I UK 122/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok sądu niższej instancji, uznając, że pracownik ma prawo domagać się weryfikacji podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, jeśli płatnik składek zaniżył faktycznie uzyskany przychód.
Sprawa dotyczyła ustalenia prawidłowej podstawy wymiaru zasiłku chorobowego dla pracownika, który uległ wypadkowi przy pracy. Pracownik domagał się ustalenia zasiłku w oparciu o wynagrodzenie w euro, podczas gdy pracodawca i ZUS przyjęli niższą kwotę w złotówkach jako podstawę wymiaru składek. Sąd pierwszej instancji przychylił się do stanowiska pracownika, jednak sąd drugiej instancji oddalił odwołanie. Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu drugiej instancji, wskazując na błąd w rozumowaniu sądu co do znaczenia oświadczenia płatnika składek w przypadku rozbieżności z faktycznie uzyskanym przychodem.
Przedmiotem sprawy była rozbieżność w ustaleniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego dla Andrzeja J., który doznał wypadku przy pracy. Pracownik domagał się ustalenia zasiłku w wysokości 1.500 euro miesięcznie, powołując się na umowę o pracę i faktycznie uzyskane wynagrodzenie w euro. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w O. oraz pracodawca (A.E. Spółka z o.o. j.v. w O.) przyjęli jako podstawę wymiaru składek i zasiłku kwotę 2.195 zł, wynikającą z raportów ZUS za czerwiec 2003 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie zmienił decyzję ZUS, przyjmując jako podstawę wymiaru zasiłku kwotę 8.272,95 zł, opartą na przeliczeniu faktycznie otrzymanego wynagrodzenia w euro. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie, w wyniku apelacji ZUS, zmienił wyrok sądu pierwszej instancji i oddalił odwołanie, uznając, że podstawę wymiaru składek stanowi przychód pracownika obliczony i wskazany przez płatnika. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację ubezpieczonego, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy podkreślił, że definicja wynagrodzenia jako podstawy wymiaru składek i zasiłku chorobowego obejmuje przychód pracownika po odliczeniu składek ubezpieczeniowych, a także wszelkie wypłaty pieniężne i świadczenia w naturze. Kluczowe było stwierdzenie, że w razie rozbieżności między faktycznie uzyskanym przychodem a oświadczeniem płatnika, ubezpieczony ma prawo domagać się weryfikacji czynności płatnika. Sąd Najwyższy wskazał, że sąd drugiej instancji błędnie zrównał przychód pracownika z tym, co obliczył i wskazał płatnik, nie ustalając faktycznie uzyskanej przez pracownika kwoty.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
W razie rozbieżności pomiędzy rzeczywiście uzyskanym przez pracownika przychodem ze stosunku pracy a oświadczeniem płatnika składek (pracodawcy) zawartym w jego czynnościach obliczenia i przekazania składki do ZUS, ubezpieczony ma prawo domagać się weryfikacji czynności płatnika i ustalenia prawidłowego wymiaru zasiłku chorobowego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że definicja przychodu jako podstawy wymiaru składek i zasiłku chorobowego obejmuje wszelkie wypłaty pieniężne i świadczenia w naturze. Kluczowe jest prawo pracownika do domagania się weryfikacji wadliwej czynności płatnika, jeśli zaniżył on podstawę wymiaru składek w stosunku do faktycznie uzyskanego przez pracownika przychodu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
Andrzej J.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Andrzej J. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w O. | instytucja | pozwanym |
| A.E. Spółki z o.o. j.v. w O. | spółka | zainteresowana |
Przepisy (8)
Główne
u.u.s.w.p.i.ch.z. art. 9 § 1, 2 i 3 pkt 1
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
Zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru, którą stanowi kwota będąca podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie wypadkowe.
u.ś.p.z.u.s.w.c.i.m. art. 36 § 3
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia.
Pomocnicze
u.ś.p.z.u.s.w.c.i.m. art. 3 § 3
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
Określenie 'wynagrodzenie' oznacza przychód pracownika stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz ubezpieczenie chorobowe.
u.s.u.s. art. 20 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenie rentowe.
u.s.u.s. art. 18 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
u.s.u.s. art. 4 § 9
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa wymiaru składek obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego pracownika stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy.
u.p.d.o.f. art. 12 § 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Określa przychody ze stosunku pracy, obejmujące wszelkie wypłaty pieniężne oraz wartość świadczeń w naturze lub ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania.
rozp. MPiPS z 18.12.1998 r. art. 1
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pracownik ma prawo domagać się weryfikacji czynności płatnika składek, jeśli zaniżył on podstawę wymiaru składek w stosunku do faktycznie uzyskanego przez pracownika przychodu. Definicja przychodu jako podstawy wymiaru składek i zasiłku chorobowego obejmuje wszelkie wypłaty pieniężne i świadczenia w naturze, a nie tylko kwotę zadeklarowaną przez pracodawcę.
Odrzucone argumenty
Stanowisko sądu drugiej instancji, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wyłącznie przychód pracownika obliczony i wskazany przez płatnika składek.
Godne uwagi sformułowania
W razie rozbieżności pomiędzy rzeczywiście uzyskanym przez pracownika przychodem ze stosunku pracy a oświadczeniem płatnika składek [...], ubezpieczony ma prawo domagać się weryfikacji czynności płatnika. podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe [...] odnosi się do definiowania przychodu według przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych przy ustalaniu wynagrodzenia jako podstawy wymiaru zasiłku chorobowego powinny być uwzględnione „wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze, bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń...
Skład orzekający
Jerzy Kwaśniewski
przewodniczący-sprawozdawca
Maria Tyszel
członek
Małgorzata Wrębiakowska-Marzec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w przypadku zaniżenia przychodu przez pracodawcę, ochrona praw pracownika w zakresie świadczeń z ubezpieczenia społecznego."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy pracownik może udowodnić faktycznie uzyskany przychód, a rozbieżność wynika z błędnych działań płatnika składek.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla wielu pracowników – jak zapewnić prawidłowe naliczenie zasiłku chorobowego, gdy pracodawca zaniża podstawę wymiaru składek. Wyrok Sądu Najwyższego wyjaśnia kluczowe zasady i chroni prawa pracownika.
“Pracodawca zaniżył Twój zasiłek chorobowy? Sąd Najwyższy wyjaśnia, jak dochodzić swoich praw!”
Dane finansowe
WPS: 1500 EUR
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 24 stycznia 2006 r. I UK 122/05 W razie rozbieżności pomiędzy rzeczywiście uzyskanym przez pracow- nika przychodem ze stosunku pracy a oświadczeniem płatnika składek (praco- dawcy) zawartym w jego czynnościach obliczenia i przekazania składki do ZUS, ubezpieczony ma prawo domagać się weryfikacji czynności płatnika i ustalenia prawidłowego wymiaru zasiłku chorobowego. Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria Tyszel, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2006 r. sprawy z odwołania Andrzeja J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od- działowi w O. z udziałem zainteresowanej A.E. Spółki z o.o. j.v. w O. o zasiłek choro- bowy, na skutek kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 11 stycznia 2005 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e W decyzji z dnia 30 lipca 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społcznych-Oddział w O., nie uwzględniając wniosku ubezpieczonego Andrzeja J. uznał, że płatnik A.E. Spółka z o.o. j.v. w O. prawidłowo ustalił podstawę wymiaru zasiłku chorobowego należnego ubezpieczonemu za okres niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 26 marca 2004 r. W odwołaniu Andrzej J. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji przez ustale- nie uprawnień do zasiłku chorobowego w związku z wypadkiem przy pracy w wyso- kości 1.500 euro miesięcznie. Ubezpieczony powoływał się na art. 9 ust. 1, 2 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypad- 2 ków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.) i na tej pod- stawie uważa, że zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości 100% podstawy wy- miaru, którą stanowi kwota będąca podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia wy- padkowe. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego stosuje się zasady określone w rozdziale 8 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a zgodnie z art. 36 ust. 3 tej ustawy, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem okresów, o których mowa w ust. 1 i 2. W sytuacji, gdy stosunek pracy wnioskodawcy został nawiązany z dniem 13 maja 2003 r., a nie- zdolność do pracy powstała 1 lipca 2003 r. - jako podstawę wymiaru zasiłku należało przyjąć określone w umowie o pracę wynagrodzenie w kwocie około 1.500 euro, a nie jak uczynił to pracodawca oraz organ rentowy kwotę 2.195 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w O. wniósł o oddalenie odwołania, wskazując, że w miesiącu czerwcu 2003 r. (pełen miesiąc zatrudnienia przed zacho- rowaniem wnioskodawcy) podana przez płatnika podstawa wymiaru składki na ubez- pieczenie wypadkowe wynosiła 2.195 zł, zatem płatnik przyjął prawidłowo tę samą kwotę do ustalenia zasiłku chorobowego za sporny okres niezdolności do pracy spo- wodowanej wypadkiem przy pracy. Wyrokiem z dnia 20 października 2004 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Olsztynie zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że jako podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego powodowi w okresie od 1 lipca 2003 r. do 26 marca 2004 r. przyjął kwotę 8.272,95 zł. Sąd pierwszej instancji ustalił, że Andrzej J. w dniu 9 maja 2003 r. zawarł z A.E. Spółką z o.o. w O. umowę o pracę na budowie zagranicznej, na podstawie któ- rej został skierowany na określoną „budowę kontraktową” w Niemczech. Zatrudniony został na stanowisku majstra budowy w pełnym wymiarze czasu pracy, na czas określony od dnia 13 maja 2003 r. do czasu zakończenia budowy. Strony ustaliły, że pracownikowi za wykonaną pracę przysługiwać będzie wynagrodzenie akordowe w stawce podstawowej 11,86 euro za „normogodzinę akordową” brutto. W okresie od 13 maja 2003 r. do 1 lipca 2003 r. Andrzej J. świadczył pracę na budowie w Niem- czech, za którą otrzymał wynagrodzenie zasadnicze brutto: za okres od 13 maja 2003 r. do 31 maja 2003 r. (19 dni roboczych) w kwocie 1.245,30 euro, za okres od 1 czerwca 2003 r. do 30 czerwca 2003 r. (30 dni roboczych) w kwocie 1.862,02 euro. 3 Od wynagrodzenia zasadniczego brutto były odprowadzane w Niemczech składki na ZUS. W dniu 1 lipca 2003 r. Andrzej J. uległ wypadkowi przy pracy. W okresie od 14 maja 2003 r. do 26 marca 2004 r. wnioskodawca był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych (w tym do ubezpieczenia wypadkowego z tytułu zatrudnienia na pod- stawie umowy o pracę w A.E. Polska Spółka z o.o. w O.). Pracodawca w raportach imiennych ZUS RCA wskazał jako podstawę wymiaru składki za maj 2003 r. - kwotę 1.370 zł, a za czerwiec 2003 r. - 2.195 zł. W okresie od 1 lipca 2003 r. do 26 marca 2004 r. wnioskodawca otrzymywał zasiłek chorobowy z ubezpieczenia społecznego w wysokości 1.700 zł. Umowa o pracę wnioskodawcy z A.E. Spółką z o.o. w O. wy- gasła z dniem 26 marca 2004 r. Sąd pierwszej instancji podzielając stanowisko przedstawione w sprawie przez ubezpieczonego przyjął, że zastosowanie znajduje art. 9 ust. 1,2 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zgodnie z którym zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru. Podstawę wymiaru stanowi kwota będąca pod- stawą wymiaru składek na ubezpieczenie wypadkowe. Na podstawie zaś art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636 ze zm.), pod- stawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi - w danym wypadku - przeciętne mie- sięczne wynagrodzenie za czerwiec 2003 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że takich wynikających z mocy prawa przesłanek wysokości zasiłku chorobowego nie może zmienić płatnik składek na skutek sprzecznego z prawem wskazania wynagrodzenia powoda za miesiąc czerwiec 2003 r.; mniejszego od wynagrodzenia faktycznie za- płaconego. Skoro powód udowodnił, że w lipcu 2003 r. pracodawca wypłacił mu wy- nagrodzenie za miesiąc czerwiec 2003 r., w wysokości 1.862,02 euro, to równowar- tość tej kwoty powinna stanowić podstawę wymiaru zasiłku chorobowego. Podstawą przeliczenia wynagrodzenia powoda otrzymanego w euro na walutę polską jest kurs euro z dnia 1 lipca 2003 r. wynoszący 4,443 zł - według tabeli kursów NBP nr 126/ANBP/2003. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w O., wnosząc o oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Według ZUS z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) wynika, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie wypadkowe stanowi 4 podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Na podstawie zaś § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpiecze- nia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.), podstawę wymiaru skła- dek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepi- sów o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pra- codawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Powyższe uregulowanie znajduje również zastosowanie w przypadku pracowników zatrudnionych za granicą w polskich zakładach pracy, których wynagrodzenia podlegają opodatkowaniu za granicą. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w O. wskazał nadto, że ustalona przez Sąd pierwszej instancji kwota odprowadzonych składek w wysokości 123,27 euro nie odpowiada wysokości składek, które należałoby odprowadzić według stóp procentowych wskazanych w art. 22 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz- nych od wynagrodzenia w kwocie 1.862,02 euro. Wnioskodawca wniósł o oddalenie apelacji. Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2005 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd ten w swej ocenie prawnej stwierdził, że zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa użyte w ustawie określenie wynagrodzenie oznacza przychód pra- cownika stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz ubezpieczenie chorobowe. Zgodnie zaś z przepisem art. 20 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe sta- nowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenie ren- towe. Z kolei według art. 18 ust. 1 powołanej ustawy, podstawę składek na ubezpie- czenie emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 18a stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10 ustawy. Podstawę wy- miaru składek obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego pracownika stanowi zatem przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy (art. 4 pkt 9 ustawy o sys- temie ubezpieczeń społecznych). 5 Taką samą zasadę ustalania podstawy wymiaru składek ubezpieczeniowych zawierają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grud- nia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.). Na podstawie bowiem § 1 rozporządzenia, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytal- ne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 2 ustawy o systemie ubezpie- czeń społecznych. Uznając, że ze wskazanych przepisów jednoznacznie wynika, iż to przychód pracownika ma stanowić podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie wypadkowe Sąd drugiej instancji stwierdził, że jest to kwota przychodu pracownika obliczona i wskazana organowi rentowemu przez płatnika, uwzględniająca uiszczone świadczenia z tytułu ubezpieczenia emerytalnego, rentowego oraz chorobowego. W kasacji od powyższego wyroku Sądu drugiej instancji ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji, a ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji oraz o za- sądzenie od ZUS-Oddziału w O. kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych prawem. Kasacja oparta została na podstawie dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego, z zarzutami: 1) naruszenia art. 36 ust. 1, 2, 3 i 5 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 90, poz. 636 ze zm.) w związku z art. 9 ust. 1, 2 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpie- czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, polegające- go na niewłaściwej wykładni wskazanych przepisów i przyjęciu, że pojęcie „wynagro- dzenia” jako podstawy wymiaru zasiłku chorobowego obejmuje wynagrodzenie za- deklarowane przez pracodawcę a nie rzeczywiście otrzymywane wynagrodzenie za pracę ustalane na podstawie „przychodu” w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych; 2) naruszenia art. 20 ust. 1 i art. 18 ust. 1, art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania pod- stawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.) w związku z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku do- chodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 14, poz. 176 ze 6 zm.) oraz art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przez niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że kwota przychodu, będąca podstawą do usta- lenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, to kwota obliczona i wskazana przez płatnika składek a nie kwota rzeczywistego przychodu (otrzymanego wynagrodzenia za pracę). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Nie budzi wątpliwości i nie jest w kasacji kwestionowane, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ustalenie przepisów prawa, które dotyczą regu- lacji spornej kwestii sprawy, to jest określenia podstaw zasiłku chorobowego należ- nego z tytułu wypadku przy pracy. W związku z tym, wobec przedstawionej w tym zakresie analizy art. 9 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpie- czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz zawar- tego w art. 9 ust. 3 pkt 1 tej ustawy odesłania do zasad określonych w rozdziale 8 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia chorobowego, dla rozpatrzenia zagadnień wynikających z kasacji, wystarczy przypomnienie - po pierwsze - że kate- goria wynagrodzenia za pracę, jako zasadniczego elementu podstawy wymiaru skła- dek, a w konsekwencji także wymiaru zasiłku, ma swą normatywną definicję w art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpiecze- nia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, jako przychodu pracownika po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz ubezpieczenie chorobowe. Z tego względu nie ma racji skarżący, jeżeli - jak można rozumieć zawarty w uzasadnieniu kasacji wywód argumentacyjny - po- piera żądanie ustalenia prawa ubezpieczonego do zasiłku chorobowego w wysokości identycznej z wysokością wynagrodzenia wynikającego z umowy o pracę. Gdyby tak rozumieć stanowisko skarżącego, to oznaczałoby ono, że - niezgodnie ze wskaza- nym przepisem - żądanie ubezpieczonego odnosiłoby się nie tylko do tej części wy- nagrodzenia, którą bezpośrednio („netto”) uzyskiwał, ale także do tej części, która objęta została potrąceniami na składki ubezpieczeniowe. Druga z przesłanek okre- ślenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe jako równoważnika podstawy zasiłku chorobowego (art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków 7 przy pracy i chorób zawodowych), poprzez kolejne odesłanie do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenie rentowe, odnosi się do zdefi- niowania przychodu według przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (por. powoływane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisy art. 20 i art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 4 pkt 9 tej ustawy). Sięgnięcie do odesłanych w ten sposób regulacji zawartych w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a zwłaszcza jej art. 12 ust. 1 określającego przychody ze stosunku pracy, prowadzi do stwierdzenia, że przy ustalaniu wynagrodzenia jako podstawy wymiaru zasiłku chorobowego powinny być uwzględnione „wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świad- czeń w naturze, bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wy- płat i świadczeń, a w szczególności wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzy- stany urlop i wszelkie inne kwoty, niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak rów- nież wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych”. Wskazane wyżej przepisy powinny mieć w sprawie zastosowanie, co - jak to wspomniano na wstępie - przyjęto za podstawę zaskarżonego wyroku i co nie budzi zastrzeżeń u wnoszącego kasację. Wynikający z kasacji problem wiąże się z zasto- sowaniem wskazanych przepisów prawa materialnego do podstawy faktycznej do- chodzonego w sprawie roszczenia ubezpieczonego, że będący płatnikiem składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe pracodawca ubezpieczonego zaniżył te składki, gdyż zaniżył ich podstawę podając ZUS znacznie mniejszą kwotę wynagro- dzenia, od tej którą ubezpieczony rzeczywiście uzyskał z tytułu zatrudnienia w okre- sie, który podlega uwzględnieniu na podstawie art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W tym zakresie rację ma skarżący, że uzasadnienie za- skarżonego wyroku zawiera określenie przesłanek swego rozstrzygnięcia, które nie są ze sobą spójne. Z jednej strony, Sąd Okręgowy przyjmuje bowiem niebudzące zastrzeżeń założenie wynikające z omówionych wcześniej regulacji, że „podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie wypadkowe (a równocześnie ubezpieczenia eme- rytalnego i rentowego) stanowi przychód pracownika, a nie wynagrodzenie zasadni- cze określone w umowie o pracę”, jednakże - z drugiej strony - stwierdza, że „pod- stawę ustalenia wysokości zasiłku chorobowego stanowi wyłącznie przychód pra- 8 cownika, który został obliczony i wskazany przez płatnika składek”. To ostatnie twier- dzenie nie zostało poparte żadnymi argumentami i musi nasuwać poważne wątpli- wości skoro - w kontekście podstawy faktycznej dochodzonego w sprawie roszczenia - nie wiadomo dlaczego Sąd Okręgowy zrównał przychód ubezpieczonego (w tym wypadku rzeczywiście uzyskane przez niego wynagrodzenie za pracę, po potrąceniu uiszczonych przez płatnika składek ubezpieczeniowych) z tym, co - według twierdzeń ubezpieczonego w zaniżonym znacznie zakresie - „obliczył i wskazał płatnik skła- dek”. Rację ma zatem skarżący, że ta przesłanka rozstrzygnięcia przedstawia się jako niezrozumiałe w kontekście stanu faktycznego sprawy zrównanie ustawowo określonych zasad ustalania podstawy wymiaru składek i zasiłku chorobowego wy- łącznie z tym, co „obliczył i wskazał płatnik składek”. Należy w związku z tym zauważyć, że relacje obu tych rzeczy, z jednej strony, ustawowo zdefiniowanego przychodu jako elementu podstawy wymiaru składki (i zasiłku chorobowego), a z drugiej - jego skonkretyzowania w odpowiednich czynno- ściach płatnika składki, przedstawiają się akurat w przeciwstawnym porządku, od tego, który zdaje się wynikać z zaskarżonego wyroku. Najogólniej mówiąc czynności płatnika nie stanowią przesłanki dla ustalenia wymiaru składki i wymiaru zasiłku cho- robowego. Do płatnika „należy” obliczenie i wskazanie przychodu na zasadach okre- ślonych w odpowiednich przepisach. Płatnik wykonuje te przepisy, a jego czynność jest skuteczna o tyle, o ile jest zgodna z prawem. W razie rozbieżności pomiędzy rzeczywistym, faktycznie uzyskanym przez pracownika przychodem ze stosunku pracy, a oświadczeniem w tym zakresie płatnika składek zawartym w jego czynno- ściach obliczenia i przekazania składki do ZUS, ubezpieczony ma prawo domagać się weryfikacji wadliwej czynności płatnika składek. Sytuacja ubezpieczonego w za- kresie składek na ubezpieczenie chorobowe i wymiaru zasiłku chorobowego wynika z przepisów prawa, ubezpieczony uzyskuje - z mocy prawa - prawo do określonego świadczenia i może domagać się ukształtowanego prawem co do wysokości świad- czenia, chociażby płatnik składek w dokumentach rozliczeniowych z ZUS nie wyko- nał należących do niego obowiązków w sposób zgodny z obowiązującymi przepi- sami. Sąd Okręgowy w Olsztynie w konsekwencji przyjęcia nieuprawnionego założe- nia jakoby „podstawę ustalenia wysokości zasiłku chorobowego stanowi wyłącznie przychód pracownika, który został obliczony i wskazany przez płatnika składek” nie 9 ustalił tego, jaki był faktycznie uzyskany ze stosunku pracy przychód ubezpieczo- nego. Z przedstawionych przyczyn podstawa kasacji i jej wniosek o uchylenie za- skarżonego wyroku w celu ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd drugiej in- stancji - okazały się zasadne. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI