I UK 134/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił kasację dotyczącą prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, uznając, że niezdolność ta nie powstała w wymaganym prawem terminie od ustania ubezpieczenia.
Sprawa dotyczyła prawa Wandy T. do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Apelacyjny oddalił jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego, który z kolei oddalił odwołanie od decyzji ZUS odmawiającej przyznania renty. Kluczową kwestią było ustalenie daty powstania niezdolności do pracy, która według przepisów musiała nastąpić nie później niż 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Sąd Najwyższy uznał, że niezdolność do pracy wnioskodawczyni nie powstała w tym terminie, oddalając tym samym jej kasację.
Wanda T. domagała się przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Po odmowie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jej odwołania i apelacje zostały oddalone przez sądy niższych instancji. Sąd Apelacyjny w Krakowie, podobnie jak Sąd Okręgowy, uznał, że choć wnioskodawczyni była częściowo niezdolna do pracy od października 2001 r., to niezdolność ta nie powstała w terminie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia (które zakończyło się 8 grudnia 1999 r.). Termin ten upływał 8 czerwca 2001 r. Sąd Apelacyjny oparł się na opiniach biegłych lekarzy, którzy stwierdzili, że schorzenia Wandy T. (zespół bólowy kręgosłupa, stan po operacji guza kątnicy) uzasadniały częściową niezdolność do pracy od października 2001 r., ale nie wcześniej. Wnioskodawczyni zarzucała sądom niższych instancji naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym brak wszechstronnego zebrania dowodów i błędną ocenę dokumentacji medycznej. Sąd Najwyższy rozpoznał kasację, uznając jednak, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym oceny dowodów (art. 233 k.p.c.) oraz naruszenia regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów, są bezzasadne. Sąd Najwyższy podkreślił, że sądy prawidłowo oceniły dostępne dokumenty medyczne z pomocą biegłych i nie miały obowiązku aktywnie poszukiwać dowodów, których strony same nie przedstawiły. W konsekwencji, Sąd Najwyższy oddalił kasację, podzielając ustalenia sądów niższych instancji co do daty powstania niezdolności do pracy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, niezdolność do pracy musi powstać w okresach składkowych lub nieskładkowych albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jasno określa termin powstania niezdolności do pracy jako warunek nabycia prawa do renty. W przypadku wnioskodawczyni, która utraciła ubezpieczenie 8 grudnia 1999 r., termin 18 miesięcy upływał 8 czerwca 2001 r. Ustalono, że niezdolność do pracy powstała po tej dacie, co wyklucza przyznanie świadczenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono kasację
Strona wygrywająca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w N.S.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Wanda T. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w N.S. | instytucja | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 393^1 § pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa kasacji; naruszenie przepisów postępowania.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Swobodna ocena dowodów; może stanowić podstawę kasacyjną tylko przy rażącym naruszeniu.
ustawa o emeryturach i rentach art. 57 § ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Warunek nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy - powstanie niezdolności nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia.
ustawa o emeryturach i rentach art. 12
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Definicja niezdolności do pracy.
ustawa o emeryturach i rentach art. 14
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Pomocnicze
Regulamin art. 339
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych
Nie stanowi przepisu postępowania w rozumieniu art. 393^1 pkt 2 k.p.c.
Regulamin art. 340
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych
Nie stanowi przepisu postępowania w rozumieniu art. 393^1 pkt 2 k.p.c.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.
k.p.c. art. 316
Kodeks postępowania cywilnego
ustawa o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego art. 6
Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
Dotyczy czasowej niezdolności do pracy w ramach L4.
k.p.c. art. 278
Kodeks postępowania cywilnego
Dowód z opinii biegłych.
k.p.c. art. 3
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązki stron procesowych.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek przedstawiania dowodów przez strony; dopuszczenie dowodu z urzędu.
Konstytucja RP art. 175 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezdolność do pracy wnioskodawczyni nie powstała w terminie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Sądy prawidłowo oceniły dostępne dowody medyczne z pomocą biegłych. Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów nie stanowi podstawy kasacyjnej.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 233 k.p.c.) poprzez błędną ocenę dowodów i nieuwzględnienie dokumentacji medycznej. Naruszenie prawa materialnego (art. 12-14, 57 ustawy o emeryturach i rentach) poprzez błędne ustalenie daty powstania niezdolności do pracy. Obowiązek sądu do aktywnego uzupełniania dokumentacji medycznej. Naruszenie § 339 i § 340 Regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów.
Godne uwagi sformułowania
nie może samodzielnie stanowić podstawy kasacji swobodna ocena dowodów należy do własnych kompetencji każdego sądu orzekającego w sprawie ocena dowodów jest rażąco wadliwa lub w sposób oczywisty błędna bezpośrednia, samodzielna, merytoryczna ocena dokumentacji lekarskiej przez sąd nie jest możliwa. Wymaga ona bowiem wiadomości specjalnych. nie oznacza to wszakże obowiązku jej poszukiwania, czy też domyślania się jej istnienia. nie można z kompetencji sądu do dopuszczenia dowodu niewskazanego przez stronę wywodzić obowiązku zastępowania czy wyręczania stron w ich roli procesowej. Regulamin normuje [...] zasady organizowania i funkcjonowania sądów. Stanowi [...] instrukcję urzędowania sądów jako jednostek organizacyjnych, opisującą reguły obsługi kancelaryjnej oraz podejmowania czynności biurowych i technicznych. Obowiązuje w sferze administrowania sądami, nie dotyczy zaś sądzenia, wymierzania sprawiedliwości.
Skład orzekający
Herbert Szurgacz
przewodniczący
Krystyna Bednarczyk
członek
Barbara Wagner
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalanie daty powstania niezdolności do pracy jako warunku nabycia prawa do renty, obowiązki sądu w zakresie gromadzenia dowodów medycznych, granice kontroli kasacyjnej oceny dowodów przez sąd."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów ustawy o emeryturach i rentach oraz zasad postępowania cywilnego w kontekście oceny dowodów medycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa ubezpieczeń społecznych – prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i kluczowych terminów. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie.
“Czy możesz dostać rentę, jeśli niezdolność do pracy pojawiła się po latach od zakończenia ubezpieczenia? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 11 stycznia 2005 r. I UK 134/04 Zarzut naruszenia § 339 i § 340 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów po- wszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 218 ze zm.) nie może samodzielnie stanowić po- dstawy kasacji określonej w art. 3931 pkt 2 k.p.c. Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Barbara Wagner (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2005 r. sprawy z wniosku Wandy T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od- działowi w N.S. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na skutek kasacji wniosko- dawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11 lutego 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 11 lutego 2004 r. [...] oddalił apelację Wandy T. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Krakowie z dnia 16 października 2002 r. [...], oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w N.S. z dnia 31 paździer- nika 2001 r., odmawiającej przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich prawna ocena. Wanda T., z zawodu salowa, pozostawała w zatrudnieniu od 24 stycznia 1972 r. do 15 września 1997 r. W okresie od 16 września 1997 r. do 10 września 1998 r. pobierała świadczenie rehabilitacyjne, a od 9 grudnia 1998 r. do 8 grudnia 1999 r. zasiłek dla bezrobotnych. W dniu 10 września 1998 r. ubezpieczona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z 13 listopada 1998 r. organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa do tego świad- czenia, a Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyro- 2 kiem z dnia 31 stycznia 2000 r. oddalił jej odwołanie od tej decyzji. W dniu 9 paź- dziernika 2001 r. Wanda T. ponownie złożyła wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z dnia 31 października 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w N.S. odmówił jej prawa do renty, ponieważ nie spełniała ustawowych warunków jego nabycia. Ubezpieczenie Wandy T. ustało z dniem 8 grudnia 1999 r., a orzeczeniem Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych została uznana za częściowo niezdolną do pracy od 24 października 2001 r. okresowo do stycznia 2002 r. Niezdolność wnioskodawczyni do pracy nie powstała zatem w okresach, o których stanowi art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o eme- ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), powoływanej dalej jako „ustawa”, ani w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Na podstawie opinii biegłych lekarzy sądowych, u wnioskodawczyni rozpo- znano zespół bólowy odcinka szyjnego i lędźwiowego kręgosłupa z okresową rwą kulszową prawostronną, z niewielkim ograniczeniem ruchomości kręgosłupa, z dys- kopatią C5-C5 i L5-S1 potwierdzoną radiologicznie, stan po operacyjnym usunięciu guza zapalnego kątnicy do dalszej obserwacji. Schorzenia te uzasadniają częściową niezdolność do pracy Wandy T. od października 2001 r. do września 2002 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego w Krakowie, opinia biegłych lekarzy sądowych z dnia 22 maja 2002 r. jest „w pełni miarodajna dla rozstrzygnięcia sprawy”. Wniosko- dawczyni nie przedłożyła dowodów, które przemawiałyby za przyjęciem wcześniej- szej daty powstania niezdolności do pracy. Według Sądu, Wanda T. nie spełniła wszystkich warunków do przyznania renty. Jest ona wprawdzie niezdolna do pracy, ale niezdolność ta powstała w ciągu 2 lat i 23 dni od ustania ubezpieczenia, podczas gdy warunkiem nabycia renty jest powstanie niezdolności do pracy nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. W przypadku wnioskodawczyni termin 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia mijał w dniu 8 czerwca 2001 r. Na podstawie uzupełniającej opinii biegłych sądowych, Sąd ustalił, że w badaniu USG stwierdzono u wnioskodawczyni obecność podpowięziowego guza, który w trakcie operacji we wrześniu 2001 r. okazał się guzem zapalnym kątnicy. Po wykonanym badaniu histo- patologicznym zaobserwowano jedynie zapalny charakter guza, który może powo- dować okresowo występujące dolegliwości ze strony jamy brzusznej. Z chwilą jego stwierdzenia w obrazie USG wymagana była interwencja chirurgiczna. Jednak na podstawie dostępnej dokumentacji nie czyniły wnioskodawczyni niezdolną do pracy 3 przed czerwcem 2001 r., a jedynie wymagały okresowego leczenia „w ramach L 4”. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, Sąd drugiej instancji wyraził pogląd, że dla ustalenia daty powstania inwalidztwa nie mogą być uznane za wystar- czające dowolne przypuszczenia, lecz konieczne są dowody zawierające dane, które pozwalają na niewątpliwe lub z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty albo czasu powstania niezdolności do pracy. Dowodami takimi jest dokumenta- cja lekarska. Z opinii biegłych jednoznacznie wynika, że w dokumentacji lekarskiej wnioskodawczyni brak jest zapisów medycznych świadczących o powstaniu niezdol- ności do pracy przed czerwcem 2001 r. Twierdzenia Wandy T., że jest niezdolna do pracy zarobkowej od wielu lat nie zostały poparte żadną dokumentacją lekarską, która pozwalałaby przyjąć wystąpienie w czasie zatrudnienia schorzeń uzasadniają- cych uznanie jej za niezdolną do pracy. Wanda T. zaskarżyła ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy naru- szenie przepisów postępowania, a to: art. 227 k.p.c., art. 233 k.p.c. i art. 316 k.p.c. - poprzez „nie przeprowadzenie dowodów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie”, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i wydanie wyroku „z powołaniem na bliżej nieokreślone dowolne przypuszczenia”, oparcie wyroku na opi- niach biegłych sądowych, które „nie uwzględniają w pełni rzeczywiście istniejących u powódki schorzeń, ani rodzaju schorzeń ani stopnia naruszenia sprawności organi- zmu”, wyrażenie błędnego poglądu, aby „brak było dokumentacji medycznej” po- zwalającej na wcześniejsze ustalenie daty niezdolności do pracy, oraz przyjęcie, że kserokopia zaświadczenia z dnia 23 sierpnia 2001 r. jest nieczytelna, podczas, gdy Sąd powinien podjąć „czynności zmierzające do uzyskania właściwej dokumentacji [...] przez wydanie zarządzenia uzyskania lub uzupełnienia dokumentacji”, a także poprzez nieuwzględnienie zasad doświadczenia życiowego, wedle którego „przepro- wadzony zabieg operacyjny nie wyzwala schorzenia, a usuwa powstałe wcześniej schorzenie samoistne”, zaś potrzeba wykonania operacji jest następstwem schorze- nia, które naruszyło sprawność organizmu powódki i powodowało już wcześniej w okresie ubezpieczenia jej niezdolność do pracy, a nadto naruszenie prawa material- nego, a mianowicie art. art. 12 - 14 i art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych - poprzez wyrażenie poglądu, że Wanda T. nie speł- niała warunków do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, pełnomocnik skarżącej wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie lub innemu sądowi 4 równorzędnemu” oraz o „zasądzenie od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych [...] na rzecz powódki Wandy T. kosztów postępowania wraz z kosztami za- stępstwa procesowego według norm przepisanych”. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji powołał oczywiste naruszenie prawa, a mianowicie art. 57 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez po- zbawienie wnioskodawczyni możliwości „korzystania za świadczeń z ubezpieczenia społecznego” będące konsekwencją poglądu, że datą powstania niezdolności do pracy był październik 2001 r. Istotne znaczenie według pełnomocnika skarżącej ma okoliczność, że Wanda T. przebywała w okresie od dnia 14 września 2001 r. do dnia 22 września 2001 r. w Szpitalu Miejskim w N.S., gdzie została poddana operacji wy- cięcia okrężnicy. Organ rentowy „uznał fakt niezdolności powódki do pracy zarobko- wej, podając że naruszenie sprawności organizmu jest następstwem schorzeń krę- gosłupa z rwą kulszową i z ograniczeniem ruchomości kręgosłupa, a także następ- stwem stanu po operacyjnym usunięciu guza zapalnego kątnicy i konieczności dal- szej obserwacji”. Jego zdaniem, schorzenia te występowały u wnioskodawczyni w okresie ubezpieczenia. Schorzenia i dolegliwości Wandy T. są utrwalone w treści pisemnej dokumentacji lekarskiej, zaświadczeniach lekarskich, wynikach badań le- karskich i w kartach informacyjnych z pobytu w szpitalach. Dokumentacja ta jest możliwa do uzyskania i uzupełnienia. Zasady doświadczenia życiowego pozwalają twierdzić, że przyczyną „uznanych przez stronę pozwaną schorzeń i niesprawności powódki” powodujących niezdolność do pracy, nie jest zabieg operacyjny wykonany we wrześniu 2001 r., lecz schorzenia neurologiczne i schorzenia jamy brzusznej, które stwierdzono w roku 1998 podczas jej pobytu i leczenia w Szpitalu Miejskim w K. w okresie od dnia 10 lipca do dnia 20 lipca 1998 r. Przeprowadzenie zabiegu ope- racyjnego było „konieczne dla usunięcia schorzenia tkwiącego już w organizmie po- wódki w okresie ubezpieczenia”. Oczywiste jest również naruszenie przepisów po- stępowania, albowiem Sąd nie wydał zarządzenia przewidzianego w § 339 rozporzą- dzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. - Regulamin wewnętrz- nego urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 218 ze zm.), ani nie podjął „czynności zmierzających do uzyskania i uzupełnienia dokumentacji lekar- skiej”. Okolicznością uzasadniającą rozpoznanie kasacji jest potrzeba wykładni prze- pisów prawnych oraz występowanie istotnego zagadnienia prawnego. Wbrew powo- łanemu orzeczeniu Sądu Najwyższego, wedle którego datę i czas powstania inwa- lidztwa ustala się w oparciu o dokumentację lekarską, Sąd oparł zaskarżone orze- 5 czenie wyłącznie na opinii biegłych, pomijając dokumentację lekarską i podając, że wnioskodawczyni takiej dokumentacji nie przedłożyła. Wskazał, że powoływane przez Sąd orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1967 r. z uwagi na datę wydania pozostaje nieaktualne w odniesieniu do wnioskodawczyni i jest rozbieżne z przywoływanymi przez Sąd Apelacyjny wyrokami Sądu Najwyższego z 1995 r. W uzasadnieniu kasacji pełnomocnik skarżącej podniósł, że Sąd nie rozważył wszechstronnie materiału dowodowego. Nie wziął bowiem pod uwagę rzeczywistego stanu schorzeń wnioskodawczyni i nie uwzględnił istniejącej dokumentacji lekarskiej, ponieważ „nie podjął próby” jej uzupełnienia. Opinia biegłych z 7 stycznia 2004 r. nie odnosi się do wszystkich schorzeń Wandy T. Pomija istotne schorzenie kręgosłupa. Niezasadne jest również twierdzenie Sądu, jakoby kserokopia zaświadczenia lekar- skiego z dnia 23 sierpnia 2001 r. był nieczytelna. Wobec tego bezpodstawny jest za- rzut, aby wnioskodawczyni nie przedłożyła dowodów na okoliczność wcześniejszej daty powstania niezdolności do pracy. Sąd nie uwzględnił podanej w toku postępo- wania sądowego przez Wandę T. „Informacji o przebytej rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS z dnia 29 listopada 2001 r., stanowiącej dokumenta- cję lekarską.” Tymczasem to na Sądzie „ciąży obowiązek podjęcia czynności dla uzyskania i dla uzupełnienia dokumentacji dotyczącej leczenia i wydania w tym celu stosownego zarządzenia”, tym bardziej, że Wanda T. przedłożyła kartę informacyjną z pobytu i leczenia w Szpitalu Miejskim w K. w okresie od dnia 10 lipca 1998 r. do 20 lipca 1998 r. wskazującą na dolegliwości bólowe jamy brzusznej. Wobec tego scho- rzenie układu pokarmowego występowało u wnioskodawczyni już w roku 1998, w okresie jej pobytu w Szpitalu Miejskim w K., a więc w okresie ubezpieczenia. Jego zdaniem, rozpoznanie u wnioskodawczyni niezdolności do pracy dopiero w paździer- niku 2001 r., po wykonaniu we wrześniu 2001 r. zabiegu operacyjnego usunięcia guza kątnicy „jest próbą wnioskowania o niezdolności do pracy na podstawie skutku [...], a nie na podstawie przyczyny, znanego i jawnego już w 1998 r. schorzenia układu pokarmowego”. Taka interpretacja niezdolności do pracy pozostaje w sprzeczności z art. art. 12 - 14 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych, wedle których naruszenie sprawności organizmu należy trakto- wać jako przyczynę niezdolności do pracy zarobkowej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 6 Główną, a właściwie jedyną kwestią wymagającą wyjaśnienia i ustalenia w rozpoznawanej sprawie była data powstania niezdolności skarżącej do pracy, warun- kującej nabycie przez nią prawa do renty z tego tytułu, tj. niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Spo- łecznych. Zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 3 tejże ustawy, jednym z warunków nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy jest jej powstanie w taksatywnie wy- mienionych okresach składkowych lub nieskładkowych „albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów”. Ubezpieczenie Wandy T. ustało 8 grudnia 1999 r., a zatem okres 18 miesięcy, o którym mowa w powołanym przepisie, upływał 8 czerwca 2001 r. Prawomocnym wyrokiem z 31 stycznia 2000 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie oddalił odwołanie skarżącej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w N.S. z 13 listopada 1998 r., odma- wiającej prawa do renty wobec niestwierdzenia u niej niezdolności do pracy. Ozna- cza to, że spór tyczy formalnie powstania niezdolności Wandy T. do pracy w okresie między 1 lutego 2000 r. a 8 czerwca 2001 r. Sąd ustalił, że okresowa niezdolność skarżącej do pracy trwa od 24 paździer- nika 2001 r. Ustalenia tego dokonał na podstawie opinii biegłych specjalistów z za- kresu chirurgii i neurologii z 22 maja 2002 r. oraz opinii uzupełniającej z 7 stycznia 2004 r. Sąd drugiej instancji przeprowadził dowód z uzupełniającej opinii biegłych w celu ustalenia, czy rozpoznany u Wandy T. w lipcu 1998 r. guz zapalny kątnicy, zoperowany we wrześniu 2001 r., powodował jej częściową niezdolność do pracy przed czerwcem 2001 r. Podnosiła ona bowiem w apelacji, że skoro w rezultacie le- czenia operacyjnego uznano ją za niezdolną do pracy, to tym bardziej musiała być niezdolna do pracy przed zaordynowanym leczeniem chirurgicznym. Biegli stwier- dzili, że Wanda T. wymagała wprawdzie wówczas okresowego leczenia, ale wyłącz- nie w „ramach L4”. Schorzenie jelita grubego powodowało więc jej niezdolność do pracy przed czerwcem 2001 r., jednak czasową niezdolność do pracy, o której mowa w art. 6 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach z ubezpieczenia społecz- nego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636 ze zm.), nie zaś prze- widzianą w art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Spo- łecznych. Sąd ocenił opinie biegłych jako miarodajne. Problem powołania jako podstawy kasacji naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest dyskusyjny. Swobodna ocena dowodów należy bowiem do własnych kompetencji każdego sądu orzekającego w sprawie. 7 Jest podstawowym zadaniem sądu wyrażającym „istotę sądzenia” i gwarancją nie- zawisłości sądów i sędziów. Dlatego też art. 233 k.p.c. może stanowić uzasadnioną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy przekroczenie przez sąd granic swobody w ocenie dowodów jest wyraźne, gdy ocena dowodów jest rażąco wadliwa lub w spo- sób oczywisty błędna (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1996 r., II UKN 22/96, OSNAPiUS 1997 nr 13, poz. 240; z dnia 14 stycznia 1997 r., II UKN 46/96, OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 325; z dnia 18 lutego 1997 r., II UKN 77/96, OSNAPiUS 1997 nr 21, poz. 427). Ani alogiczności, ani naruszenia zasad doświad- czenia życiowego, ani - wreszcie - uchybienia regułom prawa Sądowi oceniającemu dowody, w tym także opinie biegłych, nie sposób zasadnie zarzucić. Zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w związku z nieuwzględnieniem przez Sąd dokumentacji lekarskiej nie jest zasadny. Po pierwsze, wbrew odmiennemu twierdzeniu pełnomocnika skarżącej, wykorzystana została przez Sąd dostępna dokumentacja lekarska dotycząca Wandy T., w tym zwłaszcza takie dowody lekarskie jak karty choroby, historie choroby, ana- lizy, wyniki badań, zaświadczenia o stanie zdrowia, a także karty informacyjne lecze- nia szpitalnego na Oddziale Chirurgicznym Szpitala Miejskiego w K. z okresów od 3 do 13 czerwca 1988 r., od 16 do 25 marca 1995 r. oraz od 10 do 20 lipca 1998 r., i na Oddziale Chirurgii Szpitala w N.S. w okresie od 14 do 22 września 2001 r., „infor- macja o przebytej rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS” w okre- sie 6 do 29 listopada 2001 r. Po drugie, bezpośrednia, samodzielna, merytoryczna ocena dokumentacji lekarskiej przez sąd nie jest możliwa. Wymaga ona bowiem wiadomości specjalnych. W celu dokonania owej merytorycznej oceny dokumentacji lekarskiej w sposób kompetentny, Sąd, stosownie do art. 278 k.p.c., przeprowadził dowód z opinii biegłych. Opinie te poddał następnie, na podstawie art. 233 § 1 k.p.c., własnej ocenie. Sądowi nie można czynić zarzutu, że w ocenie dowodów pominął dokumentację lekarską, jeżeli zgromadzona dokumentacja lekarska została przed- stawiona biegłym, a ci uwzględnili ją i ocenili w opinii sporządzonej dla sądu, jeżeli opinia ta została oceniona przez sąd w granicach art. 233 § 1 k.p.c. (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1999 r., II UKN 587/98, OSNAPiUS 2000 nr 13, poz. 523). Tak stało się w rozpoznawanej sprawie. Przy tym, biegli dysponowali dokumentacją lekarską nie tylko dostarczoną przez skarżącą, ale także, jak wynika z uzasadnienia (zwłaszcza) opinii uzupełniającej, zgromadzoną w aktach rentowych. Nieprawdziwy jest wobec tego zarzut, że Sąd nie wykazał dostatecznej inicjatywy w 8 pozyskiwaniu dowodów mających znaczenie dla wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy ustalaniu „daty wstecznej” niezdolności do pracy jest obowiązkiem sądu zgromadzenie istniejącej dokumentacji lekarskiej pochodzącej z tego okresu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 września 1995 r., II URN 32/95, OSNAPiUS 1996 nr 6, poz. 87 oraz z dnia 24 stycznia 1996 r., II URN 59/95, OSNAPiUS 1996 nr 13, poz. 190). Nie oznacza to wszakże obowiązku jej poszukiwania, czy też domyślania się jej istnienia. Nadto, po nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189), obowią- zek ten przestał być jakimś szczególnym mega czy giga obowiązkiem, albowiem mieści się w ogólnych regułach postępowania w sprawach cywilnych. Jedną z zasad postępowania cywilnego jest kontradyktoryjność. Wynikają stąd przewidziane w art. 3 k.p.c. obowiązki stron procesowych dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy i przedstawiania dowodów oraz, w zdaniu pierwszym art. 232 k.p.c., obowiązek wskazywania dowodów, z których wywodzą one skutki prawne. Przeprowadzenie dowodu z urzędu bywa niekiedy celowe, innym razem dla wyja- śnienia okoliczności spornych między stronami nawet konieczne, ale jest wyjątkiem, a nie regułą. Jak każdy wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco. W szczególności nie można z kompetencji sądu do dopuszczenia dowodu niewskaza- nego przez stronę (art. 232 zdanie drugie k.p.c.) wywodzić obowiązku zastępowania czy wyręczania stron w ich roli procesowej. Tym bardziej, że granice wzmożonej ochrony ubezpieczonych w procesie i tak zostały wyznaczone w przepisach regulu- jących postępowanie odrębne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych na warunkach preferencyjnych w porównaniu z trybem powszechnym. Nieporozumieniem jest zarzut naruszenia § 339 i § 340 Regulaminu wew- nętrznego urzędowania sądów powszechnym. Regulamin normuje, jak sama nazwa wskazuje, zasady organizowania i funkcjonowania sądów. Stanowi swego rodzaju wiążącą dla pracowników sądowych instrukcję urzędowania sądów jako jednostek organizacyjnych, opisującą reguły obsługi kancelaryjnej oraz podejmowania czynno- ści biurowych i technicznych. Obowiązuje w sferze administrowania sądami, nie do- tyczy zaś sądzenia, wymierzania sprawiedliwości. Nie wynikają z niego dla sądu jako 9 organu władzy sądowniczej sprawującego wymiar sprawiedliwości w imieniu Rze- czypospolitej Polskiej (art. 175 ust. 1 Konstytucji) żadne obowiązki względem stron, na które mogłyby się one bezpośrednio powołać. Regulamin wewnętrznego urzędo- wania sądów powszechnych nie stanowi zbioru przepisów postępowania w rozumie- niu art. 3931 pkt 2 k.p.c. Nie można też postawić Sądowi zasadnie zarzutu naruszenia art. 227 k.p.c. Przepis ten stanowi, że „przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie”. Nie wynikają z niego żadne powinności sądu. Wobec bezzasadności zarzutów proceduralnych, ustalenia stanowiące fak- tyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku należy uznać za prawidłowe. Skoro Sąd ustalił, że rozpoznane u Wandy T. w lipcu 1998 r. schorzenie jelita grubego nie powodowało jej niezdolności do pracy, to nie uchybił art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skoro niezdolność skarżącej do pracy nie powstała w okresach wymienionych w art. 57 ust. 3 ustawy ani w ciągu 18 miesięcy od ich ustania, to nie może być usprawiedliwiony zarzut na- ruszenia tego przepisu. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 k.p.c., orzekł jak w sentencji. ========================================