szenie art. 59 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, przez jego pominięcie i niezastosowanie, chociaż przepis ten odnosi się do sytuacji fak- tycznej i prawnej skarżącej oraz stanowi wyraźnie, że renty przewidziane w powoła- nej ustawie przysługują nie tylko inwalidom, o których mowa w art. 54 ust. 1, ale rów- nież osobom wymienionym w art. 59 ust. 1 i odpowiednio osobom uprawnionym do renty rodzinnej. Wskazując na powyższe zarzuty wnioskodawczyni wniosła o „uchylenie za- skarżonego wyroku i jego zmianę” poprzez przyznanie jej prawa do otrzymywania części renty rodzinnej po mężu w zbiegu z uposażeniem w stanie spoczynku, przy- znanym ze względu na wiek oraz zasądzenie skapitalizowanej części renty rodzinnej od daty nabycia do niej prawa i złożenia wniosku o wypłatę do chwili wydania wyro- ku. Wywiodła, iż wniosek o wypłatę części renty rodzinnej po inwalidzie wojennym w zbiegu z własnym świadczeniem emerytalnym złożyła w dniu 12 stycznia 1999 r., a jego nierozpoznanie nastąpiło wskutek błędu organu rentowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż teza zawarta w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2004 r., II UK 292/03, że w razie zbiegu uprawnień do emerytury oraz do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym przysługuje tylko jedno świadczenie, wywiedziona została nie z treści art. 54 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, ale z art. 95 ust. 2 ustawy o eme- ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który to przepis - zdaniem skarżącej - wyłącza spod rygorów tej ustawy wszystkie osoby uprawnione do świad- czeń przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych. Pogląd ten potwierdza brzmienie art. 64 ostatnio powołanego aktu prawnego, który wśród przepisów znajdujących odpowiednie zastosowanie w sprawach nieuregulo- wanych w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych nie wymienia art. 95 i 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, iż przepisu art. 95 tej ustawy nie można stosować do rozstrzygania 6 kwestii zbiegu renty inwalidzkiej lub renty rodzinnej z ustawy o zaopatrzeniu inwali- dów wojennych i wojskowych z prawem do emerytury, bądź będącego jej odpowied- nikiem uposażenia sędziego w stanie spoczynku. Wnioskodawczyni wyraziła pogląd, iż ustawodawca w sposób jednakowy uregulował prawo do zbiegu uprawnień do emerytury i renty inwalidy wojennego oraz renty rodzinnej przysługującej po takim inwalidzie, co wynika jej zdaniem z treści art. 59 ust. 1 i 3 ustawy o zaopatrzeniu in- walidów wojennych i wojskowych. Zgodnie z powołanym przepisem wdowa upraw- niona do renty rodzinnej na mocy tej ustawy, która nabyła prawo do własnej emery- tury, ma prawo wyboru świadczenia stosownie do art. 54 ust. 1 ustawy i może otrzy- mywać emeryturę powiększoną o połowę renty rodzinnej albo rentę rodzinną po- większoną o połowę emerytury. W tym zakresie skarżąca powołała się również na uzasadnienie projektu zmian w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (druk sejmowy nr 1069 z dnia 15 września 1991 r.). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 54 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) prawo do pobierania w zbiegu dwóch świad- czeń - świadczenia rentowego przysługującego na podstawie przepisów ustawy oraz innego świadczenia o charakterze rentowym lub emerytalnym posiada jedynie inwa- lida wojenny i wojskowy, którego inwalidztwo powstało w związku ze służbą wojsko- wą, pobierający rentę inwalidzką obliczoną od podstawy wymiaru określonej (ryczał- towo) w art. 11, który nabył prawo do emerytury (ust. 1), inwalida wojenny, który na- był prawo do renty inwalidzkiej za gospodarstwo rolne przekazane następcy lub pań- stwu (ust. 2) oraz osoba, o której mowa w ust. 1, pobierająca uposażenie w stanie spoczynku przyznane ze względu na wiek (ust. 2a). W powyższych sytuacjach inwa- lida wojenny lub wojskowy może pobierać - w zależności od swojego wyboru - rentę inwalidzką powiększoną o połowę emerytury (uposażenia w stanie spoczynku) albo emeryturę (uposażenie w stanie spoczynku) powiększoną o połowę renty inwalidz- kiej. We wszystkich pozostałych przypadkach wymienionych w powołanym przepisie, zarówno osobie uprawnionej do renty inwalidzkiej, jak też osobie uprawnionej do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym oraz do innych świadczeń o charakterze rentowym (ust. 3) bądź pobierającej uposażenie w stanie spoczynku przyznane z 7 powodu choroby lub utraty sił albo uposażenie rodzinne (ust. 3a) wypłaca się jedno świadczenie - wyższe lub przez nią wybrane. Nie budzi wątpliwości, iż do wnioskodawczyni, pobierającej uposażenie sę- dziego w stanie spoczynku przyznane ze względu na wiek oraz uprawnionej do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym, nie znajduje zastosowania przepis art. 54 ust. 3 i 3a ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, albowiem jednoznacz- nie odnosi się on do sytuacji osób uprawnionych do „innych świadczeń o charakterze rentowym” lub „pobierających uposażenie w stanie spoczynku przyznane z powodu choroby lub utraty sił albo uposażenie rodzinne”, będące odpowiednikiem „innych świadczeń o charakterze rentowym”, co Sąd Apelacyjny - wbrew zaprezentowanemu w skardze kasacyjnej stanowisku - podkreślił w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzy- gnięcia. W tym też znaczeniu Sąd ten uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego w omawianym zakresie. Przepis art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych nie reguluje prawa do pobierania renty rodzinnej po inwalidzie wojennym w przypadku jej zbiegu ze świadczeniem emerytalnym bądź mającym jego charakter uposażeniem w stanie spoczynku przyznanym ze względu na wiek. Nie oznacza to jednak, iż zbieg u jednej osoby prawa do takich świadczeń rodzi uprawnienie do ich pobierania w peł- nej wysokości. Byłoby to zupełnie nieracjonalne w świetle brzmienia art. 54 ust. 1 ustawy, który w przypadku uprzywilejowanych inwalidów wojennych i wojskowych umożliwia jedynie pobieranie jednego ze zbiegających się świadczeń w całości a drugiego w połowie oraz przy uwzględnieniu okoliczności, iż renta rodzinna ma po- chodny charakter i kompensuje utratę środków utrzymania pochodzących ze świad- czenia rentowego „żywiciela”, zaś składkowa emerytura lub uposażenie w stanie spoczynku przyznane ze względu wiek jest świadczeniem własnym, związanym z osiągnięciem wymaganego wieku i zakończeniem aktywności zawodowej. Według skarżącej problem ten rozstrzyga art. 59 ust. 3 ustawy, który - jej zdaniem - zezwalać ma na wypłatę osobom uprawnionym do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym i emerytury (uposażenia w stanie spoczynku przyznanego ze względu na wiek) obu tych świadczeń w wysokości określonej w art. 54 ust. 1 ustawy. Pogląd ten jest błędny. Zgodnie z art. 59 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych renty inwalidzkie przewidziane w ustawie przysługują również osobom zaliczonym do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami 8 wojennymi lub mającymi charakter wojennych w okolicznościach innych, niż określo- ne w art. 6, jeżeli osoby te były uznane za inwalidów wojennych w myśl przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy (ust. 1); jeżeli osoba taka uprawnio- na jest z tytułu inwalidztwa do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagra- nicznej, rentę przysługującą na podstawie ustawy zmniejsza się o 25 % renty mie- sięcznie, niezależnie od zmniejszenia wynikającego z przepisów o zbiegu uprawnień rentowych (ust. 2), przy czym przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do rent ro- dzinnych (ust. 3). Powołany przepis ma charakter przejściowy i dotyczy zachowania prawa do przewidzianej przez przepisy ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych renty inwalidy wojennego przez osoby, które przed wejściem w życie tej ustawy, to jest przed dniem 1 sierpnia 1974 r., zostały uznane za inwalidów wojen- nych w myśl poprzednio obowiązujących przepisów (dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, jednolity tekst: Dz.U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98 oraz ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, Dz.U. Nr 3, poz. 11), pomimo że inwalidztwo to powstało w innych okolicznościach, niż określone w art. 6 ustawy. Prawo do świadczenia rentowego zachowują również osoby uprawnione do renty rodzinnej po takim inwalidzie. Jeżeli osoby takie uprawnione są jednocześnie do świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej, renta (inwalidzka i rodzinna) przysługująca na podstawie ustawy zawsze podlega zmniejszeniu, o któ- rym mowa w art. 59 ust. 2. Oznacza to, iż przepis art. 59 ustawy w żadnym zakresie nie reguluje prawa do pobierania świadczeń w zbiegu i nie znajduje w sprawie zasto- sowania. Świadczenia z zakresu ubezpieczenia i zaopatrzenia społecznego oraz finan- sowane z budżetu Państwa uposażenie w stanie spoczynku są świadczeniami z za- kresu zabezpieczenia społecznego w szerokim tego słowa znaczeniu. Uposażenie w stanie spoczynku przyznane sędziemu ze względu na wiek „zastępuje” emeryturę przysługującą z ubezpieczenia (zaopatrzenia) społecznego i pełni jej funkcję. W razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecz- nego ogólną regułą jest pobieranie tylko jednego świadczenia niezależnie od tego, czy mają one ubezpieczeniowy czy też zaopatrzeniowy charakter. Dlatego jednocze- sne pobieranie dwóch świadczeń bez ograniczeń bądź z ograniczeniami podlega ścisłej reglamentacji prawnej i wymaga jednoznacznego uregulowania tej kwestii przez ustawodawcę poprzez wprowadzenie w przepisie szczególnym wyjątku od ge- 9 neralnej zasady prawa do korzystania z jednego świadczenia (por. wyroki Sądu Naj- wyższego z dnia 19 listopada 1999 r., II UKN 199/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 129 oraz z dnia 27 kwietnia 2004 r., II UK 292/03, OSNP 2005 nr 1, poz. 10). W po- wołanym wyżej wyroku z dnia 27 kwietnia 2004 r., II UK 292/03, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż rozwiązania kwestii zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym należy poszukiwać w przepisach, na podstawie których prawo do emerytury jest nabywane, czyli w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed- nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przepis art. 95 ust. 1 tej ustawy stanowi, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zaintere- sowanego. Zgodnie z art. 95 ust. 2 tej ustawy omawiana zasada znajduje również zastosowanie, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie o emeryturach i rentach z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o któ- rych mowa w art. 1 ust. 2 (od dnia 1 października 2003 r. - w art. 2 ust. 2) ustawy. W myśl art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach odrębne przepisy określają prawo pobierania przez jedną osobę zbiegających się świadczeń z tytułu prawa do emerytury oraz prawa do renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdol- ność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową. Podkreślając nie całkiem wyraźne i jednoznaczne, a w każdym razie bardzo niestaranne sformułowanie art. 95 ust. 2 ustawy, Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż zawarta w art. 95 ust. 1 zasa- da pobierania jednego świadczenia dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w odrębnych przepisach z zakresu zabezpieczenia społecznego, niezależnie od ich ubezpiecze- niowego czy też zaopatrzeniowego charakteru, z wyjątkami wskazanymi w art. 96. Skoro zatem sytuacja osoby pobierającej rentę rodzinną po inwalidzie wojennym nie mieści się w wyliczeniu zawartym w art. 96, przeto w razie zbiegu uprawnień do eme- rytury oraz do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym, przysługuje tylko jedno świad- czenie - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Nieuzasadniony jest zarzut skarżącej, iż przepisy art. 95 i 96 ustawy o emery- turach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie znajdują zastosowania do świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojen- nych i wojskowych. Twierdzenie to skarżąca wyprowadza z treści art. 64 ostatnio 10 powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1999 r., który wśród przepisów znajdujących zastosowanie w sprawach nieuregulowanych w usta- wie nie wymienia art. 95 i 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych. Takie wzajemne odesłanie byłoby bezprzedmiotowe, skoro kwe- stia uprawnień do pobierania omawianych świadczeń w razie zbiegu prawa do nich została - z mocy art. 95 ust. 2 tej ustawy - uregulowana w przepisach odrębnych, określonych w jej art. 96, w tym przypadku w art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych. Nie budzi również wątpliwości, iż przepis art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odsyła do regulacji określającej pobieranie świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z ubezpieczenia (zaopatrzenia) społecznego z prawem do renty inwalidy wojennego lub wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową, co z kolei wskazuje jednoznacznie na art. 54 ust. 1 ustawy o za- opatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych. Oznacza to, iż ustawodawca nie przewidział uprawnienia do pobierania dwóch świadczeń w całości lub w określonej części w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem do renty rodzin- nej po inwalidzie wojennym. Jest to konsekwencją wprowadzenia z dniem 15 listopa- da 1991 r. przez ustawę z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 405 ze zm.) nowego brzmienia art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, zgodnie z którym możliwość korzystania zarówno z przewi- dzianego w niej świadczenia rentowego jak i świadczenia o charakterze emerytalnym (w tym również uposażenia w stanie spoczynku przyznanego ze względu na wiek) ustawodawca ograniczył jedynie do przypadku inwalidy wojennego i wojskowego stanowiąc, iż w takiej sytuacji wypłaca się jedno z tych świadczeń w całości, a drugie w połowie (art. 54 ust. 1, 2 i 2a), nie zaś - jak dotychczas - oba świadczenia w pełnej wysokości. Jednocześnie nie zachowano takiej możliwości w przypadku osoby uprawnionej do renty rodzinnej po takim inwalidzie. Taka intencja ustawodawcy wy- nika zresztą z przytoczonego przez skarżącą w skardze kasacyjnej [...] uzasadnienia projektu zmian odnoszących się do przepisów o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (druk sejmowy nr 1069 z dnia 5 września 1991 r.), w którym stwierdzo- no, iż „odstępstwo od generalnej zasady, przyjętej w powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, wypłaty tylko jednego świadczenia proponuje się uczynić tylko w sto- sunku do inwalidów wojennych przyznając im prawo do pobierania półtora świadcze- 11 nia, to jest pełnej emerytury i połowy inwalidzkiej renty wojennej”. Zasada prawa do pobierania tylko jednego świadczenia z zakresu zabezpieczenia społecznego (z podobnymi wyjątkami od tej reguły) została do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przejęta z art. 69 i 70 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przepisy te również nie były wymieniane przez art. 64 ustawy o zaopatrze- niu inwalidów wojennych i wojskowych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 1999 r. wśród przepisów znajdujących zastosowanie w sprawach nie uregulowanych w ustawie, chociaż art. 70 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu pracowników i ich rodzin obejmował zbieg prawa do emerytury z prawem do renty rodzinnej przysługującej po uprawnionym do renty z tytułu inwalidztwa wojennego. Znajdowało to swoje uzasad- nienie w obowiązującej do dnia 14 listopada 1991 r. regulacji zawartej w art. 54 ust. 5 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, przewidującej wypłatę takiej osobie renty rodzinnej powiększonej o 25 % emerytury albo emerytury powięk- szonej o 25 % renty rodzinnej. Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona także w przypadku podzielenia poglądu skarżącej, iż przepis art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez- pieczeń Społecznych nie znajduje w sprawie zastosowania, albowiem dotyczy wy- łącznie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób enume- ratywnie wymienionych w art. 1 ust. 2 (obecnie 2 ust. 2) tej ustawy, wśród których nie wskazano osób uprawnionych do świadczeń przewidzianych w ustawie o zaopatrze- niu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Należy mieć na uwadze, iż ostatnio powołana ustawa nie jest aktem prawnym dotyczącym ubezpieczenia spo- łecznego ani też zaopatrzenia emerytalnego w ścisłym tego słowa znaczeniu, albo- wiem reguluje należące do zabezpieczenia społecznego kwestie zaopatrzenia osób będących inwalidami wojennymi lub wojskowymi oraz ich rodzin niezależnie od ja- kiegokolwiek okresu składkowego oraz nieskładkowego (por. powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1999 r., II UKN 199/99). Tym samym wska- zane przepisy należy rozumieć w ten sposób, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury lub renty z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez- pieczeń Społecznych z prawem do świadczeń o takim charakterze przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób wskazanych w art. 95 ust. 2, przysłu- guje prawo do wypłaty jednego świadczenia - wyższego lub wybranego przez zainte- 12 resowanego. Natomiast w sytuacji, w której nastąpi zbieg prawa do świadczenia emerytalnego z powołanej ustawy (a w przypadku osób, o których mowa w art. 95 ust. 2 również świadczenia o takim charakterze przewidzianego w przepisach o za- opatrzeniu emerytalnym tych osób) z mającymi charakter ubezpieczeniowy lub za- opatrzeniowy świadczeniami rentowymi przysługującymi na podstawie odrębnych (innych) przepisów, prawo do ich pobierania określają wyłącznie te odrębne przepisy, wymienione w art. 96 ustawy. Nie budzi wątpliwości, iż nie przewidują one możliwo- ści pobierania w zbiegu zarówno emerytury, jak i renty rodzinnej po inwalidzie wo- jennym. Przepisów art. 95 i 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych nie można zastosować wprost do uposażenia w stanie spoczynku przyznanego ze względu na wiek. Pomimo że uposażenie to - na co wskazuje skar- żąca - zastępuje emeryturę i stanowi jej odpowiednik, nie jest świadczeniem z ubez- pieczenia bądź zaopatrzenia społecznego. Uposażenie w stanie spoczynku jest na- tomiast świadczeniem z szeroko pojętego zabezpieczenia społecznego, podobnie jak świadczenia przewidziane w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojsko- wych (por. powołany wyżej wyrok z dnia 19 listopada 1999 r., II UKN 199/99). Do pobierania świadczeń z tytułu zbiegających się uprawnień w sferze zabezpieczenia społecznego nie wystarczy samo „milczenie” ustawodawcy i wobec ogólnej reguły prawa do korzystania z jednego świadczenia, konieczny jest wyjątek wprowadzony w przepisie szczególnym (por. wskazany wcześniej wyrok z dnia 27 kwietnia 2004 r., II UK 292/03). Przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów po- wszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) nie regulują kwestii wypłaty świadczeń w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do renty inwalidy wojennego oraz do renty rodzinnej po takim inwalidzie, natomiast regulację w tym zakresie zawiera art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych. Przepis ten przewiduje, że w zbiegu z emeryturą lub uposażeniem w stanie spoczyn- ku przyznanym ze względu na wiek może być równocześnie wypłacana wyłącznie renta inwalidy wojennego, przy czym jedno z tych świadczeń może być wypłacane w całości, a drugie w połowie. Brak regulacji prawnej przewidującej prawo do pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury lub uposażenia w stanie spoczynku przy- znanego ze względu na wiek oraz zaopatrzeniowej renty rodzinnej po inwalidzie wo- jennym nie pozwala na przyjęcie, że osoba ta może z obu tych świadczeń korzystać 13 bez ograniczeń lub w ograniczonym zakresie. W konsekwencji sędziemu uprawnio- nemu do uposażenia w stanie spoczynku przyznanego ze względu na wiek oraz do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym nie przysługuje prawo do wypłaty obu tych świadczeń na podstawie art. 54 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 54 ust. 2a ustawy o za- opatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. ========================================