I UK 225/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła prawa ubezpieczonego K. K. do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Okręgowy w K. przyznał mu prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na okres od 18 listopada 2011 r. do 31 grudnia 2014 r., uznając, że spełnił on warunki stażowe (25 lat i 5 miesięcy) zgodnie z art. 57 ust. 2 ustawy emerytalnej, który w tamtym czasie pozwalał na przyznanie renty bez konieczności spełniania wymogów z art. 58 ust. 2 ustawy. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, oddalając odwołanie ubezpieczonego. Sąd odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na zmianie stanu prawnego od 23 września 2011 r., wprowadzającej art. 58 ust. 4 ustawy emerytalnej, który wymagał od mężczyzny co najmniej 30 lat okresu składkowego i nieskładkowego dla całkowicie niezdolnych do pracy, aby skorzystać z dobrodziejstwa art. 57 ust. 2. Ubezpieczony nie spełniał tego warunku. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał, że zarzuty dotyczące błędnego zastosowania daty złożenia wniosku jako wyznacznika stanu prawnego są zasadne. Podkreślił, że prawo do świadczeń powstaje z mocy prawa z chwilą spełnienia wszystkich warunków (nabycie in abstracto), a data złożenia wniosku wpływa jedynie na początek wypłaty. Niemniej jednak, Sąd Najwyższy oddalił skargę, stwierdzając, że ubezpieczony nie spełnił warunków do renty ani przed 23 września 2011 r. (nie był wówczas całkowicie niezdolny do pracy), ani po tej dacie (nie miał wymaganego 30-letniego stażu). W związku z tym, wyrok Sądu Apelacyjnego, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiadał prawu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów intertemporalnych w prawie ubezpieczeń społecznych, zasada nabycia prawa do świadczeń z mocy prawa (in abstracto) oraz wpływ daty złożenia wniosku na ustalenie stanu prawnego i początek wypłaty świadczeń.
Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany przepisów dotyczących rent z tytułu niezdolności do pracy i ich zastosowania do osób, które spełniły część warunków przed zmianą, a część po zmianie.
Zagadnienia prawne (3)
Jaki stan prawny należy zastosować do oceny uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy, gdy nastąpiła zmiana przepisów między datą powstania niezdolności do pracy a datą złożenia wniosku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Do oceny uprawnień należy stosować stan prawny obowiązujący w dniu spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia prawa do świadczenia (art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej), a nie według stanu prawnego z daty złożenia wniosku. Data złożenia wniosku wpływa jedynie na początek wypłaty świadczenia.
Uzasadnienie
Prawo do świadczeń emerytalnych i rentowych powstaje z mocy prawa (in abstracto) z chwilą spełnienia warunków, a decyzja organu rentowego ma charakter deklaratoryjny. Zmiana przepisów po nabyciu prawa, a przed złożeniem wniosku, nie może skutkować utratą tego prawa.
Czy ubezpieczony, który był całkowicie niezdolny do pracy od 11 listopada 2011 r., ale miał tylko 25 lat i 5 miesięcy stażu ubezpieczeniowego, spełniał warunki do renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym przed 23 września 2011 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ponieważ warunkiem skorzystania z art. 57 ust. 2 ustawy emerytalnej w brzmieniu sprzed nowelizacji z 28 lipca 2011 r. było łączne spełnienie przesłanek stażowych i całkowitej niezdolności do pracy w okresie przed 23 września 2011 r. Ubezpieczony nie był wówczas całkowicie niezdolny do pracy.
Uzasadnienie
Choć ubezpieczony miał ponad 25 lat stażu, to jego całkowita niezdolność do pracy powstała dopiero 11 listopada 2011 r., czyli po zmianie przepisów. Wcześniej, mimo stażu, nie był całkowicie niezdolny do pracy, co wykluczało zastosowanie art. 57 ust. 2 w poprzednim brzmieniu.
Czy ubezpieczony, który stał się całkowicie niezdolny do pracy 11 listopada 2011 r., spełnia warunki do renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie przepisów obowiązujących od 23 września 2011 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ponieważ zgodnie z art. 58 ust. 4 ustawy emerytalnej, dla całkowicie niezdolnych do pracy mężczyzn wymagany jest co najmniej 30-letni okres składkowy i nieskładkowy, a ubezpieczony nie spełniał tego warunku.
Uzasadnienie
Po zmianie przepisów od 23 września 2011 r., ubezpieczony, który był już całkowicie niezdolny do pracy, nie spełniał nowego, surowszego wymogu stażowego (30 lat), co uniemożliwiło mu przyznanie renty.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. K. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (13)
Główne
ustawa emerytalna art. 57 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa podstawowe kryteria kwalifikacyjne do renty z tytułu niezdolności do pracy: zaliczenie do osób niezdolnych do pracy, posiadanie wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego oraz powstanie niezdolności do pracy w określonych okresach.
ustawa emerytalna art. 57 § ust. 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Łagodzi warunki dla osób całkowicie niezdolnych do pracy z długim stażem (20 lat dla kobiet, 25 lat dla mężczyzn), zwalniając je z konieczności spełnienia wymogów z art. 57 ust. 1 pkt 3 oraz art. 58 ust. 1 i 2.
ustawa emerytalna art. 58 § ust. 4
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Wprowadzony od 23 września 2011 r., zwalnia z wymogu z art. 58 ust. 2 osoby całkowicie niezdolne do pracy, które udowodniły co najmniej 25 lat (kobiety) lub 30 lat (mężczyźni) okresu składkowego.
ustawa emerytalna art. 100 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia.
Ustawa z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 58 ust. 4, zmieniając warunki przyznawania renty z tytułu niezdolności do pracy.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 58 § ust. 1 pkt 5
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa wymóg posiadania co najmniej pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku lub powstaniem niezdolności do pracy dla osób ubiegających się o rentę.
ustawa emerytalna art. 58 § ust. 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dotyczy wymogu pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego w ostatnim dziesięcioleciu.
ustawa emerytalna art. 116 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Postępowanie o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wszczyna się na wniosek.
ustawa emerytalna art. 129 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Świadczenia wypłaca się od dnia powstania prawa do nich, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.
k.p.c. art. 39813 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
W związku z art. 108 § 1 k.p.c., dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Najwyższy uznał, że mimo błędnego uzasadnienia Sądu Apelacyjnego dotyczącego daty złożenia wniosku, ostateczne rozstrzygnięcie jest prawidłowe, ponieważ ubezpieczony nie spełnił warunków do renty ani przed, ani po zmianie przepisów. • Ubezpieczony nie spełnił warunków do renty na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy emerytalnej w brzmieniu sprzed 23 września 2011 r., ponieważ nie był wówczas całkowicie niezdolny do pracy, mimo posiadania wymaganego stażu.
Odrzucone argumenty
Argumentacja ubezpieczonego, że do oceny jego uprawnień powinien być stosowany stan prawny obowiązujący przed 23 września 2011 r. (na podstawie daty powstania niezdolności do pracy), została odrzucona jako błędna interpretacja intertemporalna. • Argumentacja ubezpieczonego dotycząca naruszenia zasady ochrony praw nabytych i zaufania do państwa w związku z nowelizacją ustawy emerytalnej została odrzucona, ponieważ nie spełnił on warunków do renty w żadnym z obowiązujących stanów prawnych.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty skarżącego odnoszące się do przyjęcia przez Sąd Apelacyjny daty złożenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy jako wyznacznika stanu prawnego, który należało zastosować do jego rozpoznania, są usprawiedliwione, ale skarga kasacyjna nie może być uwzględniona, albowiem zaskarżony wyrok, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. • Prawo do świadczeń emerytalnych i rentowych powstają z zastosowaniem mechanizmu ich nabywania in abstracto. • Nabycie prawa in abstracto nie aktualizuje jednak obowiązku instytucji ubezpieczeniowej do ustalenia i realizacji świadczenia, bez uprzedniego podjęcia przez ubezpieczonego stosownej czynności, tj. złożenia wniosku emerytalnego (rentowego). • Zmiana przepisów ograniczające dotychczasowe uprawnienia lub wprowadzające dodatkowe warunki nabycia prawa do świadczenia nie mają wpływu na istnienie prawa nabytego (powstałego) przed tymi zmianami, niezależnie od tego, kiedy ubezpieczony wystąpił z wnioskiem o jego realizację.
Skład orzekający
Jolanta Strusińska-Żukowska
przewodniczący, sprawozdawca
Zbigniew Korzeniowski
członek
Małgorzata Wrębiakowska-Marzec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów intertemporalnych w prawie ubezpieczeń społecznych, zasada nabycia prawa do świadczeń z mocy prawa (in abstracto) oraz wpływ daty złożenia wniosku na ustalenie stanu prawnego i początek wypłaty świadczeń."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany przepisów dotyczących rent z tytułu niezdolności do pracy i ich zastosowania do osób, które spełniły część warunków przed zmianą, a część po zmianie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów intertemporalnych w prawie ubezpieczeń społecznych, co jest kluczowe dla wielu osób ubiegających się o świadczenia. Pokazuje, jak zmiany prawne mogą wpływać na prawa nabyte.
“Zmiana przepisów o rentach: czy Twoje prawo do świadczenia zależy od daty złożenia wniosku?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.