I UK 121/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyroki sądów niższych instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu nieważności postępowania, gdyż nie wezwano do udziału zainteresowanych pracowników.
Sprawa dotyczyła obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń za udział członków zarządu w posiedzeniach spółki. Sąd Okręgowy uznał, że składki powinny być naliczane, podczas gdy Sąd Apelacyjny uznał, że nie, jeśli udział nie wynikał z umowy o pracę. Sąd Najwyższy uchylił oba wyroki z powodu nieważności postępowania, ponieważ nie wezwano do udziału w sprawie zainteresowanych pracowników, co pozbawiło ich możliwości obrony praw.
Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła kwestii, czy wynagrodzenie za udział członków zarządu w posiedzeniach spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Sąd Okręgowy w Gliwicach uznał, że tak, argumentując ścisłe powiązanie obowiązków pracowniczych z funkcjami w zarządzie. Sąd Apelacyjny w Katowicach zmienił ten pogląd, stwierdzając, że jeśli udział w posiedzeniach nie wynikał bezpośrednio z umowy o pracę, a z powołania przez zgromadzenie wspólników, to składki nie powinny być naliczane. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację organu rentowego, stwierdził nieważność postępowania przed sądami niższych instancji. Powodem była niezastosowanie art. 47711 § 2 k.p.c., który nakazuje z urzędu wezwać do udziału w postępowaniu osoby zainteresowane, których prawa i obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. W tym przypadku nie wezwano do udziału dwóch członków zarządu, Engelberta J. i Andrzeja L., co pozbawiło ich możliwości obrony praw. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy nie udzielił ostatecznej odpowiedzi na to pytanie ze względu na stwierdzenie nieważności postępowania. Jednakże, analiza Sądu wskazuje, że jeśli udział w posiedzeniach zarządu należy do obowiązków pracowniczych wynikających z umowy o pracę, wynagrodzenie za ten udział jest dochodem z tytułu pracy w ramach stosunku pracy i stanowi podstawę wymiaru składek. W przypadku Andrzeja L., którego udział nie wynikał z umowy o pracę, sytuacja była inna.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę rozróżnienia sytuacji członków zarządu zatrudnionych na stanowiskach wiceprezesa lub członka zarządu (gdzie udział w posiedzeniach może być obowiązkiem pracowniczym) od sytuacji, gdy udział wynika z samego powołania do zarządu, a nie z umowy o pracę. Podkreślono, że przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne definiują podstawę wymiaru jako dochód z tytułu pracy w ramach stosunku pracy, z zamkniętym katalogiem wyjątków.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| „E.” Polsko-Niemieckiej Spółki z o. o. w R. | spółka | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. | instytucja | organ rentowy |
| Engelbert J. | osoba_fizyczna | zainteresowany |
| Andrzej L. | osoba_fizyczna | zainteresowany |
Przepisy (12)
Główne
rozp. RM art. 7 § ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników stanowi dochód pracownika w gotówce i w naturze z tytułu pracy w ramach stosunku pracy.
k.h. art. 201
Kodeks handlowy
Obowiązek członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wykonywania czynności związanych z prowadzeniem jej spraw.
k.p.c. art. 47711 § § 2 zdanie drugie
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek sądu z urzędu wezwania do udziału w postępowaniu zainteresowanego, który nie został wezwany do udziału w sprawie przed organem rentowym.
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania w przypadku pozbawienia strony możliwości obrony jej praw.
k.p.c. art. 39311 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 39313 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzekanie przez Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym.
Pomocnicze
u.o.f.u.s. art. 33 § ust. 2 i 3
Ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych
Podstawa do wydania rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie składek.
rozp. RM § § 12 ust. 5 pkt 6 instrukcji Nr 2 Prezesa ZUS
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego
Wypłaty za udział w zarządach spółek nie stanowią podstawy wymiaru składek, jeżeli udział ten nie wynika z zawartej umowy o pracę. Sąd Najwyższy uznał, że instrukcja nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego i może być jedynie wskazówką przy wykładni przepisów rozporządzenia.
k.p. art. 80
Kodeks pracy
Dotyczy obowiązku zapłaty za pracę.
k.p. art. 78
Kodeks pracy
Dotyczy obowiązku zapłaty za pracę w zależności od jej rodzaju, ilości i jakości.
u.p.d.o.f. art. 12 § ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Dotyczy przychodów w rozumieniu ustawy podatkowej.
u.p.d.o.f. art. 13 § pkt 7
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Dotyczy przychodów z działalności wykonywanej osobiście.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezawiadomienie o udziale w postępowaniu zainteresowanych pracowników (Engelberta J. i Andrzeja L.) skutkuje nieważnością postępowania.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Sądu Apelacyjnego, że wynagrodzenie za udział w posiedzeniach zarządu nie stanowi podstawy wymiaru składek, jeśli nie wynika z umowy o pracę.
Godne uwagi sformułowania
Udział w posiedzeniach zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy do pracowniczych obowiązków członka zarządu zatrudnionego na stanowisku wiceprezesa zarządu. Sądy [...] nie wezwały Engelberta J. i Andrzeja L. do udziału w postępowaniu, do czego zobowiązywał je art. 47711 § 2 zdanie drugie k.p.c. Tym samym pozbawiły ich możliwości obrony swych praw. Instrukcja nr 2 Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 4 lipca 1997 r. nie stanowi źródła prawa obowiązującego powszechnie.
Skład orzekający
Józef Iwulski
przewodniczący
Barbara Wagner
sprawozdawca
Zbigniew Korzeniowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie nieważności postępowania w sprawach ubezpieczeń społecznych z powodu niezawiadomienia zainteresowanych stron."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowań w sprawach ubezpieczeń społecznych i obowiązku zawiadamiania zainteresowanych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe dla prawidłowości postępowania sądowego jest przestrzeganie formalnych wymogów procesowych, takich jak zawiadomienie wszystkich zainteresowanych stron, co może prowadzić do uchylenia wyroków nawet po latach.
“Nieważność postępowania: Sąd Najwyższy uchyla wyroki z powodu błędu proceduralnego!”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 10 stycznia 2006 r. I UK 121/05 Udział w posiedzeniach zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialno- ścią należy do pracowniczych obowiązków członka zarządu zatrudnionego na stanowisku wiceprezesa zarządu. Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie: SN Barbara Wagner (spra- wozdawca), SA Zbigniew Korzeniowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2006 r. sprawy z odwołania „E.” Polsko-Niemieckiej Spółki z o. o. w R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wysokość składek, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 listopada 2004 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowe- go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 18 grudnia 2002 r. [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu ostatniemu Sądowi, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowa- nia kasacyjnego. Uzasadnienie Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 17 listopada 2004 r. [...] zmie- nił wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach z dnia 18 grudnia 2002 r. [...], oddalający odwołanie „E.” Polsko - Niemieckiej Spółki z o.o. w R. oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Od- działu w R. z dnia 27 grudnia 2001 r., wymierzającą Spółce składki na ubezpieczenie społeczne za okres od września 1997 r. do 31 grudnia 1998 r., w ten sposób, że ustalił, iż wypłaty za udział w posiedzeniach zarządu spółki na rzecz Engelberta J. i Andrzeja L. w okresie od września 1997 r. do grudnia 1998 r. nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. 2 Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich prawna ocena. Engelbert J. i Andrzej L. byli zatrudnieni w „E.” Spółce z o.o. w R. En- gelbert J. świadczył pracę na podstawie umowy o pracę na stanowisku wiceprezesa zarządu Spółki od 27 grudnia 1997 r., zaś Andrzej L. był w niej zatrudniony od 1 marca 1992 r. do 31 stycznia 2001 r. początkowo jako kierownik „E.”, a od 6 lutego 1998 r. jako kierownik Zakładu „E.”. Spółka „E.” została wpisana do rejestru handlo- wego w dniu 5 marca 1992 r. Jej prezesem był wówczas Herbert H., a członkiem zarządu Engelbert J. W dniu 31 stycznia 1997 r. dokonano zmiany w rejestrze han- dlowym poprzez wpisanie jako wiceprezesa Engelberta J. oraz Andrzeja L. jako członka zarządu. Na podstawie uchwały zarządu Engelbert J. i Andrzej L. otrzymy- wali wynagrodzenie za udział w posiedzeniach zarządu Spółki. W ocenie Sądu Okręgowego, udział Engelberta J. i Andrzeja L. w posiedze- niach zarządu wynikał z zawartych z nimi umów o pracę. Nie jest możliwe rozdziele- nie obowiązków wchodzących w zakres stosunku pracy i obowiązków wynikających z pełnionych funkcji członków zarządu. Obowiązki te są ze sobą ściśle powiązane i mają na celu prowadzenie spraw Spółki. Nie ma znaczenia, że zakres czynności pra- cowników nie wskazywał na obowiązek uczestniczenia w posiedzeniach zarządu oraz że umowy o pracę nie przewidywały za te czynności wynagrodzenia. Engelbert J. i Andrzej L. brali udział w posiedzeniach zarządu w związku z zawartą przez nich umową o pracę - jako wiceprezes i jako członek zarządu. Nawet gdyby Andrzej L. nie zawarł umowy o pracę ze Spółką jako członek zarządu, to pełnienie przez niego tej funkcji i jednoczese wykonywanie pracy na podstawie umowy o pracę przesądzają, że jego uczestnictwo w posiedzeniach zarządu wynika z zawartej umowy o pracę. W konkluzji Sąd wskazał, że od wynagrodzeń za udział w posiedzeniach zarządu po- winny być odprowadzone składki na ubezpieczenie społeczne. Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu i argumentacji Sądu pierwszej instancji w kwestii odprowadzania składek od wynagrodzenia za udział w posiedzeniach zarzą- du. Zdaniem tego Sądu, z zawartych przez strony umów o pracę nie wynika koniecz- ność udziału Engelberta J. i Andrzeja L. w posiedzeniach zarządu. Umowy te nie przewidują z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Wypłaty za udział w posiedzeniach wynikają z powołania Engelberta J. i Andrzeja L. przez zgromadzenie wspólników. Podkreślił, że wykonywanie czynności związanych z powołaniem na członka zarządu wynika bezpośrednio z ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlo- wych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Sąd uznał, że w sprawie mają zastosowanie 3 przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wyso- kości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubez- pieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia spo- łecznego oraz wydanej na jego podstawie instrukcji Nr 2 Prezesa Zakładu Ubezpie- czeń Społecznych z dnia 4 lipca 1997 r. określającej szczegółowe zasady postępo- wania w sprawie zgłoszeń do ubezpieczenia społecznego, rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, składek na Fundusz Pracy oraz składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych przez zakłady pracy zatrud- niające ponad 20 pracowników i członków spółdzielni (Dz.Urz. ZUS Nr 5, poz. 7). Wedle § 12 ust. 5 pkt 6 powołanej instrukcji, nie są dochodem z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy i nie wchodzą do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie wypłaty za udział w radach nadzorczych i zarządach spółek, jeżeli udział ten nie wynika z zawartej umowy o pracę. Z przepisów tych należy wnosić, że istnieje możliwość zawarcia umowy o pracę oraz niezależnie od tego pełnienie do- datkowych obowiązków poza zawartą umową. Wobec tego wypłaty za udział w po- siedzeniach zarządu Spółki na rzecz Engelberta J. i Andrzeja L. w okresie od wrze- śnia 1997 r. do grudnia 1998 r. nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpie- czenie społeczne. Pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w R. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy naruszenie prawa materialnego, a mia- nowicie art. 208 § 1 i § 4 Kodeksu spółek handlowych w związku z art. 80 k.p. i § 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego - poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że wynagrodzenie za udział w posiedzeniach zarządu spółki nie stanowi wynagrodzenia za pracę pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na stanowisku członków zarządu tej spółki i nie podlega „oskładkowaniu” na ubez- pieczenia społeczne, a także naruszenie przepisów postępowania, a to art. 233 k.p.c. - poprzez „dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego a w szczególności do- wolne uznanie, że wynagrodzenie za udział pracowników zarządu spółki z o.o. w po- siedzeniach tego zarządu, wypłacane było na innej podstawie niż umowa o pracę”, wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu celem ponownego rozpoznania”. Jego zdaniem, okolicznościami uzasadniającymi rozpo- znanie kasacji jest „oczywiste naruszenie przepisów prawa [...] na skutek uznania, że wy- 4 nagrodzenie pracownika zarządu spółki z o.o. za udział w posiedzeniach zarządu spółki nie stanowi wynagrodzenia za pracę i nie podlega oskładkowaniu na ubezpieczenie społeczne” oraz występowanie istotnych zagadnień prawnych, a mianowicie „czy w świetle art. 208 § 1 i 4 kodeksu spółek handlowych należało uznać, że do istotnych obowiązków członka zarzą- du wieloosobowego, spółki z o.o. należy udział w posiedzeniach zarządu spółki w sprawach bieżących oraz podejmowanie uchwał w sprawach przekraczających zakres zwykłych czynności spółki, a także w sprawach zwykłych czynności spółki przy sprzeciwie co naj- mniej jednego z członków zarządu” oraz „czy w świetle art. 29 kp i art. 208 kodeksu han- dlowego w umowie o pracę na stanowisku członka zarządu spółki z o.o. oraz w zakresie czynności na tym stanowisku, konieczne jest wyszczególnienie, że do obowiązków członka zarządu spółki z o.o., należy udział w posiedzeniach tego zarządu.” W uzasadnieniu kasacji organ rentowy podniósł, że pogląd Sądu, wedle którego wy- płaty za udział w posiedzeniach zarządu wynikają z powołania Engelberta J. i Andrzeja L. przez zgromadzenie wspólników, a nie z umów o pracę, jest sprzeczny z art. 208 Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z powołanym przepisem, wieloosobowy zarząd spółki podej- muje decyzje w formie uchwał obligatoryjnie, jeżeli sprawa dotyczy zakresu przekraczają- cego zwykłe czynności spółki, a także w sprawach dotyczących zwykłych czynności spółki w przypadku zgłoszenia sprzeciwu przez co najmniej jednego członka zarządu. Skoro do obo- wiązków ustawowych członków zarządu należy podejmowanie uchwał, to również udział w posiedzeniach zarządu powinien należeć do ich podstawowych obowiązków. Jeżeli więc Engelbert J. i Andrzej L. byli zatrudnieni w Spółce na podstawie umów o pracę w charakterze członków zarządu, to „pobierane z tego tytułu wynagrodzenie było wynagrodzeniem ze sto- sunku pracy a nie z jakichkolwiek innych tytułów”. Przyznanie członkom zarządu dodatko- wego wynagrodzenia na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników nie należy traktować jako wynagrodzenia poza stosunkiem pracy. Przeciwny pogląd pozostaje w sprzeczności z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego i świadczeń z ubezpie- czenia społecznego. Powołany przepis nie wymienia wśród przychodów niepodlegających oskładkowaniu na ubezpieczenie przychodów uzyskanych za udział w radach nadzorczych lub zarządach spółek. Dokonana przez Sąd wykładnia § 12 ust. 5 pkt 6 instrukcji Nr 2 Preze- sa ZUS z 4 lipca 1997 r. jest niezgodna z literalnym brzmieniem tego przepisu. Odnosi się on bowiem wyłącznie do przypadków kiedy udział w radach nadzorczych i zarządach spółek nie wynika z zawartej umowy o pracę. Ponieważ Sąd ustalił, że obaj członkowie zarządu byli 5 zatrudnieni na podstawie umów o pracę, to § 12 ust 5 pkt 6 instrukcji nie może mieć do nich zastosowania. W odpowiedzi na kasację Spółka „E.” wniosła o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Rozpoznając kasację, w pierwszej kolejności należy odnieść się do podstaw prawnych rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym nią wyroku. W sprawie mają zastosowanie przepisy prawa materialnego obowiązujące w okresie od września 1997 r. do 31 grudnia 1998 r. W zakresie wymiaru i opłacania składek na pracowni- cze ubezpieczenie społeczne obowiązywały wówczas ustawa z dnia z dnia 25 listo- pada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) oraz - wydane, między innymi, na podstawie jej art. 33 ust. 2 i 3 - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgła- szania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubez- pieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm., po- woływane dalej także jako „rozporządzenie”), zaś w odniesieniu do funkcjonowania spółek prawa handlowego i ich organów - rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospo- litej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), a nie ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych. Trzeba też podnieść, że instrukcja nr 2 Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 4 lipca 1997 r. nie stanowi źródła prawa obowiązującego powszechnie. Została wprawdzie wydana z upoważnienia zawartego w § 53 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 stycznia 1990 r., jest jednak aktem wewnętrznym skierowanym do organów rento- wych, wiążącym je na zasadzie generalnego polecenia określonego w nim postępo- wania (tu: ustalania podstawy wymiaru składek). Instrukcja ta może stanowić pewną wskazówkę co do intencji centralnego organu administracji państwowej, a w rezulta- cie może być przydatna przy wykładni przepisów rozporządzenia, ale nie może być samoistną podstawą rozstrzygnięcia sprawy przez sądy. Z kolei do postępowania kasacyjnego mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji tego aktu ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w 6 sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 48, poz. 554), a przed ich zmianą ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszech- nych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98). Rację ma przeto pełnomocnik Spółki „E.” twierdząc w odpowiedzi na kasację, że organ rentowy wadliwie powołał jako podstawę wniesienia kasacji art. 393 § 1 i § 2 k.p.c. (zamiast art. 3931 k.p.c.) i błędnie podniósł w niej zarzut naruszenia art. 208 k.s.h. (zamiast art. 201 k.h.). 2. Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników stanowi dochód pracownika w gotówce i w naturze „z tytułu pracy w ramach stosun- ku pracy, obejmujący wszelkiego rodzaju należności pieniężne oraz wartość pienięż- ną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty bez względu na źródło finansowania tych należności i świadczeń”. Jest to zasada, od której przepis ten przewiduje kilka- dziesiąt wyjątków. Ich katalog jest zamknięty. Obowiązek członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wyko- nywania czynności związanych z prowadzeniem jej spraw może wynikać albo tylko z art. 201 k.h. (obecnie: art. 208 k.s.h.), albo - także - z treści stosunku pracy lub in- nych - mających podstawę w nazwanych i nienazwanych umowach prawa cywilnego - stosunków prawnych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 maja 1993 r., III APr 30/93, OSA 1994 nr 6, poz. 46 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN 171/99, OSNAPiUS 2000 nr 21, poz. 785 oraz z dnia14 lutego 2001 r., I PKN 258/00, OSNAPiUS 2002 nr 23, poz. 565). Zatrudnienie członka za- rządu w ramach stosunku pracy powoduje, że o treści jego praw i obowiązków pra- cowniczych decyduje treść stosunku pracy (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2000 r., I PKN 404/99, OSNAiUSP 2001 nr 10, poz. 347). Gdy zatem uczestnictwo członka zarządu spółki kapitałowej w posiedzeniach jej zarządu należy do jego obowiązków pracowniczych, wynagrodzenie za udział w posiedzeniach tego organu jest dochodem „z tytułu pracy w ramach stosunku pracy”. Wniosek taki wy- nika bezpośrednio z analizy § 7 rozporządzenia, wobec czego zbędne jest sięganie do § 12 ust. 5 pkt 6 instrukcji, wedle którego „nie stanowią podstawy wymiaru skła- dek wypłaty nie będące dochodem z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku 7 pracy, w szczególności: […] wypłaty za udział w […] zarządach spółek, jeżeli udział ten nie wynika z zawartej umowy o pracę”. Engelbert J. był zatrudniony w Spółce „E.” na stanowisku wiceprezesa jej za- rządu; będący członkiem zarządu Andrzej L., jako - początkowo kierownik „E.”, a na- stępnie kierownik Zakładu. Ich sytuacja formalna była zatem odmienna. Z racji zaj- mowanego przez Engelberta J. stanowiska (rodzaju pracy) udział w posiedzeniach zarządu należał do jego pracowniczych obowiązków. Tej treści obowiązek Andrzeja L. nie wynikał z zajmowanego stanowiska, ale z łączącego go ze Spółką stosunku organizacyjnego (art. 201 k.h.). Udział w posiedzeniach zarządu spółki nie jest bo- wiem obowiązkiem pracowniczym członka zarządu zatrudnionego w tej spółce na innym niż prezes, wiceprezes lub członek zarządu stanowisku, jeżeli nie został wy- raźnie przewidziany w umowie o pracę. Trafność takiego rozumowania zdają się potwierdzać przepisy podatkowe. Korzyść uzyskana przez członka zarządu spółki kapitałowej z tytułu udziału w posiedzeniach zarządu może być albo przychodem w rozumieniu art. 12 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) albo przy- chodem z działalności wykonywanej osobiście w rozumieniu art. 13 pkt 7, w zależno- ści od tego czy udział ten jest czynnością członka zarządu wykonywaną w ramach stosunku zatrudnienia, czy na podstawie samego tylko aktu ustanowienia. Podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 80 k.p. mógłby być odnoszony tylko do wynagrodzenia za udział w posiedzeniach zarządu Spółki otrzymywanego przez Engelberta J., bo tylko do jego obowiązków pracowniczych należało uczest- nictwo w posiedzeniach zarządu. Zarzut ten jest jednak o tyle nietrafny, że dla prawi- dłowego rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy obojętne było czy wynagrodzenie wypłacane za udział w posiedzeniach zarządu stanowiło składnik wynagrodzenia za pracę, czy nie. Istotna była natomiast kwalifikacja tego wynagrodzenia jako przycho- du z pracy, a takim było ono - w świetle przytoczonych wyżej przepisów - niewątpli- wie. Poza tym, bardziej usprawiedliwione byłoby powołanie art. 78 k.p., który to prze- pis odnosi obowiązek zapłaty za pracę do jej rodzaju, ilości i jakości. Częściowo tylko zasadny jest także zarzut naruszenia art. 233 k.p.c., a miano- wicie w takiej części, w jakiej Sąd drugiej instancji ocenił, że z faktu zatrudnienia En- gelberta J. w ramach stosunku pracy na stanowisku wiceprezesa zarządu Spółki „E.” nie wynika pracowniczy obowiązek uczestniczenia w posiedzeniach tego zarządu, 8 bowiem ocena, że Andrzej L. jako pracownik nie był zobowiązany do udziału w po- siedzeniach zarządu jest prawidłowa. 3. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia kasacją oraz jej podstaw; bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania (art. 39311 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 47711 k.p.c., stronami postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych są: ubezpieczony, inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, organ rentowy i zainteresowany, to jest ten, czyje prawa i obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Przedmiotem sporu w rozpo- znawanej sprawie była kwestia obowiązku uiszczenia przez spółkę „E.” składek na ubezpieczenie społeczne za dwóch jej pracowników - Engelberta J. i Andrzeja L. Wprawdzie toczył się on bezpośrednio między organem rentowym i płatnikiem skła- dek (adresatem decyzji), ale Engelbert J. i Andrzej L. byli w nim zainteresowanymi. Od tego bowiem czy uiszczona zostanie za nich składka na ubezpieczenie zależeć będzie w przyszłości wysokość podstawy wymiaru świadczeń z ubezpieczeń spo- łecznych, a w rezultacie wysokość samych tych świadczeń. Według art. 47711 § 2 zdanie drugie k.p.c., sąd obowiązany jest z urzędu we- zwać do udziału w postępowaniu zainteresowanego, który nie został wezwany do udziału w sprawie przed organem rentowym. Skutkiem zaniechania dokonania tej czynności jest pozbawienie strony możliwości obrony swych praw, a w konsekwencji nieważność postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Orzecznictwo Sądu Najwyższego jest w tym zakresie utrwalone (por. uchwała z dnia 29 lipca 1998 r., III ZP 20/98, OSNAPiUS 1998 nr 23, poz. 690 oraz wyroki: z dnia 3 października 1996 r., II URN 36/96, OSNAPiUS 1997 nr 9, poz. 156; z dnia 15 lipca 1999 r., II UKN 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 22, poz. 826; z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 128/00, OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 368) i aprobowane przez doktrynę (por. M. Cholewa: glosa do powołanego wyżej wyroku II UKN 128/00, OSP 2003 nr 3, poz. 30). Sądy - ani pierwszej, ani drugiej instancji - nie wezwały Engelberta J. i Andrzeja L. do udziału w postępowaniu, do czego zobowiązywał je art. 47711 § 2 zdanie drugie k.p.c. Tym samym pozbawiły ich możliwości obrony swych praw. Zatem zarówno postępo- wanie przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwi- cach w sprawie [...] zakończonej wyrokiem z 18 grudnia 2002 r., jak też postępowa- nie przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie [...] zakończonej zaskarżo- nym kasacją wyrokiem, są z mocy art. 379 pkt 5 k.p.c. nieważne. 9 Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39311 k.p.c. w związku z art. 39313 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI