I UK 152/04

Wyrok z dnia 25 stycznia 2005 r. I UK 152/04 Z art. 316 § 1 k.p.c. nie wynika obowiązek przeprowadzenia dowodów w celu ustalenia niezdolności do pracy, która miała powstać po wydaniu zaskar- żonej odwołaniem decyzji odmawiającej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie: SN Józef Iwulski, SA Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2005 r. sprawy z odwołania Krzysztofa R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w Z,W. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, na skutek kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 marca 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 13 grudnia 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Z.W. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 8 listopada 2002 r. odmówił Krzysztofowi R. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2003 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie wnioskodawcy od wskazanej decyzji po dokonaniu następujących ustaleń. Wniosko- dawca, legitymujący się wykształceniem średnim z zakresu leśnictwa oraz posiada- jący ukończony kurs średniego dozoru technicznego w zakresie prowadzenia in- struktażu bhp, pracował jako składnicowy, dyspozytor i kierownik brygady, a ostatnio jako strażnik leśny w Lasach Państwowych Nadleśnictwa P. Obowiązki wykonywał w biurze Nadleśnictwa oraz na zewnątrz budynku w różnych warunkach atmosferycz- nych, przy czym praca była lekka, z przewagą wysiłku umysłowego, wymagająca wyjazdu w teren i chodzenia. W dniu 9 listopada 2000 r. wnioskodawca uległ wypad- 2 kowi przy pracy, doznając urazu obu nóg, leczonego operacyjnie. W okresie od 9 listopada 2000 r. do 7 maja 2001 r. wnioskodawca pobierał zasiłek chorobowy, a na- stępnie w okresie do 2 maja 2002 r. świadczenie rehabilitacyjne. Biegły sądowy le- karz specjalista z zakresu ortopedii i rehabilitacji rozpoznał u wnioskodawcy przebyte wygojone złamanie otwarte kości podudzia lewego leczone operacyjnie, przebyte wygojone złamanie piszczeli lewej leczone operacyjnie, które to schorzenia nie naru- szają sprawności organizmu w stopniu powodującym niezdolność do pracy. Z opinii biegłego wynika, iż złamania zespolono gwoździami typu M-V, wygoiły się one w prawidłowym ustawieniu odłamów z pełną ruchomością w stawach kolanowych, zaś w badaniu ortopedycznym wnioskodawca wykazuje chód prawidłowy, bez patologii w ruchomości stawów kończyn górnych i dolnych, odruchy są ściągniste prawidłowo i symetrycznie wyrównane. Ponadto wnioskodawca posiadał na dzień 5 maja 2003 r. skierowanie na usunięcie metalu z zespolonej gwoźdźmi kończyny. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, Sąd Okręgowy stanął na stanowi- sku, iż wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia określonego w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.), albowiem nie jest osobą niezdolną do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zaś powołany ostatnio przepis odnosi pojęcie niezdolności do pracy do zatrudnienia zgodnego z posiadanymi kwali- fikacjami, nie zaś do pracy na danym stanowisku. Wyrokiem z dnia 18 marca 2004 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację wnioskodawcy, przyjmując w całości dokonane przez Sąd pierwszej instancji ustale- nia faktyczne oraz podzielając przeprowadzoną ocenę materiału dowodowego. Sąd Apelacyjny podkreślił, iż samo istnienie schorzeń powypadkowych nie jest równo- znaczne z naruszeniem sprawności organizmu w stopniu powodującym niezdolność do pracy i w konsekwencji przyjął, że wnioskodawca nie spełnia, warunkującej przy- znanie prawa do świadczenia rentowego i określonej w art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., przesłanki niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy. W kasacji od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 12 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, polegające na przyjęciu przez Sądy obu instancji, że skarżący jest osobą zdolną do pracy oraz naruszenie prawa procesowego przez niewłaściwe za- 3 stosowanie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 316 § 1 k.p.c., polegające na przekro- czeniu przez Sądy obu instancji granic swobodnej oceny dowodów oraz zasady orzekania w oparciu o stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Wskazując na powyższe podstawy, skarżący wniósł o uchylenie wyroku Są- dów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpo- znania i orzeczenia o kosztach postępowania za wszystkie instancje. W uzasadnieniu kasacji podniesiono, iż z powodu przeprowadzonego w mie- siącu maju 2003 r. zabiegu operacyjnego usunięcia metalu z zespolonej kości koń- czyny dolnej wnioskodawca przebywał na zwolnieniu lekarskim, zaś podobny zabieg dotyczący drugiej kończyny przeprowadzony w październiku 2003 r. spowodował niezdolność wnioskodawcy do pracy w ramach zwolnienia lekarskiego do stycznia 2004 r. Tym samym błędnie Sądy uznały, że leczenie skarżącego zostało zakończo- ne, skoro jego niezdolność do pracy trwała nadal, nie oceniły również niezdolności wnioskodawcy do pracy w aspekcie wykonywania pracy dotychczasowej, możliwości podjęcia innej pracy oraz celowości przekwalifikowania zawodowego z uwagi na ro- dzaj i charakter dotychczasowej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne. Tymczasem skarżący w wyniku przebytego wypadku utracił spraw- ność fizyczną, a w konsekwencji zdolność do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifika- cjami. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie może być uwzględniona, gdyż zawarte w niej zarzuty są bezza- sadne. Wnoszący kasację zarzucił w niej naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 316 § 1 k.p.c., polegające na przekroczeniu przez Sądy obu instancji granic swo- bodnej oceny dowodów oraz naruszenie zasady orzekania w oparciu o stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, poprzez uznanie, że leczenie skarżącego zostało zakończone w sytuacji, gdy jego niezdolność do pracy - spowodowana za- biegami operacyjnymi usunięcia metali z zespolonych kości kończyn - trwała w ra- mach zwolnień lekarskich od maja 2003 r. do stycznia 2004 r. oraz pominięcie oko- liczności, o których mowa w art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytu- rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym z uzasadnienia ka- sacji wynika, iż skarżącemu chodzi w istocie o art. 13 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. 4 Stosownie do art. 316 § 1 k.p.c., znajdującego poprzez art. 391 k.p.c. również zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym, sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczynane jest na skutek odwołania wniesionego przez ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma ono zatem charakter odwoławczy, a jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem decyzji wydanej przez organ rentowy. Badanie legalności decyzji i orzekanie o niej możliwe jest tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili jej wydawania, zaś postępowanie dowodowe przed sądem jest postępowaniem sprawdzającym ustalenia dokonane przez organ rentowy w tym w zakresie merytorycznej trafności wydanego przez leka- rza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczenia o zdolności ubezpie- czonego do pracy lub jej braku. Dlatego też późniejsza zmiana stanu zdrowia ubez- pieczonego nie jest podstawą do uznania decyzji za wadliwą i jej zmiany, lecz może stanowić przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych w razie przedłożenia nowych dowodów, do których zalicza się między innymi dokumentacja lekarska pochodząca z okresu po wydaniu decyzji. Zasadą jest zatem, iż sąd ocenia legalność decyzji organu rentowego według stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania, a jedynie wyjątkowo może przyznać ubezpieczonemu świad- czenie, jeżeli warunki je uzasadniające zostały spełnione po wydaniu zaskarżonej decyzji. Wyjątek taki jest obwarowany szeregiem zastrzeżeń, takich jak oczywistość prawa do świadczenia i pewność co do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ rentowy w razie ponownego zgłoszenia wniosku. Jednakże art. 316 § 1 k.p.c. nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy stanowiący przesłankę przyznania świadczenia rentowego warunek niezdolności do pracy mógłby zostać ewentualnie spełniony po wydaniu decyzji zaskarżonej odwołaniem (por. wyroki z dnia 10 marca 1998 r., II UKN 555/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 181 oraz z dnia 20 maja 2004 r., II UK 395/03 - dotychczas niepublikowany). W rozpoznawanej sprawie Sądy obu instancji przyjęły, iż wnioskodawca w da- cie wydawania decyzji przez organ rentowy i orzekania przez Sąd pierwszej instancji był zdolny do pracy, co wynika z opinii biegłego z zakresu ortopedii i rehabilitacji. Ewentualna późniejsza utrata tej zdolności spowodowana zabiegami usunięcia me- 5 tali z zespolonych kości kończyn wymagała ponownej oceny sprawności organizmu i ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, jednakże nie w postępowaniu za- kończonym wyrokiem zaskarżonym kasacją, lecz w postępowaniu przed organem rentowym, wszczętym wskutek złożenia ponownego wniosku o świadczenie, bądź wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 114 powołanej wyżej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Wobec bezzasadności zarzutu naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. nieuzasadniony jest zarzut obrazy art. 233 § 1 k.p.c., przytoczony w kasacji w kontekście braku roz- ważenia stanu zdrowia skarżącego w chwili zamknięcia rozprawy. Nieusprawiedli- wiony jest również zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów sprowa- dzający się do twierdzenia, iż Sądy obu instancji dokonały oceny materiału dowodo- wego sprawy z pominięciem okoliczności, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Przepis ten stanowi, że przy ocenie stopnia i trwa- łości niezdolności do pracy oraz rokowań co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozy- cje psychofizyczne. W wyroku z dnia 28 stycznia 2004 r., II UK 167/03 (OSNP 2004 nr 18, poz. 320), Sąd Najwyższy stwierdził, iż okoliczności, o których mowa w tym przepisie, dotyczą osoby, co do której stwierdzono niezdolność do wykonywania za- trudnienia zgodnego z posiadanymi kwalifikacjami lub ewentualną celowość prze- kwalifikowania, nie dotyczą natomiast osoby, która została uznana za zdolną do wy- konywania pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Wynika to ze wstęp- nego sformułowania tego przepisu - oceny stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowań co do odzyskania zdolności do pracy. Okoliczności dotyczące osoby ubiegającej się o świadczenie mają zatem wpływ na zakres przyznania prawa do renty - renty z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, renty stałej lub okresowej albo też renty szkoleniowej. Uwzględnia się je w stosunku do osoby, u której naruszenie sprawności organizmu powoduje niezdolność do pracy w rozumie- niu art. 12 ust. 1 ustawy. Skoro więc z opinii biegłego wynikało, że skarżący jest zdolny do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami, przeto trafnie Sąd Okręgowy, a za nim Sąd Apelacyjny, nie oceniały okoliczności, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy, a tym samym zarzut naruszenia powołanego przepisu jest bezpod- stawny. 6 W konsekwencji nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 ustawy (błędnie określony w kasacji jako art. 12 pkt 1), zgodnie z którym niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Niezdolność do pracy uzależniona jest zatem od stop- nia naruszenia sprawności organizmu, co może być stwierdzone tylko przez lekarzy właściwych specjalności. Zawarte w zaskarżonym wyroku ustalenia o braku niezdol- ności wnioskodawcy do pracy zostały dokonane na podstawie opinii biegłego, który stwierdził, że zmiany chorobowe wnioskodawcy nie są nasilone do tego stopnia, aby czyniły go niezdolnym do wykonywania zatrudnienia zgodnego z kwalifikacjami. Z opinii tej wynika zatem, że wnioskodawca jest zdolny do pracy w swoim zawodzie bez konieczności przekwalifikowania. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 k.p.c. oddalił kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ========================================