I UK 114/08

Wyrok z dnia 4 listopada 2008 r. I UK 114/08 Wspólne z małżonkiem rozliczanie podatku dochodowego nie zwalnia rolnika prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą i zamierzającego nadal podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników z wynikającego z art. 5a ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) obowiązku udokumento- wania kwoty należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy. Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski, Sędziowie: SN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, SA Halina Kiryło (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2008 r. sprawy z odwołania Eugeniusza T. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o ustalenie istnienia ubezpieczenia, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2008 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 11 lipca 2007 r., wydaną na podstawie art. 5a w związku z art. 3a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), stwierdził ustanie podlegania Eugeniusza T. ubezpieczeniu społecz- nemu rolników od 1 lipca 2005 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro- kiem z dnia 19 października 2007 r. oddalił odwołanie ubezpieczonego od powyższej decyzji, a Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wy- rokiem z dnia 16 stycznia 2008 r. oddalił apelację od tegoż orzeczenia i zasądził od 2 Eugeniusza T. na rzecz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Re- gionalnego w B. kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję. Z ustaleń Sądów obydwu instancji wynika, iż Eugeniusz T. był objęty ubezpie- czeniem społecznym rolników od 29 stycznia 1996 r., zaś od 30 lipca 1998 r. prowa- dzi on pozarolniczą działalność gospodarczą. Pismami z dnia 22 czerwca 2004 r., 24 sierpnia 2005 r., 10 kwietnia 2006 r. i 8 czerwca 2006 r. Kasa Rolniczego Ubezpie- czenia Społecznego informowała ubezpieczonego o kolejnych zmianach art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W dniu 30 maja 2007 r. Eugeniusz T. złożył w organie rentowym zaświadczenie naczelnika Urzędu Skarbowego w B.P., z którego nie wynika kwota podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2006 r. Mimo dwukrotnych ponagleń, ubezpieczony nie tylko nie złożył w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaświadczenia wła- ściwego organu skarbowego o rzeczywistej kwocie należnego podatku dochodowego od wspomnianych przychodów, ale kwoty tej nie wskazał także w toku postępowania sądowego. Okoliczność, że Eugeniusz T. wybrał wspólny z małżonką sposób opo- datkowania i w zeznaniu rocznym wykazał przychody z innych niż pozarolnicza działalność gospodarcza źródeł, nie zwalnia ubezpieczonego z ustawowego obo- wiązku udokumentowania kwoty należnego podatku od przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej za uprzedni rok. Niezłożenie wymaganego zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego w terminie do dnia 31 maja 2007 r. spowodowało zatem ustanie podlegania Eugeniusza T. ubezpieczeniu społecznemu rolników z końcem tego kwartału, stosownie do art. 5a ust. 1, 3, 4, i 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W opartej na podstawie z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. skardze kasacyjnej ubez- pieczony zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 5a ust. 3 i 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, mające istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to polegało na błędnym przyjęciu, że w myśl powołanego przepisu w sytuacji, gdy mimo zgłoszenia wniosku przez zaintere- sowanego rolnika, naczelnik właściwego urzędu skarbowego nie wydał zaświadcze- nia stwierdzającego wysokość należnego podatku dochodowego od pozarolniczej działalności gospodarczej, rolnik powinien samodzielnie, w drodze oświadczenia, wskazać kwotę tegoż podatku. Wskazując na tę podstawę zaskarżenia, ubezpieczo- ny wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Są- 3 dowi drugiej instancji. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że ubezpieczony dopełnił wszystkich wynikających z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wa- runków wyboru rolniczego systemu ubezpieczeń społecznych, albowiem zwrócił się do naczelnika Urzędu Skarbowego w B.P. o wydanie zaświadczenia o wysokości podatku od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2006 r. i za- świadczenie takie przedłożył organowi rentowemu. Nie zaistniały zaś żadne zawinio- ne przez niego okoliczności uniemożliwiające wydanie prawidłowego zaświadczenia o wysokości należnego podatku dochodowego od tej działalności. Opodatkowanie wspólnie z małżonkiem jest ustawowym uprawnieniem podatnika i skorzystanie z tego uprawnienia nie może powodować negatywnych dla niego skutków prawnych. Jeżeli wyspecjalizowany organ podatkowy oświadcza, że nie jest w stanie określić kwoty należnego podatku, to trudno wymagać, aby uczynił to sam podatnik. Zgodnie z art. 218 § 1 k.p.a. naczelnik Urzędu Skarbowego powinien był przeprowadzić po- stępowanie wyjaśniające przed wydaniem ubezpieczonemu żądanego zaświadcze- nia, a Sąd miał możliwość zweryfikowania treści wystawionego dokumentu. Nadto w myśl art. 75 § 2 k.p.a. można domagać się od strony złożenia przed organem admi- nistracyjnym oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznanie tylko wtedy, gdy przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego. Tymczasem w niniejszej sprawie art. 5a ustawy o ubez- pieczeniu społecznym rolników zobowiązuje ubezpieczonego do złożenia Kasie Rol- niczego Ubezpieczenia Społecznego zaświadczenia a nie oświadczenia o wysokości należnego podatku od pozarolniczej działalności gospodarczej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji art. 39813 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskar- żenia oraz w granicach jej podstaw i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowią- cymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeśli skarga nie zawiera zarzutu narusze- nia przepisów postępowania bądź gdy zarzut taki okaże się nieuzasadniony, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszym przypadku w ramach jedynej, powołanej w skardze kasacyjnej podstawy z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naru- szenie przepisów postępowania w postaci art. 5a ust. 3 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 4 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Rzecz w tym, że przez naruszenie przepisów postępowania, o jakim mowa w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., należy rozumieć uchybienie proceduralne sądu i to na tyle istotne, by uznać je za mające wpływ na wynik sprawy. Tymczasem przytoczone przez pełnomocnika ubezpieczonego prze- pisy art. 5a powołanej ustawy mają materialnoprawny charakter i dotyczą przesłanek dopuszczalności wyboru systemu ubezpieczeń społecznych przez rolnika prowadzą- cego pozarolniczą działalność gospodarczą. Zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji unormowań tegoż artykułu jest zaś całkowicie chybiony. Analizę prawidłowości zaskarżonego wyroku rozpocząć wypada od przypo- mnienia, że zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w związku z art. 6 pkt 1 i 13 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniu wypad- kowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik, tj. pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą jako posiadacz (samoistny lub zależny) gospodarstwa rolnego obejmującego obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytu- ry lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. O podleganiu z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie decyduje więc łączne spełnienie przez rolnika wszystkich wyżej wymienionych pozytywnych kryte- riów kwalifikacyjnych i niezaistnienie chociażby jednej z negatywnych przesłanek, do których należy między innymi podleganie wnioskodawcy innemu ubezpieczeniu spo- łecznemu. Osobą podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu jest zaś osoba podlegająca obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych lub objęta przepisami o zaopatrze- niu emerytalnym. Zatem, a contrario, jeżeli rolnik podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, to nie podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników. Właściwa wykładnia cytowanych przepisów prowadzi do wniosku, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu „wyprzedza” ubezpieczenie rolnicze. Jest to oczywiste, jeśli zważyć na fakt, że władza publiczna partycypuje w przewa- żającej mierze w kosztach tego preferencyjnego (z racji wymiaru składek) systemu. Dlatego też - jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 marca 2006 r., P 8/05 (OTK-A 2006 nr 3, poz. 28) - system ubezpieczenia społecz- nego rolników ma na celu zapewnienie tego ubezpieczenia jednoznacznie określonej 5 grupie społecznej, dla której praca w gospodarstwie rolnym stanowi podstawowe źródło utrzymania. Wyjątek od prymatu podlegania innym ubezpieczeniom społecznym w razie ich zbiegu z ubezpieczeniem społecznym rolników przewiduje art. 5a ustawy o ubez- pieczeniu społecznym rolników, wprowadzony do tego aktu ustawą zmieniającą z dnia 12 września 1996 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 585) i wielokrotnie nowelizowany. Zgod- nie z treścią tego przepisu w jego pierwotnym brzmieniu, rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy, nieprzerwanie przez co najmniej jeden rok, podejmował pozarolniczą działalność gospodarczą, nie będąc pracownikiem i nie pozostając w stosunku służbowym, pod- legał nadal temu ubezpieczeniu. Mógł on jednak złożyć Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych lub Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oświadczenie, że chce podlegać ubezpieczeniu społecznemu z racji prowadzonej działalności gospo- darczej, o ile spełniał w tym zakresie warunki określone w odrębnych przepisach. Z unormowania tego nie wynikała reguła pierwszeństwa podlegania rolniczemu ubez- pieczeniu społecznemu w przypadku jego zbiegu z innym tytułem ubezpieczenia społecznego, a jedynie możliwość dokonania przez zainteresowanego wyboru sys- temu ubezpieczenia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2006 r., I UK 172/05, OSNP 2007 nr 3-4, poz. 52). Wybór ten dotyczył tylko sytuacji, gdy dana osoba spełniała jednocześnie przesłanki objęcia rolniczym ubezpieczeniem społecznym i ubezpieczeniem społecznym z racji prowadzenia pozarolniczej działal- ności gospodarczej, a można go było dokonać wyłącznie w momencie podejmowania tej ostatniej działalności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2006 r., III UK 46/06, OSNP 2007 nr 15-16, poz. 233) i to pod warunkiem uprzedniego (a więc bez- pośrednio przed podjęciem pozarolniczej działalności gospodarczej), trwającego nie- przerwanie przynajmniej jeden rok podlegania z mocy ustawy ubezpieczeniu spo- łecznemu rolników w pełnym zakresie, liczonego od dnia objęcia tym ubezpiecze- niem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., II UKN 618/99, OSNAPiUS 2002 nr 1, poz. 27 i z dnia 17 listopada 2000 r., II UKN 54/00, OSNAPiUS 2002 nr 12, poz. 290 i z dnia 7 kwietnia 2006 r., I UK 223/05, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 109). Będąc właścicielem gospodarstwa rolnego obejmującego obszar użytków rol- nych o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego i podlegając z tego tytułu ubez- pieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie od 1 maja 1989 r. oraz podej- 6 mując z dniem 1 sierpnia 1998 r. pozarolniczą działalność gospodarczą, Eugeniusz T. dokonał - w trybie cytowanego przepisu - wyboru rolniczego systemu ubezpieczeń społecznych i był nim objęty także po zmianie tegoż unormowania. W dniu 2 maja 2004 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz. 873). Aktem tym nadano nowe brzmienie art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przede wszystkim wydłużono okres nieprzerwanego podlega- nia ubezpieczeniu społecznemu rolników uprawniający osobę podejmująca pozarol- niczą działalność gospodarczą do wyboru systemu ubezpieczenia społecznego i uzależniono możliwość tego wyboru od formy opodatkowania wspomnianej pozarol- niczej działalności gospodarczej. W myśl znowelizowanego ust.1 powołanego arty- kułu, rolnik lub domownik, który podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata i rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej zgodnie z przepisami o zryczałtowanym podatku dochodowym lub rozpoczął współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlegał nadal temu ubezpieczeniu, jeżeli nie był pra- cownikiem i nie pozostawał w stosunku służbowym. Stosownie do ust. 5 tego arty- kułu, do dnia 14 lutego każdego roku rolnik lub domownik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą lub współpracujący przy prowadzeniu tej działalności, pod- legający ubezpieczeniu, zobowiązany był po rozliczeniu roku podatkowego złożyć w Kasie zaświadczenie właściwego organu podatkowego o wysokości należnego po- datku za miniony rok. W świetle ust. 7 zmienionego art. 5a niezachowanie terminu, o którym mowa w ust. 5, o ile nadal prowadzona była pozarolnicza działalność gospo- darcza, było równoznaczne z zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie ubez- pieczenia z końcem kwartału, w którym rolnik lub domownik zobowiązany był złożyć wspomniane zaświadczenie. Zgodnie z ust. 6 tego artykułu także gdy kwota podatku przekroczyła sumę 2.528 zł, ubezpieczenie rolnika lub domownika ustawało z końcem kwartału, w któ- rym rolnik lub domownik powinien był złożyć w Kasie powyższe zaświadczenie. Warto nadmienić, że art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu nadanym aktem nowelizującym z dnia 2 kwietnia 2004 r., obowiązywał tylko w okresie od 2 maja 2004 r. do 23 sierpnia 2005 r., gdyż z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszła w życie kolejna ustawa zmieniająca z dnia 1 lipca 2005 r. (Dz.U. Nr 150, poz. 1248). Przepis art. 2 tego aktu uporządkował redakcyjnie określone w art. 7 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zasady dopuszczalności podlegania rolników i domowników rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w okresie prowa- dzenia przez nich pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy pro- wadzeniu tej działalności, uniezależniając możliwość wyboru systemu ubezpieczenia społecznego od formy opodatkowania tejże działalności, ale zachowując podstawo- we konstrukcje prawne dotychczasowej regulacji tego zagadnienia, między innymi te, które odnoszą się do przesłanki nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu społecz- nemu rolników z mocy ustawy w pełnym zakresie przez co najmniej 3 lata, złożenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oświadczenia o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, udokumentowania kwoty należnego podatku dochodowe- go od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podat- kowy zaświadczeniem właściwego naczelnika urzędu skarbowego, uwarunkowania prawa do korzystania z ubezpieczenia społecznego rolników od płacenia kwoty na- leżnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z poza- rolniczej działalności gospodarczej nieprzekraczającej 2.528 złotych oraz ustania ubezpieczenia społecznego rolników z końcem kwartału, w którym rolnik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązany był złożyć zaświadczenie urzędu skarbowego o wysokości podatku dochodowego z tego tytułu, a obowiązku tego nie dopełnił. Godzi się przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2006 r., P 8/05 (OTK-A 2006 poz. 28) orzekł, iż art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie nie- których innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz. 873) w zakresie, w jakim ze względu na formę opodatkowania wyłącza z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolni- ków, z końcem trzeciego kwartału 2004 r., rolnika lub domownika prowadzącego po- zarolniczą działalność gospodarczą, jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 20 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż zmie- niając zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników osób, które jedno- cześnie prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą, ustawodawca przyjął nie- kwestionowane założenia, że dla osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników to działalność rolnicza powinna stanowić podstawowe źródło dochodu, na- tomiast pozarolnicza działalność powinna osiągać niewielkie rozmiary i mieć jedynie charakter wspomagający ten dochód. Uznano, że pozarolnicza działalność gospo- 8 darcza opodatkowana zryczałtowanym podatkiem dochodowym jest właśnie działal- nością o niewielkich rozmiarach. Podczas weryfikacji przeprowadzonej przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego okazało się jednak, iż pozarolnicza działal- ność gospodarcza prowadzona przez rolników, opodatkowana na zasadach ogól- nych, nie zawsze wynika z jej rozmiarów, lecz często z jej specyfiki lub wymagań nałożonych innymi przepisami. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że w świetle zasa- dy równości nie wolno tworzyć takiego prawa, które różnicowałoby sytuację prawną podmiotów, których sytuacja faktycznie jest taka sama. Tak pojmowana równość oznacza też akceptację różnego traktowania przez prawo różnych podmiotów, z tym jednak, że różne traktowanie powinno być uzasadnione. Sprawiedliwość wymaga, aby zróżnicowanie prawne podmiotów pozostawało w odpowiedniej relacji do różnic w ich sytuacji faktycznej jako adresatów danej normy prawnej. W niniejszym przy- padku celem nowelizacji art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników była racjonalizacja zasad podlegania temu ubezpieczeniu. Chodziło o to, aby system ubezpieczeń społecznych rolników obejmował osoby, dla których rolnictwo jest za- sadniczym źródłem utrzymania. Nowelizacja dokonana na mocy ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. nie realizowała tego celu, gdyż o marginalnym charakterze działal- ności gospodarczej świadczy nie rodzaj opodatkowania, ale w istocie wysokość wyli- czonych dochodów. Tym samym wyłączenie z rolniczego ubezpieczenia społeczne- go osób, które prowadziły jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą, opo- datkowaną na zasadach ogólnych, ale uzyskiwały dochód nie przekraczający kwoty określonej w art. 5 ust. 2 ustawy zmieniającej, nosi znamiona dyskryminacji. Podobnie w wyroku z dnia 18 lipca 2006 r., P 6/05 (OTK-A 2006 nr 7, poz. 81), Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 5a ust. 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z dnia 2 kwietnia 2004 r., w zakresie, w jakim w 2004 r., z dniem 1 paź- dziernika tegoż roku wyłączył, ze względu na formę opodatkowania i wysokość na- leżnego za 2003 r. podatku, z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników lub domowników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, jest niezgod- ny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 7 Kon- stytucji. Trybunał Konstytucyjny podzielił zawartą w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 13 marca 2006 r., P 8/05, argumentację w kwestii sprzeczności analogicznej do za- mieszczonej w art. 5a ust. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników regulacji art. 5 ust. 2 ustawy zmieniającej z dnia 2 kwietnia 2004 r. z art. 2 Konstytucji RP w 9 zakresie wyłączenia z ubezpieczenia społecznego rolników osób prowadzących po- zarolniczą działalność gospodarczą z uwagi na formę opodatkowania tej działalności. Natomiast sprzeczności art. 5a ust. 6 kontrolowanej ustawy z art. 2 Konstytucji R.P. w części wyłączającej z owego ubezpieczenia z dniem 1 października 2004 r. osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, od której należny za 2003 r. po- datek przekroczył kwotę 2.528 zł, Trybunał Konstytucyjny upatrywał w krótkiej, jed- nodniowej vacatio legis aktu nowelizującego i braku precyzyjnej regulacji, normującej sytuację podmiotów ubezpieczonych w 2004 r., objętych kwestionowanym przepi- sem. Sytuacja prawna osób dotkniętych nową regulacją powinna być bowiem pod- dana takim przepisom przejściowym, aby osoby te miały czas na dokończenie przed- sięwzięć podjętych na podstawie wcześniejszych unormowań, w przeświadczeniu, że unormowania te mają stabilny charakter. Wymagania tego nie spełnia zaś wprowa- dzenie innych niż dotychczas zasad wyboru systemu ubezpieczenia społecznego w trakcie roku podatkowego. Warto podkreślić, iż w powołanym wyroku z dnia 18 lipca 2006 r., P 6/05, Trybunał Konstytucyjny nie zanegował zgodności z Konstytucją Rze- czypospolitej Polskiej art. 5a ust. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w części statuującej tę przesłankę dopuszczalności wyboru systemu ubezpieczenia społecznego, jaką jest nieprzekroczenie granicznej kwoty podatku od przychodów uzyskanych z prowadzonej przez rolnika (domownika) pozarolniczej działalności gospodarczej, w odniesieniu do kolejnych lat, następujących po 2004 r. Tego rodzaju ustawowe kryterium dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, jeśli nie zostało wprowadzone w trakcie roku podatkowego w sytuacji uniemożliwiającej zainteresowanym dostosowania prowadzonej działalności do nowych przepisów, nie tylko nie narusza norm konstytucyjnych, ale wręcz służy realizacji akceptowanego - jak wynika z lektury uzasadnień powołanych orzeczeń - przez Trybunał Konstytucyj- ny celu nowelizacji art. 5a ustawy, dokonanej aktem zmieniającym z dnia 2 kwietnia 2004 r., jakim było ograniczenie możliwości wyboru preferencyjnego (z racji wymiaru składek) systemu ubezpieczenia społecznego rolników do przypadków, gdy prowa- dzona przez rolnika (domownika) pozarolnicza działalność gospodarcza stanowi dla zainteresowanego jedynie uboczne źródło utrzymania, a o drugorzędnym charakte- rze tego źródła świadczy właśnie wysokość należnego podatku obliczonego od uzy- skanych z tego tytułu przychodów. W świetle art. 5a ust. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 2 kwietnia 2004 r., a obecnie art. 5a 10 ust. 1 pkt 5 ustawy o redakcji wprowadzonej aktem nowelizującym z dnia 1 lipca 2005 r., jedną z materialnych przesłanek dopuszczalności wyboru ubezpieczenia społecznego rolników przez rolnika (domownika) prowadzącego pozarolniczą dzia- łalność gospodarczą jest zatem wysokość należnego podatku dochodowego za po- przedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekraczająca kwoty 2.528 zł. Natomiast w myśl art. 5a ust. 5 i 7 (obecnie: art. 5a ust. 3, 4 i 6) ustawy udokumentowanie rozmiarów owego podatku następowało i na- stępuje przez złożenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaświad- czenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie do 14 lutego (obecnie: 31 maja) każdego roku podatkowego, a skutkiem niedopełnienia tegoż obowiązku jest ustanie rolniczego ubezpieczenia społecznego z końcem kwartału, w którym rol- nik (domownik) powinien był złożyć w organie rentowym stosowny dokument. Zarówno w wyroku z dnia 13 marca 2006 r., P 8/05, w odniesieniu do art. 5 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z dnia 2 kwietnia 2004 r., dotyczącego rolników prowa- dzących pozarolniczą działalność gospodarczą w chwili wejścia w życie tego aktu, jak i w orzeczeniu z dnia 18 lipca 2006 r., P 6/05, w relacji do art. 5a ust. 1 i 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niezgod- ności wskazanych przepisów z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnie- niach wyroków podkreślono, że nie istnieją przesłanki pozbawiające ustawodawcę możliwości ustanowienia czasowych ograniczeń ubiegania się przez obywateli o pewne uprawnienia. Wyznaczenie terminu udokumentowania formy opodatkowania prowadzonej działalności oraz wysokości uzyskanego dochodu miało na celu racjo- nalizację zasad podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Chodziło o to, aby w zakreślonym przez ustawodawcę terminie rolnicy przedstawiali dokumenty, na podstawie których można dokonać weryfikacji ich uprawnień do objęcia lub kontynu- owania rolniczego ubezpieczenia społecznego. Sumując powyższe rozważania wypada stwierdzić, że rolnik (domownik) pro- wadzący pozarolniczą działalność gospodarczą i zamierzający nadal podlegać ubez- pieczeniu społecznemu rolników z mocy art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników powinien zgodnie z ust. 3 i 4 tego artykułu udo- kumentować kwotę należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy zaświadczeniem właściwego naczelnika urzędu skarbowego, złożonym w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Spo- łecznego do dnia 31 maja każdego roku podatkowego, a z obowiązku tego nie zwal- 11 nia go wspólne z małżonkiem opodatkowanie dochodów. Na rolniku (domowniku) spoczywa bowiem ciężar udowodnienia - w tymże trybie i terminie - istnienia tej ma- terialnoprawnej przesłanki dopuszczalności wyboru systemu ubezpieczenia społecz- nego, jakim jest nieprzekroczenie granicznej kwoty należnego podatku od pozarolni- czej działalności gospodarczej, skoro z faktu tego wywodzi skutki określone w dys- pozycji omawianej normy prawnej. Jemu też - w razie sporu o podleganiu rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu - przysługuje inicjatywa dowodowa w tym zakresie w postępowaniu przed organem rentowym i sądem ubezpieczeń społecznych. Nie ma racji skarżący twierdząc, że dopełnił wszelkich przewidzianych w art. 5a ustawy wymagań w przedmiocie kontynuowania ubezpieczenia społecznego rol- ników, gdyż w przepisowym terminie złożył w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Spo- łecznego zaświadczenie naczelnika Urzędu Skarbowego w B.P. dotyczącego jego rozliczeń z organem podatkowym za 2006 r. Dokument ten nie określał bowiem kwoty podatku od przychodów uzyskanych przez ubezpieczonego z pozarolniczej działalności gospodarczej. Tym samym jego treść nie odpowiadała wskazanej w art. 5a ust. 3 ustawy i nie pozwalała na weryfikację uprawnień Eugeniusza T. do dalsze- go podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Prawdą jest, że w świetle art. 75 § 2 k.p.a. w sytuacji, gdy przepis prawa wymaga urzędowego potwierdzenia okre- ślonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu ad- ministracyjnego, nie istnieją podstawy do tego, aby odbierać od strony oświadczenie co do owych faktów bądź stanu prawnego. W takim przypadku w myśl art. 217 § 1 i § 2 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest do wydania zaświad- czenia na żądanie osoby ubiegającej się o nie, a zgodnie z art. 218 § 1 i 2 k.p.a. przedmiotem tegoż zaświadczenia jest potwierdzenie faktów bądź stanu prawnego, wynikających z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych da- nych znajdujących się w jego posiadaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administra- cyjnego z dnia 15 kwietnia 1999 r., SA/Sz 728/98, Lex nr 36840 i z dnia 3 listopada 1999 r., I SA 80/99, Lex nr 48667). Wprawdzie wydanie stosownego zaświadczenia może być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, jednakże zakres tego postę- powania jest ograniczony jego przedmiotem. W istocie rzeczy zaświadczenie zawiera jedynie informacje o aktualnym stanie faktycznym lub prawnym, który został już ustalony odpowiednim aktem prawnym albo jest znany organowi ze względu na dane zawarte w prowadzonych przezeń ewidencjach, rejestrach lub innych urzędowych zbiorach. Uproszczony charakter postępowania w sprawach wydania zaświadczeń 12 sprawił, że nie można w nim stosować uregulowanej w art. 75 § 1 k.p.a. zasady do- puszczania jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 1981 r., II SA 848/81, ONSA 1981 nr 2, poz. 118 i z dnia 25 października 2000 r., V SA 760/00, Lex nr 50109). Stosownie do art. 219 k.p.a. gdy dowody posiadane przez organ administracji publicznej nie pozwalają na uwzględnienie wniosku, organ ten może wydać jedynie postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia (por. wyrok Woje- wódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2006 r., II SA/Wa 1126/06, Lex nr 282453). Osoba, która kwestionuje treść wydanego zaświad- czenia, może dochodzić swojego roszczenia jedynie drogą pośrednią, np. wniosko- wać ponownie o wydanie zaświadczenia o określonej treści i w razie wydania posta- nowienia o odmowie - żalić się do organu wyższego stopnia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2003 r., II SA 1439/02, Monitor Prawny 2003 nr 14, poz. 626). W rozpoznawanej sprawie Eugeniusz T. nie skorzystał ze wszystkich wskaza- nych wyżej środków prawnych zmierzających do uzyskania zaświadczenia naczel- nika urzędu skarbowego o wysokości należnego podatku dochodowego od osią- gniętych przez ubezpieczonego przychodów z pozarolniczej działalności gospodar- czej za 2006 r. ani nie przejawiał żadnej inicjatywy dowodowej w postępowaniu przed organem rentowym i sądami ubezpieczeń społecznych w zakresie udokumentowania tychże przesłanek dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stąd też prawidłowa była decy- zją Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdzająca ustanie owego ubezpieczenia z końcem drugiego kwartału 2007 r. oraz zapadłe w procesie zaini- cjowanym odwołaniem od tej decyzji wyroki Sądu Okręgowego i Sądu Apelacyjnego. Wobec bezzasadności zarzutu naruszenia przez Sąd Apelacyjny prawa mate- rialnego przy ferowaniu zaskarżonego wyroku, Sąd Najwyższy z mocy art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================