I UK 12/08
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy odroczył wydanie orzeczenia i przekazał do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi zagadnienie prawne dotyczące prawa do emerytury i uwzględniania okresów składkowych repatriantów po wejściu w życie ustawy o repatriacji.
Sprawa dotyczy prawa do emerytury H.I., której Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał wypłatę z powodu niewystarczających okresów ubezpieczenia, odmawiając zaliczenia okresów pracy na Białorusi. Sąd Okręgowy przyznał prawo do emerytury, uznając H.I. za repatrianta mimo braku formalnej decyzji. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, oddalając odwołanie, argumentując, że brak formalnej decyzji o uznaniu za repatrianta na podstawie ustawy o repatriacji uniemożliwia zaliczenie okresów pracy za granicą. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, odroczył wydanie orzeczenia i przekazał zagadnienie prawne powiększonemu składowi, kwestionując wcześniejszą uchwałę w podobnej sprawie.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 lipca 2008 r. odroczył wydanie orzeczenia w sprawie z odwołania H. I. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o emeryturę i przekazał do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi zagadnienie prawne dotyczące prawa do emerytury i uwzględniania okresów składkowych repatriantów po wejściu w życie ustawy o repatriacji. Sprawa dotyczyła H. I., której ZUS wstrzymał wypłatę emerytury, odmawiając zaliczenia okresów pracy na Białorusi (1967-1991) do stażu ubezpieczeniowego, ponieważ nie nabyła obywatelstwa polskiego jako repatriantka na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim. Sąd Okręgowy przyznał prawo do emerytury, uznając, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki do uznania jej za repatrianta dla celów emerytalno-rentowych, mimo formalnego nabycia obywatelstwa na podstawie art. 9 ustawy o obywatelstwie. Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację ZUS, oddalając odwołanie, argumentując, że przychylne repatriantom orzecznictwo straciło na znaczeniu po wejściu w życie ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji, a decyzją wojewody odmówiono jej statusu repatrianta. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, postawił pytanie o zasadność stanowiska uchwały z dnia 9 maja 2007 r. (I UZP 1/07), która stwierdzała, że warunkiem niezbędnym uwzględnienia okresu składkowego wymienionego w art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej jest przedstawienie pozytywnej decyzji o uznaniu za repatrianta na podstawie ustawy o repatriacji. Sąd Najwyższy rozważał, czy system emerytalno-rentowy stanowi samodzielną podstawę do ustalenia statusu repatrianta i zaliczenia pracy przed przybyciem do kraju jako okresów składkowych, niezależnie od ustawy o repatriacji i decyzji administracyjnej, kwestionując tym samym bezwzględne związanie sądu decyzją administracyjną o odmowie uznania za repatrianta.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozważa, czy ustawa o repatriacji i decyzja administracyjna o odmowie uznania za repatrianta bezwzględnie wiążą sąd ubezpieczeń społecznych w sprawie o emeryturę, czy też system emerytalno-rentowy stanowi samodzielną podstawę do ustalenia statusu repatrianta i zaliczenia pracy przed przybyciem do kraju jako okresów składkowych, niezależnie od ustawy o repatriacji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odroczenie wydania orzeczenia i przekazanie do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. I. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (8)
Główne
ustawa emerytalna art. 6 § ust. 1 pkt 9
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Okresy pracy za granicą mogą być uwzględnione jako okresy składkowe, jeśli wnioskodawca zostanie uznany za repatrianta.
Pomocnicze
ustawa o repatriacji art. 16
Ustawa o repatriacji
Określa warunki uznania za repatrianta i skutki tej decyzji.
ustawa o repatriacji art. 41 § ust. 1
Ustawa o repatriacji
Dotyczy osób, które przed wejściem w życie ustawy nabyły obywatelstwo polskie na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim i mogą być uznane za repatrianta po spełnieniu określonych warunków.
ustawa o obywatelstwie art. 12 § ust. 1
Ustawa o obywatelstwie polskim
Osoby przybywające do Polski jako repatrianci nabywały obywatelstwo polskie z mocy prawa.
ustawa o obywatelstwie art. 12 § ust. 2
Ustawa o obywatelstwie polskim
Definicja repatrianta w rozumieniu ustawy o obywatelstwie polskim.
k.p.a. art. 75 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Reguła procesowa dopuszczająca wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem.
k.p.c. art. 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ustawa o repatriacji nie powinna wyłączać prawa do zaliczenia okresów pracy za granicą jako okresów składkowych, jeśli prawo do obywatelstwa polskiego zostało nabyte z mocy prawa na podstawie wcześniejszych przepisów. System emerytalno-rentowy może stanowić samodzielną podstawę do ustalenia statusu repatrianta i zaliczenia pracy przed przybyciem do kraju jako okresów składkowych. Sąd ubezpieczeń społecznych nie jest bezwzględnie związany decyzją administracyjną o odmowie uznania za repatrianta, zwłaszcza gdy nie ma tożsamości przedmiotowej i podmiotowej sprawy.
Odrzucone argumenty
Brak pozytywnej decyzji o uznaniu za repatrianta na podstawie ustawy o repatriacji uniemożliwia zaliczenie okresów pracy za granicą do stażu ubezpieczeniowego.
Godne uwagi sformułowania
Czy przy ustaleniu prawa do emerytury warunkiem niezbędnym uwzględnienia okresu składkowego [...] jest [...] przedstawienie przez wnioskodawcę pozytywnej decyzji o uznaniu go za repatrianta w oparciu o art.16 tej ustawy. Nie można nie dostrzec, iż uchwałę z 9 maja 2007 r. zdominowało spojrzenie proceduralne trzymające się założenia, że decydujące znaczenie ma stan prawny z chwili wydania zaskarżonej decyzji, który jest wiążący dla organu rentowego oraz dla sądu ubezpieczeń społecznych. Kwestie proceduralne nie mogą przeważyć nad materialnymi. Decyzja o odmowie uznania za repatrianta ma charakter deklaratoryjny i sąd ubezpieczeń społecznych nie jest nią związany.
Skład orzekający
Józef Iwulski
przewodniczący
Katarzyna Gonera
członek
Zbigniew Korzeniowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prawa do emerytury dla repatriantów, zwłaszcza w kontekście ustawy o repatriacji i jej relacji do wcześniejszych przepisów o obywatelstwie i systemu emerytalnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej osób, które nabyły obywatelstwo polskie jako repatrianci przed wejściem w życie ustawy o repatriacji i których status był kwestionowany.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami emerytalnymi osób, które powróciły do Polski jako repatrianci, a także interpretacji przepisów dotyczących obywatelstwa i statusu repatrianta na przestrzeni lat. Jest to złożony problem prawny z potencjalnie dalekosiężnymi skutkami dla wielu osób.
“Czy możesz stracić prawo do emerytury przez formalności? Sąd Najwyższy rozstrzygnie los repatriantów.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt I UK 12/08 POSTANOWIENIE Dnia 23 lipca 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Józef Iwulski (przewodniczący) SSN Katarzyna Gonera SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) w sprawie z odwołania H. I. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 lipca 2008 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego […] z dnia 3 października 2007 r., postanawia: odroczyć wydanie orzeczenia i przekazać do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego następujące zagadnienie prawne: Czy przy ustaleniu prawa do emerytury warunkiem niezbędnym uwzględnienia okresu składkowego wymienionego w art. 6 ust.1 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest - po wejściu w życie ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532 ze zm.) - przedstawienie przez wnioskodawcę pozytywnej decyzji o uznaniu go za repatrianta w oparciu o art.16 tej ustawy. U z a s a d n i e n i e 2 Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 24 marca 2006 r. wstrzymał H. I. (ur. w 1950 r.) dalszą wypłatę emerytury (przyznaną od listopada 2005 r. na podstawie art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS - dalej: ustawa emerytalna), z braku wystarczających okresów ubezpieczenia. Stwierdził, że nie nabyła obywatelstwa polskiego jako repatriantka na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (dalej: ustawa o obywatelstwie), stąd niemożliwe było uznanie jej okresów pracy na Białorusi w latach 1967-91 do stażu ubezpieczeniowego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 18 sierpnia 2006 r. zmienił tę decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury od wstrzymania świadczenia. Ustalił, że wnioskodawczyni przyjechała do Polski w 1994 r. po uzyskaniu zezwolenia na stały pobyt. Decyzją wojewody łódzkiego z 11 kwietnia 2001 r. została uznana za obywatela polskiego na podstawie art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 17 ustawy o obywatelstwie. Z kolei decyzją z 19 grudnia 2001 r. wojewoda odmówił uznania jej za repatrianta i Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców nie uwzględnił odwołania od tej decyzji. Sąd Okręgowy stwierdził, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki do uznania jej za repatrianta dla celów emerytalno-rentowych, mimo formalnego nabycia obywatelstwa polskiego na podstawie art. 9, a nie na podstawie art. 12 ustawy o obywatelstwie. Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację organu rentowego i wyrokiem z 3 października 2007 r. zmienił wyrok pierwszej instancji i oddalił odwołanie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przyjął, że przychylne repatriantom orzecznictwo sądowe kształtowane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 czerwca 1995 r., W 16/94 (OTK 1995/1/24) traci na znaczeniu od zmiany stanu prawnego wynikającej z wejścia w życie 1 stycznia 2001 r. ustawy z 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532 ze zm.: dalej - ustawa o repatriacji). Decyzją właściwego organu wnioskodawczyni odmówiono statusu repatrianta. Nie zamieszkiwała na terytorium z którego repatriacja jest możliwa (art. 9 ustawy o repatriacji). Sąd nie może samodzielnie ustalać, że ubezpieczona spełnia warunki do uzyskania statusu repatrianta, gdyż oznaczałoby to wkraczanie w kompetencje wyznaczone ustawą organowi administracyjnemu. 3 W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej przez przyjęcie, że przy ustalaniu prawa do emerytury warunkiem zaliczenia do okresów składkowych okresów zatrudnienia przed repatriacją, jest przedstawienie decyzji o uznaniu za repatrianta wydanej na podstawie art. 16 ustawy z 9 listopada 2000 r. o repatriacji także przez osoby, które nabyły status repatrianta pod rządami przepisów ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, podczas gdy przepis ten nie wprowadza takiego wymogu. Sąd Najwyższy zważył: Przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości o treści wyżej przedstawionej. Sąd Najwyższy 9 maja 2007 r. podjął uchwałę o treści: „Przy ustalaniu prawa do emerytury warunkiem niezbędnym uwzględnienia okresu składkowego wymienionego w art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest - po wejściu w życie ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532 ze zm.) - przedstawienie przez wnioskodawcę pozytywnej decyzji o uznaniu go za repatrianta w oparciu o art. 16 tej ustawy” (I UZP 1/07, OSNP 2007 r. Nr 21-22, poz. 323). Skład rozpoznający obecną skargę kasacyjną stawia pytanie o zasadność stanowiska (tezy) uchwały z 9 maja 2007 r., gdyż budzi poważne wątpliwości. Uchwała została podjęta w sprawie o podobnym stanie faktycznym i prawnym, w której odmówiono uznania za repatrianta -również w sądowym postępowaniu administracyjnym- i ubezpieczony dochodził dalej przed sądem ubezpieczeń społecznych zaliczenia okresów pracy za granicą jako składkowych z tytułu repatriacji. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 9 maja 2007 r. stwierdził, że organ rentowy może uznać okresy zatrudnienia ubezpieczonego za granicą za okresy składkowe jedynie pod warunkiem, że wnioskodawca został uznany za repatrianta w odrębnym postępowaniu wprowadzonym ustawą z 9 listopada 2000 r. o repatriacji. Nadto, iż organ rentowy nie jest właściwy do uznania za repatrianta ubezpieczonego w postępowaniu administracyjnym w sprawie o przyznanie prawa 4 do emerytury. Z przepisów ustawy o repatriacji, a w szczególności z art. 16 ust. 4, można wyprowadzić jedynie taki wniosek, że tylko decyzja o uznaniu za repatrianta powoduje skutek w postaci tego, iż organ rentowy przy ustalaniu prawa ubezpieczonego -repatrianta- do świadczeń emerytalnych i rentowych uwzględnia okresy zatrudnienia za granicą jako okresy składkowe. Z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ustawy o repatriacji nie można wyprowadzić uprawnienia organu rentowego do samodzielnego ustalania w stosunku do ubezpieczonego statusu repatrianta na potrzeby postępowania w sprawie o prawo do emerytury. W momencie złożenia wniosku przez ubezpieczonego miał zastosowanie art. 41 ustawy o repatriacji, zgodnie z którym ubezpieczony mógł uzyskać status repatrianta na podstawie tej ustawy, gdy w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia jej w życie złożył wniosek o uznanie za repatrianta do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania. W sprawie odmowa uznania za repatrianta została potwierdzona wyrokiem sądu administracyjnego. W konsekwencji ubezpieczony nie spełnił przesłanki z art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej w postaci posiadania statusu repatrianta poświadczonego decyzją właściwego organu, co prowadziło do nieuwzględnienia przez organ rentowy okresu pracy ubezpieczonego za granicą. Nie można nie dostrzec, iż uchwałę z 9 maja 2007 r. zdominowało spojrzenie proceduralne trzymające się założenia, że decydujące znaczenie ma stan prawny z chwili wydania zaskarżonej decyzji, który jest wiążący dla organu rentowego oraz dla sądu ubezpieczeń społecznych. Kształtuje go zasadniczo związanie prawne wynikające z decyzji o odmowie uznania za repatrianta według nowej ustawy o repatriacji. Konsekwentnie -idąc takim tokiem rozumowania- ubezpieczony, któremu w tym trybie odmówiono uznaniu za repatrianta lub który nie uzyskuje decyzji pozytywnej o uznaniu za repatrianta, choćby z powodu przekroczenia terminu 12 miesięcy na wystąpienie z wnioskiem o takie uznanie, nie miałby prawa lub możliwości zaliczenia do emerytury okresów pracy za granicą przed repatriacją. Takie też rozstrzygnięcie sprawy łączone z nowym stanem prawnym wynikającym z ustawy o repatriacji, jednak bez pogłębionej argumentacji, przyjął Sąd Apelacyjny za podstawę rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie. 5 Zasadniczy brak aprobaty dla stanowisko przyjętego w uchwale z 9 maja 2007 r. wynika przede wszystkim z tej samej racji, którą eksponuje skarga kasacyjna w obecnej sprawie, to znaczy, że rozumowanie winno być odwrócone, gdyż kwestie proceduralne nie mogą przeważyć nad materialnymi. Repatriacja stanowiła i stanowi uprzywilejowany sposób nabycia obywatelstwa z mocy prawa i stąd w pierwszej kolejności znaczenie winno mieć prawo materialne z chwili zdarzenia (repatriacji), czyli art. 12 ustawy o obywatelstwie tak dla sprawy rozpoznawanej, jak i w sprawie, której dotyczyła uchwała z 9 maja 2007 r., a nie późniejsza ustawa o repatriacji. Wynika to z podstawowej reguły prawa o obywatelstwie, zgodnie z którą nabycie obywatelstwa następuje według prawa obowiązującego w chwili zdarzenia z którego obywatelstwo powstaje. W uchwale z 9 maja 2007 r. trudno natomiast dostrzec, iżby ta podstawowa zasada była brana pod uwagę (w ogóle rozważana mając na uwadze uzasadnienie uchwały). Przyjęto bowiem, iż sytuacja prawna wynikająca z ustawy o repatriacji miałaby polegać na zastąpieniu art. 12 ustawy o obywatelstwie przez art. 41 ustawy o repatriacji. Nie są to jednak rozwiązania, które podlegałby takiej zastępowalności. W pierwszym chodzi o nabycie obywatelstwa z mocy prawa przez repatrianta a w drugim o uznanie za repatrianta, który ma już obywatelstwo polskie. Analiza uzasadnienia uchwały z 9 maja 2007 r. może nasuwać wniosek, że nowe rozwiązanie ustawy o repatriacji miałoby być na tyle oczywiste dla sformułowanej tezy, iż nie zachodzą żadne wątpliwości i stąd dalsze rozważania w uzasadnieniu uchwały nie były konieczne. Stanowisko uchwały z 9 maja 2007 r. można kwestionować dwojako. Przede wszystkim wracając do wcześniejszej myśli orzeczniczej i wykładni wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 czerwca 1995 r. (W 16/94, OTK 1995/1/24), przyjmującej szersze i samodzielne rozumienie pojęcia „repatriant” w systemie emerytalno - rentowym, w szczególności, iż nie stawia się „wymogu nabycia obywatelstwa polskiego w drodze repatriacji, a jedynie powrotu do kraju i uznania za repatrianta” jako wystarczającej przesłanki zaliczenia okresów pracy za granicą jako składkowych. Niewątpliwie takie stanowisko Trybunału poszło dalej niż wcześniejsza uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 stycznia 1994 r. (II UZP 12/93, OSNP z 1994 r. Nr 9, poz. 149), w tym znaczeniu, iż 6 stanowiło mocniejsze oparcie dla samodzielnej kwalifikacji repatriacji jako podstawy do orzekania w sprawach emerytalno - rentowych. Wprawdzie Trybunał skupił się na uprawnieniach sądu powszechnego (ubezpieczeń społecznych) i procedurze sądowej (cywilnej), niemniej taką samodzielność w rozstrzygnięciu spornej kwestii należałoby przyznać również organowi rentowemu. Nie powinno pokutować tu przyjmowane -również w orzecznictwie- związanie organu rentowego formalnym (dowodowym) zakresem postępowania w sprawach o świadczenia emerytalno- rentowe. Ustrojowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych zajmuje się rozpatrywaniem spraw o prawa i świadczenia z ubezpieczenia społecznego, czyli o charakterze podstawowym i żywotnym dla ubezpieczonych, zatem nie powinien być ograniczony w tym względzie, zwłaszcza, że działa na podstawie procedury administracyjnej, a w niej wszak jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne w prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Ta podstawa reguła procesowa jest silniejsza niż sformalizowane postępowanie określone w nadal obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.). W istocie można by powiedzieć, iż pomiędzy zasadami z art. 75 § 1 k.p.a. i z rozporządzenia nie ma kolizji. Skoro ocena wniosku emerytalnego ma być pełna i należyta, to organ rentowy powołany jako pierwszy do rozstrzygnięcia o zasadności wniosku repatrianta nie powinien być skrępowany zakresem postępowania dowodowego, w tym ustalaniem przesłanek (faktów) do zaliczenia mu okresów pracy za granicą jako składkowych. Wstępna konkluzja byłaby więc taka, że odrębność regulacji w przepisie emerytalno-rentowym zaliczalności okresów pracy za granicą dawałaby legitymację do samodzielnego ustalania statusu repatrianta także organowi rentowemu. Inaczej ujmując dla rozstrzygnięcia sprawy o emeryturę organ rentowy i sąd ubezpieczeń społecznych prawo do rozstrzygania mogą czerpać bezpośrednio z przepisu art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej. Dla takiego wydzielenia samodzielnej właściwości kompetencyjnej bez znaczenia byłoby wprowadzenie nowej ustawy o repatriacji, skoro chodziłoby o wcześniejsze nabycie obywatelstwa polskiego z mocy prawa, a po wtóre (według powyższego orzeczenia Trybunału) niezależnie od ścisłego reżimu z ustawy o obywatelstwie. Analiza 7 ustawy o repatriacji nie przeczy zasadności proponowanego rozwiązania, albowiem mimo stanowienia w art. 1, że określa prawa repatrianta, to jednak prawo do zaliczenia okresów pracy za granicą jako składkowych ma swe źródło w ustawie emerytalnej (art. 6 ust. 1 pkt 9 k.p.c.), natomiast ustawa o repatriacji stanowi tylko jego potwierdzenie (art. 41 w związku z art. 16). Po wtóre nie jest wykluczone, że ubezpieczeni nie wystąpią w terminie 12 miesięcy od wejścia ustawy o repatriacji (czyli do końca 2001 r.) o uznanie za repatrianta. Wówczas powstaje pytanie, czy poza tym postępowaniem i terminem 12 miesięcy do złożenia wniosku o uznanie za repatrianta nie służy im odrębna i samodzielna możliwość wykazywania takiego statusu w postępowaniu emerytalno-rentowym. Z tych motywów uzasadnione jest więc pytanie o to, czy system emerytalno-rentowy stanowi samodzielną podstawę do ustalenia statusu repatrianta i zaliczenia pracy przed przybyciem do kraju jako okresów składkowych. Zatem czy w związku z ustawą o repatriacji straciło na aktualności stanowisko uchwały Trybunału Konstytucyjnego z 21 czerwca 1995 r., które akceptowało późniejsze orzecznictwo (wyrok SN z 1 grudnia 2000 r., II UKN 227/00, OSNP 2002 r. Nr 14, poz. 344). Niewątpliwie ustawodawca mógł dążyć do uporządkowania repatriacji, jednak o ile jasny jest krąg i warunki nabycia obywatelstwa przez nowych repatriantów, to niejasne jest położenie repatriantów sprzed daty wejścia w życie ustawy o repatriacji. W szczególności czy podporządkowanie ich nowej ustawie o repatriacji jest tak silne jak przyjęto w uchwale z 9 maja 2007 r., czyli, że w przypadku decyzji odmawiającej uznania za repatrianta lub niedochowania terminu do wystąpienia z wnioskiem o uznanie za repatrianta, traciliby w ogóle prawo do zaliczenia okresów pracy przed repatriacją jako okresów składkowych do emerytury (renty). Taki negatywny skutek mógłby budzić sprzeciw, z tego względu, że poprzednia indywidualna repatriacja z reguły nie była łatwiejsza niż repatriacja reglamentowana na podstawie wiz i z szerszym zakresem pomocy gwarantowanej nową ustawą. Gdyby powyższego zapatrywania na możliwą samodzielną kwalifikację statusu repatrianta dla celów emerytalno-rentowych, w postępowaniu przed organem emerytalnym i później przed sądem ubezpieczeń społecznych, nie uznać za zasadne, to jawią się dalsze wątpliwości, skłaniające do nieakceptowania stanowiska uchwały z 9 maja 2007 r. Z kwestionowanej uchwały zdaje się wynikać 8 bezwzględne związanie sądu ubezpieczeń społecznych w sprawie o emeryturę (rentę) decyzją administracyjną (wojewody) o odmowie uznania za repatrianta. Co do zasady związanie sądu powszechnego decyzją administracyjną nie jest zawsze bezwzględne (por. uchwała siedmiu sędziów SN z 9 października 2007 r., III CZP 46/07, OSNC 2008 r. Nr 3, poz. 30 i powołane w niej orzecznictwo). Odnosi się to w szczególności do decyzji deklaratoryjnych oraz takich, w których nie zachodzi tożsamość przedmiotowa i podmiotowa sprawy rozstrzyganej w trybie administracyjnym (również sądowym administracyjnym) i sprawy cywilnej z odwołania od decyzji organu rentowego (z racji przynależności do drogi sądowej spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych art. 1 i 2 k.p.c.). W orzecznictwie trzeciej Izby Sądu Najwyższego zasadniczo dano temu wyraz w dwóch uchwałach: z 16 czerwca 1994 r., II PZP 4/94, OSNP 1994 r. Nr 11, poz. 170 i z 29 czerwca 1995 r., II PZP 2/95, OSNP 1996 r. Nr 4, poz. 57. Ich argumentacja może być przeniesiona odpowiednio do tej sprawy dla uzasadnienia stanowiska o braku związania sądu ubezpieczeń społecznych w sprawie o emeryturę, której elementem jest zaliczenie okresów pracy repatrianta do emerytury, decyzją odmawiającą uznania za repatrianta. Nie ma tożsamości stron oraz przedmiotów spraw o uznanie za repatrianta oraz o emeryturę. Decyzja o odmowie uznania za repatrianta ma charakter deklaratoryjny i sąd ubezpieczeń społecznych nie jest nią związany. Teza uchwały z 9 maja 2007 r. literalnie ograniczyła się tylko do art. 16 ustawy o repatriacji, choć oczywiście chodzi w niej przede wszystkim o art. 41 tej ustawy, gdyż pierwszy przepis dotyczy podmiotowo tylko osób przybyłych do kraju na podstawie zezwolenia w związku z pobieraniem nauki w szkole wyższej. Natomiast w uchwale i dla rozpoznawanej sprawy w polu zainteresowania podstawowe znaczenie ma regulacja art. 41 ust. 1 ustawy o repatriacji, zgodnie z którą „Osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy nabyła obywatelstwo polskie na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (), może być uznana za repatrianta, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) złoży w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy (czyli do 31 grudnia 2001 r.) wniosek o uznanie za repatrianta do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania; 2) była w dniu uzyskania zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem Związku 9 Socjalistycznych Republik Radzieckich lub jednego z państw powstałych po jego rozpadzie; 3) jest polskiego pochodzenia”. Budzi od razu wątpliwości zgodność systemowa tego przepisu z poprzednią regulacją ustawy o obywatelstwie w części dotyczącej nabycia obywatelstwa polskiego przez repatrianta z mocy prawa. Zgodnie z ustawą o obywatelstwie polskim osoby przybywające do Polski jako repatrianci nabywały obywatelstwo polskie z mocy prawa (art. 12 ust. 1). W rozumieniu tej ustawy repatriantem był cudzoziemiec narodowości lub pochodzenia polskiego, który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe, uzyskując na to zezwolenie właściwego organu polskiego (art. 12 ust. 2). Zmiana wprowadzona od 27 grudnia 1997 r. polegała na reglamentacji repatriacji w ten sposób, iż ustawa za repatrianta uznawała osobę przybyłą do Polski na podstawie wizy repatriacyjnej udzielanej zgodnie z ustawą z 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (art. 12 ust. 2). Istota mogących występować nieporozumień i kolizji nowego rozwiązania z art. 41 ust. 1 ustawy o repatriacji z poprzednią regulacją może polegać, na twierdzeniu zainteresowanych, iż skoro wcześniej nabywali obywatelstwo polskie z mocy prawa jako repatrianci, to nie potrzebują uznawania tego co uzyskali już wcześniej z mocy prawa. Inaczej mówiąc skoro jako repatrianci nabyli obywatelstwo polskie z mocy prawa, to nie mogli go utracić przez niedochowanie trybu z art. 41 w związku z art. 16 ustawy o repatriacji albo przez wydanie decyzji negatywnej - o odmowie uznania za repatrianta. Najprościej ujmując decyzja taka może być błędna, jeśli ten komu odmówiono uznania za repatrianta, w istocie spełniał przesłanki ustawowe (art. 12 ust. 2) i nabył obywatelstwo polskie z mocy prawa (art. 12 ust.1). Można więc stwierdzić, że ustawa o repatriacji jest nieprecyzyjna, gdyż podmiotowo w przepisie art. 41 ust. 1 zapewne chodziło o tych repatriantów, którzy uzyskali obywatelstwo nie w trybie repatriacji, lecz na podstawie aktu administracyjnego, z reguły o nadaniu obywatelstwa po uprzednim zamieszkiwaniu w kraju. Jednakże wówczas sprawa administracyjna dotyczyłaby samego statusu repatrianta („uznania”) i związanych z tym uprawnień. Natomiast przed ustawą o repatriacji repatriant nabywał obywatelstwo polskie z mocy prawa po przybyciu do Polski. W skutkach w przepisie art. 41 ust. 1 chodziłoby tylko o decyzję deklaratoryjną, w tym co do uznania za repatrianta. Punkt ciężkości takiej decyzji obejmowałby w głównej mierze sferę faktyczną czyli zamiar osiedlenia się po przybyciu do kraju a później 10 (po zmianie przepisu) uzyskanie wizy repatriacyjnej. Wydaje się więc, że przez instytucję uznania za repatrianta osób, które nabyły obywatelstwo polskie na podstawie ustawy o obywatelstwie, ustawodawca chciał uporządkować status wcześniejszych repatriantów. Wskazuje na to krótki, bo tylko 12- miesięczny termin na złożenie wniosku o uznanie za repatrianta. Jednakże o ile ustawa o repatriacji w tym zakresie jest wyraźna, to nie wydaje się uprawnione założenie, iż niedochowanie trybu z art. 41 miałoby wyłączać całkowicie uprawnienie repatrianta do zaliczenia okresów pracy za granicą jako okresów składkowych w polskim systemie emerytalno-rentowym. Za punkt wyjścia i tu należy przyjąć brak prawnego ograniczenia sądu ubezpieczeń społecznych w ustaleniu nabycia obywatelstwa polskiego w drodze repatriacji, czyli według stanu prawnego sprzed ustawy o repatriacji, aktualnego dla sprawy. Samodzielna podstawa do tej operacji w ustawie emerytalnej zgodna była przy tym z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy obywatelstwie. Repatriant nabywał obywatelstwo z mocy prawa a decyzja jedynie to potwierdzała. Uchwała z 9 maja 2007 r. jest kategoryczna, jednak taki jej walor nie rozwiał wątpliwości prawnych, które jak wyżej przedstawiono nadal zachodzą i ogniskują się wokół dwóch ocen przeciwnych podjętej uchwale, co uzasadnia skierowanie pytania do powiększonego składu w trybie art. 39817 k.p.c.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI